Friedman kontra Kołodko

Friedman kontra Kołodko

Czy anarchokapitalista może się porozumieć z ministrem finansów socjalistycznego rządu?
Pojedynek prof. Davida D. Friedmana z prof. Grzegorzem W. Kołodką dowodzi, że takie różnice poglądów bywają twórcze.
Debata amerykańskiego profesora i byłego ministra finansów RP odbyła się 28 października w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Prof. Friedman gościł w Polsce na zaproszenie tygodnika „Wprost" i wydawnictwa Fijorr Publishing. Prof. Kołodko jest wykładowcą Akademii Leona Koźmińskiego.
David D. Friedman: Wolny rynek nie jest doskonały, ale wszystkie alternatywy dla niego są znacznie gorsze. Dlatego powinniśmy ograniczać rolę rządu.
Grzegorz W. Kołodko: Debata o tym, jak silny powinien być rząd, to częste nieporozumienie. Rząd powinien się trzymać jak najdalej od aktywnej, produktywnej działalności gospodarczej. To rola sektora prywatnego. Ale jest jeszcze siła i efektywność instytucji państwa. To one są ważne. Mamy takie kraje jak Szwajcaria, która ma mały rząd – w tradycyjnym znaczeniu – ale silne instytucje. Mamy też Francję czy państwa skandynawskie, z rządami
o dużych kompetencjach, ale także z bardzo silnymi instytucjami.
D. Friedman: Sprawne instytucje są ważne. Ale dlaczego muszą być państwowe?
W XIX w. w USA powstały spółki kolejowe, z których wiele próbowało stworzyć kartel, aby zlikwidować konkurencję i podnieść ceny. Ale kartel trudno było utrzymać, bo ciągle któraś z kolei po cichu umawiała się z klientami, że da im rabat. Wolny rynek rozwiązywał problem – pozwolił na chwilę powstać kartelowi, ale uniemożliwił jego trwanie. Największe koleje nacisnęły jednak na rząd i utworzono federalny urząd ds. kolei, który uregulował rynek tak, że rabaty stały się niemożliwe. Wzrosły koszty transportu, za co zapłacili obywatele i cała gospodarka. Tak działa państwo.
G. Kołodko: Sam rynek nie rozwiąże wszystkich problemów, zwłaszcza społecznych. Sektor prywatny dba o zysk – i bardzo dobrze. Taka jest jego rola. Ale nie może zastąpić państwa, na przykład
w kwestii wielkich projektów infrastrukturalnych czy inwestycji w kapitał społeczny. Musimy być bardzo ostrożni, próbując ograniczyć regulacyjną rolę państwa.
D. Friedman: Rządy nie kierują się szczególną wiedzą i rozwagą. Ich działania to wypadkowa interesów grup nacisków. Jak inaczej wyjaśnić, że na przykład rządy USA i Europy Zachodniej przyczyniły się do głodu milionów ludzi w uboższych państwach? Mówię o biopaliwach, promowanych w interesie farmerów i przemysłu je wytwarzającego. Wzrost wykorzystania płodów rolnych do produkcji biopaliw spowodował braki żywności i gwałtowny wzrost cen. Ludzie w wielu rejonach świata zaczęli głodować nie przez wolny rynek, tylko z powodu jego braku.
G. Kołodko: Porównajmy rozwinięte kraje OECD pod względem wartości pobieranych podatków w stosunku do PKB. Wskaźnik redystrybucji dochodu to jedno z kryteriów oceny wielkości rządu. Na jednym krańcu są kraje skandynawskie, z podatkami w wysokości 40-50 proc., na drugim m.in. USA i Wielka Brytania. Teraz porównajmy – od lat 60. do dziś – ich wzrost gospodarczy, inflację, produktywność, współczynnik śmiertelności niemowląt, długości życia itp. Nie ma różnic! W krajach o większej redystrybucji dochodów gospodarki nie rozwijają się wolniej, a ich obywatele nie mają gorszych warunków życia. Argument, że brak rządu jest lepszy niż jego istnienie, się nie broni. Różnica jest taka, że w krajach o społecznej gospodarce rynkowej, większym poziomie redystrybucji dochodów i silnych instytucjach państwa różnice w poziomie życia obywateli są mniejsze, a poczucie społecznej sprawiedliwości większe. Ich kapitał społeczny jest więc większy, a to on będzie się liczył w przyszłości.
D. Friedman: Co to jest kapitał społeczny? Czy to zuniformizowane społeczeństwo,
w którym każdy wyznaje te same wartości, przestrzega tych samych reguł i żyje na podobnym poziomie? Może chodzi raczej o kapitał ludzki, oparty na umiejętnościach i wiedzy. Wtedy rozumiem, że zgadzamy się, iż można na przykład dać sobie spokój z publiczną edukacją, znacznie efektywniejszą.
G. Kołodko: Zupełnie się nie zgadzamy! Rynek może dostarczać wszelkich towarów i usług, w tym edukacyjnych. Nie zmienia to faktu, że zapewnienie obywatelom dostępu do edukacji – niezależnie od ich dochodów – zwłaszcza na poziomie średnim i podstawowym, jest głównym zadaniem państwa. Publiczne uczelnie mogą konkurować z prywatnymi i nierzadko robią to z sukcesem, jak w Polsce.
Bilans jest korzystny dla krajów, które zbudowały społeczeństwa wymagające silnego rządu, a raczej silnych instytucji państwowych za nim stojących. Jak wynika z raportu OECD, największa przepaść
w wysokości dochodów między 10 proc. najbiedniejszych i 10 proc. najbogatszych obywateli jest w Turcji, Meksyku i USA. Najmniejsza – znów w krajach skandynawskich.
D. Friedman: Pytanie, co uznano w tym raporcie za dochód i na ile wiarygodnie go zmierzono. Zwłaszcza w USA, gdzie ludzie są mobilni, pracują w różnych miejscach i często mają wiele źródeł dochodu. Dla mnie lepszym miernikiem jest poziom konsumpcji, czyli tego, ile obywatele wydają pieniędzy. I tu różnice między USA i Europą znikają. Poza tym USA mają ogromną imigrację (według mnie, i tak zbyt małą). To oznacza, że mamy duży napływ ludzi, którzy – wedle naszych ocen – są biedni. Ale przecież wielu z nich szybko się dorabia i bogaci. Wiem, że dentyści z Polski leczą zęby Szwedów, ale mimo wszystko w Europie imigracja jest mniejsza. Dlatego takie porównanie dochodów nie jest uprawnione.
G. Kołodko: Pańskie podejście jest amerykańskocentryczne. Zjechałem ponad 140 krajów i dobrze je poznałem. Wszystkie wielkie reformy i sukcesy gospodarcze – w Japonii, Korei Południowej, Malezji czy Singapurze, prorynkowe reformy prawicowych rządów Pinocheta w Chile, obecne zmiany w Chinach – zostały zainspirowane i przeprowadzone w dużym stopniu przez rządy. Podwaliny sukcesu stworzyła synergia państwa i rynku, a nie wyeliminowanie państwa. Tak samo będzie w przyszłości.
D. Friedman: W Hongkongu rola rządu jest bardzo ograniczona, a było to miejsce jednego z najbardziej spektakularnych boomów gospodarczych w XX wieku.
W Chinach wzrost gospodarczy ogromnie przyspieszył właśnie dlatego, że rola komunistycznego rządu maleje i dopuszcza on rozwój wolnego rynku.
G. Kołodko: Weźmy więc reaganowski neoliberalizm lat 80. i ograniczanie roli państwa. Jaki jest efekt? Dochód narodowy USA się podwoił, a dochody większości Amerykanów tak nie wzrosły. „Śmietankę" spiła bardzo mała górna warstwa społeczeństwa. Według spisu podatkowego, w USA w ubóstwie żyje 12,5 proc. mieszkańców. A mówimy o teoretycznie najbogatszym państwie świata. I to nie jest problem rasowy, co potwierdzają dane. To cena neoliberalizmu.
D. Friedman: Państwo samo tworzy nierówności. Pamiętam studia na Uniwersytecie Chicago. Kilka przecznic na południe od uczelni rozciągała się tzw. zła dzielnica. Mieszkali tam tacy sami ludzie jak w innych okolicach, mający podobną pracę, styl życia. Skąd ta różnica? Dlaczego ich domy były dużo mniej warte niż te w innych częściach miasta? Wszyscy twierdzili, że to wynik większej przestępczości, spowodowanej mniejszą liczbą policjantów w tym rejonie oraz gorszych publicznych szkół podstawowych i średnich. Czy to nie państwo za to odpowiada i twierdzi, że tymi dziedzinami absolutnie musi się zajmować?
G. Kołodko: Najszczęśliwszych ludzi spotkałem w Buthanie. Wedle różnych rankingów, najszczęśliwsi są mieszkańcy państw skandynawskich, Austrii i Szwajcarii. Buthan to królestwo, a pozostałe kraje mają silne rządy.
D. Friedman: Najlepiej wypadają zawsze „konkurencyjne dyktatury". Ale najlepszą z nich dla zachowania naszej wolności jest rynek. Jestem poddany dyktatowi właściciela restauracji, bo nie mam wpływu na skład menu. Ale mam wolność wyboru, czy pójdę do tej restauracji.
G. Kołodko: Podczas obchodów 90. urodzin pańskiego ojca Miltona Friedmana szef Rezerwy Federalnej Ben Bernanke stwierdził: „To dzięki panu zrozumieliśmy przyczyny wielkiego kryzysu w latach 30. XX w. i dzięki panu nie dopuścimy do nowego wielkiego kryzysu". Ale dopuścił. Alan Greenspan, poprzedni szef Fed, dziś również przyznaje się do błędu i naiwności. Rynek sam w sobie nie zapobiegnie kryzysom, i to nie tylko w sensie ekonomicznym, ale i społecznym. Przecież dziś obserwujemy w USA nie tylko kryzys rynku finansowego, ale też rozpad dotychczasowych wartości i zanik poczucia bezpieczeństwa.

Okładka tygodnika WPROST: 45/2008
Więcej możesz przeczytać w 45/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
Opracował:
 4
  • Kenny IP
    Należy mi się złoty szpadelek za odkopywanie tematu sprzed 3 lat, niemniej tak informacja dla przypadkowych odwiedzających - nic dziwnego, że działalność rynku w USA spowodowała kryzys, ponieważ Alan Greenspan najpierw popełnił krytyczny błąd (ustawienie stopy procentowej na 1%, czyli poniżej inflacji), a potem pozostawił problem bez nadzoru - czyli niejako nieumyślnie zastawił pułapkę. Szkoda, że wywiad kończy się na wypowiedzi Kołodko, gdyż Friedman na 100% rzeczowo by go skontrował. Ponadto cała sytuacja udowodniła, że nie ma nic gorszego dla gospodarki, niż połączenie wolnego rynku z państwowym interwencjonizmem. Dodatkowo, argument, że wolny rynek nie jest w stanie zapobiec kryzysowi, to kpina, ponieważ państwo również nie jest. W czasach (bardziej) wolnego rynku (na początku XX w.) cykle ekonomiczne trwały mniej więcej po 7 lat; obecnie, gdy państwa stosują się do (już dawno obalonej) teorii Keynesa, trwają one o wiele dłużej - minęło prawie 7 lat od ostatniej bańki spekulacyjnej, tymczasem gospodarka dopiero ledwo się odbija. W Europie dodatkowo nałożyły się dwa kryzysy - ten zaimportowany z USA + kryzys Strefy Euro - również niezbyt związany z wolnym rynkiem.
    • zaintrygowany IP
      a co z ojcem Davida miltonem?
      on miał podobne poglądy co syn, no może mniej restrykcyjne? czy można zrobić tak:

      Milton Friedman=anarchokapitalista=David Friedman
      • david IP
        Milton Friedman, ojciec Davida też był anarchokapitalista.
        • milton IP
          Wywiad jest bardzo ciekawy i rzeczowy.

          Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2008 (1350)

          • Na stronie - Czy leci z nami pilot? 2 lis 2008, 22:00 Polskie banki są bezpieczniejsze niż polscy przywódcy 3
          • Komando Kiszczaka z Kazunia 2 lis 2008, 22:00 Zabójstwo Popiełuszki 6
          • Skaner 2 lis 2008, 22:00 6
          • Listek załatwił Drzewko 2 lis 2008, 22:00 Piłka nożna 7
          • Emirat Polska 2 lis 2008, 22:00 Inwestycje 7
          • Polski pisarz amerykański 2 lis 2008, 22:00 William Wharton (1925-2008) 7
          • Dossier 2 lis 2008, 22:00 „Senator Obama startuje w wyborach, by być naczelnym redystrybutorem. Ja startuję w wyborach, by być naczelnym wodzem" John McCain o Baracku Obamie„Te wszystkie eleganckie i drogie ubrania są tylko wypożyczone. Nie zabiorę... 8
          • Pytania niepolityczne: Wywinąłem niewąskiego orła 2 lis 2008, 22:00 Rozmowa z Pawłem Poncyliuszem, posłem PiS, mistrzem parlamentarzystów w narciarstwie 8
          • Ludzie 2 lis 2008, 22:00 Zabaw się z Bruni i SarkozymCarla Bruni i Nicolas Sarkozy zostali bohaterami zbioru szarad i rebusów. „Zeszyt zabaw Nicolasa i Carli" to książeczka, która wkrótce ukaże się na francuskim rynku. Można w niej będzie znaleźć... 9
          • Niebezpieczny taniec 2 lis 2008, 22:00 Show-biznes 9
          • Lampart w domu starców 2 lis 2008, 22:00 Obyczaje 10
          • Maszyna do fałszowania 2 lis 2008, 22:00 Wybory 10
          • Wykrywacz kłamstw 2 lis 2008, 22:00 „To był pierwszy i ostatni przypadek użycia przeze mnie takich wulgarnych sformułowań" – tak Janusz Palikot tłumaczył swoją telewizyjną wypowiedź z 29 października: „Jebać PZPN" Janusz Palikot (ur. 26... 10
          • Euromapa 2 lis 2008, 22:00 Gospodarka 12
          • Fundusz 007 2 lis 2008, 22:00 Film 12
          • Zapytaj Wprost - Rajd to narkotyk 2 lis 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika „Wprost” odpowiada Michał Sołowow. 14
          • Poczta 2 lis 2008, 22:00 Wyższa fikcjaW  artykule „Wyższa fikcja" (nr 40) najbardziej dostało się takim kierunkom, jak zarządzanie i psychologia. Studiuję jedno i drugie – zarządzanie na uczelni państwowej w trybie stacjonarnym, psychologię w... 16
          • Playback 2 lis 2008, 22:00 Prezes PZPN Grzegorz Lato oraz konkurenci do tego stanowiska Zbigniew Boniek i Zdzisław KręcinaFot. W. Rozbicki/Reporter 16
          • Wprost przeciwnie - Terror większości 2 lis 2008, 22:00 "Nie" dla referendum w sprawie prywatyzacji służby zdrowia to wyraz nowego rodzaju demokracji w Polsce 17
          • Wydarzenia tygodnia - Kraj 2 lis 2008, 22:00 Kwestia przyjęcia euro zdominowała posiedzenie Rady Gabinetowej 28 października. Po jego zakończeniu prezydent ocenił, że wprowadzenie w Polsce euro powinno być „sprawą pewnej dyskusji", a premier Donald Tusk uznał, że udało... 18
          • Wydarzenia tygodnia - Świat 2 lis 2008, 22:00 2,5 miliona osób według organizatorów, a 200 tysięcy zdaniem policji wzięło udział w manifestacji w Rzymie przeciwko rządowi Silvio Berlusconiego. Zwołała ją największa siła centrolewicowej opozycji – Partia Demokratyczna. W... 20
          • Z życia koalicji 2 lis 2008, 22:00 Na Radzie Gabinetowej Donald z Kaczorem pili sobie z dzióbków. Jak to podsumował wiceszef klubu PO Grzegorz Dolniak? „Jestem pozytywnie rozczarowany postawą prezydenta". Litości! Naucz się, chłopie, raz na zawsze, że... 22
          • Z życia opozycji 2 lis 2008, 22:00 Przemysław Edgar Gosiewski ogłosił, że PiS ma ponadpartyjny plan ratunkowy dla gospodarki. Dlaczego plan partyjny jest ponadpartyjny, to nie bardzo rozumiemy. Ale też nie wymagajmy od polityków, by partyjna logika była tożsama z logiką... 23
          • Czy zabraknie pieniędzy 2 lis 2008, 22:00 Dlaczego ludzie rzucili się wypłacać pieniądze z tego banku? Przecież politycy mówili, że jest bezpieczny. Właśnie dlatego. Politycy zawsze kłamią" – w ten sposób brytyjscy komicy John Bird i John Fortune żartowali z... 26
          • Bank zaufania 2 lis 2008, 22:00 Rozmowa ze Sławomirem Skrzypkiem, prezesem NBP 30
          • Kryzys nerwowych 2 lis 2008, 22:00 Jak nie stracić pieniędzy, gdy rynki finansowe szaleją 32
          • Podczepieni 2 lis 2008, 22:00 Żebyb zrobić karierę w polskiej polityce, trzeba się pod kogoś podczepić 34
          • Trybuni ludowi 2 lis 2008, 22:00 Dziennikarze zastępują w Polsce wymiar sprawiedliwości 38
          • Polityka atomowa 2 lis 2008, 22:00 Postawienie na atom wzmocni pozycję Warszawy wobec Moskwy 42
          • Kamorra nadwiślańska 2 lis 2008, 22:00 Mafia neapolitańska inwestuje w Polsce 44
          • Wprost z blogu 2 lis 2008, 22:00 GospodarkaŁapać spekulanta!Free Your Mind  www.freeyourmind.salon24.plniedawna analitycy tłumaczyli, że kapitalizm spekulacyjny jest głównym źródłem obecnego kryzysu, ale – dodawali na uspokojenie – w naszym kraju takich... 46
          • Trójka bez sternika 2 lis 2008, 22:00 47
          • Rachunek za zbrodnie 2 lis 2008, 22:00 Czy kanclerz Merkel zdecyduje się na wykupienie wojennych grzechów wobec Polaków?Niemcy muszą zapłacić za swe zbrodnie - uznali włoscy sędziowie po rozpatrzeniu pozwu rodzin 203 mężczyzn, kobiet i dzieci wymordowanych w 1944 r. w... 47
          • Tańcząca złotówka 2 lis 2008, 22:00 Dziwne by było, gdyby tak zdrowy pacjent jak Polska był traktowany jak obłożnie chory Dziesięć dni temu (najgorsze dni w historii ostatnich 19 lat!), dolar kosztował 3,01 zł, euro 3,87 zł, a WIG20 wynosił 1555 pkt. Od 27 października... 47
          • Bożek polityków 2 lis 2008, 22:00 Bez dyskusji zaakceptowaliśmy dogmat, że musimy przyjąć euroWyjątkowo zgodna deklaracja prezydenta i premiera w sprawie przyjęcia przez Polskę euro pokazała, że merytoryczna dyskusja na ten temat jest niemożliwa. Przekaz jest taki:... 47
          • Ryba po polsku - Spiski wokół związkowej miski 2 lis 2008, 22:00 Na poprzednim etapie potrzebne było wspieranie związkowców przeciw premierowi, teraz – odwrotnie 48
          • Pomarańczowa spryciara 2 lis 2008, 22:00 Julia Tymoszenko 50
          • Giełda 2 lis 2008, 22:00 54
          • Droga do euro 2 lis 2008, 22:00 Rząd przyjął tzw. mapę drogową wprowadzenia euro. Według Donalda Tuska, euro może być obowiązującą u nas walutą już od początku 2012 r. Polska jeszcze niedawno spełniała większość kryteriów wejścia do strefy euro (poziom... 54
          • Komputerowi zombie 2 lis 2008, 22:00 Polska zajmuje dziewiąte miejsce na świecie pod względem liczby komputerów-zombie. To komputery, które wykonują polecenia cyberprzestępców bez wiedzy właścicieli i są wykorzystywane do dystrybucji spamu czy przeprowadzania hakerskich... 54
          • Senne Włochy 2 lis 2008, 22:00 Dzięki okresowej zmianie czasu na zimowy i letni w ciągu czterech lat Włochy zaoszczędziły 400 mln euro na energii– poinformowała spółka Terna, zarządzająca siecią energetyczną Włoch. Nie przekonuje to jednak mieszkańców... 54
          • Laptop z bambusa 2 lis 2008, 22:00 Asus, tajwański producent sprzętu komputerowego, zajmuje już drugie miejsce pod względem sprzedaży laptopów w Polsce i zamierza założyć koszulkę lidera. Mają mu w tym pomóc nowe produkty, których zalety to miniaturyzacja, wydajność... 54
          • Widzialna ręka polityków 2 lis 2008, 22:00 Rozmowa z prof. Davidem D. Friedmanem, wykładowcą ekonomii i prawa na Uniwersytecie Santa Clara, promotorem anarcho- kapitalizmu 56
          • Friedman kontra Kołodko 2 lis 2008, 22:00 Czy anarchokapitalista może się porozumieć z ministrem finansów socjalistycznego rządu? 60
          • Krach mniemany 2 lis 2008, 22:00 Złoty nie upada, lecz odzyskuje realną wartość 62
          • Miliard w gitarze 2 lis 2008, 22:00 Muzycy rockowi przenoszą się do gier komputerowych 64
          • Telekit 2 lis 2008, 22:00 Nawet 400-700 proc. marży zawierają ceny produktów oferowanych przez telewizyjne kanały zakupowe 68
          • Lew w akwarium 2 lis 2008, 22:00 Peugeot 308 SW realizuje politykę prorodzinną. Singla ten samochód nie zadowoli 72
          • Amerykański sen cenowy 2 lis 2008, 22:00 BMW328i za 73 tys. zł, volkswagen passat za 55 tys., prestiżowy lexus LS460 za niespełna 150 tys., honda CRV za nieco ponad 48 tys. zł. To nie gigantyczna wyprzedaż w komisie, ale ceny nowych aut w salonach. Tyle że nie w polskich czy... 74
          • Know-how 2 lis 2008, 22:00   76
          • Czerwień pożądania 2 lis 2008, 22:00 Chcesz się spodobać mężczyźnie, ubierz się na czerwono – radzi kobietom psycholog prof. Andrew Elliot z University of Rochester. Czerwień jest symbolem zmysłowości i romantycznych uczuć w wielu kulturach, czego przykładem są... 76
          • Oszust w głowie 2 lis 2008, 22:00 Oszust w głowie Samousprawiedliwianie jest gorsze od kłamstwa? Są o tym przekonani psychologowie Carol Tavris i Elliot Aronson. Samousprawiedliwianie daje fałszywe przekonanie, że to, co robimy, jest najlepszym rozwiązaniem. Niesłusznie... 76
          • Ojciec w potrawce 2 lis 2008, 22:00 Samiec tarantuli zamiast ojcem może zostać przekąską. Aż 30 proc. samic tarantuli wło-skiej żywi się samcami swojego gatunku. Samica kanibal ma młode wcześniej, a jej potomstwo jest większe, silniejsze i bardziej liczne niż młodej... 76
          • T-Mobile G1 stosuje Android 2 lis 2008, 22:00 76
          • Macierzyństwo zaczyna się po trzydziestce 2 lis 2008, 22:00 Wkrótce normą będą kobiety rodzące dzieci w wieku 35 czy nawet 40 lat 78
          • Pojedynek z rakiem 2 lis 2008, 22:00 Czy sztab wyborczy i lekarze ukrywają zły stan zdrowia Johna McCaina? 84
          • Test cukierka 2 lis 2008, 22:00 Ludzie, którzy nie ulegają pokusom, mają więcej przyjaciół i lepiej sobie radzą z przeciwnościami 88
          • Kino bez celuloidu 2 lis 2008, 22:00 Na czym polega największa rewolucja od czasów braci Lumière 90
          • Szaleństwo wikingów 2 lis 2008, 22:00 Skandynawowie wyruszyli na łupieżcze wyprawy w poszukiwaniu kobiet 94
          • Uciekinier z obozu 2 lis 2008, 22:00 Czy Romuald Spasowski, ambasador PRL w Waszyngtonie, był jedynym nawróconym komunistą? 98
          • Górna półka - Oś Waszyngton – Delhi 2 lis 2008, 22:00 Cezurą kończącą niespełna dwudziestoletni okres supremacji USA na świecie mogą się w przyszłych podręcznikach historii okazać światowy kryzys finansowy i zmiana gospodarza Białego Domu. Coraz wyraźniej rysują się dwa wielkie... 101
          • Bez granic 2 lis 2008, 22:00   102
          • Wudu Sarkozy 2 lis 2008, 22:00 Nicolas Sarkozy grozi procesem o naruszenie dóbr osobistych wydawnictwu K&B. Wszystko z powodu nowego produktu firmy, lalki wudu, przedstawiającej francuskiego prezydenta. Lalka pokryta jest cytatami z przemówień Sarkozy’ego. Zgodnie... 102
          • Nieskromny Luter 2 lis 2008, 22:00 Dziecięca kusza, marmurowe zabawki, nóż do ostrzenia gęsiego pióra – to część pamiątek po Marcinie Lutrze, ojcu reformacji. Przedmioty te odnaleziono podczas wykopalisk prowadzonych m.in. w rodzinnym domu teologa w Eisleben i w... 102
          • Zimna Rosja 2 lis 2008, 22:00 Książka 102
          • Cytat tygodnia 2 lis 2008, 22:00 „Duet McCain i Sarah Palin u władzy byłby kompletną klapą nie tylko w USA, ale w każdej części świata – nawet w Portoryko" Bode Miller, amerykański gwiazdor narciarstwa alpejskiego, w wywiadzie dla „Frankfurter... 102
          • Kość Mugabe 2 lis 2008, 22:00 Prezydent Zimbabwe Robert Mugabe, który od 1997 r. prowadził kampanię na rzecz legalizacji handlu kością słoniową, dopiął swego. ONZ udzieliła kilku krajom Czarnego Lądu (m.in. Zimbabwe i RPA) pozwolenia na aukcyjną sprzedaż surowca.... 102
          • Nowy socjalizm Europy 2 lis 2008, 22:00 Nawet ci, którzy żywili wobec Sarkozy’ego obawy, muszą dziś przyznać, że ma on nie tylko wielką energię polityczną, ale też niezwykłe predyspozycje przywódcze". Tak chwali prezydenta Francji szef Komisji Europejskiej José... 104
          • Soliści i statyści 2 lis 2008, 22:00 Najlepsi i najbardziej wpływowi komisarze Unii Europejskiej 108
          • Taniec z Hamasem 2 lis 2008, 22:00 Jedyną siłą, która na codzień będzie walczyła z Al-Kaidą, może się okazać zbrojna organizacja szejka Jassina 112
          • Skandaliści z Bawarii 2 lis 2008, 22:00 Najbogatszy land jest najlepszym przykładem degeneracji z powodu długotrwałego partyjnego jedynowładztwa 114
          • Krokodyle kryzysu 2 lis 2008, 22:00 Nie zanosi się na to, że powstanie globalna wspólnota obywatelska i globalne struktury władzy 116
          • Pasaż 2 lis 2008, 22:00 118
          • Władczyni pierścieni 2 lis 2008, 22:00 Mimo kryzysu światowego systemu bankowego rynek biżuterii szlachetnej ma się dobrze. Dziś klejnoty, podobnie jak zegarki, stają się domeną koneserów. A ci mają coraz większe wymagania: szukają rękodzieła, chcą znać dokładne... 118
          • Talizman z onyksem 2 lis 2008, 22:00 Połowa Polaków wciąż wierzy w przesądy. Lepiej, by zamiast króliczej łapki nosili na szczęście biżuterię z kolekcji Talizmany, dostępną w salonach jubilerskich Yes. Wykorzystano w niej kamienie, którym przypisuje się magiczne... 118
          • Dusza wulkanu 2 lis 2008, 22:00 Współczesny wielbiciel biżuterii jest zmęczony produktami masowymi i szuka czegoś z osobowością. Anna Orska, projektantka rodzimej firmy W. Kruk, uważa, że każda błyskotka musi mieć duszę. Jej najnowsze dzieło to Vulcani, kolekcja... 118
          • Prosto z wybiegu 2 lis 2008, 22:00 Biżuteria coraz chętniej łączy się z aktualną modą. W tym sezonie na wybiegach pojawiły się koronki (m.in. u Prady), więc w biżuterii zapanowała moda na ażurowe wzory – takie jak w nowej kolekcji Apart. Są połączeniem... 118
          • Klejnoty pierwszych dam 2 lis 2008, 22:00 Luksusowa biżuteria Chaumet zadebiutowała niedawno w Polsce, choć klejnoty tej marki znane są Polakom od stuleci. Stare księgi rachunkowe znalezione w archiwach Chaumet zawierają takie nazwiska, jak: Lubomirski, Ossoliński, Potocki,... 118
          • Pierwsza gwiazdka 2 lis 2008, 22:00 Swatch myśli już o Bożym Narodzeniu i proponuje biżuterię Trellisphere – pierścionek, bransoletkę, kolczyki i naszyjnik. Wszystko kręci się tu wokół gwiazd i komet. Na każdym elemencie kolekcji jest gwiazdka z białym... 118
          • Laser 2 lis 2008, 22:00 Wydarzenie: premiery książekNie samym Coetzeem i Le Clézio człowiek żyje. Zwłaszcza że przy takiej pogodzie „Zapiski ze złego roku" albo „Urania" mogą przyprawić o długotrwałą depresję. Pomiędzy nimi warto... 122
          • Człowiek z plakatu 2 lis 2008, 22:00 Wystawa w Muzeum Plakatu sugeruje, że nasza epoka to sprzedawanie przyjaciół i totalne zaprzeczenie solidarności 124
          • Zew Rosji 2 lis 2008, 22:00 Nie oczekujmy, że przeciwnicy obecnych czy wcześniejszych władz Rosji staną się sprzymierzeńcami Polaków 128
          • Bond kryzysowy 2 lis 2008, 22:00 Seria filmów o agencie 007 to niezawodny barometr społecznych nastrojów i lęków 130
          • Lennon na nartach 2 lis 2008, 22:00 Bitelsi zachwyceni stokami w Obertauern, nakręcili tu zdjęcia do filmu "Help" 132
          • Wencel gordyjski - Złote jajo 2 lis 2008, 22:00 Gdy wszyscy wokół mówią, że warto coś kupić, należy to sprzedać 136
          • Ueorgan Ludu 2 lis 2008, 22:00 Rządowe plany rozwoju inrastruktury drogowej * Policja na tropie gangu Kidnaperki 145
          • Krótko po wolsku - Przepraszam, co tu biją? 2 lis 2008, 22:00 Od niepamiętnych czasów, kiedy jest kryzys, władza bije monety i medale. Np. na ogarniętej turbulencjami Ukrainie wybito ostatnio medal z prezydentem. Juszczenko nie jest obecnie w swoim kraju szczególnie popularny, dlatego w charakterze... 145
          • Skibą w mur - Poradnik aresztanta 2 lis 2008, 22:00 Bądź koleżeński, ale bez przesady. Gdy koledze pod prysznicem upadnie mydło, nie schylaj się, by mu podać 146

          ZKDP - Nakład kontrolowany