Kto posprząta śmietnik Europy

Kto posprząta śmietnik Europy

Nielegalne składowisko śmieci sfotografowane przez policję
Nielegalne składowisko śmieci sfotografowane przez policję / Źródło: Policja
Większość Polaków chce zdecydowanych działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Czy walka o przyrodę i klimat stanie się tematem numer jeden zbliżającej się kampanii prezydenckiej?

Jeden z najbardziej zanieczyszczonych krajów w tej części świata. Trująca chmura unosi się nad nim od jesieni do wiosny. Susza wraca tam co roku, co roku trwa dłużej i obejmuje coraz większe połacie państwa. Przerwy w dostawach wody dotknęły tam w zeszłe lato setki miejscowości, wysychają jeziora i stawy, w pewnym momencie rzeki praktycznie przestały płynąć. Kraj ma mniejsze zasoby wody niż Egipt. Rząd pozwala na gigantyczny import trujących odpadów.

Miejscową tradycją stały się już pożary wysypisk śmieci. Ubrani w dziwne stroje, wyposażeni w noktowizory i lunety mężczyźni zabijają w lasach setki tysięcy dzikich zwierząt rocznie. Czy to któryś z krajów dawnego Związku Radzieckiego? Afryki Subsaharyjskiej? Czy to któryś z pustynniejących krajów azjatyckich? Nie, to śmiało wchodząca w XXI w. Polska. Polskie elity znane są ze swojego talentu do prokrastynacji. Jeśli czegoś nie musisz zrobić dzisiaj, zrób jutro albo najlepiej nie rób tego wcale. Kryzys demograficzny? Zapaść w służbie zdrowia? Brak nauczycieli i pielęgniarek? Niewyposażona i nieprzygotowana do obrony kraju armia? To nie są problemy, które trzeba rozwiązać teraz. Zajmą się nimi inni w następnej kadencji.

Wcześniej można jednak nabić sobie kilka punktów procentowych, rozmawiając o ważnych problemach i przekonując wyborców, że też chce się je rozwiązać. Większość polityków jest odseparowana od problemów zwykłych śmiertelników. Korzystają z sieci znajomości i kontaktów, które zapewniają im dobrą służbę zdrowia, dostęp do najlepszych szkół, bezkarność, a w razie konfliktu zbrojnego zapewne ujrzelibyśmy połowę z nich w pierwszym samolocie kierującym się za granicę. Jest jednak zagrożenie, przed którym nie da się uciec, a skutki działania (a właściwie braku działania) polityków będą odczuwalne szybko. Tą kwestią jest klimat i ochrona środowiska.

Powietrze

Tygodnik „Wprost” już w 1994 r. na okładce alarmował, że mieszkańców Polski zabija smog, a normy w polskich miastach są przekroczone nawet 120 razy. Okładka z Matką Boską Częstochowską w masce gazowej zrobiła sporo zamieszania, ale nie wywołała konstruktywnej reakcji. Przez 25 lat politycy ignorowali truciznę w powietrzu. Rząd Donalda Tuska, żeby nie psuć Polakom dobrego nastroju, podwyższył do absurdalnych wysokości poziomy alarmowe dla zanieczyszczonego powietrza. W Polsce ostrzegano przed zagrożeniem, gdy normy były przekroczone aż sześciokrotnie! We Francji do alarmu wystarczyło przekroczenie ich o połowę.

Jak widać, polscy politycy do perfekcji opanowali sztukę tłuczenia termometru w celu pozbycia się choroby. Jeszcze w 2015 r., gdy ruch miejski Miasto Jest Nasze alarmował, że stolica tonie w smogu, warszawski ratusz oskarżył aktywistów o manipulację. Wspierała go w tym usłużna lokalna prasa. Urzędnicy i dziennikarze nie chcieli zauważyć tego, co było widoczne gołym okiem. Miasto dusiło się od smogu, polskie normy, i tak absurdalnie wysokie, były przekroczone kilkakrotnie. Elity jednak odmówiły przyjęcia tego faktu do wiadomości. W pewnym momencie nie dało się już dłużej zamiatać sprawy pod dywan. W 2017 r. tylko w styczniu z powodu smogu przedwcześnie zmarło w Polsce 11 tys. osób. Wreszcie w grudniu nowy premier Mateusz Morawiecki poświęcił temu tematowi dużą część swojego exposé. Ruszył program „Czyste powietrze” i zaczęło się powolne wymienianie najbardziej trujących pieców węglowych. Rząd wprowadził normy na spalane paliwo i zakazał sprzedaży kopciuchów. Totalnie rozregulowana część gospodarki doczekała się pierwszych po 30 latach regulacji. Gdy dopiero zaczęliśmy rozwiązywać kwestię smogu, przyszedł kolejny kryzys.

Woda

Podczas wakacji turyści opanowują zabytkowy Zwierzyniec. Senne na co dzień miasteczko zapełnia się wczasowiczami, którzy chcą korzystać z atrakcji Roztoczańskiego Parku Narodowego. Popularnym miejscem wycieczek są stawy Echo. Na wyspie na jednym ze stawów mieszkają pod gołym niebem koniki polskie. Turyści obserwują je, kąpiąc się i wylegując na piaszczystej plaży po drugiej stronie stawu. To już jest przeszłość. W tym roku wody właściwie nie było. W październiku staw był już całkiem suchy. Andrzej Tittenbrun, szef Roztoczańskiego Parku Narodowego, mówi o katastrofie ekologicznej. Brak wody w popularnym kąpielisku uderzy w lokalną gospodarkę. Kto przyjedzie, żeby zobaczyć wyschnięte jezioro? Zagrożone są też bezcenne przyrodniczo torfowiska położone w parku.

Powstawały przez pięć tysięcy lat. Teraz w ciągu kilku mogą ulec całkowitej zagładzie. Zalew Sulejowski pod Piotrkowem Trybunalskim podzielił los stawów Echo. Ku rozpaczy okolicznych hotelarzy przez całe wakacje był praktycznie suchy. Wyschniętych potoków i stawów w Polsce jest więcej. Na stronie prowadzonej przez ekologa Sebastiana Szklarka jest mapa samorządów, które w ostatnie wakacje apelowały do mieszkańców o ograniczanie zużycia wody. Są tam zaznaczone 382 miejscowości w całej Polsce. Najgłośniejszym przypadkiem były Skierniewice, gdzie przerwy w dostawach wody trwały wiele godzin i powtarzały się wielokrotnie, a zaczęły się już w czerwcu. Poza hotelarzami i mieszkańcami Skierniewic susza najbardziej dotyka rolników.

Brak wody wpływa na wegetację warzyw, które mają płytki system korzeniowy i nie mogą pozyskiwać wody z głębszych partii gleby. Skutkuje to ogromnymi stratami, pogorszeniem jakości żywności i oczywiście wzrostem cen dla konsumentów. Polskie rolnictwo stoi w obliczu gigantycznego kryzysu. Na razie straty uderzają przede wszystkim w producentów warzyw. Za chwilę problem dotknie sadowników i producentów zbóż. Bezpośrednią przyczyną suszy jest oczywiście brak opadów, ale również fatalna gospodarka wodą. Nie zdajemy sobie sprawy, że susza panuje w Polsce właściwie nieprzerwanie od pięciu lat. Jej efekty potęgują działania władz publicznych. Wszystko, co wiąże wodę w glebie, jest niszczone. Samorządy betonują koryta rzek i strumieni. Niszczą żeremia bobrowe i osuszają tereny podmokłe. Deweloperzy wycinają na potęgę drzewa pod nowe inwestycje i zaburzają cieki wodne głębokimi wykopami.

Lasy Państwowe prowadzą gigantyczną wycinkę drzew – pod topór idą nawet okazy, które mają ponad sto lat. To wszystko sprawia, że jak już trochę więcej popada, mamy powodzie, bo brakuje terenów zalewowych. To, co nie zaleje domów, szybko spływa betonowymi kanałami prosto do Bałtyku. Rząd jednocześnie szykuje się do wydawania pozwoleń na kolejne kopalnie, które działają jak wyjęcie zatyczki w wannie. W okolicach, gdzie otwierają się nowe kopalnie, woda momentalnie znika. Jedną z takich kopalń rząd chce otworzyć obok Poleskiego Parku Narodowego. Dla nadania pozorów moralnej słuszności kopalnia ma nosić imię Jana Karskiego, bohatera II wojny światowej. Ekolodzy i rolnicy alarmują, że oznacza to dla całego regionu suszę, zniszczenie unikalnych torfowisk i poleskich bagien.

Polityka

Mamy suchą jesień i nie zapowiada się, żeby zimą miało padać dużo. Oznacza to, że już w marcu i kwietniu możemy mieć do czynienia z katastrofą ekologiczną. W sam raz na kampanię. Jeśli do prezydenckiego wyścigu dołączy Szymon Hołownia, możemy być pewni, że kwestia ochrony przyrody wyjdzie na pierwszy plan. Znamienny jest wpis na jego profilu: „Na spotkaniach mówię ludziom: nie ma znaczenia, czy jesteś lewakiem, czy prawakiem, gejem czy heterykiem, wyborcą Jarosława czy fanem Grzegorza: bez powietrza dusimy się dokładnie tak samo. Bez wody – tak samo konamy z pragnienia. Kwestia środowiska – ekumeniczna do bólu – powinna być dziś absolutnym priorytetem dla wszystkich, nie powinna schodzić z ust i biurek naszych liderów dzień w dzień, bo to – a nie ciągnące się tygodniami spory o stołek marszałka,albo partyjne przekładańce w PO czy PiS-ie – jest nasze życie”. Kwestia klimatu może zupełnie przeorganizować spór polityczny.

Na Zachodzie prawica już od jakiegoś czasu wdraża „zielony konserwatyzm”. W Niemczech Zieloni w ostatnich wyborach zabrali wyborców lewicy i chadecji, odejście od spalania węgla zdobyło ogromne poparcie. W polskim rządzie walkę o ochronę środowiska prowadzi jedynie obóz Jarosława Gowina. Piotr Woźny i Jadwiga Emilewicz starają się nadgonić stracony czas w rozwoju odnawialnych źródeł energii i walce ze smogiem. Bilans klimatycznej polityki rządu wypada jednak słabo. Polska jest jedynym krajem UE, który najprawdopodobniej nie wypełni żadnego z celów postawionych przez Komisję Europejską.

Dla kandydatów opozycji to szansa. Strach przed suszą i smogiem dotyka tak samo rolników i branżę turystyczną jak elektorat wielkomiejski. Większość Polaków popiera odejście od węgla i rozwój odnawialnych źródeł energii. Władysław Kosiniak-Kamysz stara się lansować jako orędownik OZE, ale jego polityczne zaplecze sprawia, że nie jest w tym wiarygodny. W 2018 r. lubelskie PSL przedstawiło program, którego hasłem było „Lubelskie napędzane węglem”. Również Małgorzata Kidawa-Błońska, która chce zostać polską Zuzaną Čaputovą, będzie musiała się postarać. Prezydent Słowacji, zanim dała się poznać jako zdolna polityczka, była już zahartowaną w bojach ekolożką. W programie wyborczym mocno postawiła na kwestie środowiska – ochronę lasów przed wycinką i odejście od węgla w energetyce. Jeśli Kidawa-Błońska chce zostać matką wszystkich Polaków, musi zadbać o naturę.

Jej też specjalnie nie pomagają samorządowcy PO, którzy kojarzą się ostatnio bardziej z branżą deweloperską niż walką o klimat. Najwięcej do stracenia ma kandydat lewicy. Dowodem był popis Joanny Scheuring-Wielgus, która oddała swoje dwa psy do schroniska. Powód? Przeprowadzka z domu pod miastem do stumetrowego apartamentu w centrum Torunia. Wielu twierdzi, że okazane zwierzętom okrucieństwo i jej kuriozalne tłumaczenia zaniżyły wynik całej listy i skazały projekt Wiosny Roberta Biedronia na polityczną śmierć. Czy Andrzej Duda podąży tropem zielonego konserwatyzmu? Do tej pory głównymi rozgrywającymi w PiS było lobby leśników, myśliwych i producentów energii z węgla. Zobaczymy, kto okaże się w tym starciu silniejszy. Na razie górą są ci, którzy zamienili Polskę w śmietnik. Czas na wielkie wiosenne porządki.

Jan Śpiewak – publicysta „Wprost”, socjolog, aktywista miejski, @JanSpiewak
Okładka tygodnika WPROST: 47/2019
Więcej możesz przeczytać w 47/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2019 (1912)

  • Nie zbijajmy termometrów 17 lis 2019, 20:00 Kilka dni temu ABW podała, że aresztowano dwie osoby, które planowały w Polsce zamachy terrorystyczne. Z kolei we wrześniu przed manifestacją w Lublinie zatrzymano małżeństwo, które miało ze sobą bomby mogące – według specjalistów... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 17 lis 2019, 20:00 Politycy PiS żyją ciągle zdarzeniami z pierwszego dnia obrad nowego Sejmu. Zaskoczeniem dla wszystkich było to, że czas wystąpienia premiera MATEUSZA MORAWIECKIEGO podczas składania dymisji był ograniczony. – Premier się zdziwił, że... 6
  • 7 dni dookoła świata 17 lis 2019, 20:00 Grillowanie Trumpa Trwa mrożące krew w żyłach widowisko pt. odwoływanie prezydenta USA. Przesłuchania w Izbie Reprezentantów pokazały to, co już o Donaldzie Trumpie wszyscy wiemy: że nie jest on miłym facetem. Trudno patrzeć na to... 8
  • Obraz tygodnia 17 lis 2019, 20:00 5 mld euro Pochłonęła trwająca kilkanaście lat budow a systemu śluz zabezpieczających Wenecję przed podtopieniami. Projekt nieskończony, ponad 30 osób w więzieniu za korupcję, a woda znów zalała miasto Wygrany Laurent Simons... 11
  • Samotność naszych czasów 17 lis 2019, 20:00 Rozmowa z Grażyną Wolszczak, aktorką. 12
  • Ogrody Wersalu 17 lis 2019, 20:00 Obyczaje w świecie polskiej polityki upadły, ale od kilku dni marszałek Tomasz Grodzki przywraca standardy poprawności – na razie językowej. Czy wkrótce w parlamencie zapanuje Wersal? 14
  • Tajna broń prezesa 17 lis 2019, 20:00 Antoni Macierewicz, Krystyna Pawłowicz, Stanisław Piotrowicz to narzędzia, którymi posługuje się prezes PiS, żeby utrzymać jedność obozu władzy i prymat PiS po prawej stronie sceny politycznej. 17
  • Profesor od awantur 17 lis 2019, 20:00 Jarosław Kaczyński nie ma wątpliwości, że Krystyna Pawłowicz będzie wymarzoną sędzią Trybunału Konstytucyjnego. 22
  • Skutek odwrotny do zamierzonego 17 lis 2019, 20:00 W PRL przy okazji różnych rocznic – rewolucji październikowej, Manifestu Lipcowego i podobnych – odbywały się w szkołach akademie, młodzież w białych bluzkach lub harcerskich mundurkach recytowała propagandowe wiersze, często... 25
  • Trzeba podnieść wiek emerytalny 17 lis 2019, 20:00 Zmiana w kierownictwie PO jest niezbędna, jeżeli nie chcemy przegrać wyborów prezydenckich – mówi Bogdan Zdrojewski, senator PO. 26
  • Kto posprząta śmietnik Europy 17 lis 2019, 20:00 Większość Polaków chce zdecydowanych działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Czy walka o przyrodę i klimat stanie się tematem numer jeden zbliżającej się kampanii prezydenckiej? 31
  • Pokolenie porno 17 lis 2019, 20:00 Dorasta pierwsze pokolenie Polaków wychowanych z nieograniczonym dostępem do pornografii online. Nie potrafią stworzyć zdrowego związku ani założyć rodziny. 34
  • Kościół, który nie wyklucza 17 lis 2019, 20:00 Jeśli przestałeś chodzić do kościoła i nie widzisz w nim miejsca dla siebie, powinieneś przyjechać do Wrocławia 39
  • Rozmnażanie białych wojowników 17 lis 2019, 20:00 ONZ chce, by Polska zdelegalizowała skrajnie prawicowe organizacje. Żeby w Polsce skutecznie walczyć z przejawami rasizmu i ksenofobii, tego samego powinni chcieć nasi politycy, księża i przedstawiciele prawa. 40
  • American Dream na sprzedaż 17 lis 2019, 20:00 Torebki Michaela Korsa i buty Gucci za jedną trzecią ceny. Plaże i drinki na Florydzie albo polowania na tornada w Kolorado. Jak firmy chcą zarabiać na pierwszych Polakach lecących do USA bez wiz. 44
  • Człowiek od brudnej roboty 17 lis 2019, 20:00 Unijni urzędnicy nie potrafią sobie wyobrazić poziomu zabagnienia naszego powietrza. Polska jest krajem, gdzie spala się 85 proc. węgla używanego rocznie w całej Unii w domowych piecach. Dla Brukseli to jest kosmos, inny świat – mówi Piotr Woźny, prezes Narodowego Funduszu... 50
  • Hossa Bessa 17 lis 2019, 20:00 Koszmar palacza Papierosy droższe o złotówkę, butelka wódki o 1,40 zł w górę – takie podwyżki czekają nas w sklepach już od przyszłego roku. Ministerstwo Finansów chce, żeby akcyza na alkohol i tytoń podskoczyła od stycznia 2020... 53
  • Odpowiedzialni cyfrowo 17 lis 2019, 20:00 Odpowiedzialny biznes to dziś nie tylko dbanie o zrównoważony rozwój czy działania na rzecz lokalnych społeczności. To także wzięcie na siebie cyfrowej odpowiedzialności za pracowników i klientów. 54
  • Cyberprzestępcy atakują 17 lis 2019, 20:00 58 proc. Polaków uważa, że cyberprzestępczość nie stanowi dużego zagrożenia dla naszego kraju. Tymczasem co godzinę na świecie dochodzi do tysiąca zorganizowanych cyberataków. 56
  • Nie daj się wirusom 17 lis 2019, 20:00 Cyberprzestępczość ma charakter masowy, jedynym sposobem na zabezpieczenie się przed atakami jest dobry program antywirusowy i zdrowy rozsądek– mówi Grzegorz Michałek, prezes firmy Arcabit. 57
  • Twój biznes na PGE Narodowym 17 lis 2019, 20:00 Zastanów się nad swoim biznesem. Wykorzystaj potencjał, który daje Biało-Czerwona Twierdza. 58
  • Prestiżowe salony samochodowe 17 lis 2019, 20:00 AutoGrupa Pietrzak to ekskluzywny salon samochodów używanych, funkcjonujący od ponad dwóch lat na rynku. 60
  • Zielony ład kontra dobra zmiana 17 lis 2019, 20:00 Ekologiczne plany UE wcale nie muszą być zagrożeniem dla polskiej gospodarki. Jeśli rząd rozegra to dobrze, opozycja może jeszcze przez długie lata zgrzytać zębami z zazdrości. 62
  • Zrozumieć Turka 17 lis 2019, 20:00 Agencje cytują słowa tureckiego prezydenta Recepa Erdoğana, wypowiedziane w Budapeszcie: „Czy otrzymamy wsparcie, czy nie, będziemy wciąż pomagać gościom, których przyjmujemy, ale jeśli to się nie powiedzie, będziemy musieli... 65
  • Rumunia odwraca oczy 17 lis 2019, 20:00 Nie chcąc pamiętać o aliansie Rumunii z nazistami, wykreśliliśmy czas Holokaustu z podręczników. W efekcie dzisiaj faszystowscy zbrodniarze otoczeni są kultem – mówi reżyser Radu Jude. 66
  • Odczulanie zmniejsza ryzyko astmy 17 lis 2019, 20:00 Coraz więcej osób w Polsce cierpi na alergiczny nieżyt nosa. Nieleczony prawidłowo u połowy z nich prowadzi do rozwoju astmy. Jednym ze sposobów, by temu zapobiec, jest odczulanie. 68
  • Groźne niedobory 17 lis 2019, 20:00 Niezdrowa dieta, radykalne odchudzanie, przewlekła choroba – przyczyn niedoborów makro- i mikroelementów oraz witamin może być wiele. Skutki? Często drastyczne. 70
  • Podzielone królestwo 17 lis 2019, 20:00 Choć termin brexitu został po raz kolejny przesunięty, brytyjska kultura zdążyła się już z nim oswoić. A ponurym wizjom rzeczywistości towarzyszy tęsknota za imperialną potęgą. 72
  • Wszyscy ludzie Kena Loacha 17 lis 2019, 20:00 „Nie ma nas w domu” to film o pracy w czasach prekariatu. Po raz kolejny Ken Loach skromną opowieścią dopisuje cały rozdział historii społecznej Wielkiej Brytanii. 76
  • Nie mam kompleksu polskości 17 lis 2019, 20:00 W ostatnich latach w polskiej kulturze wydarzyło się wiele dobrego, choćby Oscar dla Pawlikowskiego czy Nobel dla Tokarczuk. Opinia o polskich artystach jest fantastyczna – mówi Szymon Komasa, śpiewak operowy. 79
  • Anatomia linczu 17 lis 2019, 20:00 Coraz częściej bohaterem filmowym staje się tłum. Ludzie, którzy w grupie stają się nieprzewidywalni, agresywni, groźni. Ale opowiadając o tym w „Supernovej”, Bartosz Kruhlik nie gubi z pola widzenia pojedynczych bohaterów: z ich... 82
  • Film 17 lis 2019, 20:00 Zawał Monika Jordan-Młodzianowska nie traktuje Śląska jak atrakcyjnej scenografii. Wgryza się głęboko w mentalność ludzi, którzy na co dzień żyją w cieniu potencjalnej tragedii. Bo przecież zjeżdżając do szybów, pozostają... 83
  • Muzyka 17 lis 2019, 20:00 Emocjonalna równowaga FKA twigs, które mocno wchodzą pod czyli Tahliah Barnett, opowiada o przeżyciach, skórę i zostawiają w człowieku blizny. Ale w ten świat najgłębszych uczuć wprowadza słuchaczy z delikatnością i subtelnością.... 84
  • Książka 17 lis 2019, 20:00 Kaszubska saga DRUGA POWIEŚĆ MARTYNY BUNDY JEST MOCNYM POTWIERDZENIEM TALENTU, który zasygnalizował kilka lat temu jej powieściowy debiut „Nieczułość”. Siłą nowego utworu jest przede wszystkim głębokie wejście w historię jej... 86
  • Kalejdoskop 17 lis 2019, 20:00 Naturalne arcydzieło W „Siedmiu światach…” przenosimy się do najbardziej niedostępnych dla człowieka miejsc. W Amazonii na naszych oczach jerzyki wykonują śmiertelnie niebezpieczne loty przez wodospady, w Chinach małpy do złudzenia... 87
  • Witajcie w latach dwudziestych 17 lis 2019, 20:00 Za półtora miesiąca zaczną się nowe „lata 20”.. Moda lat 20., proza lat 20., muzyka itd. Jak sto lat temu. Co prawda, zważywszy na to, jak wygląda i ku czemu zmierza świat, w najmniejszym nawet stopniu nie ma się na co cieszyć.... 88
  • Od 40 lat uczę tolerancji 17 lis 2019, 20:00 Nie wierzę, że ktoś, kto słuchał moich piosenek, ale tak naprawdę słuchał, kto był moim prawdziwym fanem, komu rodzice tłumaczyli znaczenie śpiewanych przeze mnie słów, dziś jest obojętny na to, co się dzieje. Albo że mógł wyrosnąć na ksenofoba czy homofoba – mówi Majka... 90
  • Co mnie inspiruje mówi Piotr Rubik 17 lis 2019, 20:00 kompozytor, producent muzyczny, dyrygent oraz wokalista 95
  • Legendarne Katarzynki 17 lis 2019, 20:00 Toruńskie pierniki figuralne w dawnych czasach były nie tylko przysmakiem, lecz także arcydziełami rzemiosła artystycznego. 96
  • Jak zmniejszyć ślad węglowy 17 lis 2019, 20:00 Polska rocznie emituje średnio 8,5 tony dwutlenku węgla na mieszkańca. Ale wcale nie musi tak być. Wystarczy zacząć prowadzić ekologiczne kalkulacje. 97
  • Zrób sobie… Gretę Thunberg 17 lis 2019, 20:00 Grecie portret z recyklingu zwyczajnie się należy – z dedykacją dla wszystkich nastoletnich bojowniczek o lepszą przyszłość naszej planety. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany