Fabryka przegranych

Fabryka przegranych

Powstanie Warszawskie przechodzi ze sfery dokumentacji, wywiadów i oddawania czci do sfery popkultury. W ten sposób zyskujemy bohaterów, ale tracimy wymiar tragedii. Krew, pot i łzy stają się odrealnione, na pierwszy plan wychodzą młodość i miłość.

Powstańcy zaczynają wyzierać zza każdego węgła, czają się w komiksie i w kinie, patrzą z koszulek. Już nie proszą o uznanie, lecz go wymagają. Już nie straceńcy, ale superbohaterowie. Czy zaczynamy nasiąkać popkulturową wersją powstania? Wersja pop musi być o miłości, a jeśli o śmierci, to pięknej. Weźmy teledysk do piosenki „Idziemy w noc” wykonywanej przez Marikę & Maleo Reggae Rockers z płyty „Morowe panny”. Widzimy w nim zagubionych w mieście, samotnych jak w „Sali samobójców” młodych ludzi, trochę w stylu emo. To opowieść o idealnej młodzieży. W powstańcach atrakcyjne jest to, że byli młodzi, piękni, kochali się i przedwcześnie zginęli. Ten mechanizm dotyczy ich tak samo jak gwiazd muzyki z Klubu 27 – tych, którzy umarli w 27. roku życia jak Jimi Hendrix, Kurt Cobain, Amy Winehouse. To, co rośnie w legendzie, musi ginąć wcześnie. Ten sam motyw fascynacji śmiercią przewija się w popularnych sagach typu „Zmierzch”, gdzie bohaterowie zatrzymują się w wiecznej młodości i miłości. Kiedy się czyta wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, świadomość rychłej śmierci młodzieńca jest dojmująca. Śmierć przychodzi w kolorach pastelowych. Nie ma tu jak w „Pamiętniku z powstania warszawskiego” urywanych zdań uczestnika masakry, w których czuje się przemoc, strach, szarpane rany, rozrzucone na podwórkach ciała.

W powstaniu zginęło 200 tys. cywilów. Tych ludzi – dzieci uduszonych w schronach poduszką, kobiet wywlekanych za włosy z domów, staruszków niemogących uciekać i płonących w swoich kamienicach – nie ma w uświęconej opowieści. Opowieści o idealnych młodych chłopakach i dziewczynach, którym nie można nawet przyznać prawa do tego, że ten i owa mogli być gejami.

Bohaterowie potrzebni od zaraz

W popkulturze utrwalił się już mit antykomunistycznego narodu. Nieważne, że naród zawsze wydawał się dość podzielony, także w 1981 r. Najgorsze dla tego mitu wydaje się jednak to, że zaraz po wojnie chłopstwo, mające w świeżej pamięci pokłosie wielohektarowych dóbr pańskich i kościelnych, traktowanie z buta chłopskich partii i napominanie po kościołach zwolenników reformy rolnej, mogło przychylnie traktować komunistów obiecujących socjalizm i elektryfikację. Wtedy cała teza o okupacji radzieckiej na nic. Pretensje do „bycia pod okupacją” mogą stać się niewyraźne, jeśli naród nie miałby nic przeciw reformie rolnej. Nie znaczy to, że naród pod stalinowskim butem nie zrozumiał swojej pomyłki – zrozumiał, ale i tak posiadanie powstańców warszawskich jest dziś dla mitu bezcenne. Niczego nie zdobyli, nic nie obronili, a jednak dają świadectwo, że naród był przeciwko Stalinowi i Hitlerowi.

Dzięki powstańcom, którzy zdobyli się na czyn, można snuć pięknie opowieść o radzieckiej okupacji, o żydowskiej bezpiece, o niezgodzie narodu. Na przykład w założeniach do jednego z konkursów na komiks pt. „PO/POWSTANIU”, organizatorzy jako dogmat przyjęli perspektywę sowieckiej okupacji powojennej Polski, a umieszczone w pracach epizody mogą się odnosić również do historii Żołnierzy Wyklętych i działań antykomunistycznego podziemia. Ta polityczna popmitologia potrzebuje bohaterów. Nie możemy więc racjonalnie oceniać powstania w kategoriach zysków i strat: co zostało z miasta, ilu cywilów – w końcu też Polaków – zginęło. Oceniamy czyn w kategoriach dumy, tak jakby powstanie coś zmieniło. Oceniamy w kategoriach romantycznego poświęcenia, które każe nam z podziwem patrzeć na pomnik Małego Powstańca. Czy współcześni rodzice potrafiliby swoim dzieciom pokazać leżącego na ulicy ich zastrzelonego rówieśnika? 13-latek biegający w powstaniu jest wzruszający, mimo że dzisiaj, słysząc o dzieciach walczących w Ameryce Łacińskiej, łapiemy się za głowy i uważamy to za barbarzyństwo. Popkultura daje nam oswajającą estetykę ofiary.

Zestaw powstaniowych bohaterów dostarcza nam romantycznego wzorca, że w imię ojczyzny trzeba się poświęcić i ponieść ofiarę. Kiedy się okazało, że „Solidarność” nie była monolitem, jej mit stracił nieco blasku. W tym kontekście odkopane powstanie wydaje się atrakcyjniejsze. Nie ma kłujących w oczy ateistycznych KOR-owców. Mit powstania propaguje przesłanie podporządkowania się woli ojczyzny. Kto się nie zgadza, ten szpieg albo zdrajca. Kto mówi za ojczyznę i w czyim interesie ojczyzna domaga się takiego poświęcenia – mniej istotne. Ważne, że ojczyzna wzywa, a wróg ten sam. Albo bolszewicy, albo opcja niemiecka. W powstaniu – obecnie – nie ma widocznych politycznych podziałów. Kto przeciw, ten komunista, więc zdyskwalifikowany. Temat jest bezpieczny. Zwłaszcza dla tych spoza Warszawy, którzy o sprawie nie słyszeli od rodziny siedzącej po schronach i gwałconej przez łotewskie komando. W komiksach nie występują starsze osoby ani rodzice z dziećmi. Są młodzi walczący.

Odrąbać człowieka, by wykuć bohatera?

Powstanie warszawskie było masakrą i nie osiągnęło swoich celów, podobnie jak kościuszkowskie, listopadowe i styczniowe. I tak samo kontynuuje wizję romantycznego, odrealnionego, uświęconego bohatera. Ten bohater nie zna strachu i nie zna seksu. To jest kwiat młodzieży, dziewice, najwyższy stopień ofiary. Ofiara musi być też jednoznaczna. Choć młodzi rwący się do rozprawy z hitlerowcami są godni uczczenia, to ich dowódcy – wiedzący o tym, że nikt powstańcom nie pomoże – mniej. Ale romantyczny mit nie zawiera w sobie w ogóle kwestii odpowiedzialności. Opowiadanie pop ma tylko dwie strony konfliktu. Cywilów ani zabytkowego miasta już nie ma. Dobytku ludzi, pereł architektury, bibliotek, malarstwa, dzieci, kobiet w ciąży nie ma. To wszystko znika, kiedy trzeba podkreślić 63 dni męstwa polskiej młodzieży. Był to heroizm – heroizm straszny, przerażający, przed którym trzeba klęknąć i zmówić najlepszą modlitwę do Boga.

Tyle że dzisiejsze pokolenie siedmiolatków idące do Muzeum Powstania Warszawskiego tego nie wie. Ono dostaje przekaz, że bohater piękny jest przegrany. Że realizuje się w przegranej. Że polityka przegranej, wykrwawień, poświęcenia wszystkich i wszystkiego zasługuje na gloryfikację. Rodzice, którzy się cieszą, że dziecko poszło na wycieczkę do Muzeum Powstania Warszawskiego i miło spędziło czas, być może nie zdają sobie sprawy, że przesłanie: „Nie zważaj na nic i daj się zabić, jeśli wzywa Ojczyzna”, staje się częścią afirmowanej bez komentarza mitologii. Dobrze być męczennikiem Ojczyzny. Wywiady z powstańcami, filmy dokumentalne o powstaniu – są przerażające. Trzeba pochylić głowy nad niewątpliwym męstwem młodych Polaków. Medialna wylęgarnia historii powstaniowych, komiksów, filmów fabularnych itp. sprawia jednak, że krew będzie bardziej keczupem, bohater aktorem, a zabici zmartwychwstaną. Tym rządzi się fikcja popkulturowa. Okropieństwa staną się umowne, a prawdziwi bohaterowie zamienią się w szereg Dorocińskich, Maseraków czy podobny telewizyjny zestaw. Będziemy mieli mitologię przegranej chwały, ale już w oderwaniu od tego, co było ludzkie. Od tego, co może zniechęcić publiczność kinową, od tego, co niezrozumiałe, od tego, co nieświęte, od odpowiedzialności za losy innych.

Popkulturowa fikcja niechętnie przyjmuje też motywacje polityczne. A zatem oczyścimy naszych bohaterów powstania z wszelkiego kontekstu na znaczkach, naklejkach, plakatach. Oto cmentarz pełen fajerwerków. Niebawem wejdzie na ekrany film „Miasto44”. Dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego Jan Ołdakowski wyznaczył mu w swojej dedykacji prosty cel – żeby zapisał się chwalebną kartą w polskiej kinematografii. Może jednak nie będzie tak źle, skoro o scenariuszu mówi też Norman Davies, że nie wpada w pułapkę prostych stereotypów. Na razie udało się to tylko Wajdzie w „Kanale”.

Jak tu znaleźć sens

Dziś zamiana historii w mit oznacza, że staje się ona swoim streszczeniem, ikoną popkultury. I wpada w utarte koleiny romantyzmu, pięknego, zbiorowego działania pozbawionego racjonalności, z wyraźnym sznytem narracji chrystusowej. W ten sposób zinterpretował powstanie także Jan Paweł II podczas swojej pierwszej pielgrzymki w Warszawie w 1979 r.: oto miasto upadło i się odrodziło, tak jak Zbawiciel upadał; umarł i zmartwychwstał. Ten rodzaj interpretacji był bardzo potrzebny także z perspektywy buntowników z 56, 68 i mającego wkrótce nadejść 80 r. Ofiarom trzeba nadać sens – a jaki inny sens można nadać wielkiej, nieopisanej tragedii miasta? Tragedii, które w kategoriach katastrofy świata kultury można porównać chyba tylko do zniszczenia przez Rzymian Jerozolimy po powstaniu żydowskim. Warszawa powtórzyła też historię swojego getta.

Powstanie było wielką klęską, ale kiedy dziś rozmawiam z przyjacielem z Zielonej Góry, jest on mi w stanie wymienić wiele jego pozytywnych skutków, z najdziwniejszym takim, iż bez powstania nie byłoby wolnej Polski, nie byłoby III RP. Tworzy się więc opowieść, w którym powstanie wpisuje się w ciąg kropli, które drążyły skałę i spowodowały falę wolności w roku 89. Zrywy co 12 lat (44, 56, 68, 80) wydają się zbyt regularne, by nie ulec pokusie włączenia ich w jeden ciąg powstań, jako kontynuacji listopadowego i styczniowego (którego rocznica również była obchodzona).

Mamy dziś wielkie Muzeum Powstania. Przekaz, jaki dostają prowadzone tam dzieci, jest w dzisiejszych warunkach abstrakcyjny. Uczcijmy żołnierzy, pamiętajmy o poległych, zapłaczmy nad tymi, którzy stracili wszystko, doceńmy niezwykłą odwagę i wytrwałość. Owe Gloria victis!, pokazywanie klęski jako apoteozy patriotyzmu wydaje się dziwnie nie przystawać do współczesnych czasów. To już nie jest mauzoleum ani przestroga, jaką są pomniki Holocaustu. Wychodząc z muzeum, aż chce się złapać za pistolet i strzelać do wszystkich niemieckich turystów. Tym bardziej, jeśli ma się dziadków, którzy niejeden raz byli w łapance, których wywożono, zabijano. Ale czy bohater dzisiejszych czasów nie powinien raczej być bohaterem pokoju, umieć negocjować, umieć tworzyć wspólnotę? Nie stać nas jakoś na stworzenie wielkiego święta z okazji konfederacji warszawskiej, która była wielkim europejskim zwycięstwem tolerancji, aż dziwne, że tak udanym, i to w Polsce. Kontynuujemy tradycję, w której trudno zmieścić powstanie wielkopolskie i powstania śląskie. Sens naszym dziejom nadali wielcy romantycy, a momenty takie jak 18 listopada czy 31 sierpnia są jedynie rozwiązaniem tragicznych perypetii, końcem historii. Mamy jeden tragiczny mit i zasysa on do naszej historii epizody, które mają być ważne. Narodowi z młotkiem wszystko wydaje się gwoździem.

Co ma zrobić podwórkowy bohater

Powstają filmy, seriale, murale, komiksy. Na jednej z okładek serii „Powstanie 44” widać prezentowane w filmowym stylu figury powstańca i jego towarzyszki. Konwencja filmowa formatuje tam treść. Coraz rzadziej propagandowe opowieści chwały można osadzić w perspektywie dziadka czy babci, którzy przeżyli powstanie. Śmierć zostanie oczyszczona z wątpliwości, by produkt, jakim jest powstanie, mógł zaistnieć w naszych sytych czasach. Czasach, w których rodzice boją się mówić dzieciom, że żeby była szynka, trzeba zabić zwierzę. A biorąc pod uwagę, że oddziaływanie mediów jest wielkie, warto zadać pytanie: jak dzieci mają naśladować naszych bohaterów? Kiedyś bawiono się w „Czterech pancernych i psa”. Co mają zrobić dzieci, by zidentyfikować się z powstaniowym bohaterem? Jak mówił Norwid: w Polsce, żeby być bohaterem, trzeba być kulą na wskroś przebitym. Ordon się wysadzał, Wołodyjowski się wysadzał, dołączą do nich teraz powstańcy.

W XIX w. narody poszukiwały bohaterów, którzy podzielonym księstewkom, hrabstwom i regionom służyłyby jako wspólny korzeń, wnikający w archaiczną przeszłość. W ten sposób Francuzi odkopali Wercyngetoryksa, Niemcy – wojowników z Lasu Teutońskiego, Szkoci – Williama Wallesa, Polacy – Chrobrego, którego figura stoi dumnie przy jednej z arterii Wrocławia. Teraz w Polsce przepołowionej politycznie rozpaczliwie szukamy czegoś wspólnego, czegoś bardziej wzniosłego od grilla. W czasach przemiany wartości, większej mobilności, nowych umiejętności można albo uciekać do przodu – tworzyć bohaterów, którzy dają motywację do zmiany, do lotu wzwyż, albo trwać jak żona Lota zapatrzona w ginące miastow Jak mówił Asnyk – trzeba z żywymi naprzód iść, ale nie deptać przeszłości cmentarzy. U nas ten cmentarz jest zadeptany, bo strasznie na nim tłoczno. Za moment zrobi się niemal odpustowo, gdyż powstanie stało się modnym tematem. Obwieszeni gadżetami z powstania, zapatrzeni w jasne, pogodne twarze patriotycznej młodzieży przechodzimy od cmentarnej ciszy niemalże do radości.

Jacek Wasilewski, doktor nauk politycznych, medioznawca. Pracuje na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, kieruje specjalnością dokumentalistyka

Okładka tygodnika WPROST: 31/2013
Więcej możesz przeczytać w 31/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 11
  • 0987654321   IP
    "Najgorsze dla tego mitu wydaje się jednak to, że zaraz po wojnie chłopstwo, mające w świeżej pamięci pokłosie wielohektarowych dóbr pańskich i kościelnych, traktowanie z buta chłopskich partii i napominanie po kościołach zwolenników reformy rolnej, mogło przychylnie traktować komunistów obiecujących socjalizm i elektryfikację. Wtedy cała teza o okupacji radzieckiej na nic."

    Komuniści dla odmiany traktowali chłopską partię z braterską troską, dlatego PSL dobrowolnie połączył się z PPR. A Mikołajczyk od nadmiaru tego dobrego traktowania musiał uciekać w bagażniku brytyjskiego dyplomaty za granicę. A z elektryfikacją trafił autor w punkt. Nie darmo mówił tow. Lenin, że komunizm to władza sowietów plus elektryfikacja. Widać, że autor pilnie notował na zajęciach z marksizmu-leninizmu. Brawo!
    • mc gregor   IP
      tak czy owak nowak czego by nie zrobił hitler zrobil by stalin rozważania nad sensem powstania przez pseudo historyków są nie warte funta kłaków osadzają nas na dzień dzisiejszy kraje kolaborujące niemcami hitlerowskimi i dzięki sprzedawczykom dzisiaj o ironio jesteśmy w punkcie wyjścia jak po odyskaniu niepodległości trzy miliony na obczyżnie reszta albo nie m za co wyjechać albo pracują zaa głodowe pensje nie mówie tu o 40 letnich emerytach uciemiężonej budzetówce czy o arpatacie ucisku który ma sie dobrze za pieniadze podatników
      • Obserwator   IP
        Paryż i Rzym przeszły przez wojnę prawie nietknięte, mimo, że dłuższy czas Francja i Włochy walczyły po stronie, która ostatecznie okazała się przegrana, zarówno militarnie jak i moralnie. Praga również uniknęła większych zniszczeń mimo, iż w podręcznikach Czechy są przedstawiane jako kraj podbity. Berlin i Tokio zostały zrównane z ziemią, ale za to wkrótce ci, którzy zrzucali bomby zrobili wiele dla szybkiego ich odbudowania i zarówno Niemcy jak i Japonia stały się potęgami gospodarczymi II połowy XX wieku. Takich przykładów jest dużo więcej. Tak właśnie wyglądają efekty sztuki dyplomacji uprawianej na najwyższym światowym poziomie. Na arenie międzynarodowej nie załatwia się spraw rzucając się z motyką na słońce, ale mozolnie wypracowując kolejne sojusze, uzależnione od aktualnego układu sił i wspólnot interesów. Jak w ten kontekst wpisuje się Powstanie Warszawskie każdy musi ocenić samemu.
        • hrejkryky   IP
          Tendencyjny i antypolski art. Gdyby nie powstanie. Warszawa i tak byłaby spalona a Polacy wymordowqani. Przynajmniej znaczna ich wiekszość nie dała się zabic bez walki.
          • polskinacjonalista   IP
            Grecy czcili Spartan z Termopil. Ciekawe czy czytali Mickiewicza czy raczej słuchali przemówień Jana Pawła?

            Spis treści tygodnika Wprost nr 31/2013 (1588)

            • Panie Jarku, Pan się nie boi 28 lip 2013, 20:00 Panie Jarku, piszę do Pana, żeby dodać Panu otuchy. Nie chodzi o żadne zwycięstwo w wewnętrznych wyborach w Platformie, bo obaj wiemy, że nie ma Pan żadnych szans. Nie chodzi też o jej zreformowanie, bo postawił Pan na niej krzyżyk.... 4
            • Rostowski mówi: inni chorują - zachorujmy i my 28 lip 2013, 20:00 Nigdy nie przestanie mnie zadziwiać sposób rozumowania, będący pokłosiem keynesowskiego ukąszenia, zgodnie z którym najlepszą metodą na radzenie sobie z niepokojąco rosnącym długiem jest… zaciąganie kolejnych długów. Wszystko... 4
            • Wyjaśnienie 28 lip 2013, 20:00 Wątpliwości odnośnie do oświadczenia majątkowego Piotra Guziała nie zostały upublicznione przez wojewodę mazowieckiego Jacka Kozłowskiego ani z jego inicjatywy. Upubliczniło je Radio Zet, które miało te informacje z innego źródła.... 4
            • Skaner 28 lip 2013, 20:00 Tu jesteśmy! Jeśli czujesz się ważny, wyobraź sobie, że patrzysz na Ziemię z gwiazd – pisał rzymski cesarz Marek Aureliusz, kontemplując znikomość człowieka wobec ogromu wszechświata. Gdyby żył dziś, na pewno dałby wiele,... 6
            • Kulisy reanimacji bankruta 28 lip 2013, 20:00 LOT poprawił wyniki, ale w firmie aż trzeszczy od afer nazywanych lotowszczyzną. 10
            • Fabryka przegranych 28 lip 2013, 20:00 Powstanie Warszawskie przechodzi ze sfery dokumentacji, wywiadów i oddawania czci do sfery popkultury. W ten sposób zyskujemy bohaterów, ale tracimy wymiar tragedii. Krew, pot i łzy stają się odrealnione, na pierwszy plan wychodzą młodość i miłość. 12
            • Klęska i legenda 28 lip 2013, 20:00 Mit powstania jest wciąż żywy. Odwołują się do niego wszyscy, którzy mają ważne sprawy do załatwienia – mówi Jan Ołdakowski, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego. 18
            • Rostowski to socjalizm 28 lip 2013, 20:00 Z Jarosławem Gowinem, kandydatem na szefa PO, rozmawia Marcin Dzierżanowski. 20
            • Koko, Euro spoko 28 lip 2013, 20:00 Grzegorz Lato i Adam Olkowicz wciąż zarabiają na Euro 2012 w Polsce. Mimo że mistrzostwa skończyły się rok temu. 24
            • Kamikadze 28 lip 2013, 20:00 O sprawie Olina, szafie Lesiaka i teczce Bolka opowiada Andrzej Milczanowski, były minister spraw wewnętrznych i szef UOP. 26
            • Sługa Wałęsy 28 lip 2013, 20:00 Milczanowski zbudował służby III RP, opierając się w dużym stopniu na funkcjonariuszach PRL. Po latach się okazało, że także wykorzystując ich metody. 28
            • Wsparcie dla regionów 28 lip 2013, 20:00 W Lubelskiem postawili na turystykę, a w Łódzkiem – na naukę i kulturę. O tym, do kogo trafią euro z Regionalnych Programów Operacyjnych, decyduje 16 województw. 32
            • Nie byłem katem 28 lip 2013, 20:00 Nie mam pretensji do TVP, że opłaca ludzi tylko dlatego, że mają ładny uśmiech – mówi Andrzej Turski, twarz „Panoramy”, dziennikarz, którego „7 dni świat” wraca po latach na antenę. 35
            • Centralne Biuro Absurdu 28 lip 2013, 20:00 CBA taśmowo pozbawia funkcji samorządowców pod pozorem drobnych uchybień proceduralnych. – To zamach na samorządność – oburzają się posłowie. 38
            • Wojna z ciałem 28 lip 2013, 20:00 Wyczekiwane lato nie dla wszystkich jest źródłem radości. Plaża stała się targowiskiem próżności i źródłem frustracji. 40
            • Witajcie w stresolandii 28 lip 2013, 20:00 Blisko trzy czwarte Polaków uważa, że Polska szkodzi ich zdrowiu psychicznemu, a aż 86 proc. odczuwa nieustanny stres. Jak żyć, panie premierze? 44
            • Proszę, pozwól mi odejść 28 lip 2013, 20:00 Nie skarżył się, bo kto by uwierzył, że przystojny facet, dyrektor w międzynarodowej korporacji, jest ofiarą przemocy domowej. 48
            • Tokio zamienię na Karpaty 28 lip 2013, 20:00 Kariera w Nowym Jorku albo Tokio – to sen Polaków. Ich marzenie było odwrotne: porzuciły drapacze chmur dla błota w polskich górach. 52
            • Koronni i Szkatuła 28 lip 2013, 20:00 Na procesie słynnego gangstera Rafała S. ps. Szkatuła świadkowie koronni plączą się w zeznaniach i zapominają, co uzgodnili z prokuratorem. 56
            • Mały książę, wielki kac 28 lip 2013, 20:00 O narodzinach George’a Alexandra Louisa informowały histerycznie wszystkie media. Następnego dnia obudziły się z niesmakiem. Komu potrzebny był ten cyrk? 60
            • Przerwa na tragedię 28 lip 2013, 20:00 Katastrofa kolejowa przyszła w najczarniejszym dla Hiszpanów momencie ostatnich dziesięcioleci. Kraj jest pogrążony w korupcji i marazmie. Ulica już nawet nie protestuje. 64
            • Dyskoteka u Benbenka 28 lip 2013, 20:00 Hazard, internet, prasa, radio, a teraz telewizja. Zbigniewa Benbenka pasjonuje wszystko, na czym można zarobić. 66
            • Balcerowicz musi krzyczeć 28 lip 2013, 20:00 Reformy są politycznie ryzykowne, ale bez nich możemy zapomnieć o dogonieniu pod względem zamożności krajów Europy Zachodniej – mówi prof. Leszek Balcerowicz. 70
            • Nowy garnitur biznesu 28 lip 2013, 20:00 Firmy są jak ludzie. Od czasu do czasu muszą zmienić garderobę na modniejszą, by bardziej się podobać swoim klientom. 72
            • Kod zdrowia 28 lip 2013, 20:00 Jesteś biologicznym robotem. Dlatego lekarz, niczym informatyk, wymieni twój zły kod na nowy. Terapia genowa to przyszłość medycyny. 74
            • Lutosławski i wódka 28 lip 2013, 20:00 O swoim mistrzu Witoldzie Lutosławskim, wpływie polityki na muzykę i fascynacji metalem opowiada Esa-Pekka Salonen, jeden z najlepszych dyrygentów świata. 76
            • Zbrodniarze pełni wdzięku 28 lip 2013, 20:00 Gdy prawo nie radzi sobie ze sprawiedliwością, telewizyjni antybohaterowie muszą brać sprawy w swoje ręce. 80
            • Film 28 lip 2013, 20:00 Zamieszkać w muzeum Giuseppe Tornatore znowu opowiada o sztuce. Kiedyś w „Cinema Paradiso” stworzył piękny hymn na cześć kina, które zmieniło życie chłopca z sycylijskiej wioski. Dziś jest bardziej sceptyczny. W... 82
            • Muzyka 28 lip 2013, 20:00 Między jawą a snem Późnowieczorne opowieści to już swoista instytucja. Muzyczne zestawy na tę szczególną porę mają na koncie m.in. Jamiroquai, Belle and Sebastian, Air i The Flaming Lips. Wydawana od 2001 r. seria (poprzednio nazwana... 84
            • Książka 28 lip 2013, 20:00 Liczby mogą zabijać Thrillery z filozoficznymi pretensjami przeważnie bywają okropnie głupie, ale to szczęśliwie nie przypadek „Głosów chaosu” Leonarda Rosena – solidnej, mocno depresyjnej literatury sensacyjnej z... 84
            • Co nas gryzie 28 lip 2013, 20:00 Komary mogą uprzykrzyć wakacje, kleszcze – zostawić przykrą pamiątkę na całe życie. Bądźmy czujni. 86
            • Ubezpieczenie dla turysty 28 lip 2013, 20:00 Wakacje za granicą dostarczają mnóstwa wrażeń, wiążą się jednak z większym niż w wypadku urlopu w kraju ryzykiem. Dlatego przed wyjazdem warto pomyśleć o odpowiedniej ochronie. 88
            • Pierwsza pomoc? To łatwe! 28 lip 2013, 20:00 Jak udzielić pierwszej pomocy, wie niewielu z nas. A przecież w każdej chwili możemy być świadkiem wypadku albo ktoś może koło nas nagle upaść na ulicy. 89
            • Kiedy zginie paszport 28 lip 2013, 20:00 Paszportu za granicą trzeba pilnować, najlepiej nie trzymać go razem z portfelem, bo na niego najczęściej polują złodzieje. Co robić, gdy jednak go stracimy? 90
            • Wiatr w żaglach 28 lip 2013, 20:00 Sto największych i najpiękniejszych na świecie żaglowców już za kilka dni dobije do portu w Szczecinie 92
            • Ulecz się jedzeniem 28 lip 2013, 20:00 Lato to czas, kiedy stragany pełne są soczystych owoców, kolorowych warzyw. Warto korzystać z bogactw natury pełnymi garściami – a zamiast po kolejną pigułkę sztucznych preparatów witaminowych sięgnąć po jabłko, pomidora, fasolę. 94
            • Sztuka przyrządzania 28 lip 2013, 20:00 Nie wystarczy wiedzieć, co jeść, by zachować formę. Trzeba jeszcze umieć gotować! 96
            • Gotuj na zdrowie 28 lip 2013, 20:00 W naczyniach ze szkła żaroodpornego Termisil można gotować zdrowo i smacznie. Ich używanie pozwala zaoszczędzić czas i uchronić potrawę przed utratą cennych mikroelementów. 97
            • Bomba tygodnia 28 lip 2013, 20:00 Mistrzowie przy garach Żadna praca nie hańbi, szczególnie w kryzysie. Zarabiać nie ma gdzie. No, chyba że przy garnkach. Dostajesz bilet na występ kabaretowy Andrzeja Grabowskiego, Jerzego Kryszaka czy Cezarego Pazury. Z radości nie... 98

            ZKDP - Nakład kontrolowany