Ja, Ślązak

Ja, Ślązak

Dodano:   /  Zmieniono: 1
My, Polacy, lubimy sytuacje jasne i cenimy charaktery określone
Dlatego odnosimy się z szacunkiem do uczciwych Czechów i Niemców, ale nie możemy tolerować żadnych typów pośrednich" - stwierdził w 1934 r. Michał Grażyński, ówczesny wojewoda śląski. Grażyński pochodził z Małopolski, więc dla niego śląskość była wymysłem jeszcze większym niż góralskość. Wielu współczesnych Polaków wychowanych w homogenicznym narodowo społeczeństwie myśli podobnie. Tyle że 173 tys. mieszkańców Śląska, którzy podczas spisu powszechnego określili swoją narodowość jako śląską, protestowało przeciwko ekonomicznej degradacji regionu. Wielu marzy się powrót do czasów przedwojennych, gdy Śląsk korzystał z dobrodziejstw autonomii. Miał nawet własny sejm.

Śląska demonstracja
Określenie się mianem Ślązaka to demonstracja, która zaskoczyła nawet Jerzego Gorzelika, przewodniczącego Ruchu Autonomii Śląska. RAŚ pierwszy domagał się uznania Ślązaków za mniejszość narodową. Tyle że Gorzelik przypuszczał, iż taką deklarację złoży nie więcej niż 100 tys. osób. Kazimierz Kutz, znany reżyser i senator ze Śląska, kiedyś był przeciwnikiem idei narodu śląskiego. Teraz jest entuzjastą tego pomysłu. Twierdzi, że Ślązacy wreszcie ośmielili się zademonstrować swoją odrębność, co spowoduje efekt domina. Już wkrótce śląską narodowość może zadeklarować pół miliona osób.
W ubiegłym tygodniu przed Wielką Izbą Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu odbyła się rozprawa przeciw Polsce w sprawie odmowy rejestracji Związku Ludności Narodowości Śląskiej. Jeżeli wyrok trybunału będzie korzystny dla Ślązaków, w wyborach parlamentarnych mogliby (mogliby, gdyby nie nowelizacja ustawy o mniejszościach narodowych) wejść do Sejmu, nie przekraczając pięcioprocentowego progu wyborczego, jaki obowiązuje partie (wystarczy zebrać średnio 20 tys. głosów w okręgu wyborczym, żeby zdobyć mandat). Ten przywilej dano mniejszościom w 1993 r., głównie wskutek zabiegów Jacka Kuronia. W ten sposób mieliśmy zagwarantować podobne prawa mniejszościom polskim na Wschodzie, co oczywiście okazało się iluzją.

Niemiecka strata
Mimo przywilejów wyborczych dla mniejszości dotychczas skorzystała z nich tylko mniejszość niemiecka, która zwykle wprowadza dwóch posłów do Sejmu. Ukraińcy i Białorusini, którzy startowali samodzielnie, zawsze przepadali. Posłami zostawali jedynie ci, do których pomocną dłoń wyciągnął SLD czy UW. Nawet jeśli działacze RAŚ wygrają w Strasburgu, czeka ich niespodzianka w projekcie nowelizacji ustawy o mniejszościach narodowych. Znalazł się w nim zapis o podziale mniejszości na narodowe i etniczne. Do tych pierwszych zaliczone zostały społeczności niepolskie, które mają swoje państwa, czyli Niemcy, Ukraińcy, Białorusini, Litwini i Czesi (Wietnamczycy nie będą mieli podobnego statusu, bo wprowadzony zostanie wymóg przebywania na polskich ziemiach przynajmniej przez sto lat). Wspólnoty żyjące w Polsce, a nie posiadające państwowości, zostaną zakwalifikowane jako grupy etniczne, a o tych ordynacja wyborcza nie wspomina.
O wprowadzenie podziału na mniejszości narodowe i etniczne najbardziej zabiegała mniejszość niemiecka, bo powstanie narodu śląskiego godzi przede wszystkim w jej interesy. Jeszcze do niedawna polscy Niemcy twierdzili, że w kraju żyje ich ponad 300 tys. Ze spisu powszechnego wynika tymczasem, że za Niemców uważa się niespełna 153 tys. obywateli RP. To cios dla posła Henryka Krolla i kierowanego przez niego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim. TSKN może już nie być tak hojnie finansowane z Niemiec, skoro zgubiło połowę posiadanych rzekomo Niemców. Na pytanie, gdzie się podziało tyle osób, Kroll odpowiada, że część pracuje sezonowo i mieszka w Niemczech, część zadeklarowała zaś śląskość, bo to "bardziej bezpieczne niż bycie Niemcem". Tłumaczenie to nie brzmi przekonująco, skoro przyznanie się do niemieckości wiązało się dotychczas z przywilejami, a nie szykanami.

Śląsk nieśląski
Według Katowickiej Pracowni Badań Społecznych, za Ślązaków uważa się 12,5 proc. mieszkańców województwa śląskiego, z czego większość to ludzie w średnim i starszym wieku (młodzi częściej - ponad 20 proc. wskazań - wybierali kategorię "Polak-Ślązak"). W wypadku ludzi starszych wielką rolę odgrywają resentymenty. W czasach PRL Ślązaków traktowano jak egzotycznych tubylców. Obok represji politycznych uderzano w śląską tożsamość, nakazując m.in. zmianę niemieckobrzmiących nazwisk i imion (zdarzało się, że zmieniano napisy na nagrobkach). - W miastach baliśmy się mówić gwarą. Ale poczucie, że jesteśmy inni, siedziało w nas i teraz mogliśmy to pokazać - mówi Stefania Łabaj, autorka książki "Śląsk - świadectwo czasu".
Władze PRL urządzały akademie ku czci powstań śląskich, ale samą śląskość starano się ograniczyć do folkloru. Ślązacy nie uważali za swój nawet zespołu pieśni i tańca "Śląsk", bo nie śpiewał on gwarą, ale po polsku. - Po 1989 r. Ślązacy skierowali się ku mniejszości niemieckiej, bo w kulturze naszych sąsiadów leży część ich tożsamości. Dobrze jednak wiedzą, że nie są Niemcami. Dlatego teraz próbują się określić samodzielnie, czyli jako Ślązacy - mówi Adam Bartoszek, socjolog z Uniwersytetu Śląskiego.

Ślązak, czyli Polako-Czecho-Niemiec
Poczucie śląskiej tożsamości wcale nie oznacza separatyzmu. W Czechach ponad 20 proc. obywateli uważa się za Morawian, a 4 proc. właśnie za Ślązaków. I nikt nie robi z tego politycznego problemu. Śląskie przebudzenie może natomiast korzystnie wpłynąć na poczucie tożsamości samych Ślązaków. Sześć lat temu, gdy pojawiła się idea odrębnej narodowości, redakcje katowickich gazet zasypała lawina listów rozentuzjazmowanych Ślązaków. Niektórzy z tych, którzy wyemigrowali do Niemiec, deklarowali nawet, że wrócą do kraju. - W Polsce byłem Szwabem, w Niemczech - Polaczkiem. Teraz mogę być sobą - słyszy się często od emigrantów. W przytaczanej przez historyków relacji sprzed stu lat murarz z Hulczyna skarżył się: "W Niemczech mówili do mnie przeklęty Polaczku, jak pracowałem w Polsce, mówili do mnie 'ty hromski Czechu'. A jak dziś pracuję w Ostrawie, nazywają mnie przeklętym Prusakiem. Kim więc właściwie jestem?".
Czy Ślązaków można uznać za naród? Być może kilkaset lat temu taki naród zaczynał się tworzyć. "Żaden naród sąsiadujący z Królestwem Polskim nie jest bardziej zawistny i wrogi Polakom od Ślązaków" - pisał w XV w. kronikarz Jan Długosz, rozwścieczony poczynaniami śląskich książąt. Jeżeli później istniał jakiś proces narodowotwórczy, to  został on przerwany przez bismarckowski Kulturkampf. Wówczas trzeba było się opowiedzieć albo po stronie polskiej, albo niemieckiej.
Ernst Gellner, znawca państwa narodowego, twierdzi, że jeśli dwie osoby uważają, iż należą do jakiegoś narodu, to trzeba przyznać, że tak jest. Politolodzy i etnologowie wymieniają jednak obok historii kilka cech koniecznych, by daną wspólnotę uznać za naród: wspólny język, terytorium i tradycję. Ślązacy mają swoją tradycję, która - jak wynika m.in. z badań prof. Doroty Simonides, etnologa z Uniwersytetu Opolskiego - wykazuje wiele zbieżnych cech z polską kulturą ludową. Od Polaków Ślązacy odróżniają się przede wszystkim mową, która jest jedynie dialektem, zróżnicowanym regionalnie. Śląski język literacki, w przeciwieństwie do kaszubskiego, jeszcze nie powstał. Ale chcą go stworzyć działacze RAŚ.
Przykład samego Gorzelika, znawcy architektury barokowej, dawnego zadymiarza z Solidarności Walczącej i aktywisty Ligi Republikańskiej, to dowód na ironię historii. Gorzelik pochodzi z rodziny polsko-śląskiej. Jego dziadek, nauczyciel z Galicji, przybył na Śląsk w latach 30. z misją repolonizacji. Dziś jego wnuk chce być ojcem nowego narodu.
Więcej możesz przeczytać w 28/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 28/2003 (1076)

  • Wprost od czytelników 13 lip 2003, 1:00 Polskie kłamstwa Artykuł "Polskie kłamstwa" (nr 24) to w naszej sytuacji politycznej strzał w dziesiątkę. Jedynym sposobem na uzdrowienie obecnego stanu rzeczy byłoby odpolitycznienie życia publicznego. Trudno zliczyć, ile jest... 3
  • Na stronie - Bydło postępu 13 lip 2003, 1:00 Poruszanie się do przodu czasem bywa niebezpieczne. 3
  • Peryskop 13 lip 2003, 1:00 Straszna dziura Obliczyliśmy: 70 mld zł, czyli prawie 9 proc. PKB, wyniesie faktycznie deficyt budżetowy w 2004 r., jeżeli założenia do budżetu państwa, które przyjął rząd, zostaną zaakceptowane przez Sejm. Oficjalnie deficyt ma... 6
  • Dossier 13 lip 2003, 1:00 Krzysztof JANIK minister spraw wewnętrznych i administracji "Do partii władzy, podobnie jak do tego statku z dowcipu, przyczepiają się różni ludzie i najgłośniej krzyczą: 'Płyniemy!'. Ale trzeba się z nich oczyszczać, po... 7
  • Poczta 13 lip 2003, 1:00 Kasjer Wieczerzak Nazwiska osób zarządzających EEF IV Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym nie zostały w żaden sposób utajnione, co było zarzutem autorki artykułu "Kasjer Wieczerzak" (nr 24). W rozdziale VI pkt 9... 9
  • Kadry 13 lip 2003, 1:00 9
  • M&M 13 lip 2003, 1:00   RECEPTA NA SUKCES Lekarza z psychologiem z racji chudej kiesy stracił Małysz, a szkoda, bo mieli sukcesy. Więc niech pracują z rządem! A jak jest za biedny, starczy lekarz psychiatra. Taniej, bo dwa w jednym. 10
  • Playback 13 lip 2003, 1:00 Włodzimierz Cimoszewicz, minister spraw zagranicznych, i Wojciech Jaruzelski, były I sekretarz KC PZPR, były prezydent RP 10
  • Rada dla iraku 13 lip 2003, 1:00 Rządy Polski oraz kilkunastu innych państw otrzymały propozycję uczestnictwa w odbudowie Iraku 10
  • Z życia koalicji 13 lip 2003, 1:00 Nowym przewodniczącym SLD został Miller, ale Leszek (nieduży, siwy, premier), a nie Jerzy (wyższy, brunet, ten od kolczykowania krów). Nowym Dyduchem został z kolei Marek Dyduch. A to ci nowina! Wyniki wyborów wzbudziły jednak... 12
  • Z życia opozycji 13 lip 2003, 1:00 Chłopom z PSL zamarzyło się na stare lata pomigdalić z prawicą. Do tej fanaberii przyczynił się bez wątpienia premier Miller, wyganiając ludowców z rządu. Od tej pory Jarosław Kalinowski co rusz kokietuje PiS i PO. Ostatnio... 13
  • Fotoplastykon 13 lip 2003, 1:00 14
  • Odważny tchórz 13 lip 2003, 1:00 Leszek Miller nie chce, ale musi zostać liberałem 16
  • Nadobywatel Kwaśniewski 13 lip 2003, 1:00 Nikt nie może korzystać ze specjalnych praw: ani parlament, ani żaden inny organ władzy nie może być miejscem, które daje schronienie przed prawem" - tych słów nie powiedział Jan Maria Rokita, członek sejmowej komisji śledczej w sprawie Rywina, gdy komisja nie zgodziła się na... 20
  • Elektrowstrząs Kaczmarka 13 lip 2003, 1:00 W szufladzie biurka Leszka Millera leży bomba zegarowa 22
  • Towarzystwo mafia 13 lip 2003, 1:00 Marka Papałę zastrzelił Siergiej Sienkiv, ukraiński płatny morderca. 24
  • Logika alkoholika 13 lip 2003, 1:00 W Polsce z alkoholizmem walczy się tak, jak o pokój walczyły tzw. kraje socjalistyczne: dużo pozorów i zero efektów 28
  • Izby śmierci 13 lip 2003, 1:00 40-50 chorych branych za pijaków umiera rocznie w izbach wytrzeźwień 30
  • Nałęcz - Barbarzyńcy 13 lip 2003, 1:00 Liga Polskich Rodzin robi polityczne porządki na cmentarzach 34
  • Zawracanie gitary - Prawy Miller 13 lip 2003, 1:00 Już czas, by po uporządkowaniu lewicy Leszek Miller wziął się za prawicę 34
  • Giełda i wektory 13 lip 2003, 1:00 Hossa Świat Och, Karol 10 mln funtów wyniosły ubiegłoroczne dochody księcia Karola. Wydatki brytyjskiego następcy tronu były jednak o 3 mln funtów wyższe. Deficyt musiała pokryć królowa Elżbieta II z pieniędzy... 36
  • Pieniądze leżą na drodze 13 lip 2003, 1:00 Ponad 4 mld zł może się domagać od ubezpieczycieli półtora miliona kierowców Walcz o swoje! Jeżeli w ostatnich trzech latach uszkodzono ci samochód w wypadku i sprawca kolizji zapłacił za szkody ze swojego... 38
  • Zagłębie rury 13 lip 2003, 1:00 Rosjanie już trzymają rękę na kurku ropociągu Odessa - Brody 42
  • Sezam narodowy 13 lip 2003, 1:00 Jak Balcerowicz dla nas zarabia 46
  • Gwiazdy Europy 13 lip 2003, 1:00 25 ludzi, którzy - według magazynu "Business Week" - "zamerykanizują" Europę 48
  • Kołodce dziękujemy 13 lip 2003, 1:00 II edycja konkursu o Nagrodę Złamanego Grosza A.D. 2003 50
  • Załatwione odmownie - Łatwowierność Zachodu 13 lip 2003, 1:00 Demokratyczne społeczeństwa, które nie doświadczyły komunistycznych rządów, są mało odporne na totalitarną propagandę 52
  • Supersam 13 lip 2003, 1:00 Cyberpolityk 2003 Po raz trzeci internauci - czytelnicy tygodnika "Wprost" wybrali laureatów konkursu "Cyberpolityk 2003". W tym roku zwyciężyli: minister Dariusz Szymczycha z Kancelarii Prezydenta - nagrodzony za... 54
  • SexAtak 13 lip 2003, 1:00 Dyktatura wyzwolonych seksualnie "postępowców" 56
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 13 lip 2003, 1:00 Drogi Robercie! Jadasz kwiaty? Kwiaty ogólnie jakoś nie kojarzą się z kuchnią, jedyny trwały związek frazeologiczny w tej dziedzinie to tytuł-hasło "Nie jedzcie stokrotek". 63
  • Ja, Ślązak 13 lip 2003, 1:00 My, Polacy, lubimy sytuacje jasne i cenimy charaktery określone 64
  • Zapach pożądania 13 lip 2003, 1:00 Perfumy afrodyzjaki to zapachowy przebój tego sezonu 66
  • Przebudzenie bestii 13 lip 2003, 1:00 dżihad - świętą wojnę z niewiernymi - przywrócili do życia Niemcy 68
  • Know-how 13 lip 2003, 1:00 Superpigułka Pigułkę zawierającą aspirynę, kwas foliowy, lek zmniejszający stężenie cholesterolu we krwi oraz trzy preparaty obniżające ciśnienie krwi opracowali brytyjscy uczeni z Wolfson Institute of Preventive Medicine. Uważają... 71
  • Prehistoria oszustów 13 lip 2003, 1:00 Archeolodzy odkrywają dziś głównie źródła dotacji 72
  • Dzieci na zamówienie 13 lip 2003, 1:00 Czy ludzkość podzieli się na dwa gatunki? 76
  • Bez granic 13 lip 2003, 1:00 GUBERMINATOR Politycy będą wam mówić, że się nie nadaję, ale to nieprawda. W Kalifornii nadszedł czas, by ktoś z zewnątrz wziął sprawy w swoje ręce - rzucił Arnold Schwarzenegger podczas premiery swojego najnowszego filmu... 78
  • Oskarżony Berlusconi 13 lip 2003, 1:00 Premierowi Włoch wytoczono dziewięć procesów, wszystkie z inicjatywy upolitycznionej prokuratury w Mediolanie 80
  • W pustyni i w Bushu 13 lip 2003, 1:00 Amerykańskie know-how dla Afryki 83
  • Przekleństwo Babilonu 13 lip 2003, 1:00 W Iraku nasi żołnierze muszą mieć oczy dookoła głowy 84
  • Pojednanie na cmentarzu 13 lip 2003, 1:00 Żołnierz AK podaje rękę dowódcy UPA 87
  • Menu 13 lip 2003, 1:00 Świat Boska komedia Céline Dion, Britney Spears, Sharon Osbourne, Madonna, Mariah Carey, Oprah Winfrey, Julia Roberts i Jennifer Lopez królują na liście największych współczesnych div ułożonej przez czytelników... 90
  • Słomiane Knoty "Wprost" 13 lip 2003, 1:00 Najgorsze filmy, książki, sztuki, dzieła plastyczne i płyty sezonu 92
  • Łempicka w pirodze 13 lip 2003, 1:00 Od art deco zaczęła się historia popkultury 96
  • Islandzki gejzer 13 lip 2003, 1:00 Sukces odniosła na własnych warunkach, sprzeciwiając się sojuszowi anglosaskich producentów 98
  • Nowowizja - Czas rozgrzeszeń 13 lip 2003, 1:00 Można powiedzieć, że okres przedwakacyjny okazał się dla klasy politycznej czasem rozgrzeszeń. 100
  • Towarzysze i koledzy - Przełomy 13 lip 2003, 1:00 Wciągu najbliższych tygodni wakacyjnych możemy się doczekać przełomu w mojej ulubionej partii, czyli Lidze Polskich Rodzin. 100
  • Organ Ludu 13 lip 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 28 (41) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 7 lipca 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza II (XIII) Zjazd Partii Jako pierwsi w Unii Europejskiej i na świecie drukujemy pełny tekst wystąpienia I... 101
  • Skibą w mur - Pożar w gaciach 13 lip 2003, 1:00 Jeśli chłopak z Młodzieży Wszechpolskiej chce się umówić z dziewczyną z zagranicy, to rzuca w nią jajem lub puszką farby 103