Igrzysko tyranów

Igrzysko tyranów

Dodano: 
50 tysięcy dezerterów z Armii Czerwonej walczyło pod Stalingradem po stronie Niemców
 

Paweł Piotrowski
Historyk, pracownik Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. Zajmuje się dziejami wojskowości

Stalingrad już w trakcie walk o miasto stał się symbolem. Hitler dążył do jego zdobycia, przeczuwając, jak bardzo upokorzy w ten sposób Stalina. Stalingrad był nie tylko ważnym węzłem komunikacyjnym, ale również symbolem bolszewickiej rewolucji. W czasie wojny domowej ówczesny Carycyn trzykrotnie oblegali biali. W walkach z nimi uczestniczył Stalin. Właśnie dlatego miasto nazwano jego imieniem.

Ani kroku w tył!
W bitwie stalingradzkiej, która stała się polem ambicjonalnego starcia dwóch tyranów, nieważna była liczba zabitych i rannych. Liczył się cel, czyli zdobycie lub utrzymanie liczącego kilka kilometrów długości, a szerokiego maksymalnie na kilkaset metrów skrawka ruin na zachodnim brzegu Wołgi. Kiedy 11 września 1942 r. do dowództwa Frontu Południowo-Zachodniego wezwano gen. Wasilija Czujkowa, powierzając mu dowództwo broniącej miasta 62. armii, Nikita Chruszczow, członek Rady Wojennej Frontu, spytał: "Towarzyszu Czujkow, jak rozumiecie swoje zadanie?". "Obronimy miasto albo polegniemy" - brzmiała odpowiedź. Mit Stalingradu jako symbolu wytrwałości, poświęcenia i hartu ducha sowieckiego żołnierza ma też mroczną stronę. Przez lata wielu faktów dotyczących bitwy nie ujawniano, gdyż zniszczyłoby to starannie budowaną legendę.
"Ci, którzy sieją panikę, tchórze, winni zostać na miejscu unieszkodliwieni i zniszczeni. Myśl o wycofaniu się musi zostać stanowczo wypleniona. (...) Każda armia ma utworzyć od trzech do pięciu oddziałów specjalnych, które sformują drugą linię i zastrzelą wszystkich, którzy chcieliby się wycofywać" - tak brzmiał fragment wydanego 28 lipca 1942 r. przez Stalina słynnego rozkazu nr 227, nazywanego często "Ani kroku w tył". Oddziały zaporowe i NKWD otrzymały specjalne pełnomocnictwa. Przed plutonem egzekucyjnym stawali nie tylko dezerterzy, ale również ich dowódcy. W trakcie bitwy pod Stalingradem z wyroków sądów polowych rozstrzelano za tchórzostwo i dezercję około 14 tys. żołnierzy Armii Czerwonej. Zapewne nigdy się nie dowiemy, ilu stracono bezpośrednio na froncie.
Atakujące Stalingrad jednostki niemieckie napotykały równie często fanatyczny opór, jak i przejawy tchórzostwa. Podchodząc do miasta, niemieccy czołgiści natknęli się na dziesiątki baterii armat przeciwlotniczych obsługiwanych przez dziewczęta, przeważnie absolwentki szkół średnich. Nikt ich nie szkolił do walk z czołgami. Nierówna walka zakończyła się, gdy ostatnie działa zostały rozbite przez czołgi i stukasy. Te ostatnie siały popłoch wśród żołnierzy sowieckich. Wyjące syreny nadlatujących samolotów wywoływały panikę wśród słabo wyszkolonych rekrutów. W koncentrującej się na tyłach 64. Dywizji Piechoty nalot spowodował ucieczkę najpierw pojedynczych żołnierzy, a następnie całych oddziałów. Dowódca dywizji zastosował karę dziesiątkowania. Wyjął pistolet i idąc wzdłuż stojących w szeregu, zabijał co dziesiątego żołnierza uciekiniera.

Armia dezerterów
Prawdziwą plagą w armii sowieckiej były dezercje i ucieczki za linię wroga. Przeszkolenie rekruckie trwało zaledwie kilka tygodni. Nie dziwi więc, że do połowy 1942 r. Niemcy wzięli do niewoli 5 mln Sowietów. Bardzo skuteczna była też niemiecka propaganda. Masowe rozrzucania ulotek, w których pisano o zbrodniczym reżimie Stalina, przynosiło efekty zwłaszcza wśród żołnierzy pochodzących z terenów szczególnie dotkniętych stalinowskimi represjami.
Szacuje się, że tylko w trakcie bitwy stalingradzkiej na stronę Niemców przeszło ponad 70 tys. sowieckich żołnierzy. Spośród nich ponad 50 tys. wcielono w szeregi Wehrmachtu w ramach oddziałów pomocniczych, tzw. hiwi (Hilfswillige). W niektórych niemieckich dywizjach Sowieci stanowili nawet połowę żołnierzy, w większości było ich około 15 proc. Z części hiwi utworzono oddziały bojowe prowadzące działania przeciwpartyzanckie, a nierzadko walczące bezpośrednio na froncie. Same oddziały kozackie, formowane nad Donem i na Kubaniu, na początku 1943 r. liczyły 25 tys. osób. Kilka grup walczyło do końca w ruinach Stalingradu, zdając sobie sprawę z tego, co ich czeka, gdy dostaną się w ręce NKWD.
Walki o Stalingrad - Verdun II wojny światowej, jak pisali niemieccy żołnierze do rodzin - były niezwykle krwawe. Przeprawiona przez Wołgę we wrześniu 1942 r. 13. dywizja gen. Aleksandra Rodimcewa pierwszego dnia walk straciła 30 proc. spośród 11 tys. żołnierzy. Do końca bitwy przy życiu pozostało ich zaledwie 320. W przeciwieństwie do Sowietów Niemcy starali się chronić własnych żołnierzy. Kilkaset samolotów Ju-52 przystosowano do lądowania w stepach rosyjskich, by mogły zabierać rannych wprost z pola walki.
Podstawową bronią w czasie bitwy stalingradzkiej były karabin maszynowy, granat i karabin snajperski. Najsłynniejszym stalingradzkim snajperem był Wasilij Zajcew, który zabił 149 Niemców. Popularnością dorównywał ówczesnym gwiazdom filmowym. Jego historia stała się podstawą wyświetlanego także w polskich kinach filmu "Wróg u bram". Prawdziwym rekordzistą był jednak czerwonoarmista ukrywający się pod pseudonimem Zikan, który miał na koncie 224 celne strzały.

Bitwa narodów
W bitwie stalingradzkiej uczestniczyły formacje zbrojne sojuszników Niemiec. Na obu skrzydłach 6. armii znajdowały się 8. armia włoska, 4. armia rumuńska, i 3. armia węgierska. W samym Stalingradzie walczył chorwacki pułk piechoty. Cudzoziemskie jednostki znacznie ustępowały niemieckiej armii pod względem wyszkolenia oraz wyposażenia i dlatego skierowano je na odcinki pomocnicze. Tam też uderzyli Sowieci podczas listopadowej kontrofensywy. Sojusznicze oddziały zostały dosłownie zmiecione przez korpusy pancerne Armii Czerwonej.
W okrążeniu pod Stalingradem znalazło się około 290 tys. żołnierzy, w tym 20 tys. żołnierzy hiwi i 11 tys. Rumunów. Do sowieckiej niewoli trafiło 112 tys. osób. Po wojnie do Niemiec wróciło zaledwie 5 tys., resztę pochłonęła syberyjska tajga. Jeden z niemieckich żołnierzy wspominał: "Wyruszyło nas 1200, a do obozu w Biekietowce dotarła tylko jedna dziesiąta - 120 kolegów". Ocenia się, że w niewoli zginęło 95 proc. żołnierzy i podoficerów. Jeszcze gorszy los spotkał żołnierzy hiwi - większość została rozstrzelana na miejscu przez NKWD. Straty sowieckie pozostawały nie znane, dopiero w 1993 r. ujawniono, że w bitwie stalingradzkiej poległo pół miliona żołnierzy sowieckich, a 700 tys. zostało rannych. Niemcy stracili w bezpośrednich walkach kilkakrotnie mniej ludzi.
Bitwa stalingradzka była przełomem nie tylko ze względu na jej strategiczny wymiar. Okazało się, że Niemców można bić i zwyciężać. Filmy i zdjęcia z obdartymi i idącymi do niewoli żołnierzami niezwyciężonego do niedawna Wehrmachtu pokazywano na całym sowieckim froncie i na tyłach. Niemcy stracili pod Stalingradem ponad 300 tys. najlepszych żołnierzy. Po Stalingradzie okazało się, że Sowieci nauczyli się walczyć, dysponują coraz lepszym sprzętem, a przede wszystkim jest ich dużo, dużo więcej niż Niemców.

Paweł Piotrowski
Stalingradzka epopeja

1941
22 czerwca Atak hitlerowskich Niemiec na ZSRR.

1942
28 czerwca Początek operacji "Blau", której celem było opanowanie Kaukazu i południowej Rosji po Wołgę. 6. armia gen. Friedricha von Paulusa rozpoczęła uderzenie w kierunku Stalingradu, a 4. armia pancerna gen. Hermanna Hotha w kierunku Kaukazu.
20 sierpnia Hitler podjął decyzję o zajęciu Stalingradu za wszelką cenę.
23 sierpnia Czołgi niemieckie dotarły do Wołgi na północ od Stalingradu.
13 września Początek pierwszego niemieckiego ataku na miasto.
14 października Drugi niemiecki szturm na miasto.
19 listopada Początek sowieckiej operacji "Uran", mającej doprowadzić do okrążenia niemieckich wojsk znajdujących się pod Stalingradem.
23 listopada Atakujące od południa i północy jednostki Armii Czerwonej połączyły się pod Kałaczem, zamykając pierścień okrążenia wokół 6. armii.
12 grudnia Nieudana próba przerwania okrążenia przez Grupę Armii Don, dowodzoną przez feldmarszałka Ericha von Mansteina.

1943
10 stycznia Początek operacji "Pierścień" Frontu Dońskiego, mającej doprowadzić do likwidacji kotła stalingradzkiego.
31 stycznia - 2 lutego Kapitulacja resztek 6. armii w Stalingradzie. Do niewoli sowieckiej trafia awansowany na feldmarszałka Friedrich von Paulus.
Więcej możesz przeczytać w 5/2003 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 5/2003 (1053)

  • Szara strefa na szary koniec 2 lut 2003 Polska gospodarcza szara strefa zaczyna rozmiarami przypominać ogromną szarą dziurę, w której - niczym w czarnej dziurze - znikniemy pewnie wkrótce wszyscy co do jednego. 3
  • Peryskop 2 lut 2003 Policja Kołodki Już wkrótce kontrolerzy skarbowi będą mieli większe uprawnienia niż policja czy jakiekolwiek służby skarbowe na świecie. Nowa ordynacja to narzędzie terroryzowania podatnika. Od tego roku nie możemy już... 6
  • Dossier 2 lut 2003 LESZEK MILLER, premier RP "SLD nie chodzi na rzepaku, tak jak nie chodzi na benzynie, na ropie i na alkoholu" Program I Polskiego Radia JANUSZ ONYSZKIEWICZ, były minister obrony narodowej "Przyjaźń ze Stanami Zjednoczonymi... 7
  • Z życia koalicji 2 lut 2003 Regularną łapankę urządzili w Sejmie na dziennikarzy posłowie SLD. A każdy, oczywiście nieoficjalnie, nader chętnie rozpowszechniał najnowsze wieści z frontu osobistych problemów Aleksandra Kwaśniewskiego. Wersji znamy już... 8
  • Z życia opozycji 2 lut 2003 Na Romana Giertycha złego słowa nie pozwolimy powiedzieć. To święty człowiek. Wiemy to na pewno. Giertych ma bowiem dar bilokacji, zupełnie jak ojciec Pio. Fantastyczne pogłoski o tej cudownej umiejętności lidera LPR słyszeliśmy już... 9
  • M&M 2 lut 2003 Felieton Marka majewskiego 10
  • Playback 2 lut 2003 10
  • Książe Karol na króla Czech 2 lut 2003 Czescy rojaliści chętnie widzieliby na rodzimym tronie księcia Karola, następcę brytyjskiego tronu. "Książę Walii, członek poważnej europejskiej dynastii i człowiek wykształcony, darzy sympatią czeską ziemię, a jego zachowanie... 10
  • Fotoplastykon 2 lut 2003 12
  • Poczta 2 lut 2003 Rządowi anarchiści Pozwolę sobie na komentarz w związku z artykułem Rafała Ziemkiewicza "Rządowi anarchiści" (nr 2). Chodzi mi o problem finansowania "bezpłatnej" służby zdrowia oraz recepty na poprawę jej sytuacji... 14
  • Kadry 2 lut 2003 15
  • Parlament brakorobów 2 lut 2003 Sejm uchwalający złe prawo powinien być automatycznie rozwiązywany 16
  • Kraków na minie 2 lut 2003 Tak jak w Argentynie, długi samorządów mogą u nas doprowadzić do krachu finansów państwa 22
  • Stan wojenny 2 lut 2003 Kilkaset milionów złotych kosztują nas wojny między prezydentami a radami 24
  • Policyjni bandyci 2 lut 2003 Najgroźniejsi polscy gangsterzy to agenci policji. Czy policja więcej zyskuje, czy traci na współpracy z gangsterami. 26
  • Strzał z teczki 2 lut 2003 IPN stał się niebezpieczny, bo znajduje akta, które miały nie istnieć 30
  • Endek z socjalistą 2 lut 2003 Komisja śledcza grzęźnie w wewnętrznych sporach, marnując czas i energię 33
  • Giełda i wektory 2 lut 2003 Hossa Świat Nasz wybór Kilka luksusowych nowojorskich restauracji rywalizuje w przyrządzaniu najsmaczniejszego i najdroższego hamburgera. Jedna z nich sprzedaje kanapki z wołowiną z Kobe. W tym mieście krowy są dobrze odżywiane,... 34
  • Zrobieni na szaro 2 lut 2003 200 miliardów złotych zarabiają Polacy na lewo 36
  • Góra nieufności 2 lut 2003 33. Światowe Forum Ekonomiczne w Davos 42
  • Indeks Busha 2 lut 2003 W co zainwestować w 2003 roku? 44
  • Drogi Winietu 2 lut 2003 W głosowaniu Wprost Online: Marek Pol laureatem Nagrody Złamanego Grosza za najgłupszy pomysł gospodarczy 2002 roku. 48
  • Balcerowicz wprost - Wolność i korupcja 2 lut 2003 Sensowna walka z korupcją musi się skupić na ograniczaniu arbitralnej władzy państwa i rozszerzaniu zakresu wolnego rynku 50
  • Bankructwo trzeciej drogi 2 lut 2003 Rząd ciągle nie ma odwagi publicznie powiedzieć, że trzecia droga zbankrutowała 51
  • Supersam - Cyfrowy świat 2 lut 2003 Internauci wybrali zdobywców Certyfikatów Wprost 2003 Tygodnik "Wprost" po raz trzeci przyznał dyplomy Certyfikat Wprost. Trafiły one do firm, które przedstawiły rozwiązania, produkty lub programy najbardziej... 52
  • Mleczne wilki 2 lut 2003 Są nazywani pokoleniem 35+, w USA milkies (wychowani na mleku). Generacja milkies to liderzy i najwięksi beneficjenci polskich przemian. 54
  • Liga załatwiaczy 2 lut 2003 Zamiast kapitału do klubów sportowych trafili partyjni działacze 58
  • Jestem farciarzem 2 lut 2003 Spotkanie z MARTINEM HÖLLWARTHEM, trzykrotnym zwycięzcą konkursów o Puchar Świata w skokach narciarskich w sezonie 2002/2003 61
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Majonez, manionez, bajonez 2 lut 2003 Drogi Robercie! Dziś piszę do Ciebie w sprawie majonezu. Chodzi o to, że często słyszę zachwyty nad powszechnie dostępnym w sklepach majonezem Kieleckim. Fakt, że choć rodzimy i niedrogi, to na głowę bije najpopularniejsze na Zachodzie wytwory marki Hellman's. Ale to wcale 62
  • Kłębowisko 2 lut 2003 Obserwowanie afer "na górze" zastępuje nam sensacyjną literaturę polityczną 63
  • Obrona z głową 2 lut 2003 Jak uratować życie i zdrowie podczas napadu 64
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 2 lut 2003 Kulturalna Europa http://www.pk.z.pl Czechy, Słowacja, Bułgaria, Ukraina, Łotwa, Litwa - to tylko część krajów, którymi zajmuje się serwis Panorama Kultur. Jego autorzy głównie koncentrują się na wydarzeniach... 66
  • Druga płeć - Erosowi dziękujemy 2 lut 2003 Kobiety coraz częściej przekazują mężczyznom przesłanie: uczyń mnie szczęśliwą, resztę zapewnię sobie sama 67
  • Igrzysko tyranów 2 lut 2003 50 tysięcy dezerterów z Armii Czerwonej walczyło pod Stalingradem po stronie Niemców 68
  • Know-how 2 lut 2003 Blokowanie genów Brytyjscy naukowcy znaleźli nowy sposób na wprowadzanie zmian w materiale genetycznym, jaki rodzice przekazują potomstwu. Jak wiadomo, mutacje genów mogą wywoływać choroby dziedziczne. Aby zapobiec ich... 71
  • Śmierć w inkubatorze 2 lut 2003 Klebsiella pneumoniae doskonale czuje się na naszych szpitalnych oddziałach intensywnego zagrożenia 72
  • Rynek hipochondryka 2 lut 2003 Dawniej wymyślano leki, by uzdrawiać chorych. Dziś wymyśla się choroby, by leczyć chore firmy farmaceutyczne 76
  • Zabójczy koktajl 2 lut 2003 Siedem tysięcy Amerykanów umiera co roku z powodu interakcji między zażywanymi lekami 80
  • Bez granic 2 lut 2003 Szczyt reklamowy Ponad 2 mln dolarów za 30 sekund! Tyle kosztowała reklama emitowana podczas finału rozgrywek amerykańskiego futbolu Super Bowl w San Diego. Przed telewizorami zasiadła ponad połowa Amerykanów. Aż 40 proc.... 82
  • Przyczółek wolnego świata 2 lut 2003 Samolot kilka razy zatacza kręgi wokół lotniskowca, próbując zrzucić bomby tak, by trafiły dokładnie w cel przymocowany do liny holowniczej, którą ciągnie USS "Constellation", nazywany flagowym okrętem Ameryki. Te ćwiczenia na spokojnych, pogodnych wodach Zatoki Perskiej łatwo... 84
  • Polityka Jamesa Bonda 2 lut 2003 Rozmowa z WŁADIMIREM ŁUKINEM, wiceprzewodniczącym rosyjskiej Dumy 88
  • Kret Szarona 2 lut 2003 Czy afera szpiegowska zagentami Hezbollahu w roli głównej wpłynie na wyniki wyborów w Izraelu? 90
  • Hossa po śmierci 2 lut 2003 Dlaczego Włochy nie płaczą po Giovannim Agnellim? 92
  • Ufarbowany, mocny, zły 2 lut 2003 Gerhard Schröder chce rozbić NATO 94
  • Cytat dyplomatyczny - Prezydenci 2 lut 2003 Nowa formuła Unii Europejskiej nie uczyni z mniejszych państw członków drugiej kategorii Piotr Nowina-Konopka "Europa nie będzie ani federacją, ani luźnym związkiem niezależnych narodów. Będzie czymś pośrednim"... 95
  • Menu 2 lut 2003 Polska Sexy Łódź Jak na grupę ekscentryków, Łódź Kaliska istnieje już bardzo długo - ponad 20 lat. Tworzy ją pięciu artystów, wspomaganych przez licznych fanów i urodziwe fanki. Przez ten czas wsławili... 96
  • Syndrom Ediego 2 lut 2003 Milionowe dotacje z budżetu państwa i budżetów regionalnych, dopłaty z funduszy Unii Europejskiej - o tym marzą polscy filmowcy. To wszystko mają ich niemieccy koledzy, a i tak ich kino nie liczy się na świecie. Niemieckie i polskie kino dotknęła ta sama choroba. Twórcy chcą... 100
  • Perły Pendereckiego 2 lut 2003 Krzysztof Penderecki tworzy własną akademię muzyczną, bo polskie szkoły gubią talenty 102
  • Kino Tomasza Raczka 2 lut 2003 Władca pierścieni. Dwie wieże 103
  • Jestem Virginią Woolf 2 lut 2003 Rozmowa z NICOLE KIDMAN, aktorką, laureatką Złotego Globu 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 2 lut 2003 Recenzje płyt 105
  • Perły do lamusa? - Dezercja polskiego kina 2 lut 2003 Baronowie polskiego kina ekranizują lektury, a młodych twórców interesują tylko bohaterowie zdegenerowni lub bierni jak stado baranów 106
  • Dwie głowy rodaka 2 lut 2003 Bodajże w "Rzeczpospolitej" zwrócono uwagę na niekonsekwencję naszych eurosceptyków. Bojąc się Europy, twierdzą, że integracja grozi pozbawieniem nas cnót, zalet, wartości. 108
  • Chłopiec do bicia 2 lut 2003 Afera "Przychodzi Lew do Adama" zaowocowała mnóstwem dowcipów. Mnie najbardziej podobał się ten: Przychodzi przyjaciel do przyjaciela i mówi: "Raz, dwa, trzy - próba mikrofonu". 108
  • Organ Ludu 2 lut 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 5 (18) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 27 stycznia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Polska wypowiada wojnę Irakowi Minister Spraw Zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz oświadczył, że... 109
  • Skibą w mur - Zawracanie gitary 2 lut 2003 Największym obciachem w roku 2003 będzie techno i wszelkie jego odmiany. Ta muzyka przeniosła się już na wiejskie dyskoteki 110