Podzielone królestwo

Podzielone królestwo

Choć termin brexitu został po raz kolejny przesunięty, brytyjska kultura zdążyła się już z nim oswoić. A ponurym wizjom rzeczywistości towarzyszy tęsknota za imperialną potęgą.
Jakub Demiańczuk

Wszystko się już w przeszłości wydarzyło, a my ślepo powtarzamy te same błędy. Gdybyśmy potrafili się na nich uczyć, świat byłby dziś zdecydowanie lepszym miejscem – mówi mi Olivia Colman. Laureatka Oscara zagrała w trzecim sezonie „The Crown” królową Elżbietę II. Pełna energii i humoru aktorka poważnieje zapytana o bieżące sprawy polityczne. – Ekipa Borisa Johnsona? Rządzą nami ludzie, na których nawet nie głosowaliśmy – zauważa. Akcja nowej odsłony serialu rozgrywa się się w latach 60. i 70., mogłoby się więc wydawać, że z brexitem nie ma wiele wspólnego. Ale Peter Morgan, scenarzysta serialu, dostrzega liczne podobieństwa między dzisiejszą Wielką Brytanią a wydarzeniami sprzed niespełna półwiecza.

W jednym z epizodów obcesowe zachowanie amerykańskiego prezydenta Lyndona B. Johnsona przywodzi na myśl blamaże Donalda Trumpa, w innym pojawiają się aluzje do politycznych przepychanek towarzyszących bolesnemu procesowi wychodzenia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej. W odcinku, którego tematem jest nieudany pucz lorda Mountbattena (który dążył do usunięcia ze stanowiska lewicowego premiera Harolda Wilsona), Morgan przypomina, że brukowiec „Daily Mirror” jawnie wystąpił przeciwko rządowi, tak jak niedawno wzywały czytelników do głosowania za wyjściem z Unii. „Enough is Enough” („Dość znaczy dość”) – krzyczał w 1968 r. nagłówek tekstu redaktora naczelnego gazety. Takie same słowa całkiem niedawno wypowiedział Boris Johnson po kolejnym fiasku rozmów z Unią Europejską. Ironią historii jest to, że „Daily Mirror” dziś bezpardonowo atakuje rządy konserwatystów, pisząc m.in., że Johnson to „najgorszy premier Wielkiej Brytanii” (dodając jednocześnie, że „najgorszy od czasu Theresy May”).

– Peter Morgan doskonale widzi, jak historia zatacza koło – podkreśla Tobias Menzies, serialowy książę Filip, mąż Elżbiety II. Josh O’Connor, który gra w „The Crown” księcia Karola, dodaje: – Myślę, że Peter uważa za swój obowiązek odnajdywanie w historii ostrzeżeń ważnych współcześnie. Jego scenariusze celowo mają tak silny związek z tym, co dzieje się teraz. Czwarty sezon „The Crown” – który zobaczymy dopiero w przyszłym roku – zapowiada się pod tym względem jeszcze ciekawiej. Jego akcja będzie się toczyć podczas konserwatywnych rządów Margaret Thatcher, które doprowadziły do głębokich podziałów społecznych i masowych protestów. Ambicją Petera Morgana jest przedstawienie współczesnej historii Wielkiej Brytanii z perspektywy pałacu Buckingham, więc można się spodziewać, że kwestia brexitu jeszcze w przyszłości pojawi się w serialu. A w Wielkiej Brytanii głos artystów nie trafia w próżnię.

Dokąd zmierzamy?

Niepewna przyszłość kraju i manipulowanie ludzkimi wyborami za pomocą mediów społecznościowych jeszcze niedawno mogły się wydawać pomysłami z dystopijnego serialu „Czarne lustro”. Po referendum w sprawie brexitu – i po serii wyborczych zwycięstw prawicowych populistów w połowie dekady – to ten tytuł stał się punktem odniesienia dla wielu politycznych komentatorów. David Lammy, poseł Partii Pracy (a przed laty również minister kultury w rządzie Tony’ego Blaira), przyglądając się fiasku kolejnych prób porozumienia Londynu z Brukselą, napisał na Twitterze: „To coraz bardziej przypomina gówniany odcinek „Czarnego lustra”, podkreślając, że Wielka Brytania podąża niebezpieczną ścieżką. Od referendum minęły trzy lata, a brexit zdążył się stać tematem licznych dzieł kultury.

Najszybszy był Chuck Tingle, amerykański autor podszytych absurdalnym humorem gejowskich powieści porno, który już kilka dni po referendum opublikował swoją nową książkę „Pounded by the Pound” (w luźnym tłumaczeniu „Wygrzmocony przez funta”), w której o katastrofalnych ekonomicznych skutkach brexitu opowiada głównemu bohaterowi żywa moneta z przyszłości. Autor, będący zarazem wydawcą książki, obiecywał mroczną wizję Wielkiej Brytanii, w której „na ulicach leżą przewrócone czteropiętrowe autobusy, efekt nieudanego planu cięcia kosztów; straż królewska została zastąpiona przez latające gady z karabinami maszynowymi, a korytem Tamizy płynie lawa”. Wizjom apokalipsy towarzyszą, rzecz jasna, hardcore’owe sceny seksu.

Tingle, twórca niezliczonych powieści i opowiadań o tak barwnych tytułach jak „Moją dupę nawiedza gejowski Pułkownik Jednorożec”, „Moja bibliotekarka jest pięknym lesbijskim rożkiem lodowym i smakuje wspaniale” czy „Wygrzmocony w tyłek przez mój własny tyłek”, zyskał chwilową międzynarodową sławę (co oczywiście opisał w kolejnej erotycznej książeczce). Jednak nad brexitem pochylili się wkrótce twórcy zdecydowanie poważniejsi. Im bardziej narastały problemy związane z planowanym opuszczeniem Wspólnoty przez Wielką Brytanię, tym częściej pojawiał się jako temat książek non-fiction, socjologicznych analiz oraz powieści. Dziennik „Financial Times” ochrzcił nowy nurt wyspiarskiej prozy mianem „Brex-lit”. Szkocka pisarka Ali Smith w nominowanej do nagrody Bookera powieści „Autumn”, gorączkowo dokończonej już po referendum, próbowała spojrzeć na zmiany zachodzące w brytyjskim społeczeństwie. „Podziały nie są niczym nowym. Brexit sprawił, że widzimy je wyraźniej” – wspominała Smith na łamach dziennika „The Guardian”. „Zaskakuje nas jednak, że nie są jedynie lokalne, rodzinne, narodowe, międzynarodowe. Brexit podzielił nawet nasz czas na życie przed referendum i życie po głosowaniu. Wciąż czekamy, by zobaczyć, dokąd nas to doprowadzi”. Zaś zaledwie kilka tygodni temu Ian McEwan opublikował krótką powieść „The Cockroach” (Karaluch), w której schemat znany z „Przemiany” Franza Kafki wykorzystał, by odreagować narastający gniew związany z brexitem. Bohater książki budzi się bowiem jako premier Wielkiej Brytanii i musi opanować narastający w kraju chaos.

Odwieczny taniec elit

Nie trzeba było długo czekać, by na następstwa referendum zareagowało również kino. Oprócz dokumentów próbujących uchwycić ów szczególny moment w historii Wielkiej Brytanii lub zrozumieć jego ekonomiczne i społeczne przyczyny, zaczęły powstawać filmy fabularne. „Brexit” Toby’ego Haynesa opisywał kampanię referendalną z punktu widzenia swoich politycznych przeciwników. Przyglądał się, jak działania PR-owe i aktywność w mediach społecznościowych mobilizowały zwolenników wyjścia z Unii. – Każdy dzień przynosi nowy potencjalny scenariusz filmowy lub dramat związany z bieżącą polityką, ale musimy też przyjrzeć się początkom tego wszystkiego i wyciągnąć wnioski – mówił Benedict Cumberbatch, grający w „Brexicie” Dominica Cummingsa, szefa sztabu kampanii Vote Leave.

Ale „życie po referendum” – jak ujęła to Ali Smith – sprawia, że wszystkiemu dopisuje się nieznane wcześniej konteksty. Mark Jenkin, reżyser nagrodzonej m.in. na festiwalu Nowe Horyzonty „Przynęty”, irytował się, gdy jego film – opowieść o kornwalijskich rybakach skonfrontowanych z aroganckimi turystami z miasta – analizowano w kontekście politycznym. Twierdził, że nie taki był jego zamiar, ale jednocześnie taką interpretację narzuca scena, w której z radia słychać raport na temat wyjścia ze struktur UE. „Przynęta”, zwłaszcza dla widzów spoza Wielkiej Brytanii, stała się więc metaforą brexitu.

„Mieszkam w rybackim miasteczku, gdzie wszyscy głosowali za wyjściem z Unii. Pomyślałem: cholera, nie będę mógł wrócić do domu, jeśli moi sąsiedzi pomyślą, że to film przeciwko brexitowi”, żartował Jenkin w rozmowie z magazynem „Sight & Sound”. Tymczasem brytyjskie kino popularne wcale nie przestaje tęsknić za wspaniałą przeszłością kraju. „Nostalgia za imperium jest bardzo brytyjska (…). Jest nie tylko sprawą białej klasy robotniczej, ale też jednoczy polityczną elitę i przedstawicieli klasy średniej”, pisze Afua Hirsch w książce „Brit(ish). On Race, Identity and Belonging”.

To marzenie o potędze wyobrażonej i utrwalonej przez kulturę, bowiem większość Brytyjczyków nie pamięta z oczywistych względów czasów imperium. Jednak nie bez powodu w ostatnich latach sypnęło kolejnymi biografiami Winstona Churchilla (największą popularność zdobył „Czas mroku” z oscarową rolą Gary’ego Oldmana), który jest zazwyczaj przedstawiany jako bohater ponad podziałami, jednoczący wszystkich Brytyjczyków w momencie ciężkiej próby. Pomija się przy tym skrzętnie jego postkolonialną mentalność i to, że symbolizował brytyjski izolacjonizm – Afua Hirsch przypomina przemowę z 1953 r., w której premier mówił o państwach kontynentalnej Europy: „Jesteśmy z nimi, lecz nie jesteśmy z nich. Mamy własną wspólnotę i imperium”.

Do tych słów odwołał się zresztą po latach Boris Johnson, wyrażając poparcie dla brexitu. Skrajnym przykładem imperialnej retronostalgii wydaje się zaś pełnometrażowy film „Downton Abbey”. Już jako serial był ledwo maskowanym westchnieniem do czasów świetności, gdy każdy – a w szczególności służba i plebs – znał swoje miejsce. Ale w wersji kinowej sympatyczni bohaterowie zostali zaprzęgnięci do mdłej agitki przekonującej, że najważniejsze są tradycja i dziedzictwo, a nowoczesność stanowi zagrożenie dla dawnych wartości. „Śmiałam się, gdy w finałowej scenie rodzina królewska i arystokraci w tańcu kręcą wokół siebie kółka. Bo niby co innego nasz rząd robił przez ostatnie trzy lata?” – pisała recenzentka dziennika „Independent”, zirytowana propagandą serwowaną przez scenarzystę Juliana Fellowesa, który otwarcie wspierał głosowanie za brexitem. Bowiem choć większość ludzi kultury była przeciwna wyjściu z Unii i ostrzegała przed katastrofalnymi skutkami, jakie może ono przynieść, wielu jednak go wspierało, m.in. Ringo Starr, sir Michael Caine, Frederick Forsyth, John Cleese, autor „Trainspotting” Irvine Welsh czy dawny lider grupy The Smiths Morrissey, który w ostatnich latach szczególnie pokochał skrajną prawicę.

Żeby nie przyjechali obcy

Jednak poza pokazywaniem najnowszej historii oczami elit, artyści próbują też zrozumieć, co ona mówi o samych Brytyjczykach. – Referendum zjednoczyło kraj jak nigdy przedtem. Wszyscy kochają brexit! Jest fajny, jest super, jest sexy! – oznajmił entuzjastycznie lektor na antenie radia BBC 4. 31 października miał premierę specjalny odcinek „Małej Brytanii”, zatytułowany oczywiście „Mały Brexit”. Matt Lucas i David Walliams, twórcy serialu, wrócili po latach przerwy, by swoich bohaterów skonfrontować z aktualną sytuacją polityczną w kraju. Brexit okazał się jednak średniej jakości paliwem do żartów: słuchowisko okazało się powtórką zgranych schematów i dowcipów.

Z nielicznymi wyjątkami: jak skecz o agencie aktorów, który oznajmia, że w powstającym filmie o aktualnej polityce Olivia Colman zagra prominentnych działaczy Partii Konserwatywnej, Michaela Gove’a i Jacoba Rees-Mogga. Najcelniej istotę brexitu twórcy ujęli zaś w skeczu o Daffydzie, „jedynym geju z walijskiej wioski Llandewi Brefi”, który głosował za wyjściem z Unii, żeby geje z innych krajów nie przyjeżdżali do jego okolicy i nie odebrali mu tytułu (nie zauważa przy tym, że w miejscowości mieszka spora społeczność LGBT). W filmie „Brexit” szef kampanii namawiającej do głosowania za pozostaniem w Unii został przedstawiony jako człowiek, który kompletnie nie rozumie ludzi głosujących inaczej niż on. Wydaje mu się, że wystarczy mieć rację, by wygrać – a takie przekonanie zgubiło wówczas liberałów nie tylko w Wielkiej Brytanii, lecz także w Stanach Zjednoczonych i Polsce. Nie jest zdolny do wyjścia poza własne myślowe schematy i przyzwyczajenia. A być może wystarczyło uważniej oglądać „Małą Brytanię” i „Czarne lustro” – nie mówiąc już o filmach Kena Loacha (o którym piszemy na str. 76) i Mike’a Leigh czy zaangażowanej społecznie prozie – by zorientować się, że współczesny świat wygląda jednak inaczej niż w wyobrażeniach wielkomiejskich speców od public relations.

Jakub Demiańczuk – dziennikarz i krytyk filmowy, stały współpracownik „Wprost”

Okładka tygodnika WPROST: 47/2019
Więcej możesz przeczytać w 47/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2019 (1912)

  • Nie zbijajmy termometrów 17 lis 2019, 20:00 Kilka dni temu ABW podała, że aresztowano dwie osoby, które planowały w Polsce zamachy terrorystyczne. Z kolei we wrześniu przed manifestacją w Lublinie zatrzymano małżeństwo, które miało ze sobą bomby mogące – według specjalistów... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 17 lis 2019, 20:00 Politycy PiS żyją ciągle zdarzeniami z pierwszego dnia obrad nowego Sejmu. Zaskoczeniem dla wszystkich było to, że czas wystąpienia premiera MATEUSZA MORAWIECKIEGO podczas składania dymisji był ograniczony. – Premier się zdziwił, że... 6
  • 7 dni dookoła świata 17 lis 2019, 20:00 Grillowanie Trumpa Trwa mrożące krew w żyłach widowisko pt. odwoływanie prezydenta USA. Przesłuchania w Izbie Reprezentantów pokazały to, co już o Donaldzie Trumpie wszyscy wiemy: że nie jest on miłym facetem. Trudno patrzeć na to... 8
  • Obraz tygodnia 17 lis 2019, 20:00 5 mld euro Pochłonęła trwająca kilkanaście lat budow a systemu śluz zabezpieczających Wenecję przed podtopieniami. Projekt nieskończony, ponad 30 osób w więzieniu za korupcję, a woda znów zalała miasto Wygrany Laurent Simons... 11
  • Samotność naszych czasów 17 lis 2019, 20:00 Rozmowa z Grażyną Wolszczak, aktorką. 12
  • Ogrody Wersalu 17 lis 2019, 20:00 Obyczaje w świecie polskiej polityki upadły, ale od kilku dni marszałek Tomasz Grodzki przywraca standardy poprawności – na razie językowej. Czy wkrótce w parlamencie zapanuje Wersal? 14
  • Tajna broń prezesa 17 lis 2019, 20:00 Antoni Macierewicz, Krystyna Pawłowicz, Stanisław Piotrowicz to narzędzia, którymi posługuje się prezes PiS, żeby utrzymać jedność obozu władzy i prymat PiS po prawej stronie sceny politycznej. 17
  • Profesor od awantur 17 lis 2019, 20:00 Jarosław Kaczyński nie ma wątpliwości, że Krystyna Pawłowicz będzie wymarzoną sędzią Trybunału Konstytucyjnego. 22
  • Skutek odwrotny do zamierzonego 17 lis 2019, 20:00 W PRL przy okazji różnych rocznic – rewolucji październikowej, Manifestu Lipcowego i podobnych – odbywały się w szkołach akademie, młodzież w białych bluzkach lub harcerskich mundurkach recytowała propagandowe wiersze, często... 25
  • Trzeba podnieść wiek emerytalny 17 lis 2019, 20:00 Zmiana w kierownictwie PO jest niezbędna, jeżeli nie chcemy przegrać wyborów prezydenckich – mówi Bogdan Zdrojewski, senator PO. 26
  • Kto posprząta śmietnik Europy 17 lis 2019, 20:00 Większość Polaków chce zdecydowanych działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Czy walka o przyrodę i klimat stanie się tematem numer jeden zbliżającej się kampanii prezydenckiej? 31
  • Pokolenie porno 17 lis 2019, 20:00 Dorasta pierwsze pokolenie Polaków wychowanych z nieograniczonym dostępem do pornografii online. Nie potrafią stworzyć zdrowego związku ani założyć rodziny. 34
  • Kościół, który nie wyklucza 17 lis 2019, 20:00 Jeśli przestałeś chodzić do kościoła i nie widzisz w nim miejsca dla siebie, powinieneś przyjechać do Wrocławia 39
  • Rozmnażanie białych wojowników 17 lis 2019, 20:00 ONZ chce, by Polska zdelegalizowała skrajnie prawicowe organizacje. Żeby w Polsce skutecznie walczyć z przejawami rasizmu i ksenofobii, tego samego powinni chcieć nasi politycy, księża i przedstawiciele prawa. 40
  • American Dream na sprzedaż 17 lis 2019, 20:00 Torebki Michaela Korsa i buty Gucci za jedną trzecią ceny. Plaże i drinki na Florydzie albo polowania na tornada w Kolorado. Jak firmy chcą zarabiać na pierwszych Polakach lecących do USA bez wiz. 44
  • Człowiek od brudnej roboty 17 lis 2019, 20:00 Unijni urzędnicy nie potrafią sobie wyobrazić poziomu zabagnienia naszego powietrza. Polska jest krajem, gdzie spala się 85 proc. węgla używanego rocznie w całej Unii w domowych piecach. Dla Brukseli to jest kosmos, inny świat – mówi Piotr Woźny, prezes Narodowego Funduszu... 50
  • Hossa Bessa 17 lis 2019, 20:00 Koszmar palacza Papierosy droższe o złotówkę, butelka wódki o 1,40 zł w górę – takie podwyżki czekają nas w sklepach już od przyszłego roku. Ministerstwo Finansów chce, żeby akcyza na alkohol i tytoń podskoczyła od stycznia 2020... 53
  • Odpowiedzialni cyfrowo 17 lis 2019, 20:00 Odpowiedzialny biznes to dziś nie tylko dbanie o zrównoważony rozwój czy działania na rzecz lokalnych społeczności. To także wzięcie na siebie cyfrowej odpowiedzialności za pracowników i klientów. 54
  • Cyberprzestępcy atakują 17 lis 2019, 20:00 58 proc. Polaków uważa, że cyberprzestępczość nie stanowi dużego zagrożenia dla naszego kraju. Tymczasem co godzinę na świecie dochodzi do tysiąca zorganizowanych cyberataków. 56
  • Nie daj się wirusom 17 lis 2019, 20:00 Cyberprzestępczość ma charakter masowy, jedynym sposobem na zabezpieczenie się przed atakami jest dobry program antywirusowy i zdrowy rozsądek– mówi Grzegorz Michałek, prezes firmy Arcabit. 57
  • Twój biznes na PGE Narodowym 17 lis 2019, 20:00 Zastanów się nad swoim biznesem. Wykorzystaj potencjał, który daje Biało-Czerwona Twierdza. 58
  • Prestiżowe salony samochodowe 17 lis 2019, 20:00 AutoGrupa Pietrzak to ekskluzywny salon samochodów używanych, funkcjonujący od ponad dwóch lat na rynku. 60
  • Zielony ład kontra dobra zmiana 17 lis 2019, 20:00 Ekologiczne plany UE wcale nie muszą być zagrożeniem dla polskiej gospodarki. Jeśli rząd rozegra to dobrze, opozycja może jeszcze przez długie lata zgrzytać zębami z zazdrości. 62
  • Zrozumieć Turka 17 lis 2019, 20:00 Agencje cytują słowa tureckiego prezydenta Recepa Erdoğana, wypowiedziane w Budapeszcie: „Czy otrzymamy wsparcie, czy nie, będziemy wciąż pomagać gościom, których przyjmujemy, ale jeśli to się nie powiedzie, będziemy musieli... 65
  • Rumunia odwraca oczy 17 lis 2019, 20:00 Nie chcąc pamiętać o aliansie Rumunii z nazistami, wykreśliliśmy czas Holokaustu z podręczników. W efekcie dzisiaj faszystowscy zbrodniarze otoczeni są kultem – mówi reżyser Radu Jude. 66
  • Odczulanie zmniejsza ryzyko astmy 17 lis 2019, 20:00 Coraz więcej osób w Polsce cierpi na alergiczny nieżyt nosa. Nieleczony prawidłowo u połowy z nich prowadzi do rozwoju astmy. Jednym ze sposobów, by temu zapobiec, jest odczulanie. 68
  • Groźne niedobory 17 lis 2019, 20:00 Niezdrowa dieta, radykalne odchudzanie, przewlekła choroba – przyczyn niedoborów makro- i mikroelementów oraz witamin może być wiele. Skutki? Często drastyczne. 70
  • Podzielone królestwo 17 lis 2019, 20:00 Choć termin brexitu został po raz kolejny przesunięty, brytyjska kultura zdążyła się już z nim oswoić. A ponurym wizjom rzeczywistości towarzyszy tęsknota za imperialną potęgą. 72
  • Wszyscy ludzie Kena Loacha 17 lis 2019, 20:00 „Nie ma nas w domu” to film o pracy w czasach prekariatu. Po raz kolejny Ken Loach skromną opowieścią dopisuje cały rozdział historii społecznej Wielkiej Brytanii. 76
  • Nie mam kompleksu polskości 17 lis 2019, 20:00 W ostatnich latach w polskiej kulturze wydarzyło się wiele dobrego, choćby Oscar dla Pawlikowskiego czy Nobel dla Tokarczuk. Opinia o polskich artystach jest fantastyczna – mówi Szymon Komasa, śpiewak operowy. 79
  • Anatomia linczu 17 lis 2019, 20:00 Coraz częściej bohaterem filmowym staje się tłum. Ludzie, którzy w grupie stają się nieprzewidywalni, agresywni, groźni. Ale opowiadając o tym w „Supernovej”, Bartosz Kruhlik nie gubi z pola widzenia pojedynczych bohaterów: z ich... 82
  • Film 17 lis 2019, 20:00 Zawał Monika Jordan-Młodzianowska nie traktuje Śląska jak atrakcyjnej scenografii. Wgryza się głęboko w mentalność ludzi, którzy na co dzień żyją w cieniu potencjalnej tragedii. Bo przecież zjeżdżając do szybów, pozostają... 83
  • Muzyka 17 lis 2019, 20:00 Emocjonalna równowaga FKA twigs, które mocno wchodzą pod czyli Tahliah Barnett, opowiada o przeżyciach, skórę i zostawiają w człowieku blizny. Ale w ten świat najgłębszych uczuć wprowadza słuchaczy z delikatnością i subtelnością.... 84
  • Książka 17 lis 2019, 20:00 Kaszubska saga DRUGA POWIEŚĆ MARTYNY BUNDY JEST MOCNYM POTWIERDZENIEM TALENTU, który zasygnalizował kilka lat temu jej powieściowy debiut „Nieczułość”. Siłą nowego utworu jest przede wszystkim głębokie wejście w historię jej... 86
  • Kalejdoskop 17 lis 2019, 20:00 Naturalne arcydzieło W „Siedmiu światach…” przenosimy się do najbardziej niedostępnych dla człowieka miejsc. W Amazonii na naszych oczach jerzyki wykonują śmiertelnie niebezpieczne loty przez wodospady, w Chinach małpy do złudzenia... 87
  • Witajcie w latach dwudziestych 17 lis 2019, 20:00 Za półtora miesiąca zaczną się nowe „lata 20”.. Moda lat 20., proza lat 20., muzyka itd. Jak sto lat temu. Co prawda, zważywszy na to, jak wygląda i ku czemu zmierza świat, w najmniejszym nawet stopniu nie ma się na co cieszyć.... 88
  • Od 40 lat uczę tolerancji 17 lis 2019, 20:00 Nie wierzę, że ktoś, kto słuchał moich piosenek, ale tak naprawdę słuchał, kto był moim prawdziwym fanem, komu rodzice tłumaczyli znaczenie śpiewanych przeze mnie słów, dziś jest obojętny na to, co się dzieje. Albo że mógł wyrosnąć na ksenofoba czy homofoba – mówi Majka... 90
  • Co mnie inspiruje mówi Piotr Rubik 17 lis 2019, 20:00 kompozytor, producent muzyczny, dyrygent oraz wokalista 95
  • Legendarne Katarzynki 17 lis 2019, 20:00 Toruńskie pierniki figuralne w dawnych czasach były nie tylko przysmakiem, lecz także arcydziełami rzemiosła artystycznego. 96
  • Jak zmniejszyć ślad węglowy 17 lis 2019, 20:00 Polska rocznie emituje średnio 8,5 tony dwutlenku węgla na mieszkańca. Ale wcale nie musi tak być. Wystarczy zacząć prowadzić ekologiczne kalkulacje. 97
  • Zrób sobie… Gretę Thunberg 17 lis 2019, 20:00 Grecie portret z recyklingu zwyczajnie się należy – z dedykacją dla wszystkich nastoletnich bojowniczek o lepszą przyszłość naszej planety. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany