Grobowiec Panoramiksa

Grobowiec Panoramiksa

Czy bliskie jest rozwiązanie zagadki celtyckich druidów?
Druidzi najczęściej kojarzą się z komiksem o niezwyciężonym Galu Asteriksie i brodatym, odzianym w białą szatę Panoramiksie, wspinającym się na drzewa, by złotym sierpem ścinać jemiołę. Choć „Asteriks" słynie z historycznej dokładności, wygląd i obyczaje Panoramiksa, które autorzy komiksu, René Goscinny i Albert Uderzo, zaczerpnęli z dzieła rzymskiego przyrodnika Pliniusza Starszego, są raczej nieprawdziwe. Do naszych czasów zachowały się liczne posągi i monety z wizerunkami celtyckich wojowników. Nie było jednak żadnego wiarygodnego opisu celtyckiego druida. Czy zmieni to odkrycie brytyjskiego archeologa Mike’a Pittsa?
Mike Pitts twierdzi, że mamy pierwszy dowód istnienia tajemniczych kapłanów, uczonych i uzdrowicieli panujących wśród Galów w czasach, gdy Juliusz Cezar podbijał Galię, a cesarz Klaudiusz – dzisiejszą Wielką Brytanię. Pitts uważa, że w jednym z grobów niewielkiego cmentarzyska odkrytego na terenie kopalni żwiru w Stanway niedaleko Colchester w angielskim hrabstwie Essex między 40 r. n. e. a 60 r. n. e. pochowano druida.Galijska elita
Nie wiemy, jak druidzi wyglądali, trudno też sprecyzować, czym się zajmowali. Z pewnością przewodzili celtyckim ceremoniom religijnym, ale nie byli jedynie kapłanami. Jeśli wierzyć Juliuszowi Cezarowi, druidzi zajmowali się także wieszczeniem: poszukiwali znaków w kształtach chmur, ruchach Słońca, Księżyca i innych ciał niebieskich. Prowadzili kalendarz słoneczny i księżycowy oraz obserwowali cykle wegetacji roślin. Dziełem druidów mógł być słynny kalendarz znaleziony w Coligny we Francji – wielka brązowa tablica, na której wyryto pięcioletni cykl słoneczno-księżycowy. Każdy z zaznaczonych miesięcy miał 29 lub 30 dni, zaś rok liczył 12 albo 13 miesięcy. Francuski archeolog Joseph Monard przypuszczał, że mogła to być podjęta przez druidów próba zachowania celtyckiej rachuby czasu, kiedy rzymscy zdobywcy Galii narzucili używanie kalendarza juliańskiego.
Juliusz Cezar uważał druidów przede wszystkim za najbardziej znaczących politycznie członków galijskich plemion, elitę społeczną, której wpływy stanowiły zagrożenie dla władzy Rzymian. Nie obejmował ich obowiązek wojskowy i nie płacili podatków. Mogli natomiast karać innych członków społeczności za wykroczenia, zakazując im uczestnictwa w uroczystościach religijnych. Taka ekskomunika prowadziła do wykluczenia ze społeczeństwa obłożonej nią osoby. Cezar zanotował, że druidzi pełnili funkcję strażników praw i tradycji, a także rozjemców w sporach. Nawet główna doktryna wyznawana przez druidów – nieśmiertelność duszy, która przenosi się z jednego ciała do drugiego – miała dla Cezara znaczenie polityczne i militarne, bo czyniła jej wyznawców nieustraszonymi w boju.
Druidzi stanowili elitę społeczeństwa w Galii i Brytanii. Na cmentarzysku w Stanway chowano zamożnych członków plemienia Catuvellauni. Świadczą o tym wielkie komory i pozostałości naczyń prawdopodobnie używanych podczas uroczystych uczt nagrobnych. Mimo że druidzi byli strażnikami celtyckiej tradycji, ulegali wpływom rzymskim. Znaleziony w grobie zestaw narzędzi chirurgicznych mógłby należeć do każdego wykształconego lekarza z Imperium Romanum.

Latający okrutnicy
W średniowieczu wierzono, że druidzi potrafią latać, mają moc sprowadzania obłędu i przywoływania burz. Pod koniec XVII wieku brytyjski antykwariusz i badacz starożytności John Aubrey uznał, że siedzibą brytyjskich druidów było Stonehenge. Dziś wiemy, że kamienny krąg jest co najmniej o 800 lat starszy niż kultura druidów, ale publikacja Aubreya zapoczątkowała odrodzenie zainteresowania tą grupą. Poeta William Blake pełnił jedną z głównych funkcji w restaurowanym Zakonie Starożytnych Druidów, który istniał w latach 1717-1964. Druidzi stali się bohaterami najsłynniejszej opery belcanto – „Norma" Vincenzo Belliniego, która opowiada o nieszczęśliwej miłości druidki Normy do rzymskiego legionisty Polliona. W finale Norma i Pollio giną na stosie rozpalonym przez druidów ku czci bóstw – on jako ofiara, ona dobrowolnie.
Informacje o tym, że druidzi składali ludzi w ofierze bóstwom pochodzą głównie od Cezara. W „De bello Gallico" czytamy, że dla przesądnych Galów jedyną metodą uratowania ciężko rannego lub chorego było poświęcenie innego życia. Niektóre plemiona miały sporządzać wielkie wiklinowe kukły, w których wnętrzu palono żywcem ofiarowanych bogom ludzi. Diodor Sycylijski wspominał, że jednym ze sposobów wieszczenia u druidów było wbijanie sztyletu w pierś człowieka i przepowiadanie przyszłości z konwulsji i sposobu, w jaki wyciekała krew konającego. Badania archeologiczne tylko częściowo potwierdzają makabryczne opisy starożytnych autorów. W Ribemont-sur-Ancre w północnej Francji archeolodzy odkryli jamę z przełomu IV i III wieku p.n.e., wypełnioną bezładnie rozrzuconymi bezgłowymi szkieletami. Kości długie nóg pochodzące z około 80 szkieletów były ułożone w skomplikowany wzór. Przypuszczalnie w tym miejscu znajdowała się galijska świątynia, którą Juliusz Cezar zrównał z ziemią.

Człowiek z bagna
Najbardziej drastycznym zachowanym do dziś świadectwem celtyckich ofiar z ludzi jest tzw. mężczyzna z Lindow. W 1984 r. znaleziono go w torfowisku w hrabstwie Cheshire w północno-zachodniej Anglii. Specjalistka od celtyckiej kultury Anne Ross i chemik z Uniwersytetu Londyńskiego Don Robins, którzy opisali swoje badania w książce „The Life and Death of a Druid Prince", są przekonani, że zmasakrowany mężczyzna został złożony w ofierze trzem celtyckim bogom, według trzech różnych obrzędów. Trzy potężne ciosy w głowę, które mężczyzna otrzymał przed śmiercią, mogły być ofiarą dla Taranisa, boga pioruna. Mężczyzna z Lindow został uduszony: na jego szyi znaleziono zaciśniętą pętlę ze sznura, która zamknęła tchawicę i złamała dwa kręgi szyjne. Esus, bóg świata podziemnego, wymagał, by jego ofiary były powieszone na świętym drzewie. Niewykluczone, że ofierze podcięto również gardło, chociaż badacze nie są pewni, czy to uszkodzenie tkanki nie powstało już po śmierci. Na końcu mężczyzna z Lindow został utopiony w bagnie, do którego wciśnięto go twarzą w dół. W ten sposób składano ofiary Teutatesowi.
Przeanalizowana przez Robinsa zawartość żołądka zmarłego ujawniła resztki potrawy zbożowej, prawdopodobnie częściowo spalonego jęczmiennego placka. Może to potwierdzać rekonstruowany przez badaczy celtycki sposób wyboru ofiary dla bóstwa. Podczas święta Beltane obchodzonego w wigilię 1 maja do worka wkładano podzielony na części placek. Osoba, która wyciągnęła przypalony kawałek, była składana w ofierze, co miało zapewnić społeczności dobre zbiory i dostatek w nadchodzącym roku. Być może druidzi uznali, że specjalna ofiara dla bogów pomoże przezwyciężyć rzymskich najeźdźców. Mężczyzna z Lindow zginął bowiem w I wieku n.e., być może mniej więcej w tym samym czasie, kiedy pochowano druida niedaleko Colchester i gdy Rzymianie podbijali Brytanię.

Nagonka na druidów
Trudno stwierdzić, czy drastyczne opisy Cezara i innych starożytnych autorów są jedynie dziełem rzymskiej propagandy. Obrońcy dobrego imienia druidów podkreślają, że według starożytnych źródeł, druidzi byli jedynie obecni przy składaniu ofiar z ludzi jako pośrednicy między śmiertelnikami a bóstwem. Niektórzy porównują ich do kapłanów obecnych jako duchowi pocieszyciele podczas państwowych egzekucji. Być może w krwawych opisach Cezara i Diodora było jednak sporo prawdy. Rzymianie z zasady nie zwalczali obcych religii na podbitych terytoriach. Wręcz przeciwnie, asymilowali obce bóstwa. Druidzi stanowili wyjątek. Już cesarz August wydał rzymskim obywatelom zakaz praktykowania druidyzmu. Za czasów Tyberiusza druidzi – jak pisze Pliniusz – byli wyjęci spod prawa dekretem Senatu, który został powtórzony w 54 r. n.e., po podboju Brytanii przez cesarza Klaudiusza. Niewykluczone, że ta nietypowa dla Rzymian nagonka na druidów była spowodowana właśnie ich szokującymi obyczajami opisanymi w dziełach Juliusza Cezara i Strabona.
W 61 r. n.e., niedługo po podbiciu Brytanii przez Rzymian, ośrodek druidów na Anglesey został zniszczony przez gubernatora Swetoniusza Paulinusa, a druidzi oficjalnie przestali istnieć. Ci, którzy przetrwali, mogli się stać wędrownymi uzdrawiaczami. Inni uciekli do Irlandii i Szkocji, gdzie nie dosięgli ich Rzymianie, ale kilka wieków później zniszczyło ich chrześcijaństwo. Potęga druidów i tradycja, której strzegli, zamieniła się w mit. Niewykluczone, że w niektórych regionach druidzi przetrwali dłużej. W „De mirabilibus sacrae scripturae", dziele stworzonym w VII w. przez irlandzkiego filozofa Augustyna Eriugenę, opisano maga, który nauczał doktryny reinkarnacji ludzi pod postacią ptaków.
Akademia druidów
Nauka druidyzmu miała trwać 20 lat i polegać m.in. na opanowaniu na pamięć licznych tekstów. Ośrodek „studiów druidzkich" znajdował się na wyspie Anglesey (Ynys Môn), u północno-zachodnich wybrzeży Walii, gdzie przybywali druidzi z całej Europy. Geograf Strabon widział w druidach głównie filozofów zajmujących się zarówno prawami naturalnymi, jak i moralnymi. Dla Pliniusza byli to przede wszystkim specjaliści od uzdrawiania ziołami, zaś późniejsi kronikarze uznali druidów głównie za wieszczów parających się magią.
NIEPIŚMIENNI MĘDRCY
Do czasu odkrycia w Stanway nie było żadnych archeologicznych dowodów istnienia druidów. Informacje o nich pojawiają się jedynie w tekstach starożytnych autorów. Łącznie napisano
jednak na ten temat mniej niż 2000 słów, z czego część niezbyt wiarygodnych, bo piszący najprawdopodobniej nigdy nie mieli okazji spotkać druida. Najwcześniejszą wzmiankę o druidach można znaleźć w zaginionym, znanym dziś jedynie przez cytaty z Diogenesa Laertiosa, traktacie Arystotelesa o magii z 330 r. p.n.e. Bardziej wiarygodnym źródłem jest młodsza
o prawie 300 lat księga VI dzieła Juliusza Cezara „O wojnie galijskiej".



Okładka tygodnika WPROST: 13/2008
Więcej możesz przeczytać w 13/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2008 (1318)

  • Wprost od czytelników 24 mar 2008, 22:00 Jak one to robią Bardzo dziękuję za artykuł „Jak one to robią" (nr 9) o kobietach, które właśnie po pięćdziesiątce mogą się fantastycznie rozwijać. Wręczyłam go uroczyście mojej córce, która w 2007 r. skończyła 50... 4
  • Na stronie-Chińska polityka 24 mar 2008, 22:00 Czy protest przeciwko zabijaniu bezbronnych ludzi na ulicy to poglądy polityczne? 4
  • Skaner 24 mar 2008, 22:00   8
  • Sondaż: Lepper wraca do Sejmu 24 mar 2008, 22:00 Gdyby wybory odbyły się teraz, do Sejmu wróciłaby Samoobrona, niekwestionowanymi liderami politycznymi w Polsce pozostają zaś Donald Tusk i Platforma Obywatelska – wynika z sondażu Pentora na zlecenie „Wprost". To pierwsze... 8
  • Rząd zapłaci za in vitro? 24 mar 2008, 22:00 SejmZakaz produkcji nadprogramowych zarodków i – być może – refinansowanie zabiegu w szczególnych przypadkach. Taki kompromis w sprawie in vitro chce zaproponować Platforma Obywatelska – ustalił „Wprost". Tuż po... 8
  • Roger jak Olisadabe 24 mar 2008, 22:00 FutbolRoger Guerreiro, brazylijski piłkarz Legii Warszawa, w ciągu dwóch tygodni ma dostać polskie obywatelstwo. MSWiA na początku tygodnia prześle do prezydenta wniosek w tej sprawie – dowiedział się „Wprost". – Od... 8
  • Kempa nie ustawiała prokuratorów 24 mar 2008, 22:00 ProkuraturaBeata Kempa (PiS) nie obiecywała „ustawienia prokuratorów i umorzenia sprawy" – wynika z ustaleń prokuratury, do których dotarł „Wprost". Warszawscy śledczy nie znaleźli dowodów wskazujących na to,... 8
  • Dossier 24 mar 2008, 22:00  „Wysoki jak brzoza, a głupi jak koza"LESZEK MILLER do Romana Giertycha w magazynie „24 godziny" w TVN 24„Lepiej być zerem niż Leszkiem Millerem"ROMAN GIERTYCH w tym samym programie, odpowiadając Leszkowi... 10
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE- Córka robi mi włosy na wesela 24 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Danutą Hojarską, byłą posłanką Samoobrony 10
  • Ludzie 24 mar 2008, 22:00 Koterski w błocie Debiutancki program Michała Koterskiego (syna reżysera Marka Koterskiego) „Misiek Koterski show" rusza w kwietniu w Polsacie. Michał podda się pilingowi skóry, depilacji i błotnym kąpielom. Nowy program ma być... 10
  • Azja kocha polskie gwiazdy 24 mar 2008, 22:00 FilmyPrawo do emisji serialu „Tajemnica twierdzy szyfrów" kupiła jedna z japońskich stacji telewizyjnych. Serial nakręcony na podstawie powieści „Twierdza szyfrów" Bogusława Wołoszańskiego jest kolejnym tegorocznym... 10
  • Polka w reklamie Diora 24 mar 2008, 22:00 ReklamaKasia Struss (prawdziwe nazwisko Katarzyna Strusińska), modelka pochodząca z Ciechanowa, jest pierwszą Polką, która wystąpiła w kampanii reklamowej Diora. Ugruntowała w ten sposób swoją pozycję w światowej czołówce modelek. Od... 12
  • Polacy, zalegalizujcie aborcję! 24 mar 2008, 22:00 RaportKraje, które dziś zakazują aborcji, powinny ją dopuścić – takie wezwanie zawiera raport Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Ma on być głosowany 16 kwietnia. To apel skierowany m.in. do Polski, Irlandii czy Malty, gdzie... 12
  • Hillary, reformy i… Monica 24 mar 2008, 22:00 USAAmerykańskie Archiwum Narodowe opublikowało 11 tys. stron harmonogramów spotkań Hillary Clinton z czasów prezydentury jej męża. Potwierdziło się, że to ona stała za projektem reformy służby zdrowia. Spotkanie w tej sprawie odbyła... 12
  • Orbitalne laboratorium 24 mar 2008, 22:00 Kosmos Pierwszy element japońskiego modułu badawczego Kibo został dołączony do krążącej wokół Ziemi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To kolejne laboratorium w kosmosie po zbudowanym przez Europejską Agencję Kosmiczną i czynnym już... 12
  • Sejm RP kontra Rada Najwyższa Ukrainy 24 mar 2008, 22:00 Piłka nożnaParlamentarzyści z Polski i Ukrainy zmierzą się 26 kwietnia na stadionie Wisły Kraków – dowiedział się „Wprost". Mecz będzie rewanżem za pojedynek z września 2007 r. Nasi reprezentanci rozgromili wówczas... 14
  • Kosmiczny Ziemianin 24 mar 2008, 22:00 PożegnanieW wieku 90 lat zmarł Arthur C. Clarke, wynalazca, pisarz i wielki propagator kosmonautyki. W lutym 2008 r. w wywiadzie dla tygodnika „Wprost" – jednym z ostatnich, którego udzielił – przyznał, że w swoim... 14
  • Szambo i perfumeria Big Cyca 24 mar 2008, 22:00 JubileuszW prima aprilis do sklepów trafi piętnasty krążek zespołu Big Cyc „Szambo i perfumeria" (liderem zespołu jest Krzysztof Skiba, felietonista „Wprost"). Na płycie znalazły się m.in. utwory o dyrektorze... 14
  • Sawka czatuje 24 mar 2008, 22:00 14
  • Poczta 24 mar 2008, 22:00 Wehikuł Nowickiego W nawiązaniu do artykułu „Wehikuł Nowickiego" (nr 12) chcielibyśmy zaprezentować zupełnie inne spojrzenie na osobę profesora Macieja Nowickiego. Jako stypendyści fundacji im. prof. Nowickiego, zrzeszeni w... 16
  • Playback 24 mar 2008, 22:00 Jacek Kurski, poseł PiS 16
  • Wprost przeciwnie - Trzy razy tak 24 mar 2008, 22:00 Kiedy Polacy wciągną się w referendalny tryb życia, rząd przestanie być potrzebny 18
  • Fotoplastykon 24 mar 2008, 22:00 19
  • Z życia koalicji 24 mar 2008, 22:00 A to dobre! Gazeta pozbawiona newsów, czyli „Nasz Dziennik", zdobyła newsa, i to jakiego. Napisała, że Radek Sikorski zapędził MSZ do zdobycia dla niego w Chinach substancji uchodzącej tam za afrodyzjak. Co ciekawe, Sikorski... 20
  • Z życia opozycji 24 mar 2008, 22:00 Pan prezydent wystąpił w telewizorze, i to w dwóch kanałach naraz. Nie jest to co prawda cud (tych dokonuje nasz Prześwietny Premier) ani inna bilokacja. Po prostu wystąpienie Lecha emitowano w TVP hurtem. Zupełnie jak niegdyś... 20
  • Koniec Kaczyńskiego 24 mar 2008, 22:00 Czy byłego premiera i prezesa PiS dotknął wirus samozagłady? 22
  • Polska jest krajem bez przywództwa 24 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Jarosławem Gowinem, posłem i członkiem zarządu PO 28
  • Solidarność sutann 24 mar 2008, 22:00 Ukryty grzech Kościoła, o którym grzmiały media, ma jak najbardziej widoczne przyczyny. Są nimi zaniedbania i przyzwyczajenia, o których wszyscy wiedzą, ale z którymi od lat nic się nie robi.Historia ks. Andrzeja ze Szczecina, który od... 30
  • Czołgi medialne 24 mar 2008, 22:00 Osłabienie publicznej telewizji i radia jest dla Polski samobójstwem 34
  • Platforma bez wizji 24 mar 2008, 22:00 Trzy miliardy złotych trzeba wyłożyć na telewizję bez reklam i abonamentu 36
  • Postać tygodnia - Zbigniew Religa 24 mar 2008, 22:00 Zawód:bezpartyjny 38
  • Złote dzieci 24 mar 2008, 22:00 Siedem złotych medali na międzynarodowych olimpiadach w naukach ścisłych i przyrodniczych zdobyły w 2007 r. wybitnie utalentowane polskie dzieci. Do tego dochodzą nagrody w Konkursie Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej i... 40
  • Trutnie inteligenckie 24 mar 2008, 22:00 Potrzebny jest inteligent jako klerk: pilnujący reguł gry na polu publicznej wymiany myśli 44
  • Kosmiczna premia 24 mar 2008, 22:00 Chcesz zmotywować pracowników do większej wydajności, spełnij ich marzenia 46
  • Trójka bez sternika 24 mar 2008, 22:00 48
  • Banki pod kroplówką 24 mar 2008, 22:00 Na giełdzie czarnych scenariuszy trwa hossa 48
  • Ciemno po szczycie 24 mar 2008, 22:00 Po białym szczycie powstał sensowny raport, który pewnie pójdzie do kosza 48
  • Ofiara z Tybetu 24 mar 2008, 22:00 Zachód ma zbyt wiele do stracenia w Chinach by się im narażać 48
  • Ryba po polsku - Cham 24 mar 2008, 22:00 Chamem może być i profesor, bo chamów wprawdzie wyedukowaliśmy, ale nie udało się ich wychować 49
  • Giełda 24 mar 2008, 22:00 50
  • Ćwierćpakiet Szejnfelda 24 mar 2008, 22:00 Na dwa lata przedsiębiorcy będą mogli zawieszać działalność gospodarczą, jeśli dopadnie ich zła passa. Poza zwolnieniem z obowiązku płacenia zaliczek na podatek dochodowy, składania deklaracji VAT czy opłacania składek na... 50
  • Rosyjska ściema 24 mar 2008, 22:00 Gazprom może być zmuszony do udostępnienia innym firmom sieci swoich rurociągów do eksportu gazu z Rosji – twierdzą „Wiedomosti". Tak ma wynikać z komentarzy przedstawicieli rosyjskiego urzędu antymonopolowego.... 50
  • Zasiłek antymotywacyjny 24 mar 2008, 22:00 Utrudnić życie przedsiębiorcom skarżącym się na brak pracowników postanowiło Ministerstwo Pracy. Bezrobotni będą mieli jeszcze mniejszą motywację do znalezienia zatrudnienia, jeśli poparcie znajdzie pomysł resortu podniesienia na... 50
  • Lekcje zarabiania 24 mar 2008, 22:00 Dlaczego w Polsce zarabiamy mniej niż w Irlandii? Na takie pytanie próbują odpowiedzieć twórcy projektu Inteligentny Portfel. Chcą oni poprawić ekonomiczną świadomość Polaków. Projekt jest inicjatywą Ryszarda Florka, właściciela... 50
  • Religa podbija stawkę 24 mar 2008, 22:00 Polacy płacą jedne z najniższych w Europie składek ubezpieczenia OC. Gdy się jednak porównuje wysokość naszych zarobków z płacami w innych krajach, okazuje się, że składki te należą do najwyższych. Sytuację pogorszy ich... 50
  • Bogaty jak emeryt 24 mar 2008, 22:00 Emeryci są najbardziej perspektywiczną grupą konsumentów w Polsce – wynika z badań agencji Inquiry. Polaków powyżej 65. roku życia jest ponad 5 mln. Dysponując 60 mld zł, są drugą najbogatszą grupą w Polsce za osobami... 50
  • Złodzieje skarbu 24 mar 2008, 22:00 Nikt nie miał zamiaru przeprowadzać reprywatyzacji ani w III, ani w IV Rzeczypospolitej 52
  • Zbawiciel Fiata 24 mar 2008, 22:00 Sergio Marchionne sprawił, że włoskie auta znów stały się modne 56
  • Pułapka Belki 24 mar 2008, 22:00 Zniesienie podatku od zysków kapitałowych doprowadzi budżet do ruiny 60
  • Know-How 24 mar 2008, 22:00   62
  • Gwałt letni 24 mar 2008, 22:00 KOMENTARZ 62
  • Jazz kreatywny 24 mar 2008, 22:00 Muzyka jazzowa zwiększa kreatywność – sugerują badania uczonych z Johns Hopkins University. Badani przez nich pianiści najpierw wysłuchali utworu jazzowego, a potem improwizowali. W tym czasie naukowcy za pomocą rezonansu... 62
  • Żywioły przyrody 24 mar 2008, 22:00 Czy pod względem wizualnym książka może konkurować z filmami popularnonaukowymi? Odpowiedzią na to pytanie jest nowa seria albumów Grupy Wydawniczej PWN. Nakładem wydawnictwa Carta Blanca ukazały się trzy znakomicie ilustrowane... 62
  • Gimnastyka neuronów 24 mar 2008, 22:00 Nawet 50 lat po udarze mózgu można poprawić sprawność chorego 64
  • Szatan w mózgu 24 mar 2008, 22:00 Opętani bardziej potrzebują pomocy psychiatry niż egzorcysty 68
  • Grobowiec Panoramiksa 24 mar 2008, 22:00 Czy bliskie jest rozwiązanie zagadki celtyckich druidów? 70
  • Co wyśpiewał Orfeusz 24 mar 2008, 22:00 Znaczna część kanałów łączności kraju z emigracją i przerzutu bezdebitowej literatury była kontrolowana przez bezpiekę 74
  • Bez granic 24 mar 2008, 22:00   78
  • PR-owiec Łukaszenki 24 mar 2008, 22:00 Timothy Bell ma poprawić polityczny wizerunek dyktatora Białorusi Aleksandra Łukaszenki. Bell to jeden z bardziej znanych brytyjskich speców od politycznego PR, współtwórca trzykrotnego sukcesu wyborczego Margaret Thatcher. Przede wszystkim... 78
  • Cytat tygodnia 24 mar 2008, 22:00 „By zostać politykiem, trzeba mieć w sobie coś  z masochisty"Kurt Beck, lider SPD, odpowiadając na pytanie, jak radzi sobie na niemieckiej scenie politycznej. 78
  • Geniusz strategii 24 mar 2008, 22:00 KsiążkaNiemal dwa wieki po śmierci Carla von Clausewitza (1780-1831) jego tezy na temat wojen i sztuki militarnej pozostają aktualne. Dowodzi tego książka Beatrice Heuser „Czytając Clausewitza" (polskie wydanie właśnie trafiło... 78
  • Prosiaczek nie antysemicki 24 mar 2008, 22:00 Niemieckie Ministerstwo Edukacji oczyściło z zarzutów o propagowanie antysemityzmu bajkę „Którędy do Boga? – zapytał Prosiaczek". Stało się tak po zasięgnięciu opinii rządowego departamentu zajmującego się... 78
  • Wierzący jak Gorbaczow 24 mar 2008, 22:00 Michaił Gorbaczow po raz pierwszy oficjalnie przyznał się do wiary chrześcijańskiej. To sensacyjne wyznanie ostatni przywódca Związku Sowieckiego złożył w czasie niedawnej wizyty w Bazylice św. Franciszka w Asyżu. „Postać św.... 78
  • Europejska armia Szwejków 24 mar 2008, 22:00 Nie ma szans na szybkie powstanie europejskich sił zbrojnych 80
  • Ostatnia walka Łukaszenki 24 mar 2008, 22:00 Moskwa rywalizuje z Warszawą o przyszłość Białorusi 84
  • Lista Eichmanna 24 mar 2008, 22:00 Czy współautor „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” ratował Żydów? 86
  • Pasaż 24 mar 2008, 22:00 88
  • Więcej wiosny w wiośnie 24 mar 2008, 22:00 Rosja kojarzy się raczej z syberyjskimi mrozami niż wiosennym słońcem.  Ale to właśnie rosyjska top modelka Natalia Wodianowa promuje wiosenną kolekcję makijażu Chanel. Inni producenci też przygotowali się już do nadejścia wiosny i... 88
  • Kwiaty w butach 24 mar 2008, 22:00 W poszukiwaniu prawdziwie wiosennych butów warto się udać do salonu marki Venezia. Najnowsza kolekcja obuwia jest utrzymana w kolorystyce zdecydowanie poprawiającej humor po zimowej szarzyźnie – żółty słonecznikowy i limonkowy,... 88
  • Nowa KATE 24 mar 2008, 22:00 Agyness Deyn jest dziś jedną z najbardziej rozchwytywanych modelek. Piękność, która trafiła już do kalendarza Pirellego, okrzyknięto nową Kate Moss. Obecnie następczyni kokainowej Kate dodaje uroku wiosennej kolekcji Burberry,... 88
  • Trawa na stole 24 mar 2008, 22:00 Normann Copenhagen, duński producent przedmiotów codziennego użytku, co roku zgarnia prestiżowe nagrody za design. Tym razem firma zasłużyła na nagrodę w kategorii „najbardziej wiosenny produkt roku". Najnowsze propozycje... 88
  • Lamborghini laptopów 24 mar 2008, 22:00 Marka Asus po raz kolejny współpracuje z włoskim producentem luksusowych aut Lamborghini. Efekt to laptop VX3S, następca znanego VX2S. Nowy notebook jest od swojego poprzednika mniejszy i może dłużej pracować na akumulatorze. Podobnie... 88
  • Laser 24 mar 2008, 22:00   92
  • Wydarzenie tygodnia: Cassandra Wilson 24 mar 2008, 22:00 kto Wielka diwa jazzowej sceny, której popularność bliska jest pop-gwiazdkom. Urodzona w latach 50., wciąż wygląda kwitnąco i z każdą płytą czaruje coraz bardziej. Pochodzi z Jackson w Missisipi i jest związana z muzyką od... 92
  • Trójka na piątkę – Wielcy aktorzy, świetne filmy 24 mar 2008, 22:00 „Drapieżnik" reż. Lau Wai-Keung, MonolithBezwzględny agent służb bezpieczeństwa szkoli młodą dziewczynę w wykrywaniu przestępstw na tle seksualnym. Obok Richarda Gere’a i Claire Danes w filmie wystąpiła ulubienica... 92
  • Do „11" razy sztuka 24 mar 2008, 22:00 MrózKanadyjczyk Brian Adams jest oszczędny jak Szkot. Od ćwierć wieku uporczywie nagrywa ten sam album. Zgodnie z tytułem zrobił to jedenaście razy. To wyraz przebiegłości, bo takie płyty nieźle sobie radzą na listach bestsellerów.... 92
  • Trzy godziny obłąkania 24 mar 2008, 22:00 Wrze Publiczność do łez doprowadziła swoimi owacjami Marię Pakulnis, która na trzy godziny stała się zimną siostrą Ratched ze szpitala psychiatrycznego w inscenizacji „Lotu nad kukułczym gniazdem". Równie zimna była... 92
  • Termometr kulturalny 24 mar 2008, 22:00 Ani ziębi, ani grzejeObiektyw w spódnicyKuratorka wystawy Karolina Lewandowska przeszukała magazyny i archiwa rozsianych po kraju muzeów. I odkryła tysiące znakomitych fotografii wykonanych w XX wieku przez kobiety. Wśród nich znalazły... 93
  • Kompleks Goebbelsa 24 mar 2008, 22:00 Fiaskiem okazały się nadzieje lewicowych intelektualistów na łatwe odsunięcie neonazistów od manipulacji historią Niemiec 94
  • Sztuka pożyczona 24 mar 2008, 22:00 Połowa eksponatów może zniknąć z polskich muzeów 98
  • Celebrities spod latarni 24 mar 2008, 22:00 Jak prostytutki robią karierę w show-biznesie 100
  • Wencel gordyjski - Dar od Boga 24 mar 2008, 22:00 Doda pytana, skąd czerpie inspiracje, odpowiada: „Z moich zajebistych długich nóg” 104
  • Ueorgan Ludu 24 mar 2008, 22:00 Poseł Palikot prostuje - jeszcze o problemie małych członków * Aneta Krawczyk ikoną feminizmu * Kolejny dowód na sukcesy rządu PO 105
  • Krótko po Wolsku - Wali się, wali się! 24 mar 2008, 22:00 Sala Kongresowa się wali! – wiadomość tej treści zbulwersowała opinię publiczną, dzieląc społeczeństwo na tych, co się z tego cieszą, i tych, co się martwią. 105
  • Skibą w mur - Kawałkada 24 mar 2008, 22:00 Kawalarz jest jak saper. Może łatwo wylecieć z posady 106

ZKDP - Nakład kontrolowany