Balcerowicz wprost - Wolność i korupcja

Balcerowicz wprost - Wolność i korupcja

Dodano:   /  Zmieniono: 
Sensowna walka z korupcją musi się skupić na ograniczaniu arbitralnej władzy państwa i rozszerzaniu zakresu wolnego rynku
Ekspansji państwa i wolności gospodarczej nie da się pogodzić. Ograniczone państwo i szeroki zakres owej wolności to dwie strony tego samego medalu. Heritage Foundation w corocznych rankingach definiuje wolność gospodarczą jako "brak państwowych ograniczeń lub państwowego przymusu w stosunku do produkcji, dystrybucji i konsumpcji poza tymi, które są wymagane do ochrony i utrzymania samej wolności". To jest klasyczne, liberalne maksimum swobody gospodarczej. Liberalne państwo, jakim była na przykład Wielka Brytania w drugiej połowie XIX wieku, nie tylko powstrzymywało się od antywolnościowych interwencji, ale i chroniło - jeśli to było potrzebne - wolność jednostek przed atakami innych ludzi. Było to więc państwo zarazem ograniczone i aktywne.

olność gospodarcza pod nadzorem
Dwudziesty wiek pokazał, że wolność gospodarcza jest narażona na ogromne niebezpieczeństwa. Przybrały one drastyczną postać w nakazowo-rozdzielczym socjalizmie, który - pod wpływem marksizmu - uznał prywatną przedsiębiorczość za przestępstwo, a więc czyn ścigany przez państwowy aparat "sprawiedliwości" (!). Antyliberalny charakter miał również faszyzm. Państwowych zamachów na wolność gospodarczą dokonywano ponadto w wielu antyrynkowych dyktaturach Trzeciego Świata, które były zresztą związane z ojczyzną światowego proletariatu ideologią i strumieniami pieniędzy. Socjalizm najlepiej rozwija się wtedy, gdy uzyskuje wsparcie z zewnątrz. Kłopot zaczyna się, gdy pożyczki trzeba zwracać. Historia Polski w latach 70. i 80. jest tylko jednym z licznych przykładów tej prawidłowości.
Zastanawiające, że na demokratycznym Zachodzie występowała jeszcze do niedawna ekspansja państwa (choć w formach zdecydowanie łagodniejszych niż wymienione wyżej) redukująca wolność gospodarczą. Ograniczenia miały dwojaką postać:
1) przepisów prawnych, na przykład określających czas pracy, godziny otwarcia sklepów, minimalne płace czy warunki założenia firmy;
2) rosnących podatków, z których finansowano szybko powiększane wydatki, głównie socjalne.
Każda wolność (a więc i gospodarcza) ma dwa wymiary:
1) samoistną wartość, która sprawia, że woli się jej mieć więcej niż mniej;
2) znaczenie instrumentalne, które polega na wpływie jej zakresu na wyniki działań ludzi, na przykład na tempo wzrostu gospodarki.

Ucieczka od wolności
Wiele osób nie docenia samoistnej wartości wolności. Niektórzy myśliciele, na przykład Erich Fromm, mówili wręcz o "ucieczce od wolności", a niemieckie przysłowie głosi: "Wer die Wahl hat, hat die Qual" (kto ma wybór, ten ma udrękę). Ludzie, dla których określona indywidualna wolność nie ma samoistnej wartości, mogą być jednak otwarci na pytanie, jak jej zawężanie wpłynie choćby na poziom życia w kraju. Takie osoby reprezentują pragmatyczne podejście do wolności. Są wreszcie ideologiczni etatyści o narodowym lub socjalnym nastawieniu. Dla nich władza państwa ma samoistną wartość, a ponieważ jej szeroki lub nie ograniczony zakres kłóci się z indywidualnymi wolnościami, ideologiczni etatyści są doktrynalnie, żywiołowo antyliberalni. Ideologiczny etatyzm bywa też wynikiem apriorycznie wrogiego nastawienia do wolnego rynku. Myślę, że szanowni czytelnicy znajdą w naszym życiu publicznym niemało przykładów ideologicznych etatystów.
Ciekawe, że nieproporcjonalnie dużo ludzi tego pokroju było (przynajmniej do niedawna) na Zachodzie wśród "intelektualistów humanistów", tzn. nie reprezentujących nauk ścisłych. Wśród tego odłamu inteligencji we Francji komunizm miał szczególne poparcie. Wielu "intelektualistów humanistów" niemal do końca zachowało tam wiarę w Związek Radziecki. Są też tacy, którzy głoszą, że Związek Radziecki był zły, ale socjalizm jest dobry.
Ludzi, dla których zakres gospodarczej wolności ma co najmniej instrumentalne znaczenie, musi interesować pytanie, czy ekspansja państwa, ograniczająca swobody gospodarcze, społecznie się opłaca. Czy dzięki niej można uzyskać więcej dobrych rzeczy lub zmniejszyć zakres złych?
Odpowiedź na to fundamentalne pytanie jest w świetle doświadczenia generalnie negatywna. Nie ma wątpliwości, że socjalistyczne i inne antyrynkowe reżimy, które pozbawiły ludzi wolności gospodarczej, doprowadziły społeczeństwo do utraty potencjalnego dobrobytu. Marksizm, wiążący rozwój z wyeliminowaniem własności prywatnej i rynku, jawi się jako ponura groteska. Jego wyznawanie jest dzisiaj chyba najcięższym przypadkiem ideologicznego etatyzmu.

Państwo wszechobecne
Łagodniejsze formy państwowego interwencjonizmu, typowe dla wielu krajów Zachodu, także budzą poważne wątpliwości. Przyczyną problemów Japonii, Niemiec, Francji czy Włoch nie jest przecież wolny rynek, lecz rozmaite antyliberalne formy obecności państwa. A wysokie, długotrwałe bezrobocie? Wbrew socjalistycznym przesądom nie jest ono naturalną przypadłością wolnego rynku. Szeroko zakrojone badania przeprowadzone m.in. przez OECD wyraźnie pokazują, że wynika ono ze splotu takich form interwencjonizmu państwa, jak duże i źle skonstruowane zasiłki, wysokie podatki będące skutkiem dużych wydatków socjalnych, przepisy utrudniające tworzenie i rozwój firm oraz ograniczające możliwości przenoszenia się ludzi w poszukiwaniu pracy (na przykład kontrole czynszów) itp. Badania OECD sygnalizują jednocześnie, że wiele biurokratycznych regulacji ogranicza postęp techniczny i związany z nim wzrost wydajności, bez którego nie ma systematycznego podwyższania poziomu życia.

Polityk władca
Natężenie korupcji - zjawiska, które słusznie przyciąga uwagę opinii publicznej w Polsce - też jest związane z niektórymi formami ekspansji państwa ograniczającymi wolność gospodarczą. Badania dotyczące zarówno krajów mniej, jak i bardziej rozwiniętych pokazują, że główną przyczyną korupcji jest uznaniowa władza polityków i urzędników, przejawiająca się restrykcyjnymi regulacjami oraz rozdzielaniem zezwoleń i przywilejów. Im więcej polityczno-administracyjnego rozdzielnictwa, które z samej swej istoty wypiera wolny rynek, tym więcej korupcji. Sensowna walka z tą plagą musi się więc skupić na usuwaniu jej podstawowej przyczyny, czyli na ograniczaniu arbitralnej władzy państwa i rozszerzaniu zakresu wolnego rynku. Kampanie antykorupcyjne nie dotykające tego źródła są grą pozorów. Nie można walczyć z korupcją, uchwalając korupcyjne prawa. Uczciwe państwo jest zawsze ściśle ograniczone, dzięki czemu jednostki korzystają z szerokiego zakresu wolności.
Więcej możesz przeczytać w 5/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 5/2003 (1053)

  • Szara strefa na szary koniec 2 lut 2003 Polska gospodarcza szara strefa zaczyna rozmiarami przypominać ogromną szarą dziurę, w której - niczym w czarnej dziurze - znikniemy pewnie wkrótce wszyscy co do jednego. 3
  • Peryskop 2 lut 2003 Policja Kołodki Już wkrótce kontrolerzy skarbowi będą mieli większe uprawnienia niż policja czy jakiekolwiek służby skarbowe na świecie. Nowa ordynacja to narzędzie terroryzowania podatnika. Od tego roku nie możemy już... 6
  • Dossier 2 lut 2003 LESZEK MILLER, premier RP "SLD nie chodzi na rzepaku, tak jak nie chodzi na benzynie, na ropie i na alkoholu" Program I Polskiego Radia JANUSZ ONYSZKIEWICZ, były minister obrony narodowej "Przyjaźń ze Stanami Zjednoczonymi... 7
  • Z życia koalicji 2 lut 2003 Regularną łapankę urządzili w Sejmie na dziennikarzy posłowie SLD. A każdy, oczywiście nieoficjalnie, nader chętnie rozpowszechniał najnowsze wieści z frontu osobistych problemów Aleksandra Kwaśniewskiego. Wersji znamy już... 8
  • Z życia opozycji 2 lut 2003 Na Romana Giertycha złego słowa nie pozwolimy powiedzieć. To święty człowiek. Wiemy to na pewno. Giertych ma bowiem dar bilokacji, zupełnie jak ojciec Pio. Fantastyczne pogłoski o tej cudownej umiejętności lidera LPR słyszeliśmy już... 9
  • M&M 2 lut 2003 Felieton Marka majewskiego 10
  • Playback 2 lut 2003 10
  • Książe Karol na króla Czech 2 lut 2003 Czescy rojaliści chętnie widzieliby na rodzimym tronie księcia Karola, następcę brytyjskiego tronu. "Książę Walii, członek poważnej europejskiej dynastii i człowiek wykształcony, darzy sympatią czeską ziemię, a jego zachowanie... 10
  • Fotoplastykon 2 lut 2003 12
  • Poczta 2 lut 2003 Rządowi anarchiści Pozwolę sobie na komentarz w związku z artykułem Rafała Ziemkiewicza "Rządowi anarchiści" (nr 2). Chodzi mi o problem finansowania "bezpłatnej" służby zdrowia oraz recepty na poprawę jej sytuacji... 14
  • Kadry 2 lut 2003 15
  • Parlament brakorobów 2 lut 2003 Sejm uchwalający złe prawo powinien być automatycznie rozwiązywany 16
  • Kraków na minie 2 lut 2003 Tak jak w Argentynie, długi samorządów mogą u nas doprowadzić do krachu finansów państwa 22
  • Stan wojenny 2 lut 2003 Kilkaset milionów złotych kosztują nas wojny między prezydentami a radami 24
  • Policyjni bandyci 2 lut 2003 Najgroźniejsi polscy gangsterzy to agenci policji. Czy policja więcej zyskuje, czy traci na współpracy z gangsterami. 26
  • Strzał z teczki 2 lut 2003 IPN stał się niebezpieczny, bo znajduje akta, które miały nie istnieć 30
  • Endek z socjalistą 2 lut 2003 Komisja śledcza grzęźnie w wewnętrznych sporach, marnując czas i energię 33
  • Giełda i wektory 2 lut 2003 Hossa Świat Nasz wybór Kilka luksusowych nowojorskich restauracji rywalizuje w przyrządzaniu najsmaczniejszego i najdroższego hamburgera. Jedna z nich sprzedaje kanapki z wołowiną z Kobe. W tym mieście krowy są dobrze odżywiane,... 34
  • Zrobieni na szaro 2 lut 2003 200 miliardów złotych zarabiają Polacy na lewo 36
  • Góra nieufności 2 lut 2003 33. Światowe Forum Ekonomiczne w Davos 42
  • Indeks Busha 2 lut 2003 W co zainwestować w 2003 roku? 44
  • Drogi Winietu 2 lut 2003 W głosowaniu Wprost Online: Marek Pol laureatem Nagrody Złamanego Grosza za najgłupszy pomysł gospodarczy 2002 roku. 48
  • Balcerowicz wprost - Wolność i korupcja 2 lut 2003 Sensowna walka z korupcją musi się skupić na ograniczaniu arbitralnej władzy państwa i rozszerzaniu zakresu wolnego rynku 50
  • Bankructwo trzeciej drogi 2 lut 2003 Rząd ciągle nie ma odwagi publicznie powiedzieć, że trzecia droga zbankrutowała 51
  • Supersam - Cyfrowy świat 2 lut 2003 Internauci wybrali zdobywców Certyfikatów Wprost 2003 Tygodnik "Wprost" po raz trzeci przyznał dyplomy Certyfikat Wprost. Trafiły one do firm, które przedstawiły rozwiązania, produkty lub programy najbardziej... 52
  • Mleczne wilki 2 lut 2003 Są nazywani pokoleniem 35+, w USA milkies (wychowani na mleku). Generacja milkies to liderzy i najwięksi beneficjenci polskich przemian. 54
  • Liga załatwiaczy 2 lut 2003 Zamiast kapitału do klubów sportowych trafili partyjni działacze 58
  • Jestem farciarzem 2 lut 2003 Spotkanie z MARTINEM HÖLLWARTHEM, trzykrotnym zwycięzcą konkursów o Puchar Świata w skokach narciarskich w sezonie 2002/2003 61
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Majonez, manionez, bajonez 2 lut 2003 Drogi Robercie! Dziś piszę do Ciebie w sprawie majonezu. Chodzi o to, że często słyszę zachwyty nad powszechnie dostępnym w sklepach majonezem Kieleckim. Fakt, że choć rodzimy i niedrogi, to na głowę bije najpopularniejsze na Zachodzie wytwory marki Hellman's. Ale to wcale 62
  • Kłębowisko 2 lut 2003 Obserwowanie afer "na górze" zastępuje nam sensacyjną literaturę polityczną 63
  • Obrona z głową 2 lut 2003 Jak uratować życie i zdrowie podczas napadu 64
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 2 lut 2003 Kulturalna Europa http://www.pk.z.pl Czechy, Słowacja, Bułgaria, Ukraina, Łotwa, Litwa - to tylko część krajów, którymi zajmuje się serwis Panorama Kultur. Jego autorzy głównie koncentrują się na wydarzeniach... 66
  • Druga płeć - Erosowi dziękujemy 2 lut 2003 Kobiety coraz częściej przekazują mężczyznom przesłanie: uczyń mnie szczęśliwą, resztę zapewnię sobie sama 67
  • Igrzysko tyranów 2 lut 2003 50 tysięcy dezerterów z Armii Czerwonej walczyło pod Stalingradem po stronie Niemców 68
  • Know-how 2 lut 2003 Blokowanie genów Brytyjscy naukowcy znaleźli nowy sposób na wprowadzanie zmian w materiale genetycznym, jaki rodzice przekazują potomstwu. Jak wiadomo, mutacje genów mogą wywoływać choroby dziedziczne. Aby zapobiec ich... 71
  • Śmierć w inkubatorze 2 lut 2003 Klebsiella pneumoniae doskonale czuje się na naszych szpitalnych oddziałach intensywnego zagrożenia 72
  • Rynek hipochondryka 2 lut 2003 Dawniej wymyślano leki, by uzdrawiać chorych. Dziś wymyśla się choroby, by leczyć chore firmy farmaceutyczne 76
  • Zabójczy koktajl 2 lut 2003 Siedem tysięcy Amerykanów umiera co roku z powodu interakcji między zażywanymi lekami 80
  • Bez granic 2 lut 2003 Szczyt reklamowy Ponad 2 mln dolarów za 30 sekund! Tyle kosztowała reklama emitowana podczas finału rozgrywek amerykańskiego futbolu Super Bowl w San Diego. Przed telewizorami zasiadła ponad połowa Amerykanów. Aż 40 proc.... 82
  • Przyczółek wolnego świata 2 lut 2003 Samolot kilka razy zatacza kręgi wokół lotniskowca, próbując zrzucić bomby tak, by trafiły dokładnie w cel przymocowany do liny holowniczej, którą ciągnie USS "Constellation", nazywany flagowym okrętem Ameryki. Te ćwiczenia na spokojnych, pogodnych wodach Zatoki Perskiej łatwo... 84
  • Polityka Jamesa Bonda 2 lut 2003 Rozmowa z WŁADIMIREM ŁUKINEM, wiceprzewodniczącym rosyjskiej Dumy 88
  • Kret Szarona 2 lut 2003 Czy afera szpiegowska zagentami Hezbollahu w roli głównej wpłynie na wyniki wyborów w Izraelu? 90
  • Hossa po śmierci 2 lut 2003 Dlaczego Włochy nie płaczą po Giovannim Agnellim? 92
  • Ufarbowany, mocny, zły 2 lut 2003 Gerhard Schröder chce rozbić NATO 94
  • Cytat dyplomatyczny - Prezydenci 2 lut 2003 Nowa formuła Unii Europejskiej nie uczyni z mniejszych państw członków drugiej kategorii Piotr Nowina-Konopka "Europa nie będzie ani federacją, ani luźnym związkiem niezależnych narodów. Będzie czymś pośrednim"... 95
  • Menu 2 lut 2003 Polska Sexy Łódź Jak na grupę ekscentryków, Łódź Kaliska istnieje już bardzo długo - ponad 20 lat. Tworzy ją pięciu artystów, wspomaganych przez licznych fanów i urodziwe fanki. Przez ten czas wsławili... 96
  • Syndrom Ediego 2 lut 2003 Milionowe dotacje z budżetu państwa i budżetów regionalnych, dopłaty z funduszy Unii Europejskiej - o tym marzą polscy filmowcy. To wszystko mają ich niemieccy koledzy, a i tak ich kino nie liczy się na świecie. Niemieckie i polskie kino dotknęła ta sama choroba. Twórcy chcą... 100
  • Perły Pendereckiego 2 lut 2003 Krzysztof Penderecki tworzy własną akademię muzyczną, bo polskie szkoły gubią talenty 102
  • Kino Tomasza Raczka 2 lut 2003 Władca pierścieni. Dwie wieże 103
  • Jestem Virginią Woolf 2 lut 2003 Rozmowa z NICOLE KIDMAN, aktorką, laureatką Złotego Globu 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 2 lut 2003 Recenzje płyt 105
  • Perły do lamusa? - Dezercja polskiego kina 2 lut 2003 Baronowie polskiego kina ekranizują lektury, a młodych twórców interesują tylko bohaterowie zdegenerowni lub bierni jak stado baranów 106
  • Dwie głowy rodaka 2 lut 2003 Bodajże w "Rzeczpospolitej" zwrócono uwagę na niekonsekwencję naszych eurosceptyków. Bojąc się Europy, twierdzą, że integracja grozi pozbawieniem nas cnót, zalet, wartości. 108
  • Chłopiec do bicia 2 lut 2003 Afera "Przychodzi Lew do Adama" zaowocowała mnóstwem dowcipów. Mnie najbardziej podobał się ten: Przychodzi przyjaciel do przyjaciela i mówi: "Raz, dwa, trzy - próba mikrofonu". 108
  • Organ Ludu 2 lut 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 5 (18) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 27 stycznia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Polska wypowiada wojnę Irakowi Minister Spraw Zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz oświadczył, że... 109
  • Skibą w mur - Zawracanie gitary 2 lut 2003 Największym obciachem w roku 2003 będzie techno i wszelkie jego odmiany. Ta muzyka przeniosła się już na wiejskie dyskoteki 110