Ryga – secesyjny sen

Ryga – secesyjny sen

Wycieczka szlakiem secesyjnych kamienic Rygi to nie tylko spotkanie z wielką architekturą, ale również opowieść o potędze kapitalizmu. Wpisana na listę UNESCO ryska dzielnica Art Nouveau zachwyca fantazyjnymi kształtami, misternymi zdobieniami i dyskretnym przepychem.
W Rydze zawsze najważniejsze były handel i mieszczańskie wartości. Tu potęga oręża ustępowała przed siłą pieniądza. Ryscy kupcy już w XV wieku transportowali wodami Dźwiny pożądane na Zachodzie zboże i drewno. Nic więc dziwnego, że jednym z najpiękniejszych zabytków miasta jest Dom Bractwa Czarnogłowych, czyli siedziba gildii kupieckiej. To tu w 1921 r. podpisano pokój ryski kończący wojnę polsko-sowiecką. Podczas II wojny światowej budynek został doszczętnie zniszczony i dopiero upadek komunizmu umożliwił jego odbudowę. Dziś pełna przepychu i wymyślnych zdobień kamienica znowu świadczy o potędze tego bałtyckiego portu.
Prawdziwy czas prosperity Ryga przeżyła dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Nadejście epoki przemysłowej oznaczało dla obecnej łotewskiej stolicy gwałtowny rozwój gospodarczy i cywilizacyjny. Ryga podobnie jak Łódź stała się dla obrotnych przedsiębiorców nową ziemią obiecaną. I właśnie wtedy narodził się w europejskiej sztuce trend nazwany wkrótce secesją. Nowatorski styl architektoniczny, pełen wyszukanej ornamentyki, oznaczał dla bajecznie bogatych przemysłowców spełnienie marzenia o pałacach ery industrialnej. Wystarczyło kilkanaście lat, aby w Rydze powstała największa w Europie secesyjna dzielnica.

Najlepszym miejscem, aby rozpocząć przygodę z ryską Art Nouveau, jest budynek z charakterystyczną cienką wieżyczką położony przy ul. Alberta 12. Mieszkał tam Konstantīns Pēkšēns, jeden z najwybitniejszych łotewskich architektów, który zresztą sam zaprojektował tę kamienicę. Dzisiaj w jego mieszkaniu mieści się nowoczesne Muzeum Secesji. Już klatka schodowa może przyprawiać o zawrót głowy. Pełna tajemniczych symboli przypomina ogromnego ślimaka rodem z sennych majaczeń. Przekraczając drzwi muzeum, można odnieść wrażenie, że odbyliśmy podróż w czasie. – To jedno z niewielu miejsc, gdzie można podziwiać wnętrza secesyjnej kamienicy. Meble, ozdoby czy nawet kominek wyglądają dokładnie tak jak na początku ubiegłego wieku – mówi Ieva Jēkabsone, dyrektor w Rīgas Jūgendstila Centrs. W tym samym budynku znajduje się mieszkanie innego wybitnego secesyjnego twórcy, malarza Janisa Rozentalsa. Warto pójść do Muzeum Sztuk Pięknych, gdzie prezentowane są najważniejsze dzieła artysty.

Nikt do końca nie wie, ile jest w Rydze secesyjnych budowli. Ostrożne szacunki mówią o 750 obiektach, poczynając od budynków mieszkalnych, a na operze kończąc. Nawet na Starym Mieście możemy odnaleźć takie architektoniczne perełki jak słynny Koci Dom. Jego dwie wieżyczki są zwieńczone dwom kotami z zadkami wypiętymi w kierunku Wielkiej Gildii Kupieckiej. Ponoć właściciel kamienicy mimo usilnych starań nie został przyjęty w poczet jej członków i właśnie w ten sposób wyraził opinię o tej szacownej organizacji. O ile w Kocim Domu zwyciężyły poczucie humoru i dystans do rzeczywistości, o tyle w większości pozostałych budynków dominuje zdecydowanie poważniejsza symbolika. Doskonałym przykładem jest choćby Dom z Atlantami, na którego dachu trzech tytanów dźwiga stylizowaną kulę ziemską. Na Starym Mieście możemy także odnaleźć unikatową w skali europejskiej synagogę utrzymaną w stylu art nouveau.

Rajem dla miłośników architektury jest sama dzielnica secesji. Tu widać, jak bardzo zróżnicowany był ten styl. – Najskromniejsze budynki są, paradoksalnie, również najbardziej łotewskie, bo utrzymano je w duchu tzw. narodowego romantyzmu – mówi Ieva Jēkabsone. I rzeczywiście, na pozornie ubogich w ornamentykę budowlach łatwo dojrzeć ludowe symbole, takie jak słońce albo wiewiórki. Z kolei budowle pełne przepychu, wręcz oszałamiające liczbą płaskorzeźb, motywów i detali, to w większości dzieła rosyjskich architektów. Najwybitniejszym z nich był Michaił Eisenstein, ojciec Siergieja Eisensteina, reżysera słynnego „Pancernika Potiomkin". Jego talent objawił się w całej okazałości w domu przy Elizabetes 10b, którego ścianę zamykają dwie ogromne maski przypominające jakichś przedpotopowych tytanów. Ciekawym obiektem jest również dom przy ul. Alberta 4 z oknami w kształcie dziurek od klucza albo kamienica Boguslowskiego zwieńczona oknami, za którymi rozpościera się jedynie niebo.

I wojna światowa przerwała ryskie marzenia o potędze. Potem przyszła trudna niepodległość i wreszcie sowiecka inwazja zakończona mrocznymi czasami komunizmu. Piękne kamienice, symbol znienawidzonej burżuazji, niszczały w zapomnieniu. Dopiero rozpad ZSRR przyniósł Łotwie szybki rozwój gospodarczy. Secesyjne budowle znowu lśnią dawnym blaskiem, a po ulicach jeżdżą superluksusowe samochody. Ale i ten sen musiał się kiedyś skończyć. Kryzys finansowy doprowadził do dwucyfrowej recesji. A jednak przechadzając się pośród pełnych przepychu kamieniczek, trudno oprzeć się wrażeniu, że łotewska przedsiębiorczość musi ostatecznie zatriumfować. Bo to właśnie tutaj od wieków spełniały się sny o bogactwie.

Tomasz Grzywaczewski
Okładka tygodnika WPROST: 42/2009
Więcej możesz przeczytać w 42/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 42/2009 (1395)

  • Na stronie - Rzeź niewiniątek 11 paź 2009, 20:00 Sens? Bez sensu. Logika? A po co. Myślenie? Tylko o kolegach. Zasady? W dziedzinie chemii. Ubiegły tydzień to było potężne uderzenie w podstawy znanej wszystkim racjonalności. Oto mamy ewidentny problem korupcji elit, ale to jest oczywiste tylko dla prostaków. W rzeczywistości... 5
  • Z życia koalicji 11 paź 2009, 20:00 Ciągną Cimoszewicza do rządu. Wiadoma rzecz, Anna Jarucka wróciła z urlopu macierzyńskiego. Mam jedno nazwisko, jedną rodzinę i jedną twarz – uzasadniał swą dymisję Mirosław Drzewiecki. Mirek, nic się nie martw, dla nas i tak... 6
  • Z życia opozycji 11 paź 2009, 20:00 Kto najbardziej skorzysta na aferze hazardowej? Nie PiS, oczywiście, ani tym bardziej SLD. Prawdziwym zwycięzcą będą media, które – odkąd zadziobały Leppera i Giertycha i pokiereszowały Kaczorów – nie bardzo mają czym się... 7
  • Tusk wygrywa, Schetyna nie wybacza 11 paź 2009, 20:00 Dymisjonując Grzegorza Schetynę, Donald Tusk urządził polityczne polowanie na grubego zwierza. Ta strzelanina może go jednak słono kosztować, bo ofiara nie została upolowana, a jedynie zraniona, czyli rozjuszona. Gdy wyliże się z ran, może się zaczaić na myśliwego i rzucić mu... 8
  • Ostrzymy miecze 11 paź 2009, 20:00 Rozmowa z Jarosławem Gowinem, posłem PO 11
  • Byle nie do Tuska 11 paź 2009, 20:00 Po wybuchu afery hazardowej na eurodeputowanych PO padł blady strach. Boja sie, ze premier zaproponuje komuś stanowisko w rządzie. – Tu mamy pięcioletnią kadencję i kilkadziesiąt tysięcy pensji. Tylko wariat by z tego rezygnował – mówi „Wprost” jeden z... 12
  • Skaner 11 paź 2009, 20:00 12
  • Dziesięć kotletów prezydenta 11 paź 2009, 20:00 Prezydenccy kelnerzy uratowani. Ocaliło ich odejście z Kancelarii Prezydenta Piotra Kownackiego, który chciał odchodzić obsługę Lecha Kaczynskiego. 13
  • Nobel dziwi 11 paź 2009, 20:00 Barack Obama otrzymał Pokojowa Nagrodę Nobla za „wyjątkowe wysiłki, aby wzmocnić międzynarodową dyplomacje i współprace miedzy narodami". – To dziwaczna decyzja – uważa amerykanista Krzysztof Michałek. –... 13
  • Przegląd prasy zagranicznej 11 paź 2009, 20:00 Irlandzkie "tak"The WeltBliżej demokracji Traktat lizboński, który poparli w referendum Irlandczycy, wzmocni demokratyczne mechanizmy w Unii Europejskiej i w jej instytucjach. Unia będzie działać sprawniej, m.in. na polu polityki... 18
  • Puls gospodarki 11 paź 2009, 20:00 Godzina z asystentkąWielu specjalistów nie trzeba zatrudniać na stałe, ale wystarczy wynająć na godziny. Po prawnikach, informatykach, rzecznikach prasowych i kucharzach „zatrudnić na chwilę" można także sekretarkę.Parzą... 20
  • Ryśki rządzą 11 paź 2009, 20:00 „To jest miś na miarę naszych możliwości. To jest nasz miś, przez nas zrobiony, i to nie jest nasze ostatnie słowo” – zapewniał w filmie Barei prezes Ryszard Ochódzki. Czytając stenogramy kolejnych podsłuchanych rozmów polityków, którzy mówią jak ostatnie... 23
  • Litwo, ojczyzno cudza 11 paź 2009, 20:00 Opowieści o jagiellońskim wymiarze polskiej polityki zagranicznej można włożyć między bajki. Rzeczpospolita nie ma realnej polityki wschodniej. Gorzej, że nie potrafi nawet wspierać polskiej mniejszości. Tu wpływy przejmuje… Rosja. 24
  • Biały kołnierzyk postanawia umrzeć 11 paź 2009, 20:00 Ósma, trzynasta, osiemnasta – przez cztery tygodnie życie Andrzeja odmierzały te pory posiłków. W warszawskim szpitalu przy Nowowiejskiej były jedynymi przerywnikami dnia spędzanego na spaniu i gapieniu się w sufi t. Odnoszący sukcesy przedsiębiorca trafił tam po próbie... 26
  • Zapytaj "Wprost" - Mogę pozostać nikim 11 paź 2009, 20:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Ludwik Dorn, niegdyś „trzeci bliźniak” braci Kaczyńskich, marszałek Sejmu i minister spraw wewnętrznych. Dziś poseł niezależny. 28
  • Plus ujemny - Antypolski podsłuch 11 paź 2009, 20:00 Ludzkość składa się z dziwnych istot – zauważył Benjamin Franklin. Połowa potępia to, co sama czyni, druga połowa czyni to, co sama potępia. Pozostali zawsze mówią i postępują jak należy. Amerykański mąż stanu i wynalazca piorunochronu ukołysał nas w radosnej wspólnocie... 30
  • Czym jest network marketing? 11 paź 2009, 20:00 Nazywa się ich sekciarzami, praczami mózgów, manipulantami, obwoźnymi sprzedawcami. Zarzuca się, że obiecują ogromne zyski w wypadku zainwestowania własnych pieniędzy, a potem znikają. Że wciskają kiepskiej jakości towary, wykorzystując chwyty socjotechniczne. Podobnych... 32
  • Opozycjonista z charakteru - Mariusz Kamiński 11 paź 2009, 20:00 Mariusz Kamiński jest jak Rosja według Winstona Churchilla: „zagadka owinięta w tajemnicę wewnątrz enigmy”. To człowiek, który na rząd najbardziej od 1989 r. kochany przez Polaków rzucił cień najpoważniejszych zarzutów, jakie mogą spotkać polityka: korupcji i... 42
  • Zabawy podatkowe 11 paź 2009, 20:00 Jeszcze rok temu rząd gotów był bronić niskiego deficytu budżetowego za wszelką cenę, nawet podnosząc podatki. Gdy jednak od lokatora Pałacu Prezydenckiego usłyszał, że ten zawetuje każdą zmienioną ustawę podatkową, skapitulował. Grozi to nie tylko katastrofą budżetową w... 46
  • Po akcje PZU ustawi się kolejka stąd do Londynu 11 paź 2009, 20:00 Rozmowa z Andrzejem Klesykiem, prezesem PZU 48
  • Węgierski Kulczyk 11 paź 2009, 20:00 Krnąbrny wychowanek domu dziecka, miłośnik kiczu, despotyczny menedżer i filantrop, który w wolnych chwilach kręci filmy i buduje… kościoły. Biznesmen Sándor Demján ma tylu zwolenników, ilu przeciwników. Nie przeszkodziło mu to jednak zostać najbogatszym Węgrem. Jego... 50
  • Głos z Ameryki - Strategia bez wyjścia 11 paź 2009, 20:00 Amerykański bank centralny będzie mógł odtrąbić sukces w walce z kryzysem dopiero wtedy, gdy wycofa się z prowadzonej od roku polityki podaży łatwego pieniądza. Innymi słowy, potrzebna jest mu strategia wyjścia, której niestety... 59
  • Przyjaciel na zdrowie 11 paź 2009, 20:00 Ile jest warte towarzystwo innych ludzi? Okazuje się, że jest lepsze niż zdrowa dieta i aktywność fizyczna. Skuteczniej niż najlepsze lekarstwa poprawia samopoczucie i lepiej chroni nas przed kłopotami z pamięcią i skutkami starzenia się. 60
  • Ból pierworodny 11 paź 2009, 20:00 Noworodkom poddawanym zabiegom do niedawna rzadko podawano środki uśmierzające. Sadzono, ze maluchy nie sa jeszcze zdolne do odczuwania bólu. Na szczęście to się zmieniło i dziś otwarcie dyskutuje się nawet o tym, czy płodowi należy podawać środki znieczulające, także podczas... 64
  • Chcę poznać pierwsze kroki ewolucji 11 paź 2009, 20:00 WPROST: Ma pan typowo polskie nazwisko. Jakie są pana korzenie? JACK SZOSTAK: – Moi pradziadowie wyemigrowali z Polski do USA. Ja urodziłem się w Londynie, a potem mieszkałem w Kanadzie. Niestety, nie mówię po polsku, ale chętnie... 66
  • Mózg na odległość 11 paź 2009, 20:00 Na razie można w ten sposób sterować tylko wózkiem inwalidzkim. Jednak to dopiero początek różnego typu urządzeń oraz robotów sprzężonych z mózgiem człowieka i przez niego sterowanych. Naukowcy z RIKEN Brain Science Institute – Toyota Collaboration Center przeprowadzili... 68
  • Hitler była kobietą 11 paź 2009, 20:00 „Gdyby policja przyniosła mi taką czaszkę, powiedziałbym od razu, że należy do kobiety w wieku od 20 do 40 lat, która zmarła w pożarze domu” – stwierdził prof. Nick Bellantoni, antropolog z uniwersytetu w Connecticut w USA. To on przeprowadził badania... 70
  • Prąd bez kabla 11 paź 2009, 20:00 Zapomniałeś naładować komórkę lub laptop? Naukowcy z MIT znaleźli rozwiązanie tych problemów. To bezprzewodowe zasilanie. Eric Giler, dyrektor założonej przez uczonych z MIT firmy WiTricity, twierdzi, że za rok przewody elektryczne zaczną znikać. 72
  • Inspektor w komputerze 11 paź 2009, 20:00 Niektóre kobiety wylewają przed nim żale z powodu niewiernych kochanków. Amerykanka ujęta jego osobowością koniecznie chciała się z nim spotkać przy kawie. Nikt nie odgadł, że korzystając z internetowych komunikatorów, tak naprawdę rozmawia się z komputerem. 89
  • Oś Obama – Putin 11 paź 2009, 20:00 Jest rok 2002. Mieszkanka Chicago Nancy Kaszak staje do wyborów na kandydatkę demokratów do Kongresu w piątym okręgu wyborczym w Illinois. W tradycyjnie polskiej dzielnicy przegrywa z Rahmem Emanuelem, który wchodzi do Kongresu. Amerykanka polskiego pochodzenia traci szansę na... 90
  • Czeska droga krzyżowa Benedykta XVI 11 paź 2009, 20:00 I Zważywszy na to, że Benedykt XVI nie jest muzykiem, a język czeski przed swoją podróżą nad Wełtawę opanował w takim samym stopniu jak Bono z U2, tournée papieża po Czechach należy uznać za względnie udane. Ojciec Święty dzięki... 94
  • Proza bez przebaczenia 11 paź 2009, 20:00 Największy kłopot z tegoroczną literacką Nagrodą Nobla jest taki, że nie wiemy, kto ją dostał. Znamy oczywiście nazwisko laureatki, wielu z nas, polskich czytelników, ma od kilku lat dostęp do jej książek wydawanych przez Wydawnictwo Czarne Moniki Sznajderman i Andrzeja... 96
  • Pojedynek gigantów 11 paź 2009, 20:00 Tylko dla tej wystawy warto teraz pojechać do Paryża. W Luwrze otwarto właśnie wielką retrospektywę trzech XVI-wiecznych malarzy, którzy tworzyli w Wenecji i dla wenecjan. Ponad 80 płócien, w tym wiele słynnych, przyleciało z całego świata na kilka miesięcy. Aż do stycznia... 98
  • Recenzje 11 paź 2009, 20:00 Muzyka ABC BachaPonad sto lat od powstania słynna książka o życiu i twórczości Bacha wciąż pozostaje biblia miłośników muzyki Jana Sebastiana. Kolejne pokolenia uściśliły pewne fakty i dokonały rewolucji, wracając do korzeni i... 100
  • Ryga – secesyjny sen 11 paź 2009, 20:00 Wycieczka szlakiem secesyjnych kamienic Rygi to nie tylko spotkanie z wielką architekturą, ale również opowieść o potędze kapitalizmu. Wpisana na listę UNESCO ryska dzielnica Art Nouveau zachwyca fantazyjnymi kształtami, misternymi zdobieniami i dyskretnym przepychem. 102
  • Mister Universum 11 paź 2009, 20:00 W świecie motoryzacji ten samochód jest tym, kim Brad Pitt w świecie aktorów. Gdziekolwiek się pojawi, gromadzi tłum śliniących się i piszczących fanów. Dla nich jego rzeczywiste umiejętności się nie liczą. Ważniejsze, że jego widok przyspiesza im tętno. 104
  • Skibą w mur - Misiu bez rączki 11 paź 2009, 20:00 Przybywa w Polsce osób aresztowanych. Każdego dnia funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego zatrzymują osoby znane z telewizji lub z list przebojów. Liczba zatrzymanych muzyków, tancerek, reżyserów czy polityków rośnie szybciej niż nasze zadłużenie. Lista... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany