Gorączka złota

Gorączka złota

Wykrywacz metali, zdj. ilustracyjne
Wykrywacz metali, zdj. ilustracyjne / Źródło: Fotolia / dero2084
Historie o skarbach ukrytych pod ziemią nadal rozpalają wyobraźnię. Ponad 100 tys. Polaków regularnie przeczesuje pola i lasy w poszukiwaniu reliktów przeszłości.
Karol Górski

Michał Młotek ma 35 lat i jest jednym z najbardziej znanych polskich poszukiwaczy skarbów. Nie tylko szuka zabytków, lecz także pisze o nich książki i prowadzi stronę internetową na ich temat. Jego fascynacja skarbami rozpoczęła się w dzieciństwie. – Pierwszy wykrywacz dostałem w prezencie od krewnego, który mieszkał w Wielkiej Brytanii i już w latach 80. szukał tam skarbów. Od razu poszedłem do lasu sprawdzić, jak działa sprzęt. Towarzyszył mi kolega. Wybraliśmy jakieś przypadkowe miejsce, nie stawialiśmy sobie żadnych konkretnych celów. Mieliśmy jednak szczęście, bo już w pierwszym dołku urządzenie namierzyło starą monetę. Tak to się zaczęło – wspomina poszukiwacz, który na co dzień pełni funkcję przewodniczącego Rady Miejskiej w Iławie. Kiedyś głównie chodził po lesie, gdzie natrafiał na monety, ozdoby, drobne przedmioty codziennego użytku czy kawałki mieczy i toporów.

Był członkiem grupy poszukiwawczej Ylavia, która w 2010 r. w okolicach wsi Mózgowo znalazła ponad 800 średniowiecznych monet i ozdób. Obecnie poszukuje zaginionej pruskiej osady w okolicach jeziora Jeziorak i drugiej części depozytu hrabiego von Finckensteina. Drugiej, bo pierwszą odkrył przypadkowo nastoletni chłopiec, który zresztą ze swoim znaleziskiem zgłosił się właśnie do Młotka. 35-latek jest też autorem polskiej mapy skarbów. Zaznaczył na niej miejsca odkryć z przełomu XIX i XX w. Jego zdaniem w tych lokalizacjach wciąż mogą się znajdować nieodkryte wtedy przedmioty. W Polsce nie brakuje ludzi podzielających pasję Młotka. A w zasadzie z roku na rok jest ich coraz więcej. Przyczyniła się do tego m.in. gorączka złota, która ogarnęła kraj przed czterema laty, po tym jak podano informacje, że w okolicach Wałbrzycha znaleziono miejsce, nasyp kolejowy, w którym ukryty miał być Złoty Pociąg. To w nim naziści mieli schować złoto i cenne zabytki zrabowane na terenie Polski i Związku Radzieckiego w czasie wojny. Badaczom nie udało się udowodnić istnienia Złotego Pociągu i nic nie wskazuje na to, aby w najbliższym czasie miało się to zmienić. Zamieszanie sprzed czterech lat pokazało jednak, że perspektywa odnalezienia ukrytych pod ziemią kosztowności lub zabytków wciąż ekscytuje Polaków.

Nie dla pieniędzy

Może wydawać się, że eksploratorzy to niewielka grupka zakręconych na punkcie historii oszołomów. Rzecz w tym, że statystyki mówią coś zupełnie innego. Szacuje się, że w Polsce skarbów szuka regularnie grubo ponad 100 tys. ludzi. Dane nie są jednak dokładne. Tworzy się je bowiem na podstawie liczby sprzedanych wykrywaczy metalu. Ludziom spoza środowiska detektorystów, czyli posługujących się wykrywającymi metal detektorami, poszukiwanie skarbów kojarzy się często ze sposobem na szybki zarobek. Jednak eksploratorzy za swoje znaleziska nie otrzymują zwykle żadnych pieniędzy.

I wcale nie liczą na korzyści finansowe. Co zatem powoduje, że ponad 100 tys. Polaków szuka skarbów? – Skarby pociągają pasjonatów, bo są nierozłącznie związane z aurą tajemniczości, która ekscytuje większość ludzi. Na miłośnikach historii wrażenie robi też możliwość obcowania z historią. Są oczywiście osoby, które chodzą na poszukiwania w celach zarobkowych, ale należą one do zdecydowanej mniejszości – mówi Joanna Lamparska, dziennikarka, podróżniczka i autorka książki „Tajemnice ukrytych skarbów” oraz wielu przewodników, m.in. po podziemnych trasach turystycznych Dolnego Śląska. Lamparska podkreśla, że traktowanie poszukiwaczy skarbów jak niepoważnych szaleńców, których interesują wyłącznie metalowe zabawki, jest niesprawiedliwe.

– Rzeczywiście, wielu eksploratorów ma w sobie nutkę szaleństwa, które jest w jakimś stopniu związane z ich hobby. Jednak są to bardzo często ludzie posiadający ogromną wiedzę, zainteresowani nie tylko szukaniem zabytków, ale w ogóle historią – zaznacza. Młotek w „branży” siedzi już kilkanaście lat i był naocznym świadkiem ewolucji sprzętu wykorzystywanego do szukania skarbów. – Patrząc z dzisiejszej perspektywy, mój pierwszy wykrywacz był niezbyt zaawansowanym technicznie urządzeniem. Ale wtedy robił na mnie duże wrażenie i podsycał moją fascynację skarbami. Teraz w wykrywacz z prawdziwego zdarzenia trzeba zainwestować kilka tysięcy złotych – opowiada. Choć początkujący może kupić wykrywacz już za kilkaset złotych. Do tego powinien wyposażyć się w pinpointer – niewielkich rozmiarów urządzenie służące do precyzyjnego namierzania metalu. Można je kupić za ok. 500 zł. I saperkę, doskonale znaną harcerzom łopatkę przydatną przy odkopywaniu ukrytych pod ziemią przedmiotów. Tak „uzbrojonym” można iść na łowy.

Polska pełna skarbów

Szukanie skarbów to dla wielu sport drużynowy. Zdarzają się oczywiście samotne wilki, wzdrygające się na samą myśl o wspólnych łowach, ale poszukiwacze najczęściej łączą się w grupy. Skrzykują się podczas organizowanych regularnie zlotów lub za pomocą mediów społecznościowych. Na Facebooku funkcjonuje wiele grup zrzeszających eksploratorów. Do największej z nich należy kilkanaście tysięcy osób. Za jej pośrednictwem członkowie chwalą się swoimi znaleziskami, czasem wzajemnie się informują o miejscach, gdzie mogą znajdować się skarby. Inspirują do poszukiwań.

Ruszając na łowy, eksploratorzy rzadko nastawiają się na konkretne znaleziska. Poszukiwania są dla nich raczej celem samym w sobie. – Znalezienie skarbu jedynie wieńczy dzieło. Większość poszukiwaczy wyrusza w teren przede wszystkim po to, aby poczuć na własnej skórze dreszczyk emocji towarzyszący zgłębianiu tajemnic przeszłości – tłumaczy dziennikarka. – Pewien nieżyjący już eksplorator stwierdził kiedyś, że nazywa się ich poszukiwaczami, ponieważ główną częścią ich pasji są poszukiwania. Gdyby nastawiali się jedynie na znaleziska, z łowów często wracaliby rozczarowani, bo przecież nie zawsze udaje się znaleźć jakieś skarby – dodaje Lamparska. Choć czasem muszą obejść się smakiem, polscy detektoryści i tak nie mają powodów do narzekania. – Polska jest na tyle ciekawym pod względem historycznym miejscem, że w każdym jej regionie poszukiwacze skarbów znajdą coś dla siebie – mówi Młotek, dodając jednak, że istnieją miejsca, gdzie prawdopodobieństwo odnalezienia skarbów jest szczególnie wysokie.

– Depozyty wojenne z czasów II wojny światowej znajdują się przede wszystkim na obszarze dawnych Prus Wschodnich i na Dolnym Śląsku. Poszukiwacze monet powinni z kolei zwrócić szczególną uwagę na miejsca, gdzie dawniej przebiegały ważne szlaki handlowe. Tam wciąż można natrafić na kilkusetletnie monety – wyjaśnia. Co najczęściej pada łupem eksploratorów? Zwykle są to przedmioty niewielkich rozmiarów, najczęściej stare monety. W lasach i na polach nadal można natrafić na dirhemy arabskie, które w X w. masowo docierały na tereny naszego kraju, czy denary z okresu kształtowania się polskiej państwowości. Zachowało się też sporo monet z czasów wojen napoleońskich. Częstym znaleziskiem są również inne drobne sprzęty – przede wszystkim sprzączki i klamerki. Znaleziska miewają ogromną wartość. Kilka lat temu znany eksplorator Artur „Saper” Troncik wraz z zespołem archeologów odnalazł w okolicach Czermna drogocenną biżuterię i złocone srebro pochodzące z XIII w. Ubezpieczyciel wycenił je na ok. 2 mln zł. Jeszcze bardziej imponujący jest przykład z Wielkiej Brytanii. Dwaj poszukiwacze znaleźli na wyspie Jersey prawie tonę starożytnych monet, których wartość oscylowała w okolicach 10 mln funtów.

Nielegalni eksploratorzy

Większość eksploratorów, przynajmniej tych działających na małą skalę, poszukiwania prowadzi nielegalnie. Często nie zdają sobie sprawy z konsekwencji, jakie im grożą. Zgodnie z ustawą o poszukiwaniu zabytków eksploratorzy mogą działać legalnie dopiero po uzyskaniu zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków. Takie pozwolenie wiąże się z wniesieniem opłaty skarbowej, jednak samo jego uzyskanie nie jest trudne – wystarczy jedynie krótkie uzasadnienie swojego wniosku. W przypadku poszukiwań prowadzonych na terenie należącym do prywatnego właściciela niezbędna jest jeszcze jego zgoda. W całej Polsce pozwolenie uzyskuje średnio około 100 osób rocznie. Polskie prawo jest bardzo surowe wobec poszukiwaczy, którzy nie posiadają odpowiednich papierów. Do końca 2017 r. nielegalne poszukiwanie skarbów figurowało w kodeksie karnym jedynie jako wykroczenie.

Na początku ubiegłego roku zostało jednak przekwalifikowane na przestępstwo, za którego popełnienie grozi kara pozbawienia wolności do dwóch lat. Zresztą to niejedyna pułapka czekająca na nierozważnych eksploratorów. Jeszcze surowsze kary grożą poszukiwaczom, którzy w wyniku swoich działań uszkodzą zabytek lub stanowisko archeologiczne. Za popełnienie takiego przestępstwa można trafić do więzienia nawet na osiem lat. Eksploratorzy podlegają nie tylko prawu, lecz także ustalonym przez nich samych regułom. W ich środowisku funkcjonuje nieformalny kodeks regulujący zasady poszukiwań. – Jeden z punktów tego kodeksu mówi jasno, że miejsce istotnych znalezisk jest w muzeach, nie w prywatnych zbiorach. A już na pewno nie na czarnym rynku, gdzie niestety część poszukiwaczy próbuje spieniężyć znalezione fanty. Większość środowiska stanowczo potępia jednak takie podejście – zaznacza Michał Młotek. Zdarza się, że nieuczciwych znalazców spotyka rozczarowanie – wiele małych przedmiotów ma wartość właściwie tylko historyczną i nie jest zbyt łakomym kąskiem dla potencjalnych kupców. Ale istnieją też fanty warte fortunę. Za złoto albo szmaragdy na czarnym rynku można dostać wiele milionów dolarów. Tyle że to dość ryzykowny biznes. Takie transakcje od razu wydają się podejrzane i przyciągają uwagę policji.

Ramię w ramię z archeologami

Środowisko poszukiwaczy staje się ostatnio coraz bardziej profesjonalne. Zorganizowane grupy zaczynają działać legalnie, uzyskując nawet niezbędne zezwolenia. Eksploratorzy starają się też poprawiać swoje relacje z archeologami i konserwatorami zabytków. Wcześniej nie było tak kolorowo. Obie strony nie ukrywały wzajemnej niechęci i odmawiały nawiązania dialogu. W ostatnich latach nastąpił jednak przełom. Grupy, które kiedyś funkcjonowały jako niezależne elementy amatorskiego ruchu, teraz coraz częściej współpracują z fachowcami. – Taka współpraca jest korzystna dla obu stron – zauważa Lamparska. – Wspólnymi siłami eksploratorzy i archeolodzy osiągają swoje cele znacznie częściej niż kiedy działają osobno.

Jakiś czas temu media informowały o głośnym odkryciu na Dolnym Śląsku. W Zamku Grodno znaleziono kilkusetletnią bullę antypapieża Benedykta XIII. Prace poszukiwawcze prowadziła grupa składająca się zarówno z eksploratorów, jak i archeologów – wspomina Joanna Lamparska. O współpracy obu środowisk mówi również Młotek. – Przez długi czas archeolodzy uważali poszukiwaczy skarbów za utrudniających im pracę amatorów, prowadzących eksplorację w sposób chaotyczny i nieodpowiedzialny. Cieszy mnie, że w końcu zaczęli dostrzegać w nas potencjalnych współpracowników. Zresztą obie strony zmieniają swoje podejście. Grupy detektorystów stale się cywilizują i działają coraz bardziej profesjonalnie. Archeolodzy doceniają te działania i zaczynają traktować nas jak wartościowych partnerów.

Okładka tygodnika WPROST: 35/2019
Więcej możesz przeczytać w 35/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 35/2019 (1900)

  • Historia i Herstoria 25 sie 2019, 20:00 Gdy w 1991 r. Demi Moore jako pierwsza celebrytka dała się sfotografować nago w ciąży, wybuchł skandal. Choć zdjęcie wykonała słynna Annie Leibovitz i znalazło się ono na okładce magazynu „Vanity Fair”, wielu nie kryło oburzenia.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 25 sie 2019, 20:00 POLITYCY PIS NIE ŻYJĄ AFERĄ HEJTERSKĄ W MINISTERSTWIE SPRAWIEDLIWOŚCI. Im dalej znajdują się od ośrodka władzy i JAROSŁAWA KACZYŃSKIEGO, tym mniejsze zainteresowanie wykazują tą sprawą. Jeden z posłów PiS powiedział dość... 6
  • Obraz tygodnia 25 sie 2019, 20:00 5% to spadek poparcia dla PiS względem poprzedniego badania z 13.08 (wg Kantar). Prawdopodobna przyczyna: ujawniona korespondencja Emi z wiceministrem Wygrana Bożena Dykiel – chwali się w „SE” udanym życiem seksualnym z panem Rysiem,... 9
  • Info radar 25 sie 2019, 20:00 Ochojska apeluje do ministra zdrowia Apeluję o włączenie rybocyklibu do listy refundowanych leków – zwróciła się do ministra zdrowia Łukasza Szumowskiego Janina Ochojska. Szefowa Polskiej Akcji Humanitarnej i eurodeputowana opublikowała... 10
  • Mówię w imieniu sześciu milionów 25 sie 2019, 20:00 Rozmowa z Gołdą Tencer, aktorką, twórczynią festiwalu Warszawa Singera 12
  • Świat na opak 25 sie 2019, 20:00 Wymiana ciosów na wojnie polsko-polskiej przybiera na sile, ale konsekwencji wciąż nie widać. Czy afera hejterska jest początkiem końca ministra Ziobry? 13
  • Imperium Ziobry drży w posadach 25 sie 2019, 20:00 Czarne chmury zbierają się nad ministrem sprawiedliwości Zbigniewem Ziobrą. Jeżeli pojawi się jakikolwiek dowód na jego związek z aferą hejterską, będzie się musiał podać do dymisji. 14
  • Będziemy trzecią siłą 25 sie 2019, 20:00 Niech pierwszy rzuci kamieniem ten, kogo noc piątkowa nigdy nie uwiodła i nie przeciągnęła mu się do soboty rano – mówi o Pawle Kukizie Władysław Kosiniak-Kamysz, prezes PSL. 18
  • Drużyna ludożerców 25 sie 2019, 20:00 Sędzia Szmydt i jego żona (była już chyba) Emi są kibolami Legii Warszawa, sympatyzują z ONR, nie gardzą antysemityzmem 21
  • Nie pozwólmy ukraść pamięci o II wojnie światowej 25 sie 2019, 20:00 80 lat po wojnie czas powołać Muzeum Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. Pomogłoby ono zatrzymać coraz bardziej destrukcyjny społecznie kult Żołnierzy Wyklętych. 22
  • Krupa vs reszta świata, czyli o przesłaniu najnowszej okładki „Wprost” 26 sie 2019, 12:50 Psycholog zajmujący się w pracy naukowej relacjami w rodzinach stwierdził, że „wina i wstyd są hasłami dzisiejszego macierzyństwa”. Dlatego też za najnowszą okładką tygodnika „Wprost” kryje się więcej, niż niektórzy przypuszczają. 25
  • Będę mówić dziecku o Bogu 25 sie 2019, 20:00 – Nie interesują mnie opinie ludzi, którzy, chodząc do kościoła, chowają się ze swoim prawdziwym obliczem, sądząc, że sama modlitwa zmaże ich grzechy – mówi Joanna Krupa, modelka, aktywistka, przyszła mama. 26
  • Pokolenie Hashimoto 25 sie 2019, 20:00 Żeby wykluczyć lub zdiagnozować chorobę Hashimoto, wystarczy tanie, dostępne wszędzie badanie. Zaleca się je zwłaszcza kobietom, które planują zajść w ciążę lub już w niej są. 32
  • Hashimoto na widelcu 25 sie 2019, 20:00 Matka natura wie, jak ujarzmić Hashimoto. Od ciebie zależy, czy jej posłuchasz. Krok pierwszy: zaakceptuj chorobę. 34
  • Człowiek, który tworzył bogów 25 sie 2019, 20:00 „Przygodę z filmem mógł zacząć od razu od produkcji, a zaczynał od noszenia kawy reżyserowi. Miał w sobie dużo pokory. Kino go fascynowało, chciał się go nauczyć dogłębnie, od podstaw”. W zeszłym tygodniu zmarł Piotr Woźniak-Starak, autor sukcesu „Bogów” i „Sztuki kochania”. 39
  • Piotr 25 sie 2019, 20:00 Żal, gdy w sile wieku ginie człowiek będący symbolem coraz mniej licznych inteligenckich bogaczy 44
  • Hossa Bessa 25 sie 2019, 20:00 Celebryci oszczędzają Jennifer Lopez idzie w branżę finansową. Znana piosenkarka zainwestowała właśnie w aplikację Acorns, która automatycznie zaokrągla płatności za zakupy, np. z 99 do 100 dolarów, a zaoszczędzoną resztę... 46
  • Kiedy dojedzie pekaes 25 sie 2019, 20:00 Rząd wyłożył w tym roku 300 mln zł na łączenie autobusami polskich miast i wsi. Ale po rządowe dotacje mało kto zdążył, bo PiS tak spieszył się z realizacją swojej obietnicy przed wyborami. 47
  • Wycieczka na wystawę 25 sie 2019, 20:00 Dla każdego Polaka ekscytującym przeżyciem byłoby obcowanie z dokumentami, które wstrząsnęły XX-wieczną historią Polski 50
  • Superowoce prosto z Polski 25 sie 2019, 20:00 Borówki, maliny, truskawki, aronia, porzeczki – polskie owoce jagodowe uchodzą na świecie za rarytas. Tyle że sami Polacy nie potrafią docenić tego, co mają pod nosem. 52
  • Wielkie ucztowanie 25 sie 2019, 20:00 Świnka pieczona po zaciszańsku, gęś nadziewana naleśnikami albo rzeszowski kołacz weselny. Czy możemy kiedyś zapomnieć, jak się je przyrządza? Spokojnie. Na straży polskiej tradycji kulinarnej stoją koła gospodyń wiejskich. 54
  • Gorzki smak sukcesu 25 sie 2019, 20:00 Kolejna już wizyta Donalda Trumpa w Polsce to niewątpliwe osiągnięcie naszej dyplomacji. Korzystamy na tym, że prezydent USA jest w konflikcie z większością europejskich sojuszników. 56
  • Wojna na tankowce 25 sie 2019, 20:00 Wyładowany ponad 2 mln baryłek irańskiej ropy morski gigant błąka się po Morzu Śródziemnym, szukając sposobności do wyładowania paliwa. Niewykluczone, że ajatollahowie wcale nie wysłali go do Syrii, tylko do odbiorców z UE. 60
  • Chorowita generacja 25 sie 2019, 20:00 Więcej czasu spędzają przy komputerze niż na dworze, już w pierwszym roku życia dostają do zabawy smartfona, noszą ciężkie ornistry, wdychają zanieczyszczone powietrze, lubią chipsy i słodkie napoje. Jaki jest stan zdrowia pierwszego pokolenia XXI w.? 63
  • Panaceum z ula 25 sie 2019, 20:00 Wszystkie produkty pszczele mają właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i przeciwzapalne. Najmocniej działa propolis, który zwalcza mikroorganizmy od 10 do 100 razy silniej od miodu. 67
  • Sokoli wzrok wzorowego ucznia 25 sie 2019, 20:00 Dbajmy o wzrok dziecka. Niezdiagnozowany problem ze wzrokiem może być jedną z przyczyn kłopotów z nauką. 68
  • Dlaczego dzieci powinny pić wodę 25 sie 2019, 20:00 Optymalna woda do picia dla dzieci powinna zawierać odpowiedni balans składników mineralnych. 70
  • Bezpieczna higiena uszu 25 sie 2019, 20:00 Jak wyczyścić uszy dziecka? Wyrzućmy patyczki kosmetyczne. W higienie przewodu słuchowego mogą one bardziej zaszkodzić niż pomóc! Zamiast tego sięgnijmy po profesjonalne rozwiązania polecane przez specjalistów. 71
  • Szkoły w sieci 25 sie 2019, 20:00 Ogólnopolska Sieć Edukacyjna oplecie wszystkie szkoły w kraju. Oznacza to bezpłatny internet dla wszystkich uczniów w Polsce. 72
  • Geralta gra o tron 25 sie 2019, 20:00 Od debiutu wiedźmina na łamach „Fantastyki” minęło blisko 35 lat. Wkrótce zobaczymy go w serialu produkowanym przez Netflix. Czy Geralt z Rivii poradzi sobie w nowej rzeczywistości? A może jest reliktem z muzeum popkultury? 74
  • Wszystkie miłości Almodóvara 25 sie 2019, 20:00 „Ból i blask” jest najlepszym filmem Pedro Almodóvara od lat. Reżyser nie zakłada w nim masek. Opowiada o sobie i swoich najintymniejszych emocjach. Ale też szuka sposobu, aby we współczesnym świecie uratować bliskie mu wartości. 78
  • The Crown – Korona Rzeczpospolitej 25 sie 2019, 20:00 Główną wygraną będzie korona królów Polski. Bonusem – poznanie dziejów Rzeczpospolitej czasów wolnej elekcji. Gra „The Crown – Korona Rzeczpospolitej” przechodzi ostatnie testy. 82
  • Gorączka złota 25 sie 2019, 20:00 Historie o skarbach ukrytych pod ziemią nadal rozpalają wyobraźnię. Ponad 100 tys. Polaków regularnie przeczesuje pola i lasy w poszukiwaniu reliktów przeszłości. 84
  • Powrót do rzeczywistości 25 sie 2019, 20:00 Co robić, gdy powrót z urlopu marzeń jawi nam się jako koszmar? Psychologowie twierdzą, że są sposoby na łagodzenie objawów towarzyszących finałowi wakacji. 88
  • Nienawiść obowiązkowa 25 sie 2019, 20:00 Inspirowani prawdziwą historią „Nasi chłopcy” to udany kryminał, z napisanym z nerwem scenariuszem, świetnym aktorstwem i atmosferą tak gęstą, że widz nie ma nawet kiedy złapać oddechu. Zgodnie z nauką Hitchcocka zaczynają się od... 90
  • Film 25 sie 2019, 20:00 Pośród gór Oszałamiające pejzaże szczytów Anatolii i powolne tempo nie osłabiają siły „Opowieści o trzech siostrach”. Przeciwnie, w otoczonej masywami skalnymi, niemal niezamieszkałej wiosce dylematy bohaterek nabierają wagi... 91
  • Muzyka 25 sie 2019, 20:00 Z parkietu do sypialni 28-letnia Shura podbija krainę elektroniki i synth z lekkością, której ostatnio na rynku brakowało. Jej kompozycje nie są obarczone nieznośnym bitem, a jednocześnie mają rytmiczną, melodyjną konstrukcję. Są tu i... 92
  • Książka 25 sie 2019, 20:00 Największy spektakl świata Powoli rozkręcają się piłkarskie rozgrywki ligowe i zbliżają się nowe emocje, a puentą starego sezonu był niedawny mecz o Superpuchar Europy o to, kto jest największym championem. Na stadionie w Stambule... 93
  • Kalejdoskop 25 sie 2019, 20:00 Z kucharzami w świat „GORDON RAMSAY: ŚWIAT NA TALERZU” premierowe odcinki w National Geographic w środy o 22:00 Takiej twarzy Gordon Ramsay jeszcze nie pokazywał. Słynący z porywczości i nieprzebierania w bluzgach na wizji... 94
  • Świat nie jest taki zły 25 sie 2019, 20:00 Interesują nas losy świata. Nie jest taki zły, jak opisują go media. Podobnie nie ma złej religii czy pierwotnie złych ludzi. 95
  • Kiełbasa historyczna 25 sie 2019, 20:00 Czasem się zdarza, że znana potrawa, ikona miejscowej kuchni, powstaje w wyniku zbiegu okoliczności. 96
  • Jak lać wodę 25 sie 2019, 20:00 Rady dotyczące tego, jakie wino dobierać do potraw, słyszymy od dawna. A czym się kierować, wybierając wodę do posiłku? 97
  • Zrób sobie... Tarantino 25 sie 2019, 20:00 Po obejrzeniu „Pewnego razu... w Hollywood” doszliśmy do wniosku, że warto mieć w domu Quentina Tarantino, który zadba o to, żeby to ci źli dostali największy wycisk. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany