Świr polski

Świr polski

Dla młodych twórców polskość nie jest powodem do dumy, lecz wstydu Ojczyzna moja wolna, wolna...Więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada" - pisał Antoni Słonimski. Podobnie jak pozostali Skamandryci Słonimski odczuwał przesyt, a wręcz niechęć do ojczyźnianego jazgotu w sztuce. Wynikało to m.in. z tego, że przez stulecia polska sztuka była zaangażowana patriotycznie, szczególnie w czasach niewoli. Patriotyczna tematyka powracała falami, najczęściej w okresach zagrożenia państwowości, podczas wojny i okupacji. Zamierała, gdy powracała normalność. Z takim wyciszeniem patriotycznych motywów - po wielkim ożywieniu w czasach "Solidarności", a potem w stanie wojennym - mieliśmy do czynienia na początku lat 90. XX wieku. Współcześni polscy twórcy albo nie potrafią mówić o polskości czy patriotyzmie, albo je w czambuł potępiają. Dla większości młodych twórców polskość nie jest powodem do dumy, lecz wstydu. Parafrazując słowa Wisławy Szymborskiej, bez tej miłości do ojczyzny oczywiście żyć można, tyle że serce ma się suche jak orzeszek.
Nie lubię już Polski!
"Płoń, płoń parlamencie!" - śpiewał przed laty Kazik Staszewski, rockowy bard pierwszych pokoleń wolnej Polski. Jego zaangażowane teksty ("Mój dom murem podzielony" czy "Jeszcze Polska") zawierały postulaty zmian i sprzeciw wobec szeroko rozumianej komuny. Ale w połowie lat 90. Kazik deklarował: "Nie lubię już Polski". Na ostatniej płycie "Czterdziesty pierwszy" dowodzi, że nie przestał się interesować Polską, ale przemawia przez niego gorycz.
Patriotyczną tematykę podejmował Jacek Kaczmarski, lecz po nim nikt nie kontynuuje tego rodzaju refleksji. Z kolei zespół T.Love, który przed laty uczestniczył w śpiewanej debacie o Polsce, rozmienił się w cukierkowej stylistyce. O Polsce wciąż śpiewa Paweł Kukiz, który jak Staszewski pozostaje wierny rockowej publicystyce. Nieoczekiwanie temat Polski zagościł w tekstach kapel hiphopowych. Zazwyczaj jednak bohaterowie tych piosenek czują się bardziej zawstydzeni, niż dumni ze swego kraju - "państwa pijaków, mataczy i rasistów". "Miejsce: Polska, system: samowola, cel to forsa" albo "Bo z kraju na tacy to my Polacy, bo z kraju bez pracy to my Polacy, stale bez kasy to my Polacy".
Twórczość ostatnich lat wyraźnie dowodzi, że nasi artyści nie potrafią swobodnie mówić o polskości. Manifestowanie przywiązania do kraju czy patriotyczne gesty rażą nadętym patosem, przypominającym czasy PRL. Patriotyczne symbole zostały zawłaszczone przez partie narodowe i fanatycznych kibiców, co sprawia, że tzw. normalni ludzie często wstydzą się ich używania lub boją się oskarżeń o ich szarganie. Tymczasem w USA czymś naturalnym jest nie tylko wciąganie narodowej flagi na maszt przed domem, ale też zdobienie amerykańską flagą skarpetek, serwetek czy tapicerek samochodów.

Polska wrzodów na żołądku
"A wiosną - niechaj wiosnę, nie Polskę zobaczę" - pisał poeta Jan Lechoń w latach 20. XX wieku. Po wielkim zaangażowaniu w nową rzeczywistość takich twórców jak Juliusz Kaden-Bandrowski czy Andrzej Strug nadeszło zmęczenie patriotyczną tematyką. Podobnie działo się po 1989 r. Obecnie jesteśmy świadkami demitologizacji patriotycznych mitów, które jednoczyły społeczeństwo w czasach totalitaryzmu. Twórcy, szczególnie pisarze, uciekają w mityczne małe ojczyzny lub całkowicie lekceważą sprawy Polski i patriotyzmu. "Mamy dziś co prawda literaturę wolną od zaangażowania, lecz nieważną"- pisze, powołując się na krytyków, prof. Przemysław Czapliński w najnowszej książce "Efekt bierności. Literatura w czasie normalnym".
Zamiast wielkiej debaty o współczesnej Polsce mamy minidebaty o warszawce - jak u Maxa Cegielskiego - czy o pegeerowie - jak u Edwarda Redlińskiego. Polska w twórczości Andrzeja Stasiuka czy Daniela Odiji staje się rozmytą krainą zaludnioną przez biednych i nieszczęśliwych ludzi, która równie dobrze może być na przykład Rumunią. Bohaterowie młodej polskiej prozy nie mogą i nie chcą być patriotami. Oni nienawidzą polskiej rzeczywistości, uciekają w narkotyki - jak w książkach Doroty Masłowskiej, Mirosława Nahacza czy Tomasza Piątka - bądź zabijają się - jak bohater "Zwału" Sławomira Shutego.
Filozof Dariusz Karłowicz uważa, że obecnie, kiedy naszej państwowości nic nie zagraża, patriotyzm ogniskuje się wokół tego, czy wyjechać, czy pozostać w kraju. O tym myślą bohaterowie książki Michała Olszewskiego "Do Amsterdamu", których "mierzi nasz kraj ojczysty", dla których "Polska to jest potwornie smutny, szary kraj, rozjebany przez komunistycznych architektów, zarówno tych od budynków, jak i tych od dusz, a jedyne, czego się tu można dorobić, to wrzody na żołądku". - Jedną z immanentnych cech Polski jest jej problem z polskością. Piszą o tym współcześni, pisał ks. Piotr Skarga, pisał Witold Gombrowicz. Ale to kwestionowanie polskości jest też siłą naszej kultury - przekonuje Dariusz Karłowicz.

Modlitwa Polaka
"Polskość" to słowo "dostojne i niebosiężne" - zauważa Mieczysław Porębski w swej książce "Polskość jako sytuacja". "Polskość" to "słowo-pomnik" podobnie jak "patriotyzm", co powoduje, że ich używanie wielu Polaków uważa za niestosowne. Ta nieumiejętność mówienia o polskości, ale też brak odpowiedniego uwspółcześnionego języka, to przyczyny słabej obecności treści patriotycznych we współczesnej kulturze. Polskość przejawia się albo w formie bogoojczyźnianej, albo pseudofolklorystycznej. W satyryczny sposób przedstawia to Wojciech Smarzowski w filmie "Wesele" (efekt wzmacnia na ścieżce dźwiękowej Tymon Tymański). Mówienie współczesnym językiem o Polsce i patriotyzmie udaje się niewielu, na przykład twórcy komiksu "Westerplatte. Załoga śmierci" - Mariuszowi Wójtowiczowi-Podhorskiemu.
Mistrzami łączenia patriotycznej wzniosłości z popularną formą są Amerykanie. Potrafią oni wplatać patriotyczne symbole w produkcje popkultury. Dotyczy to zarówno muzyki rozrywkowej, a zwłaszcza konserwatywnego i kultywującego amerykańskie wartości country, jak i kinematografii. Flaga amerykańska na kilka sekund pojawia się w większości tamtejszych superprodukcji - od historycznego "Pearl Harbor", przez katastroficzne "Pojutrze", po komiksowego "Spidermana". Podczas festiwalu Woodstock amerykański hymn z wielką ekspresją zagrał na gitarze elektrycznej Jimi Hendrix. Hymn jest też często śpiewany przez popularnych artystów estrady, na przykład Whitney Houston czy Mike`a McCready`ego z Pearl Jam.
W Polsce patriotyzm jest albo bezlitośnie wykpiony, albo mówi się o nim ze ściśniętym gardłem. Bohater filmu "Dzień świra" Marka Koterskiego recytuje taką "Modlitwę Polaka": "Gdy wieczorne zgasną zorze, zanim głowę do snu złożę, modlitwę moją zanoszę Bogu Ojcu i Synowi - dopierdolcie sąsiadowi!(...) Kto ja jestem: Polak mały, mały, zawistny i podły. Jaki znak mój: krwawe gały".
Więcej możesz przeczytać w 50/2004 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 50/2004 (1150)

  • Na stronie - Protezy 12 gru 2004 Gdyby dobry Bóg pozbawił nas pragnień konsumpcyjnych, nie byłoby naszej cywilizacji Czy można sprawnemu człowiekowi sprzedać protezę ręki, nogi, a nawet głowy? Czy można nakłonić go do dobrowolnej amputacji zdrowego organu, zalecając w to miejsce protezę? Okazuje się, że jest... 3
  • Wprost od czytelników 12 gru 2004 DUŻA APOKALIPSA Zgadzamy się z recenzją Tomasza Raczka "Duża apokalipsa" (nr 48). Film "Upadek" nie gloryfikuje Hitlera, wręcz przeciwnie, jest jednym wielkim oskarżeniem tej postaci. Został jednak spreparowany przez... 3
  • Skaner 12 gru 2004 Ręce do góry! "Polska może przegrać spór z Eureko" - ostrzegał 3 grudnia minister skarbu Jacek Socha. W ten sposób usprawiedliwiał dążenie do ugody z mniejszościowym akcjonariuszem PZU, bo przegrana ma... 8
  • Dossier 12 gru 2004 Gdybym po mamie był szczupły, a po ojcu odziedziczył łysinę, to nie wiem, czy byłbym bardziej zadowolony "Viva!" ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI prezydent RP Od czasu do czasu tankowałem benzynę na stacjach Orlenu, ale teraz tego unikam,... 9
  • Sawka 12 gru 2004 10
  • Kadry 12 gru 2004 11
  • Playback 12 gru 2004 13
  • M&M 12 gru 2004 Koniec zagrożenia Gdy już i na komisję można znaleźć haka, to haki się sczepiają. Gmatwanina taka jest nie do rozplątania. Nie drżyj, sekretarzu. Już jest niewykonalny zamiar demontażu. 13
  • Poczta 12 gru 2004 KULTURKAMPF W moim artykule "Kulturkampf" (nr 49) w zdaniu "ornat z motywami męczeństwa ćw. Stanisława ufundowany ongi przez Piotra Kmitę" słowo "ongi" (oznaczające "niegdyś, w przeszłości")... 13
  • Nałęcz - Odsłonięta przyłbica 12 gru 2004 Zasada jednomyślności sparaliżuje UE, tak jak liberum veto sparaliżowało I Rzeczpospolitą Osobom, które interesują się historią, ostatnia sejmowa debata o traktacie konstytucyjnym Unii Europejskiej bardzo przypominała spór o Konstytucję 3 maja. To zaskakujące, bo odległą o... 14
  • Nasz obowiązek 12 gru 2004 Rozmowa z prof. Witoldem Kuleszą, zastępcą prezesa Instytutu Pamięci Narodowej 15
  • Z życia koalicji 12 gru 2004 Dopadł nas w Sejmie miły człowiek. Przedstawił się i wylegitymował: Krzysztof Brzózka, prezes (obecnie trzecioligowego) RKS Okęcie. I opowiedział historyjkę o pośle SLD. - Kiedy u nas w klubie grał Marek Wagner, to wołali na... 16
  • Z życia opozycji 12 gru 2004 Polskę dotknęło straszne nieszczęście. Inicjatywie dla Polski i Partii Centrum nie udało się zjednoczyć, chociaż obie formacje stanęły w jednym hotelu, acz na różnych piętrach. IdP miała się rozwiązać i pójść do... 17
  • Fotoplastykon 12 gru 2004 18
  • Aleksander Bizantyjski 12 gru 2004 Prezydent Kwaśniewski stworzył alternatywny rząd, tyle że nikomu niepotrzebny O jedną czwartą więcej niż Francuzi na Jacques`a Chiraca wydadzą w przyszłym roku polscy podatnicy na Aleksandra Kwaśniewskiego. Tyle że francuski prezydent utrzymuje ze swego budżetu znaczną część... 20
  • Siatka Ungiera 12 gru 2004 Marek Ungier, szef gabinetu prezydenta, nie mówi prawdy w sprawie afery Juventuru "To kuriozalne, że w demokratycznej Polsce można być 9 lat podejrzanym i samemu się o tym nie dowiedzieć" - mówił prezydent Kwaśniewski o sytuacji swojego ministra Marka Ungiera. "Nie... 24
  • Prezydencki bajer 12 gru 2004 Za kilka tysięcy złotych można kupić nagrodę, której patronuje Aleksander Kwaśniewski Pod patronatem Aleksandra Kwaśniewskiego naciągacze wręczają tytuły Człowiek Roku Pomorza Środkowego. Z kapitułą współpracuje doradca prezydenta Jerzy Wysokiński, a tworzy ją trzech oszustów... 25
  • Rokita, wróć! 12 gru 2004 Poza Giertychem członkowie komisji śledczej nie pojmują, że powinni działać tak, by zainteresować szeroką publiczność Jej początek przypominał blitzkrieg: błyskawiczne tempo ataku, wiele sukcesów, przeciwnicy w rozsypce i panice. I kiedy sejmowa komisja śledcza ds. Orlenu już... 26
  • Państwo wydmuszka 12 gru 2004 Nie byłoby afer Orlenu i Rywina, gdyby sprywatyzowano polski koncern naftowy i telewizję publiczną Koniec III Rzeczypospolitej jest nieuchronny. Zdają sobie z tego sprawę wszyscy poza grupami interesów, które - kosztem innych - świetnie sobie dają w niej radę. Choroba III RP... 28
  • Legiony prałata 12 gru 2004 Nowy Obóz Narodowo-Radykalny tworzy się wokół księdza Henryka Jankowskiego Boże, pokonaj biskupa masona" - plakaty takiej treści od kilku dni wiszą w sąsiedztwie gdańskiej parafii świętej Brygidy. Na niedzielnych wiecach tłum obrońców prałata Henryka Jankowskiego skanduje:... 30
  • Bagdad koło Warszawy 12 gru 2004 Zamiast inwestować w kraj, inwestowaliśmy w wybujałe ambicje chorego dyktatora Irakijczycy nigdy wam tego nie zapomną. Nie zapomnimy wam uwolnienia 25 mln ludzi ze zbrodniczego systemu totalitarnego. Decyzja o wysłaniu polskich wojsk do Iraku... 34
  • Giełda 12 gru 2004 Hossa Świat Słowacja odjeżdża Za 300 mln euro amerykański Ford Motor wybuduje na Słowacji fabrykę skrzyń biegów. Pracę w zakładzie znajdzie około tysiąca osób. Słowacy wygrali konkurencję o tę inwestycję - dzięki... 38
  • Jarugonomika 12 gru 2004 "Ci, którzy mają mało albo średnio, składają się na bogactwo pozostałych 5 proc." - to dla wicepremier Izabeli Jarugi-Nowackiej definicja podatku liniowego. "Wprowadzenie 50-procentowej stawki podatkowej to lepsza realizacja konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej".... 40
  • VATasmagoria 12 gru 2004 Rząd chce podwyższyć VAT i nazwać to jego obniżką Za rządów Władysława Gomułki, jeśli władzy brakowało pieniędzy, to ogłaszała obniżkę cen. Taniały lokomotywy, czołgi i statki, drożała natomiast żywność i wszystkie inne towary. Całą operację nazywano jednak "obniżką cen".... 44
  • Kurs Friedmana 12 gru 2004 Ameryka nie boi się słabego dolara Podczas niedawnej podróży do Europy wstąpiłem w Londynie na lunch do restauracji Garfunkel. Ostatnio byłem tam dwa lata temu; ceny w funtach sterlingach były wtedy znacznie niższe niż obecnie. Na dodatek za funta w wymianie zapłaciłem teraz... 46
  • Nekromanta z Wall Street 12 gru 2004 Jak zarobić dwa miliardy dolarów na bankructwie "Zabijemy cię, jeśli nie zapłacisz nam miliona dolarów" - zagroziło Eddiemu Lampertowi w styczniu 2003 r. kilku zamaskowanych mężczyzn. Biznesmenowi porwanemu dla okupu udało się przekonać porywaczy i Odzyskał wolność za 40 tys.... 48
  • Iniemamocne 12 gru 2004 Polka bizneswoman wyparła matkę Polkę 50
  • Załatwione odmownie - Amerykańskie remanenty 12 gru 2004 Lewicująca elita wytrwale pcha nas w kierunku cywilizacyjnej degradacji Komentarz powyborczy, który ukazał się we "Wprost" dwa tygodnie temu, napisałem przed wyborami, uważając sytuację za bardzo przejrzystą i łatwą do przewidzenia (mimo "ściemniania" tej jasnej sytuacji... 52
  • Kupuję, więc jestem kimś 12 gru 2004 Konsumpcja motorem cywilizacji Pokaż, co konsumujesz, a powiem ci, kim jesteś - tak brzmi motto współczesnego człowieka. I tak było właściwie zawsze. Bo poziom konsumpcji określa ludzkie aspiracje i pozycjź w społecznej hierarchii. Najwybitniejsze dzieła kultury materialnej,... 54
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Chwytanie ślimaka za rogi 12 gru 2004 Piotrusiu! Był to z pewnością początek lat 90. ubiegłego wieku, gdy otworzywszy jeden z lokalnych periodyków, ujrzałem niezwykle dziwny komunikat. Informowano w nim, że wojewoda krakowski (tak, krakowski, rzecz działa się przed reformą administracyjną kraju) zabrania tej... 72
  • Ekran osobisty 12 gru 2004 W dzisiejszych czasach to przywilej mieć przed sobą kogoś, przed kim można i warto otworzyć duszę Jakoś tak się ostatnio utarło, że jeśli chcemy porozmawiać o telewizji, to zaraz sięgamy po najnowsze wyniki oglądalności albo załamujemy ręce nad panoszeniem się polityków na... 73
  • Oportunista o dobrym sercu 12 gru 2004 Schindler podkreślał, że jest Austriakiem, a wojna i jej okrucieństwo to dzieło Prusaków Scena z "Listy Schindlera" Stevena Spielberga: Oskar Schindler, chodząc nerwowo po pokoju, dyktuje Izaakowi Sternowi listę ludzi, którzy zostaną ocaleni; Stern zapisuje nazwiska na starym... 74
  • Know-how 12 gru 2004 Wyższość słownikowa Neandertalczycy przegrali konkurencję z Homo sapiens z powodu gorzej rozwiniętego systemu komunikacji. Prof. Paul Mellars z Cambridge University twierdzi, że nasi przodkowie umieli konstruować złożone zdania i... 78
  • Kod wiary 12 gru 2004 Rodzimy się z predyspozycją do wiary w Boga, podobnie jak ze zdolnością posługiwania się mową Uwierzyłeś dlatego, ponieważ Mnie ujrzałeś? Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli" - tak w Ewangelii według św. Jana Jezus zwrócił się do apostoła Tomasza, który oczekiwał... 80
  • Gdzie się leczyć 12 gru 2004 Najlepsze szpitale (2): neurochirurgia, otolaryngologia, ginekologia Musimy się uczyć od Polaków - powiedział prof. Hans-Peter Zenner, słynny europejski otolaryngolog z Niemiec, kiedy wszedł do nowoczesnego bloku operacyjnego w Klinice Otolaryngologii Akademii Medycznej w... 84
  • Bez granic 12 gru 2004 Co z tymi portretami? Dwa tygodnie temu napisaliśmy, że - według rosyjskich i południowokoreańskich dziennikarzy - z niektórych budynków w Phenianie znikają portrety Kim Dzong Ila. No i posypały się na nas gromy. Że nic... 94
  • Wyciskanie pomarańczy 12 gru 2004 Rosyjska piąta kolumna ma zatrzymać Ukrainę w orbicie Moskwy albo zdestabilizować ten kraj Leonid Kuczma urządził w tym roku wielką fetę z okazji 350. rocznicy ugody perejasławskiej, która podporządkowała Kozaków, a potem całą Ukrainę dominacji rosyjskiej. Wiedział, co robi,... 96
  • Imperializm słabości 12 gru 2004 Tysiące francuskich uchodźców z Afryki koczuje w tymczasowych schroniskach pod Paryżem. Takich obrazków Francja nie widziała od czasu ewakuacji z Algierii. Od momentu wybuchu antyfrancuskich pogromów na Wybrzeżu Kości Słoniowej na początku listopada do Francji uciekło ponad 8... 100
  • Humanizm faszystowski 12 gru 2004 Rozmowa z Udo Voigtem, szefem Narodowo-Demokratycznej Partii Niemiec 102
  • Rządy sprzeciwu 12 gru 2004 Kultura polityczna Izraela i III RP jest podobna i to chyba nieprzypadkowe podobieństwo Gdyby na bezludnej wyspie zostało tylko dwóch Żydów, każdy z nich otworzyłby sklep. Jeden sprzedawałby drugiemu i tak by sobie istnieli. Taki opis Żydów i ich sposobu na życie dał Mendele... 104
  • Pigułka normalności 12 gru 2004 "Kto nie zna historii Polski, niech nie próbuje jej reformować" - definiuje zadania dwumiesięcznika "Arcana" jego redaktor naczelny prof. Andrzej Nowak. Okazja jest dobra, bo krakowskie pismo obchodzi właśnie dziesięciolecie. 106
  • Menu 12 gru 2004 KRÓTKO PO WOLSKU Instalacje i happeningi Artystyczne happeningi coraz częściej przybierają formę sztuki rąbanej. Ważnym etapem byŁ występ Daniela Olbrychskiego (filmowego Rębajły), ale okazuje się, że do takich działań nie... 108
  • Świr polski 12 gru 2004 Dla młodych twórców polskość nie jest powodem do dumy, lecz wstydu Ojczyzna moja wolna, wolna...Więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada" - pisał Antoni Słonimski. Podobnie jak pozostali Skamandryci Słonimski odczuwał przesyt, a wręcz niechęć do ojczyźnianego jazgotu w sztuce.... 112
  • Aukcyjny oscylator 12 gru 2004 Rynek sztuki do dziś nie może się otrząsnąć ze szkód poczynionych przez spółkę Art-B To co działo się w 1991 r. w polskich domach aukcyjnych, można porównać z szaleństwem tulipanowym w XVII-wiecznym Amsterdamie. Wtedy to jedna cebulka kosztowała tyle, ile kilka wsi. Za... 116
  • Epitafium dla Nirvany 12 gru 2004 Rewolucja grunge od kuchni "Courtney Love to zaraza. Kogoś takiego powinno się eksterminować, nim narobi nieszczęścia i zniszczy wszystko wokół siebie, co ma jakąś wartość, ale nie służy jej karierze". Te słowa wypowiedziała w 1990 r. Kat Bjelland, liderka żeńskiej grupy... 118
  • Ueorgan Ludu 12 gru 2004 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 50 (115) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 6 grudnia 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Ueorgan Ludu wita Ukrainę w wielkiej europejskiej... 120
  • Skibą w mur - Geje na barykadzie 12 gru 2004 Czy jakakolwiek forma dymania może być powodem do dumy? Był okres, kiedy miałem włosy kolorowe jak klocki lego. Przeważnie farbowałem sobie łeb na cytrynowo, ale trafiał się też kolor czerwony i pomarańczowy. Teraz nie mam już włosów i dzięki temu sporo kasy oszczędzam na... 122