Mit bursztynowej potęgi

Mit bursztynowej potęgi

Bursztyn
Bursztyn / Źródło: Fotolia / tadoma
W Polsce niemal nie wydobywamy bursztynu. Większość surowca pochodzi z importu, bardzo często nielegalnego. A rodzimi producenci to małe firmy, którym ciężko jest konkurować z zachodnimi gigantami. Zwłaszcza w dobie bursztynowego kryzysu.

Kamień słońca, blask morza, słoneczna kropla. Bursztyn towarzyszył człowiekowi od wieków. Według archeologów bursztyn jest pierwszym kamieniem, który ludzkość wykorzystywała do tworzenia ozdób, czyli stał się zaczątkiem kultury. Dziś polski bursztyn błyszczy na całym świecie, a zwłaszcza w Chinach, gdzie marka „Made in Poland” jest w cenie. Problem w tym, że choć eksportujemy bursztynową biżuterię, to w Polsce bursztynu nie wydobywamy. W kraju jest tylko jedna firma, która ma koncesję na eksploatacje złóż. Dostała ją pod koniec roku, jednak jeszcze nie zaczęła prac. A do tego, wydobycie bursztynu ma być dla niej poboczną działalnością. – Jest to podmiot, który niejako przy okazji innych robót związanych z wydobyciem m.in. piasku, będzie mógł pozyskiwać także bursztyn – tłumaczy Joanna Policha z Oddziału Geologii w departamencie rolnictwa i środowiska lubelskiego urzędu marszałkowskiego. – Nasze złoża są raczej rozdrobnione, znajdują się dosyć głęboko w ziemi, co sprawia, że opłacalność regularnej kopalni wyłącznie tego surowca jest bardzo wątpliwa.

Biurokratyczna mordęga

Otrzymanie koncesji nie jest wcale sprawą prostą. Potrzebny jest projekt robót geologicznych, potem trzeba przygotować kompleksową dokumentację geologiczną złoża. Oprócz tego dany teren musi mieć miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i decyzję środowiskową o możliwości wydobycia. W przypadku dużego miasta, jak np. Gdańsk, jest to w praktyce niemożliwe. Poza walką biurokratyczną trzeba zrobić wiele prób, by wiedzieć, czy wydobycie jest w ogóle opłacalne. To koszt rzędu od 50 do nawet 500 tys. zł. Nie mówiąc już o tym, że przy takim przedsięwzięciu trzeba zatrudnić na etacie kierownika robót górniczych oraz regularnie składać raporty geologiczne i wydobywcze. Dlatego firm, które zajmują się wyłącznie wydobyciem bursztynu, praktycznie nie ma. Te, które próbowały szczęścia w tej branży, bardzo szybko z interesu się wycofywały. Jak np. Baltex Minerały, która po trzech latach wydobycia w okolicach Portu Północnego w Gdańsku zakończyła swoją przygodę z bursztynem. Była to jedyna kopalnia tego surowca w Polsce. Spółka należała do Zakładów Mięsnych Nowak z Jankowa Gdańskiego, a właściciel Zbigniew Nowak po prostu chciał spróbować dywersyfikacji przychodów firmy. Miesięcznie wydobywał jednak tylko 30-40 kg bursztynu, a to ilości, które nie pozwolą nawet na utrzymanie pracowników.

– Obecnie nie ma na naszym terenie ani jednej koncesji – mówi Michał Piotrowski, rzecznik prasowy pomorskiego urzędu marszałkowskiego. – W latach 2013-2017 była jedna w naszym województwie, ale została wygaszona – dodaje. A pokłady polskiego bursztynu znajdują się właśnie w województwach pomorskim i lubelskim. Te najcenniejsze i najdroższe, które nadają się do wyrobów biżuteryjnych, są u nasady Półwyspu Helskiego. Niestety, aż na głębokości ok. 100 m, co powoduje, że kompletnie nie opłaca się ich wydobywać. Ministerstwo Środowiska już trzy lata temu zapowiadało zaostrzenie przepisów dotyczących wydobycia bursztynu. Chciało m.in. przejąć z rąk samorządów możliwość wydawania koncesji, podnieść podatek od wydobycia, objąć bursztyn własnością górniczą (tak jak np. węgiel), a także bardzo surowo karać nielegalne wydobycie (nawet do 400 tys. zł). Jednak o nowych regulacjach ciągle jest cicho i wydaje się, że urzędnicy resortu już je sobie odpuścili, widząc, że i bez tego rynek wydobywczy w praktyce jest martwy.

Stoją w wodzie i wydobywają

Skąd więc wziął się mit polskiej potęgi bursztynowej? – Polskie produkty rzeczywiście mają światową renomę – tłumaczy Michał Kosior, dyrektor Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników. – To, co zostanie wykonane w Polsce, ma swoją jakość i jest cenione na świecie, zwłaszcza w Chinach. Największe targi bursztynu na świecie – Amberif – co roku odbywają się w Gdańsku. Przyciągają ponad 450 wystawców oraz ponad 6 tys. odwiedzających z 58 krajów. Mają charakter branżowy i są dostępne wyłącznie dla osób i firm związanych z jubilerstwem i bursztyniarstwem. Nawet księżna Kate podczas wizyty w Gdańsku jako prezent otrzymała z rąk prezydenta Gdańska właśnie bursztynowy naszyjnik. Jej małżonek, książę William, dostał za to bursztynowe spinki do mankietów. Ale sam surowiec w olbrzymiej większości trafia do nas z importu. Z Ukrainy, Litwy czy Rosji. Chociaż znaczna część tego importu jest nielegalna. – Największa kopalnia bursztynu na świecie znajduje się w obwodzie kaliningradzkim – dodaje Kosior. – Ale Rosjanie nie chcą być wyłącznie dostarczycielem surowca. Sami starają się go przetwarzać i sprzedawać, dlatego niezwykle ograniczają dostawy bursztynu dla konkurencji, w tym dla nas. Dlatego ten rosyjski surowiec trafia do Polski za pośrednictwem Litwinów, którzy mają o wiele lepsze kontakty z Rosjanami niż my. Jeszcze kilka lat temu aż 90 proc. kamieni pochodziło właśnie z Ukrainy.

Przemyt stamtąd rośnie w lawinowym tempie. W 2013 r. ujawniono zaledwie 390 kg nielegalnie wwiezionego surowca. W 2014 r. było to już 775 kg, w 2015 r. – 1800 kg, a w 2016 r. – ponad 7,5 t. Na Ukrainie wydobyciem bursztynu zajmują się przeważnie lokalne gangi i mafia. Miejscowa ludność stoi po kolana w wodzie, wyszukując surowiec. Pilnują ich strażnicy, czasami uzbrojeni w długą broń palną. Po wydobyciu, bursztyn trafia do Polski. Przemyt odbywa się w najróżniejszy sposób. Zaczynając od mrówek i pojedynczego przenoszenia kamieni przez granicę po bardzo zorganizowane akcje. Celnicy zatrzymali jakiś czas temu całego tira, który był wyładowany bursztynem o wartości ok. 25 mln zł. Tyle że, jak się później okazało, była to tzw. kontrolowana wpadka. W tym czasie prawdopodobnie do kraju wjechała o wiele większa kontrabanda. Co ciekawe, legalny bursztyn z Ukrainy jest droższy od tego polskiego. Średnie notowania bursztynu z grudnia pokazują, że cena może być wyższa nawet o 10 proc. Bursztyn, podobnie jak reszta kamieni szlachetnych, wart może być zarówno 20 zł, jak i 200 tys. zł. Wszystko zależy od tego, jak duży i unikatowy jest to kamień. Najtańszy surowiec o masie od 2 do 5 g kosztuje u nas od 770 do 1000 zł netto za kg. Najdroższy – ten o wadze poszczególnych okazów sięgających 200- 300 g – może osiągać cenę nawet 11 tys. zł za kg, a najlepsze okazy przewyższają cenę złota.

Kryzys wysokich cen

Ile wart jest cały polski rynek? Tego nie wie nikt, bo sprzedaż na polski rynek jest marginalna, a wywóz biżuterii wewnątrz Unii Europejskiej jest nierejestrowany. Duża część polskich ozdób sprzedawana jest także bezpośrednio na targach czy wystawach, a nie przez wysyłkę. Przyczyną tego jest też to, że polskie firmy to w olbrzymiej mierze małe, rodzinne działalności. Nie ma w Polsce przedsiębiorstw, które zatrudniałyby kilkudziesięciu pracowników. Większość z nich jest podwykonawcami dla dużych korporacji zachodnich. – Od półtora roku nasza branża przeżywa poważny kryzys, a firmy raczej zwalniają, niż zatrudniają nowych pracowników – tłumaczy Ewa Rachoń, dyrektor projektu Amberif. Wynika to z zatkania chińskiego rynku. Kilka lat temu przez Państwo Środka przeszedł boom na polski bursztyn. Chińskie sklepy, widząc koniunkturę i rosnące ceny, mocno się zatowarowały.

Tyle że w tym czasie cena bursztynu wzrosła do takiego poziomu, że jest ona nieatrakcyjna nawet dla tradycyjnych rynków eksportowych, takich jak USA i kraje UE. Poza tym Chińczycy, widząc, jak intratny jest to biznes, postanowili kontrolować go od początku do końca. Starają się więc obecnie wykupywać niemal wszystkie większe złoża bursztynu na świecie. Przejmują kopalnie w Meksyku, Dominikanie czy Rosji. Z tą ostatnią podpisali nawet gigantyczny kontrakt na dostawę 200 t surowca rocznie! Jednocześnie rozwijają potężne fabryki przetwórcze, które mają m.in. imitować polskie produkty. Jednym słowem profesjonalizują branżę, która w Polsce od lat funkcjonuje na zasadzie chałupnictwa i sezonowości. Polscy bursztynnicy z utęsknieniem czekają powrotu złotych czasów chińskiego boomu. Ale wydaje się, że dla polskiego bursztynu dobrze to już było.

Okładka tygodnika WPROST: 3/2019
Więcej możesz przeczytać w 3/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 3/2019 (1869)

  • Mit taniego państwa 13 sty 2019, 20:00 Jeśli ktoś chce oszczędzać na państwie – wolna droga. Tylko bardzo uprzejmie proszę, żeby nie oszczędzał (szkodliwie) na moim. Pracownicy ministerstwa wyjechali na naradę do dobrego hotelu pod Warszawą. „Co za rozrzutność” –... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 13 sty 2019, 20:00 PARTIE SZYKUJĄ SIĘ DO EUROWYBORÓW, co na razie sprowadza się do układania list kandydatów na europosłów. Z naszych informacji wynika, że były prezydent Bronisław Komorowski będzie kandydował do europarlamentu z Poznania i to już jest... 6
  • Obraz tygodnia 13 sty 2019, 20:00 1,5 mld lat świetlnych dzieli nas od źródła sygnałów radiowych, które mogą być znakiem istnienia innej cywilizacji Wygrany Paweł Pawlikowski Przyzwyczaił nas do tego, że za „Zimną wojnę” zbiera nagrody jedna po drugiej – kilka... 9
  • Info radar 13 sty 2019, 20:00 Rosja się sypie Co czwarty Rosjanin nie ma toalety ani prysznica we własnym mieszkaniu. Co trzeci nie ma dostępu do ciepłej wody. Co piąty w ogóle nie ma bieżącej wody, a 22 mln Rosjan nie dysponuje centralnym ogrzewaniem. To najnowsze... 10
  • Twierdza Glapińskiego 13 sty 2019, 20:00 ODKĄD PIS PRZEJĄŁ WŁADZĘ, NIEWIELU BYŁO POLITYKÓW OBOZU RZĄDZĄCEGO, którzy otwarcie stawiali się prezesowi Jarosławowi Kaczyńskiemu. A jeśli już się odważyli, płacili za to wysoką cenę. Tak było z prezydentem Andrzejem Dudą,... 11
  • Klatkę omijam z daleka 13 sty 2019, 20:00 Rozmowa z Aleksandrą Popławską, aktorką, odtwórczynią roli Niny w filmie „Underdog”. 12
  • Czas zabijania 13 sty 2019, 20:00 Lewo IDZIE CZAS WIELKIEGO ZABIJANIA; STRZELAĆ BĘDĄ MYŚLIWI I MYŚLIWE, KAŻDE NIECO INACZEJ – jak twierdzi posłanka Pasławska, orędowniczka kobiecych polowań – ale każde masowo i celnie. I to nie tylko z przyjemnością i dla... 13
  • Czy kiełbasa może zabić 13 sty 2019, 20:00 Nikt nie wie, ile dodatków do żywności, oznaczonych różnego rodzaju „E”, spożywa w ciągu roku przeciętny Polak. Producenci uspokajają, że polska żywność jest bezpieczna. Naukowcy i dietetycy alarmują: spożywane w nadmiarze barwniki, konserwanty czy spulchniacze mogą prowadzić... 15
  • Wszystkie plagi PiS-owskie 13 sty 2019, 20:00 Pomysły na zmianę premiera, niewiara w wygraną, wewnętrzne wojny – to plagi, które spadły na PiS już na początku 2019 r. Roku, w którym zostanie ukształtowana scena polityczna na następne cztery lata. 20
  • Wdzięczenie się do emigrantów 13 sty 2019, 20:00 Przyznaję, że nigdy nie udało mi się pojąć sensu polskiej polityki wobec brexitu. Owszem, rozsądne było to, iż nasze państwo nie stanęło obok Francji, konsekwentnie starającej się upokorzyć Anglików w toku brexitowych pertraktacji.... 24
  • Falstart Nowackiej 13 sty 2019, 20:00 Nie było efektu wow, oburzenia prawicy ani wiwatów lewicy. Propozycje Barbary Nowackiej dotyczące rozdziału Kościoła od państwa mało obeszły opinię publiczną. 26
  • Wolność i dziewczyna 13 sty 2019, 20:00 Osiemnastoletnia Saudyjka Rahaf Mohammed al-Qunun oznajmiła, że nie wierzy w Boga. Ateizm jest w jej ojczyźnie surowo karany. W saudyjskim więzieniu od 2017 r. czeka na egzekucję Ahmad Al-Shamri skazany za próbę odejścia od islamu. Rahaf... 28
  • Dziki łączą ludzi 13 sty 2019, 20:00 Planem wystrzelania dzików w ramach walki z wirusem ASF władza uruchomiła to, co przez dziesięciolecia nie udawało się działaczom ekologicznym – zbiorową potrzebę ratowania zwierząt. Stał się jeszcze jeden cud – myśliwi mówią to samo, co ekolodzy. 31
  • Niech połączą nas zwierzęta 13 sty 2019, 20:00 W sprawie zwierząt apeluję do PiS: chociaż ten jeden raz nie bądźmy podzieleni! – mówi Andrzej Halicki, wiceszef klubu PO. 35
  • Łatwopalna Polska 13 sty 2019, 20:00 W latach 80. dochodziło do 20 tys. pożarów rocznie. Dziś jest ich średnio 150 tys. Do tego Polska ma jeden z najwyższych na świecie wskaźników śmiertelności w pożarach. 36
  • Sylwester na falach 13 sty 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ Dobrze, że w Polsce mamy własne problemy. Pensje z czterema zerami dla młodych i zdolnych urzędniczek, kolejny pomysł na ekstradycję religii ze szkół, a na końcu masowe strzelanie do Bogu ducha winnych dzików.... 40
  • Mit bursztynowej potęgi 13 sty 2019, 20:00 W Polsce niemal nie wydobywamy bursztynu. Większość surowca pochodzi z importu, bardzo często nielegalnego. A rodzimi producenci to małe firmy, którym ciężko jest konkurować z zachodnimi gigantami. Zwłaszcza w dobie bursztynowego kryzysu. 42
  • Hossa Bessa 13 sty 2019, 20:00 Cena wolności Szykuje nam się najdroższy rozwód w historii. W zeszłym tygodniu Jeff Bezos, założyciel Amazona i najbogatszy człowiek na Ziemi, ogłosił, że po 25 latach małżeństwa rozstaje się ze swoją żoną MacKenzie Bezos. Do... 46
  • Homar na dobry humor 13 sty 2019, 20:00 Karnawał to czas szaleństw i zabaw. To dobry czas, żeby zaszaleć kulinarnie – zapomnieć o ciężkich świątecznych potrawach, spróbować czegoś nowego, wykwintnego, czego nie jemy na co dzień. Homar, ostrygi, kawior... Czemu nie? 47
  • Kto się boi Salviniego 13 sty 2019, 20:00 Blady strach padł na Europę. Ledwo Unia wybrnęła z brexitu, a już polscy nacjonaliści i włoscy faszyści knują, jak jej wbić nóż w plecy. Ze wsparciem Putina oczywiście. 48
  • Dekalog dla Polski 13 sty 2019, 20:00 Dziesięć tematów na dziesięć konferencji, w trakcie których dyskutuje się o sprawach najważniejszych dla Polski – to główne założenie programu Polonia Restituta. 53
  • Mitologia kontra nauka 13 sty 2019, 20:00 Uczeni w Indiach ostro pokłócili się o to, czy w starożytnych eposach można doszukiwać się dowodów istnienia zaawansowanej cywilizacji technicznej starożytnych Hindusów. Część z nich uważa, że przed tysiącami lat w Indiach stosowano in vitro i używano samolotów. 55
  • [(Matematyka), bąk]+ prawa kobiet 13 sty 2019, 20:00 Zofia Kowalewska – córka carskiego generała artylerii zainteresowała się matematyką, gdy miała 11 lat. I to tak głęboko, że w II połowie XIX w. była najwybitniejszą kobietą świata nauki. Przyćmiła ją dopiero kilka dekad później Maria Skłodowska-Curie. 58
  • Wrocław w miniaturze 13 sty 2019, 20:00 Imponujących rozmiarów makieta Wrocławia stała się częścią Centrum wiedzy o wodzie Hydropolis. Nowy eksponat to najbardziej zaawansowana technologicznie miniatura w Polsce. 62
  • Na koniu przez stulecia 13 sty 2019, 20:00 Konie towarzyszyły nam w codziennym życiu i walce przez wieki. Nasi sąsiedzi mawiali, że Polak rodzi się i umiera na koniu. 64
  • Dwa życia na jednym stole 13 sty 2019, 20:00 Zaburzenia rytmu serca to problem setek tysięcy Polaków. Zwykle można je leczyć zarówno farmakologicznie, jak i zabiegowo. Jak jednak leczyć kobiety w ciąży, które mają arytmię? Czy można u nich wykonać ablację? 66
  • Zawał serca: każda minuta ma znaczenie 13 sty 2019, 20:00 Ponad 80 tys. osób w Polsce co roku ma zawał serca. Co czwarty chory umiera, zanim trafi do szpitala. Jedną z przyczyn jest zbyt długie zwlekanie z wezwaniem pogotowia. 68
  • Z białaczką trzeba walczyć bez kompromisów 13 sty 2019, 20:00 U chorych na ostrą białaczkę limfoblastyczną czas odgrywa zasadniczą rolę – mówi prof. Sebastian Giebel, hematoonkolog. 70
  • Jedz zdrowiej, aby żyć dłużej i lepiej 13 sty 2019, 20:00 Odpowiednia dieta może zapobiec wielu chorobom rozwijającym się wraz z wiekiem. Recepta na długowieczność jest prosta – to dobre odżywianie i mądra suplementacja. 72
  • Ten fantastyczny świat 13 sty 2019, 20:00 „Ludzie mówią, że mam styl, ale ja w ogóle nie wiem, co to jest ten styl. Po prostu robię to, co czuję” – mówi Ryszard Horowitz, fotograf, który jak mało kto umie tak zaczarować obraz, że każdy widzi w nim coś innego. 74
  • Bolek i Lolek wiecznie żywi 13 sty 2019, 20:00 Dla jednych są wspomnieniem beztroskiego dzieciństwa, dla innych dowodem na to, że miniony ustrój wtrącał się do wszystkiego. Bolek i Lolek byli wykorzystywani do politycznych rozgrywek, ale się uratowali i nadal są żywi i szczęśliwi. 79
  • Matka, Polka, alkoholiczka 13 sty 2019, 20:00 Alkoholizm, szczególnie ten kobiecy, to choroba samotności, – mówi Kinga Dębska, reżyserka filmu „Zabawa zabawa”. 82
  • Wyśniony ukraiński sen 13 sty 2019, 20:00 Jest Ukrainką, mieszka we Francji i jest gwiazdą kina. Świat zachwycił się Olgą Kurylenko po tym, jak pojawiła się w 22. Bondzie. Od tego czasu pracuje z największymi. W naszych kinach „Władca Paryża”, w którym partneruje jej numer jeden kina francuskiego – Vincent Cassel. 87
  • Wydarzenie 13 sty 2019, 20:00 Wstęp do Lema Stanisław Lem zmarł w 2006 r., ale wciąż rośnie, choć nie jako pisarz, lecz myśliciel. Jego proza science fiction, która przyniosła mu sławę światową, nie pasuje do głupstw wypisywanych przez dzisiejszą fantastykę,... 90
  • Film 13 sty 2019, 20:00 Ból bezsilności Mój piękny syn” Felixa Van Groeningena jest zrealizowany z perspektywy ojca uzależnionego nastolatka. W „Powrocie Bena” Peter Hedges portretuje zaś matkę chłopaka próbującego wyrwać się z nałogu. Tytułowy Ben... 91
  • Muzyka/Gra 13 sty 2019, 20:00 Zabijanie to sztuka Hitman 2, Platforma: PC, XONE, PS4. Dystrybutor: Cenega Poprzednia część Hitmana była wielkim rozczarowaniem dla wszystkich fanów tego tytułu. Dlatego w kolejnej odsłonie wracamy do klasyki, czyli dostajemy całą grę... 92
  • Książka 13 sty 2019, 20:00 Karuzela wieku NIEZNANY U NAS DOTĄD WŁOSKI PISARZ MARCO ROSSARI WCHODZI DO KSIĘGARŃ Z MOCNYM PRZYTUPEM. Jego powieść robi wrażenie narracyjnym rozmachem, poczuciem humoru, ironią i odwagą, z jaką autor pisze. Widać, że jest pod wielkim... 93
  • Kulturalna trzynastka 13 sty 2019, 20:00 Krzysztof „Jankes” Jankowski PREZENTER RADIOWY I TV 94
  • Doktorat z perfum 13 sty 2019, 20:00 Tym felietonem chcę zwrócić uwagę wszystkich badaczy kultury i obyczajowości polskiej na potrzebę powstania doktoratu, czy choćby pracy magisterskiej, opowiadającej historię owej obyczajowości od strony historii perfum. Zapachy,... 95
  • 5 sposobów na zimową depresję 13 sty 2019, 20:00 Kiedyś początek roku kojarzył się ze słońcem i śnieżnym krajobrazem. Niestety ostatnio styczniowa aura coraz częściej przypomina listopadową pluchę, co wydłuża sezon na depresję. Istnieją jednak sposoby na walkę z zimowym przygnębieniem. 96
  • Zrób sobie… Salviniego 13 sty 2019, 20:00 Wicepremier Matteo Salvini trzasnął już sobie selfie z Władimirem na zaanektowanym Krymie. Teraz wpadł z ziemi włoskiej do Polski zaprosić do znajomych samego prezesa. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany