Gimnastyka neuronów

Gimnastyka neuronów

Nawet 50 lat po udarze mózgu można poprawić sprawność chorego
Pilot Mark Ruth miał 33 lata, gdy po usunięciu nowotworu mózgu dostał udaru i przeleżał w śpiączce dwa tygodnie. Gdy się obudził, nie był w stanie chodzić ani poruszać rękami. Dziś, po upływie 12 lat od poddania się nowatorskiej terapii tzw. wymuszonego ruchu (Constrained Induced Movement Therapy – CIMT), może chodzić. Powrócił nawet do wykonywania zawodu pilota – lata boeingiem 757 w American Airlines.– Przeważa pogląd, że rok po udarze mózgu nie można już poprawić sprawności ruchowej chorego. Tylko w Stanach Zjednoczonych 4 mln ludzi po udarze nigdy nie było poddanych jakiejkolwiek rehabilitacji. Obaliliśmy ten dogmat – mówi „Wprost" prof. Edward Taub, psycholog i neurofizjolog z University of Alabama. Jego zdaniem, terapia wymuszonego ruchu może przywrócić choćby częściową sprawność pacjentom, którym nie dawano żadnych szans. Nie ma też znaczenia, jak dużo czasu minęło od udaru. – Pracowaliśmy z pacjentami, którzy przeżyli udar nawet 20 lat wcześniej. Jeden z nich zgłosił się do nas 50 lat po udarze, którego doznał jako pięcioletni chłopiec – mówi prof. Taub.

Cuda bez cudu
Prof. Taub uważa, że wszyscy pacjenci po udarze mają takie same szanse na poprawę sprawności. Setki z nich odzyskało władzę w rękach i nogach, wróciło do wykonywania codziennych czynności, co było niemożliwe po udarze. Zazwyczaj kilka miesięcy po udarze przy stosowaniu standardowej terapii chory odzyskuje zaledwie około 9 proc. funkcji ruchowych. Metoda CIMT pozwala na przywrócenie od 20 proc. do nawet 80 proc. tych funkcji – w zależności od stopnia niedowładu. – Nie mówimy tu o żadnym cudownym wyleczeniu. To jest bardzo ciężka wyczerpująca praca, a efekty w znacznym stopniu zależą od pacjenta – mówi prof. Taub.
Podstawowy cykl rehabilitacji trwa dwa, trzy tygodnie, sześć godzin dziennie. W tym czasie choremu zakłada się specjalną rękawicę, która uniemożliwia ruchy zdrowej, sprawnie funkcjonującej ręki, i zmusza do pracy rękę sparaliżowaną w wyniku udaru. Podczas sesji z terapeutą pacjent powtarza codzienne czynności, każdą przez 15-20 min, aż do skutku. Terapeuta pełni funkcję trenera, zachęca do powtórzeń, do poprawienia, dopracowywania każdego ruchu. Pacjent musi nie tylko powtarzać czynności, ale podczas ich wykonywania myśleć o każdym elemencie ruchu. Może to być chwytanie i podnoszenie kubka, najpierw pustego, potem napełnionego płynem, używanie telefonu, zapinanie koszuli, przekładanie i układanie drobnych przedmiotów. Można też grać na pianinie i ponownie uczyć się pisania za pomocą klawiatury, jak to robił Mark Ruth.
Stopień zaawansowania ćwiczeń jest dostosowany do początkowych możliwości pacjenta. – Nie dajemy gwarancji, że po terapii każdy będzie w stanie obsługiwać komputer czy pisać ręcznie. Jeśli stopień niedowładu był bardzo wysoki, ogromnym postępem jest już ponowne nauczenie się chwytania większych przedmiotów, utrzymanie w ręku kubka – mówi prof. Taub.

Geniusze neuroplastyki
Lekarze w Niemczech, w klinikach w Konstancji i Jenie, z którymi przez wiele lat współpracował prof. Taub, specjalizują się w przywracaniu mowy, która często zostaje silnie upośledzona w wyniku udaru. Pomagają też pianistom cierpiącym na urazy palców. Podobnie leczone są dzieci z porażeniem mózgowym. Jedyna różnica polega na tym, że one nigdy nie używały sparaliżowanej strony ciała. Uczą się więc od początku. Zdrowa kończyna zostaje unieruchomiona w specjalnym gipsie, żeby dziecko nie miało możliwości ruchu. – Pracujemy najczęściej z dziećmi w wieku od dwóch do sześciu lat. Terapia wygląda jak zabawa, dzieciom wolno mieć własne zabawki – mówi prof. Taub. Uczą się turlania i rzucania piłki, łapania baniek mydlanych, układania puzzli i klocków. Wyniki pracy są szybko widoczne, ponieważ mózg małego dziecka jest wyjątkowo plastyczny.
Terapia wymuszonego ruchu prof. Tauba jest praktykowana również w klinikach we Włoszech, w Szwecji i Wielkiej Brytanii. W ten sposób można pomóc chorym po udarze, powypadkowym urazie mózgu, cierpiącym na stwardnienie rozsiane i dziecięce porażenie mózgowe. Terapia polega na wykorzystaniu naturalnej zdolności mózgu do zmiany struktury i przejmowania funkcji przez zdrową część, tworzenia nowych połączeń nerwowych.
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu sądzono, że ukształtowany w dzieciństwie mózg pozostaje niezmieniony przez całe życie. Wierzono, że jeśli na skutek wylewu albo innego uszkodzenia mózgu neurony umierają, to funkcje, za które odpowiadały, są tracone na zawsze. Pod koniec lat 70. po raz pierwszy pojawiły się badania zaprzeczające temu przekonaniu. Pionierami nowej dziedziny nauki byli Michael Merzenich i Jon Kaas. Prof. Taub pierwsze eksperymenty wykorzystujące zjawisko neuroplastyczności przeprowadzał w latach 80. na małpach. Okazało się, że dzięki zastosowaniu ćwiczeń są one w stanie zacząć używać kończynę, która w wyniku uszkodzenia mózgu była bezwładna. – Kiedy po raz pierwszy zaobserwowaliśmy to zjawisko, wydawało się nam, że jesteśmy świadkami cudu – opowiada Taub.
W wyniku udaru mózgu człowiek automatycznie uczy się nie używać uszkodzonej kończyny i przestawia się na korzystanie wyłącznie ze sprawnej ręki czy nogi. Prof. Taub nazywa to „wyuczonym nieużywaniem". Terapia polega na wymuszeniu ponownego używania nieaktywnej części ciała. Mózg osoby po udarze w uszkodzonej części jest zmniejszony o połowę. Po 12 dniach intensywnej wielogodzinnej terapii może się powiększyć dwukrotnie i wrócić do normalnych rozmiarów. Nie przekłada się to na stuprocentowy powrót sprawności ruchowej. Najważniejsze, że odzyskane funkcje ruchowe utrzymują się po zakończeniu leczenia. – Najlepsze rezultaty uzyskujemy u osób z najlżejszym i najcięższym paraliżem. Nie rozumiemy jeszcze, dlaczego tak się dzieje – mówi prof. Taub.

Prąd życia
Zjawisko neuroplastyczności mózgu wykorzystuje prof. Robert Levy, neurochirurg z Northwestern University Feinberg School of Medicine. Pacjentom po udarze próbuje on przywrócić sprawność, wykorzystując impulsy prądu elektrycznego( tzw. neurostymulacja). Lekarz umieszcza niewielkich rozmiarów implant z elektrodami na oponie twardej, czyli błonie pokrywającej mózg, dokładnie powyżej miejsca, które zostało zniszczone przez wylew. Elektrody są połączone z urządzeniem kontrolującym, wszczepionym pod skórę w okolicy obojczyka. Kontroler włączany jest podczas zajęć terapeutycznych i stymuluje elektrody.

Terapia podobnie jak CIMT polega na intensywnym treningu sparaliżowanej kończyny. Trwa sześć tygodni, kilka godzin dziennie. W tym czasie mózg powinien się przeprogramować do takiego stopnia, by po usunięciu implantu był w stanie nadal kontrolować ruchy ręki czy nogi. – Badania pokazały, że stymulacja dotkniętego udarem rejonu mózgu pozwala mu odbudować utracone funkcje. Wreszcie możemy dać chorym nadzieję na powrót do normalnego życia – mówi prof. Levy.
Judy Walsh dziewięć lat temu przeszła wylew. Sparaliżował on połowę ciała, uszkadzając częściowo mowę i nie pozwalając na samodzielne wykonywanie codziennych czynności. Choć kobiecie udało się odzyskać zdolność mówienia i chodzenia, ręka pozostawała bezwładna. Walsh trzy lata temu przeszła terapię w klinice prof. Levy’ego w Chicago. Dziś może się bawić z wnukami, karmić i ubierać najmłodszą wnuczkę. Bez problemu potrafi posmarować chleb, odkręcić słoik czy prowadzić samochód.
Stymulacja elektryczna prawdopodobnie powoduje wzrost nowych komórek w zaatakowanej udarem części mózgu albo uaktywnienie innych rejonów mózgu, które przejmują funkcje dotkniętej części. – Mózg jest w stanie tworzyć nowe połączenia zawsze i w każdym wieku, uczy się nieustannie, i jeśli gdzieś nastąpi uszkodzenie, potrafi to szybko zrekompensować, uruchamiając nowy obszar – mówi Levy.
Obecnie trwa trzecia, ostatnia faza testów klinicznych, obejmująca 180 pacjentów leczonych w 21 klinikach w USA. Poprzednie badania pokazały, że po przejściu rehabilitacji z implantem u pacjentów powraca 15-30 proc. sprawności w sparaliżowanej kończynie. Jeśli potwierdzą to kolejne badania, będziemy mieli do czynienia z rewolucją w medycynie.

Prądem po mózgu
1.Niewielkich rozmiarów implant z elektrodami jest umieszczony na oponie twardej, czyli błonie pokrywajacej mózg, dokładnie powyzej miejsca zniszczonego przez wylew.
2.Elektrody połaczone sa z urzadzeniem kontrolujacym, które zostaje wszczepione pod skóre w okolicy obojczyka i dostarcza energie do implantu.
3.Impulsy elektryczne stymuluja kore mózgowa.
4.Lekarz kontroluje prace urzadzenia – włacza, wyłacza, ustawia parametry stymulacji, korzystajac z małego podrecznego komputera przypominajacego palmtop, z systemem programujacym działanie kontrolera.
Przywracanie wzroku
Oprócz mowy i sprawności ruchowej lekarze próbują przywracać również wzrok. W wyniku wylewu albo urazów głowy może wystąpić częściowa utrata wzroku. Wykorzystując naturalną plastyczność mózgu, stworzono terapię pobudzającą jego zdrowe rejony do przejęcia części funkcji związanych z widzeniem. Procedura określana mianem terapii naprawy wzroku (Vision Restoration Therapy) jest testowana w Tampa Polytrauma Rehabilitation Center. Badania prowadzone przez prof. Randolpha Marshalla z Columbia University wykazały, że mózg przeprogramowuje się już po mniej więcej miesiącu intensywnych ćwiczeń. Cała rehabilitacja trwa przynajmniej pół roku. Ponad 70 proc. z tysiąca leczonych pacjentów odzyskało pełne pole widzenia. Jak opisuje jeden z nich, przed terapią widział wszystko jak przez mgłę, miał trudności w poruszaniu się. Po terapii przestał się obijać o ściany, rozlewać kawę podczas nalewania do kubka, znowu próbuje czytać.

 

Okładka tygodnika WPROST: 13/2008
Więcej możesz przeczytać w 13/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 4
  • kaju1949@icpnet.pl IP
    Jestem po udarze - gdzie w Polsce prowadzi sie taka
    terapię ?

    Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2008 (1318)

    • Wprost od czytelników 24 mar 2008, 22:00 Jak one to robią Bardzo dziękuję za artykuł „Jak one to robią" (nr 9) o kobietach, które właśnie po pięćdziesiątce mogą się fantastycznie rozwijać. Wręczyłam go uroczyście mojej córce, która w 2007 r. skończyła 50... 4
    • Na stronie-Chińska polityka 24 mar 2008, 22:00 Czy protest przeciwko zabijaniu bezbronnych ludzi na ulicy to poglądy polityczne? 4
    • Skaner 24 mar 2008, 22:00   8
    • Sondaż: Lepper wraca do Sejmu 24 mar 2008, 22:00 Gdyby wybory odbyły się teraz, do Sejmu wróciłaby Samoobrona, niekwestionowanymi liderami politycznymi w Polsce pozostają zaś Donald Tusk i Platforma Obywatelska – wynika z sondażu Pentora na zlecenie „Wprost". To pierwsze... 8
    • Rząd zapłaci za in vitro? 24 mar 2008, 22:00 SejmZakaz produkcji nadprogramowych zarodków i – być może – refinansowanie zabiegu w szczególnych przypadkach. Taki kompromis w sprawie in vitro chce zaproponować Platforma Obywatelska – ustalił „Wprost". Tuż po... 8
    • Roger jak Olisadabe 24 mar 2008, 22:00 FutbolRoger Guerreiro, brazylijski piłkarz Legii Warszawa, w ciągu dwóch tygodni ma dostać polskie obywatelstwo. MSWiA na początku tygodnia prześle do prezydenta wniosek w tej sprawie – dowiedział się „Wprost". – Od... 8
    • Kempa nie ustawiała prokuratorów 24 mar 2008, 22:00 ProkuraturaBeata Kempa (PiS) nie obiecywała „ustawienia prokuratorów i umorzenia sprawy" – wynika z ustaleń prokuratury, do których dotarł „Wprost". Warszawscy śledczy nie znaleźli dowodów wskazujących na to,... 8
    • Dossier 24 mar 2008, 22:00  „Wysoki jak brzoza, a głupi jak koza"LESZEK MILLER do Romana Giertycha w magazynie „24 godziny" w TVN 24„Lepiej być zerem niż Leszkiem Millerem"ROMAN GIERTYCH w tym samym programie, odpowiadając Leszkowi... 10
    • PYTANIA NIEPOLITYCZNE- Córka robi mi włosy na wesela 24 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Danutą Hojarską, byłą posłanką Samoobrony 10
    • Ludzie 24 mar 2008, 22:00 Koterski w błocie Debiutancki program Michała Koterskiego (syna reżysera Marka Koterskiego) „Misiek Koterski show" rusza w kwietniu w Polsacie. Michał podda się pilingowi skóry, depilacji i błotnym kąpielom. Nowy program ma być... 10
    • Azja kocha polskie gwiazdy 24 mar 2008, 22:00 FilmyPrawo do emisji serialu „Tajemnica twierdzy szyfrów" kupiła jedna z japońskich stacji telewizyjnych. Serial nakręcony na podstawie powieści „Twierdza szyfrów" Bogusława Wołoszańskiego jest kolejnym tegorocznym... 10
    • Polka w reklamie Diora 24 mar 2008, 22:00 ReklamaKasia Struss (prawdziwe nazwisko Katarzyna Strusińska), modelka pochodząca z Ciechanowa, jest pierwszą Polką, która wystąpiła w kampanii reklamowej Diora. Ugruntowała w ten sposób swoją pozycję w światowej czołówce modelek. Od... 12
    • Polacy, zalegalizujcie aborcję! 24 mar 2008, 22:00 RaportKraje, które dziś zakazują aborcji, powinny ją dopuścić – takie wezwanie zawiera raport Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Ma on być głosowany 16 kwietnia. To apel skierowany m.in. do Polski, Irlandii czy Malty, gdzie... 12
    • Hillary, reformy i… Monica 24 mar 2008, 22:00 USAAmerykańskie Archiwum Narodowe opublikowało 11 tys. stron harmonogramów spotkań Hillary Clinton z czasów prezydentury jej męża. Potwierdziło się, że to ona stała za projektem reformy służby zdrowia. Spotkanie w tej sprawie odbyła... 12
    • Orbitalne laboratorium 24 mar 2008, 22:00 Kosmos Pierwszy element japońskiego modułu badawczego Kibo został dołączony do krążącej wokół Ziemi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To kolejne laboratorium w kosmosie po zbudowanym przez Europejską Agencję Kosmiczną i czynnym już... 12
    • Sejm RP kontra Rada Najwyższa Ukrainy 24 mar 2008, 22:00 Piłka nożnaParlamentarzyści z Polski i Ukrainy zmierzą się 26 kwietnia na stadionie Wisły Kraków – dowiedział się „Wprost". Mecz będzie rewanżem za pojedynek z września 2007 r. Nasi reprezentanci rozgromili wówczas... 14
    • Kosmiczny Ziemianin 24 mar 2008, 22:00 PożegnanieW wieku 90 lat zmarł Arthur C. Clarke, wynalazca, pisarz i wielki propagator kosmonautyki. W lutym 2008 r. w wywiadzie dla tygodnika „Wprost" – jednym z ostatnich, którego udzielił – przyznał, że w swoim... 14
    • Szambo i perfumeria Big Cyca 24 mar 2008, 22:00 JubileuszW prima aprilis do sklepów trafi piętnasty krążek zespołu Big Cyc „Szambo i perfumeria" (liderem zespołu jest Krzysztof Skiba, felietonista „Wprost"). Na płycie znalazły się m.in. utwory o dyrektorze... 14
    • Sawka czatuje 24 mar 2008, 22:00 14
    • Poczta 24 mar 2008, 22:00 Wehikuł Nowickiego W nawiązaniu do artykułu „Wehikuł Nowickiego" (nr 12) chcielibyśmy zaprezentować zupełnie inne spojrzenie na osobę profesora Macieja Nowickiego. Jako stypendyści fundacji im. prof. Nowickiego, zrzeszeni w... 16
    • Playback 24 mar 2008, 22:00 Jacek Kurski, poseł PiS 16
    • Wprost przeciwnie - Trzy razy tak 24 mar 2008, 22:00 Kiedy Polacy wciągną się w referendalny tryb życia, rząd przestanie być potrzebny 18
    • Fotoplastykon 24 mar 2008, 22:00 19
    • Z życia koalicji 24 mar 2008, 22:00 A to dobre! Gazeta pozbawiona newsów, czyli „Nasz Dziennik", zdobyła newsa, i to jakiego. Napisała, że Radek Sikorski zapędził MSZ do zdobycia dla niego w Chinach substancji uchodzącej tam za afrodyzjak. Co ciekawe, Sikorski... 20
    • Z życia opozycji 24 mar 2008, 22:00 Pan prezydent wystąpił w telewizorze, i to w dwóch kanałach naraz. Nie jest to co prawda cud (tych dokonuje nasz Prześwietny Premier) ani inna bilokacja. Po prostu wystąpienie Lecha emitowano w TVP hurtem. Zupełnie jak niegdyś... 20
    • Koniec Kaczyńskiego 24 mar 2008, 22:00 Czy byłego premiera i prezesa PiS dotknął wirus samozagłady? 22
    • Polska jest krajem bez przywództwa 24 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Jarosławem Gowinem, posłem i członkiem zarządu PO 28
    • Solidarność sutann 24 mar 2008, 22:00 Ukryty grzech Kościoła, o którym grzmiały media, ma jak najbardziej widoczne przyczyny. Są nimi zaniedbania i przyzwyczajenia, o których wszyscy wiedzą, ale z którymi od lat nic się nie robi.Historia ks. Andrzeja ze Szczecina, który od... 30
    • Czołgi medialne 24 mar 2008, 22:00 Osłabienie publicznej telewizji i radia jest dla Polski samobójstwem 34
    • Platforma bez wizji 24 mar 2008, 22:00 Trzy miliardy złotych trzeba wyłożyć na telewizję bez reklam i abonamentu 36
    • Postać tygodnia - Zbigniew Religa 24 mar 2008, 22:00 Zawód:bezpartyjny 38
    • Złote dzieci 24 mar 2008, 22:00 Siedem złotych medali na międzynarodowych olimpiadach w naukach ścisłych i przyrodniczych zdobyły w 2007 r. wybitnie utalentowane polskie dzieci. Do tego dochodzą nagrody w Konkursie Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej i... 40
    • Trutnie inteligenckie 24 mar 2008, 22:00 Potrzebny jest inteligent jako klerk: pilnujący reguł gry na polu publicznej wymiany myśli 44
    • Kosmiczna premia 24 mar 2008, 22:00 Chcesz zmotywować pracowników do większej wydajności, spełnij ich marzenia 46
    • Trójka bez sternika 24 mar 2008, 22:00 48
    • Banki pod kroplówką 24 mar 2008, 22:00 Na giełdzie czarnych scenariuszy trwa hossa 48
    • Ciemno po szczycie 24 mar 2008, 22:00 Po białym szczycie powstał sensowny raport, który pewnie pójdzie do kosza 48
    • Ofiara z Tybetu 24 mar 2008, 22:00 Zachód ma zbyt wiele do stracenia w Chinach by się im narażać 48
    • Ryba po polsku - Cham 24 mar 2008, 22:00 Chamem może być i profesor, bo chamów wprawdzie wyedukowaliśmy, ale nie udało się ich wychować 49
    • Giełda 24 mar 2008, 22:00 50
    • Ćwierćpakiet Szejnfelda 24 mar 2008, 22:00 Na dwa lata przedsiębiorcy będą mogli zawieszać działalność gospodarczą, jeśli dopadnie ich zła passa. Poza zwolnieniem z obowiązku płacenia zaliczek na podatek dochodowy, składania deklaracji VAT czy opłacania składek na... 50
    • Rosyjska ściema 24 mar 2008, 22:00 Gazprom może być zmuszony do udostępnienia innym firmom sieci swoich rurociągów do eksportu gazu z Rosji – twierdzą „Wiedomosti". Tak ma wynikać z komentarzy przedstawicieli rosyjskiego urzędu antymonopolowego.... 50
    • Zasiłek antymotywacyjny 24 mar 2008, 22:00 Utrudnić życie przedsiębiorcom skarżącym się na brak pracowników postanowiło Ministerstwo Pracy. Bezrobotni będą mieli jeszcze mniejszą motywację do znalezienia zatrudnienia, jeśli poparcie znajdzie pomysł resortu podniesienia na... 50
    • Lekcje zarabiania 24 mar 2008, 22:00 Dlaczego w Polsce zarabiamy mniej niż w Irlandii? Na takie pytanie próbują odpowiedzieć twórcy projektu Inteligentny Portfel. Chcą oni poprawić ekonomiczną świadomość Polaków. Projekt jest inicjatywą Ryszarda Florka, właściciela... 50
    • Religa podbija stawkę 24 mar 2008, 22:00 Polacy płacą jedne z najniższych w Europie składek ubezpieczenia OC. Gdy się jednak porównuje wysokość naszych zarobków z płacami w innych krajach, okazuje się, że składki te należą do najwyższych. Sytuację pogorszy ich... 50
    • Bogaty jak emeryt 24 mar 2008, 22:00 Emeryci są najbardziej perspektywiczną grupą konsumentów w Polsce – wynika z badań agencji Inquiry. Polaków powyżej 65. roku życia jest ponad 5 mln. Dysponując 60 mld zł, są drugą najbogatszą grupą w Polsce za osobami... 50
    • Złodzieje skarbu 24 mar 2008, 22:00 Nikt nie miał zamiaru przeprowadzać reprywatyzacji ani w III, ani w IV Rzeczypospolitej 52
    • Zbawiciel Fiata 24 mar 2008, 22:00 Sergio Marchionne sprawił, że włoskie auta znów stały się modne 56
    • Pułapka Belki 24 mar 2008, 22:00 Zniesienie podatku od zysków kapitałowych doprowadzi budżet do ruiny 60
    • Know-How 24 mar 2008, 22:00   62
    • Gwałt letni 24 mar 2008, 22:00 KOMENTARZ 62
    • Jazz kreatywny 24 mar 2008, 22:00 Muzyka jazzowa zwiększa kreatywność – sugerują badania uczonych z Johns Hopkins University. Badani przez nich pianiści najpierw wysłuchali utworu jazzowego, a potem improwizowali. W tym czasie naukowcy za pomocą rezonansu... 62
    • Żywioły przyrody 24 mar 2008, 22:00 Czy pod względem wizualnym książka może konkurować z filmami popularnonaukowymi? Odpowiedzią na to pytanie jest nowa seria albumów Grupy Wydawniczej PWN. Nakładem wydawnictwa Carta Blanca ukazały się trzy znakomicie ilustrowane... 62
    • Gimnastyka neuronów 24 mar 2008, 22:00 Nawet 50 lat po udarze mózgu można poprawić sprawność chorego 64
    • Szatan w mózgu 24 mar 2008, 22:00 Opętani bardziej potrzebują pomocy psychiatry niż egzorcysty 68
    • Grobowiec Panoramiksa 24 mar 2008, 22:00 Czy bliskie jest rozwiązanie zagadki celtyckich druidów? 70
    • Co wyśpiewał Orfeusz 24 mar 2008, 22:00 Znaczna część kanałów łączności kraju z emigracją i przerzutu bezdebitowej literatury była kontrolowana przez bezpiekę 74
    • Bez granic 24 mar 2008, 22:00   78
    • PR-owiec Łukaszenki 24 mar 2008, 22:00 Timothy Bell ma poprawić polityczny wizerunek dyktatora Białorusi Aleksandra Łukaszenki. Bell to jeden z bardziej znanych brytyjskich speców od politycznego PR, współtwórca trzykrotnego sukcesu wyborczego Margaret Thatcher. Przede wszystkim... 78
    • Cytat tygodnia 24 mar 2008, 22:00 „By zostać politykiem, trzeba mieć w sobie coś  z masochisty"Kurt Beck, lider SPD, odpowiadając na pytanie, jak radzi sobie na niemieckiej scenie politycznej. 78
    • Geniusz strategii 24 mar 2008, 22:00 KsiążkaNiemal dwa wieki po śmierci Carla von Clausewitza (1780-1831) jego tezy na temat wojen i sztuki militarnej pozostają aktualne. Dowodzi tego książka Beatrice Heuser „Czytając Clausewitza" (polskie wydanie właśnie trafiło... 78
    • Prosiaczek nie antysemicki 24 mar 2008, 22:00 Niemieckie Ministerstwo Edukacji oczyściło z zarzutów o propagowanie antysemityzmu bajkę „Którędy do Boga? – zapytał Prosiaczek". Stało się tak po zasięgnięciu opinii rządowego departamentu zajmującego się... 78
    • Wierzący jak Gorbaczow 24 mar 2008, 22:00 Michaił Gorbaczow po raz pierwszy oficjalnie przyznał się do wiary chrześcijańskiej. To sensacyjne wyznanie ostatni przywódca Związku Sowieckiego złożył w czasie niedawnej wizyty w Bazylice św. Franciszka w Asyżu. „Postać św.... 78
    • Europejska armia Szwejków 24 mar 2008, 22:00 Nie ma szans na szybkie powstanie europejskich sił zbrojnych 80
    • Ostatnia walka Łukaszenki 24 mar 2008, 22:00 Moskwa rywalizuje z Warszawą o przyszłość Białorusi 84
    • Lista Eichmanna 24 mar 2008, 22:00 Czy współautor „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” ratował Żydów? 86
    • Pasaż 24 mar 2008, 22:00 88
    • Więcej wiosny w wiośnie 24 mar 2008, 22:00 Rosja kojarzy się raczej z syberyjskimi mrozami niż wiosennym słońcem.  Ale to właśnie rosyjska top modelka Natalia Wodianowa promuje wiosenną kolekcję makijażu Chanel. Inni producenci też przygotowali się już do nadejścia wiosny i... 88
    • Kwiaty w butach 24 mar 2008, 22:00 W poszukiwaniu prawdziwie wiosennych butów warto się udać do salonu marki Venezia. Najnowsza kolekcja obuwia jest utrzymana w kolorystyce zdecydowanie poprawiającej humor po zimowej szarzyźnie – żółty słonecznikowy i limonkowy,... 88
    • Nowa KATE 24 mar 2008, 22:00 Agyness Deyn jest dziś jedną z najbardziej rozchwytywanych modelek. Piękność, która trafiła już do kalendarza Pirellego, okrzyknięto nową Kate Moss. Obecnie następczyni kokainowej Kate dodaje uroku wiosennej kolekcji Burberry,... 88
    • Trawa na stole 24 mar 2008, 22:00 Normann Copenhagen, duński producent przedmiotów codziennego użytku, co roku zgarnia prestiżowe nagrody za design. Tym razem firma zasłużyła na nagrodę w kategorii „najbardziej wiosenny produkt roku". Najnowsze propozycje... 88
    • Lamborghini laptopów 24 mar 2008, 22:00 Marka Asus po raz kolejny współpracuje z włoskim producentem luksusowych aut Lamborghini. Efekt to laptop VX3S, następca znanego VX2S. Nowy notebook jest od swojego poprzednika mniejszy i może dłużej pracować na akumulatorze. Podobnie... 88
    • Laser 24 mar 2008, 22:00   92
    • Wydarzenie tygodnia: Cassandra Wilson 24 mar 2008, 22:00 kto Wielka diwa jazzowej sceny, której popularność bliska jest pop-gwiazdkom. Urodzona w latach 50., wciąż wygląda kwitnąco i z każdą płytą czaruje coraz bardziej. Pochodzi z Jackson w Missisipi i jest związana z muzyką od... 92
    • Trójka na piątkę – Wielcy aktorzy, świetne filmy 24 mar 2008, 22:00 „Drapieżnik" reż. Lau Wai-Keung, MonolithBezwzględny agent służb bezpieczeństwa szkoli młodą dziewczynę w wykrywaniu przestępstw na tle seksualnym. Obok Richarda Gere’a i Claire Danes w filmie wystąpiła ulubienica... 92
    • Do „11" razy sztuka 24 mar 2008, 22:00 MrózKanadyjczyk Brian Adams jest oszczędny jak Szkot. Od ćwierć wieku uporczywie nagrywa ten sam album. Zgodnie z tytułem zrobił to jedenaście razy. To wyraz przebiegłości, bo takie płyty nieźle sobie radzą na listach bestsellerów.... 92
    • Trzy godziny obłąkania 24 mar 2008, 22:00 Wrze Publiczność do łez doprowadziła swoimi owacjami Marię Pakulnis, która na trzy godziny stała się zimną siostrą Ratched ze szpitala psychiatrycznego w inscenizacji „Lotu nad kukułczym gniazdem". Równie zimna była... 92
    • Termometr kulturalny 24 mar 2008, 22:00 Ani ziębi, ani grzejeObiektyw w spódnicyKuratorka wystawy Karolina Lewandowska przeszukała magazyny i archiwa rozsianych po kraju muzeów. I odkryła tysiące znakomitych fotografii wykonanych w XX wieku przez kobiety. Wśród nich znalazły... 93
    • Kompleks Goebbelsa 24 mar 2008, 22:00 Fiaskiem okazały się nadzieje lewicowych intelektualistów na łatwe odsunięcie neonazistów od manipulacji historią Niemiec 94
    • Sztuka pożyczona 24 mar 2008, 22:00 Połowa eksponatów może zniknąć z polskich muzeów 98
    • Celebrities spod latarni 24 mar 2008, 22:00 Jak prostytutki robią karierę w show-biznesie 100
    • Wencel gordyjski - Dar od Boga 24 mar 2008, 22:00 Doda pytana, skąd czerpie inspiracje, odpowiada: „Z moich zajebistych długich nóg” 104
    • Ueorgan Ludu 24 mar 2008, 22:00 Poseł Palikot prostuje - jeszcze o problemie małych członków * Aneta Krawczyk ikoną feminizmu * Kolejny dowód na sukcesy rządu PO 105
    • Krótko po Wolsku - Wali się, wali się! 24 mar 2008, 22:00 Sala Kongresowa się wali! – wiadomość tej treści zbulwersowała opinię publiczną, dzieląc społeczeństwo na tych, co się z tego cieszą, i tych, co się martwią. 105
    • Skibą w mur - Kawałkada 24 mar 2008, 22:00 Kawalarz jest jak saper. Może łatwo wylecieć z posady 106

    ZKDP - Nakład kontrolowany