Niemiec przeciw Hitlerowi

Niemiec przeciw Hitlerowi

Dodano:   /  Zmieniono: 
Dietrich Bonhoeffer był jednym z nielicznych przeciwników Hitlera w nazistowskich Niemczech
W ciemnościach czasem widać jaśniej. Jeden z najbardziej poruszających traktatów o dramacie chrześcijaństwa powstał w więzieniu gestapo. Napisał go Dietrich Bonhoeffer - wrocławianin, luterański teolog, wróg nazizmu. Breslau z czasów jego dzieciństwa i młodości (urodził się 4 lutego 1906 r.) był jednym z najważniejszych ośrodków niemieckiej kultury i nauki. Jego rodzice należeli do ewangelickiej elity, dziadek ze strony matki, ewangelicki teolog Adolf von Harnack, był kaznodzieją domu cesarskiego. Z pewnością życie Dietricha potoczyłoby się inaczej, gdyby w latach 30. wielu Niemców nie uwierzyło, że Adolf Hitler jest nowym mesjaszem.

Przestroga, której nie wysłuchano
Wcześniej nic nie zapowiadało, że erudyta, nadzieja kilku ośrodków akademickich, traktujący teologię bardziej jako obszar błyskotliwych spekulacji aniżeli próbę dociekania prawdy o Bogu, stanie się konspiratorem i nieugiętym przeciwnikiem nazizmu. Na głęboki kryzys po klęsce I wojny światowej zareagował zaangażowaniem społecznym. Zafascynowany działaniami Gandhiego głosił pacyfizm i angażował się w pracę kaznodziejską w robotniczych dzielnicach Berlina. W czasie licznych podróży zagranicznych zetknął się z ruchem ekumenicznym, którego wkrótce stał się gorącym propagatorem. Konsekwencje przejęcia władzy przez nazistów oceniał bez złudzeń. W radiowym wykładzie wygłoszonym 1 lutego 1933 r. przestrzegał: "Wódz i urząd, ubóstwiając samych siebie, urągają Bogu". Cenzura przerwała audycję.
Zwycięstwo partii narodowosocjalistycznej (NSDAP) w 1933 r. było klęską niemieckiego chrześcijaństwa. Fuehrer nie ukrywał, że "rewolucja narodowa" musi mieć także wymiar religijny. Jego skrajnie antysemicki i pogański program "wychowania nowego niemieckiego człowieka" zakładał przezwyciężenie chrześcijańskiego dziedzictwa. Wszystkie działające w Niemczech Kościoły poddano brutalnej kontroli państwa. Większość Niemców była wówczas protestantami (62,7 proc.). Niemiecki Związek Kościołów Ewangelickich skupiał 28 lokalnych Kościołów krajowych, których zarządy wkrótce zostały opanowane przez zwolenników Hitlera. Katolicy stanowili 23,5 proc. obywateli III Rzeszy. Większość katolickich biskupów, wspierana przez Watykan, zachowała postawę krytyczną wobec nazizmu, ale tylko nieliczni zdecydowali się na protest. Taktyka "dopasowania się", choć nie była prostą kolaboracją, oznaczała akceptację nazistowskiego reżimu. Podobnie jak konkordat podpisany przez Stolicę Apostolską już w lipcu 1933 r. Wspólnoty ewangelickie posunęły się jeszcze dalej.
Szatańskiej próby syntezy chrześcijaństwa z programem NSDAP podjął się ruch Niemieccy Chrześcijanie. W całości akceptował on tezę o wyjątkowej roli Adolfa Hitlera w państwie i usunął z szeregów duchowieństwa pastorów żydowskiego pochodzenia. Odrzucił nawet Stary Testament jako "niemoralną historię żydowskich handlarzy bydłem". Już we wrześniu 1933 r. bp Ludwig Mueller, przywódca tego ruchu, od 1931 r. członek NSDAP, został nagrodzony tytułem Biskup Rzeszy. Do 1945 r. był najwyższym przywódcą niemieckich protestantów.

W Kościele Wyznającym
Część środowisk luterańskich protestowała przeciw partyjnemu dyktatowi, a zwłaszcza rasistowskiemu prawodawstwu, które pełny wyraz znalazło w ustawach norymberskich. Ks. Martin Niemoeller stworzył opozycyjny wobec Hitlera krąg duchownych ewangelickich nazwany Kościołem Wyznającym (Bekennende Kirche). Ważną rolę w tej wspólnocie odgrywał Dietrich Bonhoeffer. Pozbawiony przez władze państwowe prawa do nauczania, prowadził nielegalne wykłady dla Kościoła Wyznającego w seminarium kaznodziejskim w Finkenwalde (obecnie Szczecin Zdroje). Założył tam osobliwą, jak na luteranina, wspólnotę, która założeniami nawiązywała do idei zgromadzeń zakonnych.
Dramatyczny kryzys oficjalnych struktur kościelnych, które - jak pisał Bonhoeffer - "nie podążają już śladami Jezusa", skłaniał go do postawienia pytania: "jak powinniśmy dziś żyć jako chrześcijanie?". Jego odpowiedź była znacznie bardziej radykalna aniżeli większości teologów i duchownych skupionych w Kościele Wyznającym. Złamani represjami w większości pogodzili się z reżimem. Bonhoeffer uznał, że jego miejsce jest wśród tych, którzy postanowili z Hitlerem walczyć. Wynikało to z jego przekonania, że w takich czasach liczy się przede wszystkim świadectwo, a istotą chrześcijaństwa jest "bycie dla drugiego". Nie miał także złudzeń co do tego, że możliwe jest szybie odrodzenie. Przewidywał, że nawet po wojnie chrześcijaństwo będzie musiało żyć w coraz bardziej "bezreligijnym świecie".
Mimo że w 1938 r. Bonhoeffer wyjechał do Nowego Jorku, gdzie miał zapewnioną posadę nauczyciela akademickiego, zdecydował się w 1939 r. wrócić do Berlina. Swój wybór uzasadniał w liście do przyjaciela: "Muszę ten trudny okres naszej narodowej historii przeżyć wraz z chrześcijanami w Niemczech. Nie będę miał żadnego prawa do współtworzenia chrześcijańskiego życia w powojennych Niemczech, jeżeli nie będę dzielił tej próby czasu z moim narodem".

Łącznik Canarisa
Powiązania rodzinne spowodowały, że w 1939 r. został uczestnikiem konspiracji antyhitlerowskiej, skupiającej wysokich oficerów Wehrmachtu i wywiadu wojskowego (Abwehry). Kontakt z tym środowiskiem nawiązał przez szwagra Hansa von Dohnanyi, współpracownika admirała Wilhelma Canarisa, szefa Abwehry. Canaris był jedną z najbardziej zagadkowych postaci wśród dostojników III Rzeszy. Sprawny szef wywiadu, którego operacje przygotowały wiele sukcesów dyplomatycznych i militarnych Hitlera, już od 1939 r. nie był wobec niego lojalny. Gdyby jednak w kwietniu 1945 r. nie został stracony na rozkaz Hitlera, zapewne stanąłby przed trybunałem norymberskim. Faktem jest, że już na początku wojny próbował nawiązać kontakty z aliantami i przekazywał im niektóre szczegóły planów Hitlera. W tej delikatnej grze, o której nie wiemy wszystkiego, ważną rolę odgrywał Bonhoeffer. Utrzymywał kontakt z oficerami Abwehry, m.in. generałami Hansem Osterem i Ludwigiem Beckiem, którzy uczestniczyli później w spisku na życie Hitlera. Aby zalegalizować te kontakty, Bonhoeffer został zarejestrowany jako tajny współpracownik Abwehry. Odwracało to uwagę policji i dawało mu możliwość udziału w zagranicznych misjach podejmowanych formalnie w celach ekumenicznych. W Sztokholmie Bonhoeffer spotkał się z angielskim biskupem George'em Bellem, którego poinformował o zamiarach antyhitlerowskiej opozycji. Jego aktywność nie uszła uwagi gestapo. Kilka miesięcy po tym, jak poślubił Marię von Wedemeyer, 5 kwietnia 1943 r. został aresztowany i umieszczony w berlińskim więzieniu Tegel, a następnie w więzieniu głównej kwatery gestapo przy Prinz-Albrecht Strasse. Tam napisał swoje najbardziej znaczące dzieło, wydane dopiero po wojnie, któremu nadano tytuł "Opór i poddanie". Były to więzienne notatki, utwory poetyckie, krótkie kazania, listy do rodziny i przyjaciela, w sumie około 50 stron. Przełożone na wiele języków stanowią jedno z najbardziej inspirujących dzieł teologicznych XX wieku.
Później trafił do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, skąd przeniesiono go do Flossenbuerga. Tam został stracony 9 kwietnia 1945 r., kilka dni przed wyzwoleniem obozu przez Amerykanów. Od miesięcy był oswojony z myślą o śmierci. Kilka tygodni przed egzekucją mówił do przyjaciela, użalającego się nad jego losem: "Czyż ma nam się lepiej powodzić niż Jezusowi Chrystusowi?". Jego poezja religijna powstała w więzieniu świadczy o bezgranicznym zawierzeniu Bogu. "Przez dobrą moc Twą, Panie, otoczony, przeżywać mogę każdy dzień i rok. Wiernością Twoją jestem pocieszony, wiem, że mnie wiedzie Twej miłości wzrok" - pisał w grudniu 1944 r., w czasie potężnego bombardowania alianckiego, z więzienia oddalonego zaledwie kilkaset metrów od kwatery głównej Hitlera. W czasach nazizmu był symbolem innych Niemiec, jedną z samotnych wysp wśród brunatnego morza, wierny swej kulturze, historii i religii.
Więcej możesz przeczytać w 6/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 6/2006 (1209)

  • Wprost od czytelników 12 lut 2006 NIE DZIELMY SIĘ Dzielenie Polski na A i B jest niesprawiedliwe i przerysowane, poza tym krzywdzące dla kilku milionów ludzi. Na zachodzie kraju nadal są powiaty mające ponad 40 proc. bezrobocia, z problemem ubóstwa, a regiony... 3
  • Na stronie - Nagrody Darwina 12 lut 2006 Niektórzy chcą się odegrać za pomocą karykatury Mahometa i zademonstrować wyższość Europy 3
  • Skaner 12 lut 2006 SKANER - POLSKA POSADY Pakt dla swoich? Czy do paktu stabilizacyjnego podpisanego przez PiS, LPR i Samoobronę był dołączony niejawny załącznik z listą stanowisk obiecanych sojusznikom przez Jarosława Kaczyńskiego? Jak się dowiedział... 6
  • Dossier 12 lut 2006 JAROSŁAW KACZYŃSKI prezes PiS "TV Trwam tłumaczyła nam, że czuje się bardzo dyskryminowana i chciała mieć jakąś satysfakcję" "Gazeta Wyborcza" ROMAN GIERTYCH lider LPR "Jan Rokita jest największym... 7
  • Sawka czatuje 12 lut 2006 8
  • Ryba po polsku - Ratunku! 12 lut 2006 Według Jacka Żakowskiego, prawicowość to wada nabyta w toku fałszywego wychowania 12
  • Playback 12 lut 2006 14
  • Poczta 12 lut 2006 ŚPIEWY HISTORYCZNE Pieśni i piosenek, które - jak napisał Wiesław Kot w artykule "Śpiewy historyczne" (nr 5) - "wstrząsnęły XX wiekiem", było tyle, że starczyłoby ich na spory śpiewnik. Były wśród... 14
  • Okiem barbarzyńcy - Bezwstyd 12 lut 2006 Dawni agenci nie tylko nie chcą się rozliczyć ze swojej przeszłości, ale paradują w glorii męczenników 15
  • Z życia koalicji 12 lut 2006 TRZECH PANÓW W SALI, nie licząc księdza, podpisało pakt. Wszystko było grzecznie i bez zberezeństw, bo całość transmitował Ojciec Wirgiliusz. Albo czyjś inny ojciec. W REWANŻU DZIENNIKARZE ZBOJKOTOWALI konferencję prasową, na... 16
  • Z życia opozycji 12 lut 2006  ZAGADKA: JAKIEGO POLITYKA UNIKAJĄliderzy PiS niczym diabeł święconej wody? Odpowiedź: Richarda Francisa HenryŐego Czarneckiego alias Rysia Czarneckiego. Powód jest prosty. Ilekroć Kamiński albo jakiś inny Bielan zamieni z... 17
  • Nałęcz - Przestroga 12 lut 2006 Polska tęskni za Herkulesem, który uprzątnąłby naszą scenę polityczną 18
  • Fotoplastykon 12 lut 2006 Henryka Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Pakt Nic 12 lut 2006 Pakt stabilizacyjny jest dowodem na bezsilność i bezideowość Prawa i Sprawiedliwości 20
  • Prawda czasu, prawda ekranu 12 lut 2006 Kiedyś dzienniki prowadzili wojskowi, teraz księża - napisał ktoś na jednym z internetowych portali 22
  • Antykonstytucja IV RP 12 lut 2006 Pakt stabilizacyjny oznacza wielką i niepotrzebną stratę czasu 24
  • Nieposłuszeństwo nieobywatelskie 12 lut 2006 Słowa lidera polskiej opozycji to nic innego jak zamach na własne państwo 26
  • Zawał w głowie 12 lut 2006 Można było odnieść wrażenie, że katastrofa w Katowicach jest powodem do narodowej dumy 28
  • Orlęta Temidy 12 lut 2006 Najlepiej pracują sędziowie w Elblągu i Tarnowie, a do czołówki dołączyli też sędziowie z Warszawy 30
  • Giełda 12 lut 2006 Hossa Świat Mittal bierze wszystko Mittal Steel, największy na świecie producent stali, chce przejąć europejskiego Arcelora, drugą firmę w branży na świecie. Lakshmi Mittal, właściciel hinduskiego koncernu, zaoferował za konkurenta... 36
  • 2 + 2 = 5 12 lut 2006 Tyrania ekonomicznych analfabetów 38
  • Rzeźnik z Warszawy? 12 lut 2006 Cezary Mech będzie bronił wolnego rynku albo przed wolnym rynkiem 46
  • Komuna gminna 12 lut 2006 Samorządy niszczą prywatne firmy, czyli likwidują miejsca pracy 48
  • Załatwione odmownie - Francuski sowchoz 12 lut 2006 Zamroczenie ideologiczne polityczną poprawnością jest równie ciężkie jak zamroczenie alkoholowe 50
  • Supersam 12 lut 2006 52
  • Toyota na wspomaganiu 12 lut 2006 Nowa toyota rav4 jest dostojna. Podczas jazdy w ciekawie wyposażonym, elegancko wykończonym i bardzo dobrze wyciszonym wnętrzu przyjemnie jest patrzeć z góry na inne samochody. I czuć siłę tego auta. Rav4 ma tę zaletę, że przypominając... 52
  • Olimpijski kontrast 12 lut 2006 Kontrast 5000:1 i jaskrawość 1000 cd/m2 to - do czasu pojawienia się telewizora plazmowego LG - atuty niespotykane na polskim rynku. Odbiornik, o wysokiej rozdzielczości i przekątnej obrazu 42 cale, został wyposażony w gniazda audio-wideo,... 52
  • Zabieg dla zabieganych 12 lut 2006 Dior, Shiseido, Clarins - swoje instytuty urody w Polsce otworzyli czołowi producenci luksusowych kosmetyków. Natomiast kobietom, które nie mogą poświęcić kilku godzin na seans w zaciszu gabinetów, firmy kosmetyczne coraz częściej... 52
  • Zdrów jak ostryga 12 lut 2006 Odpowiednia zawartość wapnia w kościach zmniejsza ryzyko złamań nóg i rąk na śliskich o tej porze roku chodnikach i ulicach. O kości dba też witamina D3, którą nasz organizm syntetyzuje za pomocą promieni słonecznych, dlatego zimą,... 52
  • Igrzyska przebierańców 12 lut 2006 Z turyńskich aren będzie wiało nudą, bo skeleton, curling czy snowboardowy halfpipe to sporty niszowe 54
  • Legendy na kołach 12 lut 2006 Hollywood pomaga sprzedawać remaki kultowych samochodów 58
  • Wielka wiocha 12 lut 2006 Co trzeci mieszkaniec Suazi nosi nazwisko Dlamini 60
  • Barbarzyńcy w garniturach 12 lut 2006 W samym środku zasobnego Zachodu wyrośli eleganccy Hunowie, którzy w radosnym przekonaniu, że torują drogę postępowi, niszczą fundamenty zachodniej cywilizacji 62
  • Niemiec przeciw Hitlerowi 12 lut 2006 Dietrich Bonhoeffer był jednym z nielicznych przeciwników Hitlera w nazistowskich Niemczech 66
  • Know-how 12 lut 2006 Odporny jak opos Badania genetyczne torbaczy pomogą lepiej poznać ludzi. Uczeni z Universityof Sydney rozszyfrowali odpowiedzialne za odporność tzw. geny MHC u oposów. W ten sposób znaleźli brakujące ogniwo w ewolucji układu... 68
  • Katastrofa ratunkowa 12 lut 2006 Jedynie w Katowicach tak sprawnie i szybko mogła przebiegać akcja ratunkowa" - zapewnia minister zdrowia Zbigniew Religa, podkreślając, że w żadnym innym regionie kraju nie ma równie dobrze zorganizowanych służb ratowniczych. Polski system ratownictwa jest tak zły, że gdyby do... 70
  • Grypa mózgu 12 lut 2006 Kocie odchody mogą być przyczyną obłędu 76
  • Bez granic 12 lut 2006 Saddam jak Sobotka Saddam Husajn obraził się i bojkotuje swój proces. Od kilku dni rozprawy toczą się bez niego. Stało się tak po kłótni kurdyjskiego sędziego Raufa Rahmana, od niedawna orzekającego w tej sprawie, z... 78
  • Karykatura wolności 12 lut 2006 Islamscy fundamentaliści cenzurują europejskie gazety 80
  • Śmierć kliniczna 12 lut 2006 Nikogo nie obchodzi kształt Europy - ważny jest tylko sposób przepchnięcia eurokonstytucji 84
  • Druga Unia Europejska 12 lut 2006 Islandia, Norwegia i Szwajcaria- europejski sukces poza UE 86
  • Hiszpania kontra Hiszpania 12 lut 2006 Czy Legia Cudzoziemska ruszy na Madryt? 88
  • Menu 12 lut 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Księga rekordów Nie wiem, czy zasłużony we wznoszeniu monumentów twórczej paranoi Guinness prowadzi ranking rekordzistów optymizmu. Ale łatwo sobie wyobrazić taką listę, pełną tych,... 92
  • Recenzje 12 lut 2006 94
  • Kronika dni policzonych 12 lut 2006 *** Romain, młody utalentowany fotografik, dowiaduje się, że jest chory. Nie na AIDS, jak początkowo podejrzewa, lecz na raka płuc, który jest w stadium tak zaawansowanym, że wyklucza nadzieję na wyleczenie. Od tej chwili jego życie... 94
  • Katastrofa po polsku 12 lut 2006 * Jeśli podczas walentynkowej randki planujecie obwieścić partnerowi rozstanie, to jest na tę okoliczność niezawodny sposób. Wystarczy wybrać się na ekranizację best selleru "Ja wam pokażę!", a w dwie godziny największy... 94
  • Kreską w twarz 12 lut 2006 ***** Rysunek jest tak stary jak człowiek. Najwybitniejsze świadectwa tej pierwotnej sztuki można podziwiać w grotach Altamiry w Hiszpanii. Te gigantyczne malowidła przedstawiają naturalnej wielkości bizony. Niektóre z nich biegną, inne... 94
  • Kino gejowskiego niepokoju 12 lut 2006 Nigdy jeszcze światowe kino nie premiowało tak wysoko filmu o tożsamości homoseksualisty 96
  • Drapieżne laleczki 12 lut 2006 Ekranizacja bestselleru "Wyznania gejszy" okazała się zaledwie przyjemnym dla oka harlequinem 100
  • Nostalgia na Broadwayu 12 lut 2006 Przez 39 teatrów Broadwayu w 2005 r. przewinęło się prawie 12 mln widzów 102
  • Górna półka - Mdłości ery informatyki 12 lut 2006 Dla Michela Houellebecqa cywilizacja nie jest wybrykiem sprowadzającym człowieka na manowce, lecz spełnieniem jego natury 103
  • Pazurem - Kolaboracja z metryką 12 lut 2006 Komu chcecie świecić w oczy Istvanem Szabó i jego teczką? Nam, kolaborantom? 104
  • Ueorgan Ludu 12 lut 2006 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 6 (171) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 6 lutego 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Polskie filmy do Oscara! Po sukcesach amerykańskiego... 105
  • Skibą w mur - Ludowa zdrowa 12 lut 2006 Im bardziej budujemy kapitalizm, tym bardziej wychodzi nam coś podobnego do PRL 106