Wielki smutek

Wielki smutek

Depresję może wyzwolić utrata czegoś ważnego dla danej osoby – relacji, męża lub żony, pracy, pieniędzy – mówi dr Sławomir Murawiec, psychiatra i psychoterapeuta.

Jak odróżnić depresję, poważną chorobę, od zwykłego smutku?

Typowe objawy depresji to smutek, przygnębienie, tzw. dół psychiczny. Człowiek traci zdolność przeżywania przyjemności, satysfakcji – wszystkie rzeczy, które dawały radość, już nie cieszą. Ponadto obniżenie napędu do działania, żeby gdzieś pójść, coś zrobić, czymś się zająć. Pacjenciokreślają taki stan „robię, bo muszę”. Do tego zaburzenia snu – jest on najczęściej płytki, przerywany, pacjent wybudza się kilkakrotnie w ciągu nocy. No i drażliwość – drobne rzeczy powodują zdenerwowanie i nieadekwatną reakcję. I wreszcie stały lęk. Człowiek boi się, ale sam nie wie czego. Depresja jest więc zespołem objawów, chociaż nie wszystkie muszą występować u pacjenta w tym samym momencie. Te objawy trwają przynajmniej kilka tygodni. Człowiek w depresji traci normalną reaktywność na życie.

To znaczy?

Normalnie cieszymy się, gdy dzieje się coś radosnego, a smucimy, gdy są do tego powody. W depresji przez większość czasu człowiek ma dół psychiczny. To nie jest jeden smutny wieczór po kłótni z koleżanką. Ten stan trwa miesiącami. Nawet jeśli się dana osoba uśmiechnie, bo zaświeciło słońce, usłyszała komplement, dostała nagrodę, to radość z tego trwa sekundy.

Dlaczego pojawia się depresja?

Depresję może wyzwolić utrata czegoś ważnego dla danej osoby, czegoś, z czym się identyfikuje – relacji, męża lub żony, pracy, pieniędzy. Depresja to często stan braku tego, jakim było się kiedyś. Na przykład byłem w związku i był to dobry związek, albo byłem bogaty, miałem stanowisko. Utrata może dotyczyć też sfery wartości, kiedy załamuje się jakiś światopogląd.

Żona zdradziła, wspólnik oszukał.

Właśnie. I tutaj mogą być dwa elementy wyzwalające – utrata osoby oraz cios dla poczucia wartości. Utrata poczucia własnej wartości często wyzwala i depresję, i wściekłość.

Czy depresję łatwo się leczy?

Łatwiej, jeśli pacjent współpracuje, ale nie zawsze tak jest. Najtrudniejsi pacjenci z depresją to na przykład osoby, które sprawowały wysokie funkcje w młodym wieku, miały szerokie wpływy. Czyli 30-letni dyrektor lub prezes firmy z wypasionym samochodem i całą resztą profitów wynikających z zajmowanej pozycji. Takie osoby po utracie tych dóbr często mówią: „Jeżeli nie mogę być tym, kim byłem, to już będę zerem”. Unieruchamiają się życiowo z powodu utraty w sferze wartości. Często leżą przez lata, nie podejmując żadnej aktywności. Do psychiatry przychodzą nie po to, żeby się leczyć, lecz żeby przywrócić im utraconą pozycję, bo nie przyjmują do wiadomości nowego stanu rzeczy. W terapii chodzi o to, by pacjent spojrzał realnie na rzeczywisty stan rzeczy i przyjął go do świadomości.

Podał pan przykład kogoś, kto „spadł z wysokiego konia”. Ale w depresję popada samotnie wychowująca dzieci matka, która traci pracę.

Bo ona traci poczucie stabilności, jaką dawała jej stała pensja, a tym samym poczucie bezpieczeństwa. Przyszłość przestaje być przewidywalna. W przypadku kobiet stan smutku, obawy, lęku bywa rozszerzony na bliskie otoczenie, na rodzinę. Kobiety często martwią się nie tylko o siebie, lecz także o dzieci, o rodziców, których utrzymują albo którymi się opiekują. Co z nimi teraz będzie? Niesłychanie ważny jest również moment rozstania.

A co konkretnie?

Utrata to jedna rzecz, druga atmosfera, która temu towarzyszy. Chodzi o to, czy w momencie utraty partnera czy stanowiska pada komunikat „byłeś super” albo „był pan świetnym pracownikiem”, ale coś się skończyło. To nadaje wartość tej osobie. Mogą też paść słowa o przeciwnym znaczeniu: „byłeś do niczego”, „jesteś zerem”, „nigdy nie było dobrze”. Negatywny komunikat niszczy poczucie własnej wartości i wtedy ryzyko pojawienia się depresjijest zdecydowanie większe. Tracisz pracę, ale zachowujesz poczucie własnej wartości – wtedy łatwiej z tego wyjść. Są też ludzie, którzy nie muszą niczego stracić, by wejść na drogę zmierzającą ku depresji. Oni mają wewnętrznie wmontowane predyspozycje. To się objawia w sposobie myślenia. Taka osoba ma myśli, które ją atakują. Kiedy ma coś zrobić, to myśli „to mi się nie uda”.

Urodzony pesymista?

Raczej wychowany na pesymistę, dla którego szklanka jest zawsze do połowy pusta. Mam mnóstwo takich pacjentów. Pytam: Czy próbował pan podjąć pracę? „Nie”. A dlaczego? „Bo na pewno mnie i tak wyrzucą”, „nie sprawdzę się”, „nie zechcą mnie”. Taka osoba jeszcze nie złożyła CV, a już jest wyrzucona z pracy w swojej głowie. Takie myśli przychodzą poza świadomą kontrolą. I mogą one sprzyjać depresji, bo osoby, które je mają, są cały czas w negatywnym rejestrze emocji. Wychowani pesymiści, nawet jeśli coś im się uda, potrafią przekwalifikować to na negatyw. On lub ona wykona projekt w pracy, szef pochwali, wszyscy są zadowoleni, oprócz niego lub niej samej. Bo myśli przecież „mogłem to zrobić szybciej”. Dewaluuje swoje osiągnięcie. Takie myślenie hamuje życiowo, człowiek nie podejmuje wyzwań, wegetuje. Żyje poniżej swoich możliwości. Taka osoba prędzej czy później dostanie depresji.

Dlaczego depresja jest zła?

Bo jest to stan skrajny, związany z głębokim cierpieniem danej osoby. Tak jak w medycynie ogólnej mamy stany skrajne – chorobynowotworowe, udary mózgu, zawały serca, tak w psychiatrii stanem skrajnym jest depresja. Takie głębokie cierpienie może prowadzić do samobójstwa. Ale nawet jeśli finał nie będzie tak tragiczny, to jeśli stan depresyjny nawraca kilkakrotnie w ciągu życia, to są to lata utracone. Spędzone w cierpieniu, kiedy człowiek nie może realizować się rodzinnie, społecznie, zawodowo. Jest to także społecznie olbrzymia strata. Bo on lub ona ma trudności w zadbaniu o rodzinę, nie pracuje, jest na zwolnieniu. Pogorszasię kontakt z partnerem, Dr z dziećmi.

Depresja nie dotyczy wyłącznie psychiki, to stan całego organizmu. Jakie mogą być tego objawy?

Spadek odporności. Permanentny stan obniżonego nastroju, powoduje stan zapalny, który wpływa na inne narządy. Stąd większe ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy, chorób reumatoidalnych. Depresja uszkadza cały organizm. Gdy towarzyszy chorobom somatycznym, to ich przebieg jest gorszy i trudniej się je leczy. Wyjaśnia to teoria społecznej transdukcji, która mówi o tym, że stres, który przeżywamy, odbija się na mózgu, ciele, na co reagujemy zapaleniem. Dawniej człowiek uruchamiał mechanizmy obronne w momencie zagrożenia – ataku dzikiego zwierza albo wroga. Dzisiaj żyjemy w stresie fizycznym i psychicznym na co dzień. Stąd biorą się choroby cywilizacyjne. Przyczyną depresji jest też niepewność. Kiedyś jak człowiek coś osiągnął – został aptekarzem, lekarzem czy dziennikarzem, to nim był. Dzisiaj nie ma tej pewności, można z dnia na dzień stracić posadę i środki do życia. Towarzyszy nam fundamentalna niepewność istnienia, do tego presja czasu i wymagań. Żyjemy w zawieszeniu.

Czy możemy chronić się przed depresją?

Odpowiednio silny stres jest w stanie wywołać depresję u każdego. Bardziej podatne są osoby, które „stoją na jednej nodze”, tzn. mają tylko jedno źródło oparcia, na przykład tylko pracę. Dużo stabilniej czuje się człowiek stojący na kilku nogach, niech to będzie praca, rodzina, zainteresowania, znajomi. Bo wtedy utrata jednego pozwala się oprzeć na pozostałych elementach. Osoba, która ma tylko pracę, za którą mu „podziękują” na zawsze, zjeżdża w nicość. A jeśli ją straci, ale ma sieć społeczną wokół siebie, to jest większa szansa, że sobie poradzi. Depresji przeciwdziałają aktywność fizyczna i odpowiednie odżywianie. Wśród osób z depresją te, które są leczone farmakologicznie i aktywne fizycznie, dwa razy szybciej wracają do zdrowia i dotyczy to dwukrotnie większej liczby osób w porównaniu z tymi, które biorą tylko leki.

A sposób odżywiania?

U osób z depresją występuje obniżony poziom witaminy D, kwasów omega-3, magnezu, cynku, witaminy B. Te substancje można uzupełniać – jako leczenie wspomagające i jako profilaktykę.

Dlaczego ludzie mają opór przed wizytą u psychiatry czy psychoterapeuty?

Dla wielu mężczyzn pójście do psychiatry czy psychologa jest równoznaczne z przyznaniem się do porażki. Dla nich to ostateczny upadek. Przy podejmowaniu decyzji o leczeniu chodzi też o poczucie własnej wartości. Nie idę do lekarza, to znaczy jeszcze walczę. To błędna kwalifikacja. On myśli, że jak pójdzie do psychiatry, to będzie koniec. Tymczasem będzie to początek – zmian, nowego. Opór przed leczeniem jest oparty na wyobrażeniach, nie na dowodach. Na przykład, że leki przeciwdepresyjne uzależniają, ale to nieprawda. Jeżeli dzieje się z nami coś złego, to idzie się do lekarza i podejmuje leczenie, a nie czeka na kryzys. Depresja to choroba demokratyczna. Pacjentami psychiatry nie są jacyś „oni” z marginesu społecznego, tylko my, jak my tutaj. Prawdopodobnie w tej hipsterskiej kawiarni, w której rozmawiamy, gdybyśmy zapytali siedzące tu osoby, to okazałoby się, że część z nich bierze leki, część chodzi na psychoterapię, to nie jest żadna dziwna populacja.

Ludzie boją się też brać leki na depresję, bo to psychotropy…

Słowo „psychotropowy” oznacza, że coś ma wpływ na psychikę. Psychotropowo działa też kawa, mocna herbata, alkohol czy papierosy. Jak człowiek zje czekoladę i popije coca-colą, to też działa na mózg psychotropowo.

Jak działają leki?

Sprawiają, że człowiek widzi świat trochę bardziej pozytywnie, przywracają stan, w którym jest się w stanie zacząć działać i zmieniać coś w swoim życiu, by wyjść z dołka. Na bazie tego bardziej jasnego widzenia pacjent musi wykonać jakiś ruch – pójść na psychoterapię, podjąć aktywność fizyczną, zacząć się prawidłowo odżywiać, uzupełniać niedobory witamin, robić sobie przyjemności, słowem zadbać o psyche i ciało. Oczekiwanie, że leki same wszystko załatwią, jest błędem. Pomogą, ale nie same.

W depresji kluczową rolę odgrywa neuroprzekaźnik serotonina. Na czym polega mechanizm działania leków?

Punktem wyjścia do działania leków SSRI – wychwytu zwrotnego serotoniny – jest uaktywnienie sygnałów pomiędzy komórkami nerwowymi. To zapoczątkowuje kaskadę procesów, które wpływają na wydzielanie czynników troficznych, czyli naturalnych substancji odżywczych dla mózgu. W depresji jest ich za mało i mózg jest niedożywiony. Jak podamy leki, tych substancji uwalnia się więcej i mózg się odnawia. Leki wpływają na neuroplastyczność. Mózg w reakcji na stres zmienia się, staje się słabszy. Leki są dla osłabionego mózgu niczym nawóz dla roślin.

Czy antydepresanty trzeba brać do końca życia?

Niekoniecznie. Przy pierwszym epizodzie depresyjnym zaleca się je na pół roku. Jeśli jest poprawa, mózg się odbudowuje, na bazie lepszego samopoczucia trzeba teraz poukładać klocki w swoim życiu. I jeśli tak się stanie, to lek można odstawić. Jeśli człowiek bierze leki, ale jego sytuacja życiowa nie zmienia się na lepsze, to odstawiając je, jest duże ryzyko nawrotu. Bo mózg jeszcze się nie odbudował albo człowiek nie zdążył uporządkować swojego życia. Ludzie odstawiają leki, żeby odzyskać kontrolę. Że to nie leki im pomogły, tylko oni sami.

A co daje psychoterapia?

W wielu sytuacjach psychoterapia jest skuteczną formą leczenia. Zmienia schematyczny sposób myślenia. Człowiek uczy się, by nie atakowały go własne myśli typu „jestem do niczego”, „nie poradzę sobie”. Terapeuta zna sposoby prowadzenia rozmowy, by pacjent doszedł sam do pewnych wniosków, refleksji, zobaczył coś z innej perspektywy. Daje pacjentowi relację emocjonalną, że ten, z kim rozmawia, słyszy, rozumie, odpowie, można się z nim podzielić swoimi myślami.

Problemem jest również to, że człowiek z depresją tej choroby u siebie nie rozpoznaje…

On widzi, że jest mu źle, że nie radzi sobie w życiu, że nie może spać, ale nie nazwie tego depresją. Przychodzi do mnie pacjent i opowiada, że w pracy jest co prawda restrukturyzacja, ale w sumie to wszystko w porządku, tylko ma jeden problem, że od jakiegoś czasu nie może spać i nie wie dlaczego. Nie łączy niepokojów związanych z pracą z tym, jak to się przekłada na stan jego umysłu i problemy ze spaniem.

Jak otoczenie może mu pomóc?

Ważne, by mieć oczy otwarte, być uważnym i jeśli zobaczymy, że ktoś z bliskich ma objawy, o których mówiliśmy na początku, że jego smutek trwa tygodniami, to podać mu pomocną dłoń. Porozmawiać, podpowiedzieć, że warto przyjąć profesjonalną pomoc, zadbać o siebie, zanim będzie za późno. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 10/2017
Więcej możesz przeczytać w 10/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 10/2017 (1777)

  • Złapał prawnik prawnika, a ten za łeb trzyma 5 mar 2017, 20:00 To niemal lustrzane odbicie: sędziowie wątpią, czy prezes Trybunału Konstytucyjnego Julię Przyłębską wybrano zgodnie z prawem (do Sądu Najwyższego trafiło zapytanie prawne), a w ubiegłym tygodniu posłowie PiS na czele z adwokatem... 4
  • Gorsze wypiera lepsze 5 mar 2017, 20:00 Jacek Saryusz-Wolski, europoseł PO, raczej nie zostanie przewodniczącym Rady Europejskiej. Jej szefem powinna być była głowa państwa, czemu zresztą trudno się dziwić. RE jest klubem przywódców i ktoś, kto ma im przewodzić, powinien... 7
  • Niedyskrecje parlamentarne 5 mar 2017, 20:00 OPOS, KOS I ROPS TO NIE NA- ZWY ZNANYCH LUB TAJEMNI- CZYCH ZWIERZĄT, tylko organizacji broniących samorządów, które ostatnio powstają jak grzyby po deszczu. OPOS to Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych Wadima Tyszkiewicza,... 8
  • Obraz tygodnia 5 mar 2017, 20:00 35 $ miesięcznie będą musieli zapłacić użytkownicy YouTube TV, w której znajdzie się oferta kilkudziesięciu amerykańskich kanałów TV Jesteście słabsze, mniejsze i mniej inteligentne, więc musicie zarabiać mniej – przekonywał... 10
  • Info radar 5 mar 2017, 20:00 KOMENTARZ RAFAŁ GÓRSKI, prezes Instytutu Spraw Obywatelskich Polka bez emerytury Jak się siedzi w domu, nie ma się żadnych dochodów, nie ma się tej emerytury, tego co mają wszyscy, co pracują – opłaconej składki. Nie mamy nic. My... 12
  • Uczelnie do zmiany 5 mar 2017, 20:00 NOWY PODZIAŁ UCZELNI. ZMIANY W SYSTEMIE FINANSOWANIA KIERUNKÓW STUDIÓW. Ograniczenie roli uczelnianych senatów i wprowadzenie rynkowych mechanizmów zarządzania szkołami wyższymi – to tylko kilka najistotniejszych propozycji zmian w... 13
  • Spięcie tygodnia 5 mar 2017, 20:00 Michał Kamiński (Europejscy Demokraci) Polityczna zemsta na Tusku ma słabe szanse na powodzenie UWAŻAM, ŻE W DEMOKRATYCZNYM KRAJU KAŻDY MA PRAWO DO ZMIANY PARTII. Każdy ma też prawo do ewolucji ideowej. Ale to nie jest przypadek Jacka... 14
  • Lewo 5 mar 2017, 20:00 prof. Magdalena Środa filozofka, feministka Pawka Morozow wraca! PRZYPOMNĘ: PAWKA MOROZOW ZE WSI GIERASIMOWKA był założycielem oddziału pionierskiego, który walczył z kułactwem. Pawka stał się ikoną komunistycznej propagandy, ponieważ... 16
  • Prawo 5 mar 2017, 20:00 ZE SMUTKIEM DOWIADUJĘ SIĘ O KOLEJNYM POLSKIM „O NIE, JAK Z TYM PANEM, TO JUŻ NIE JA”. 16
  • Zdarzyło się jutro 5 mar 2017, 20:00 Mistrz Ryszard kontra mistrz Żyła. He, he, he. 18
  • 50 najbardziej wpływowych Polek 5 mar 2017, 20:00 DZIEŃ KOBIET TO JUŻ TROCHĘ ARCHAIZM. Bo tak naprawdę nadchodzi nie tylko dzień, ale po prostu czas kobiet. Obie płcie zrównują się coraz bardziej pod względem wpływów w polityce, gospodarce czy kulturze. Na czele polskiego rządu po... 20
  • Mam duszę sportowca 5 mar 2017, 20:00 Gdy spędzam czas w rodzinnych stronach, moje życie wygląda tak jak życie tysięcy Polek: chodzę na zakupy, do fryzjera, spotykam się z przyjaciółmi – mówi „Wprost” Beata Szydło. 22
  • Oskarżony oskarża 5 mar 2017, 20:00 Marcin Dubieniecki, były mąż Marty Kaczyńskiej, podejrzany o nadużycia, zapewnia w rozmowie z „Wprost”, że w dotyczącym jego sprawy piśmie Jarosława Kaczyńskiego nie chodziło o osobiste korzyści. I oskarża prokuratorów. 35
  • Atomowa Polska 5 mar 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK generał broni Mieć czy nie mieć. Oto jest pytanie. Od roku trwa polityczna dyskusja o polskich ambicjach atomowych. Rządzący politycy z determinacją godną większej sprawy wyrażają wolę posiadania jeżeli nie swojej... 38
  • RODO: co warto wiedzieć, żeby spać spokojnie 5 mar 2017, 20:00 Obowiązujące od 25 maja 2018 r. ogólnounijne rozporządzenie o ochronie danych osobowych RODO wpłynie na możliwości stosowania marketingu bezpośredniego. 39
  • Biedroń wkracza do gry 5 mar 2017, 20:00 Jeżeli wystartuje w wyborach na prezydenta Polski, zapewne nie wygra. Ale jeśli uzyska dobry wynik, stanie się naturalnym liderem lewicy. 40
  • Problem z polskimi Europejczykami 5 mar 2017, 20:00 PROF. RYSZARD LEGUTKO Wpadło mi w ręce opracowanie Fundacji Batorego o Unii Europejskiej i miejscu w nim Polski. Autora nie wymieniam, bo nie chodzi o osobę. Poglądy tam wyrażane są charakterystyczne dla niemałej części Polaków. Z... 44
  • Last man in Aleppo, czyli porządek miłości 5 mar 2017, 20:00 EWA WANAT Chłopiec ciągnie za rękaw młodego mężczyznę – opowiedz, jak mnie stamtąd wyciągnąłeś, proszę! Mężczyzna się śmieje i szczypie malca w policzek – daj spokój, musisz teraz rosnąć, iść do szkoły, uczyć się.... 45
  • Kogo bardziej kochasz 5 mar 2017, 20:00 W wojnach o dzieci poszkodowani bywają i ojcowie, i matki. A zawsze – najmłodsi. Gdy cierpi niewinna osoba, to jest zwykła przemoc – oceniają obrońcy praw dziecka. 46
  • Ratunek dla frankowiczów tylko w sądach? 5 mar 2017, 20:00 Politycy radzą frankowiczom walczyć w sądach. Pewności wygranej nigdy nie ma, ale wielu kredytobiorców ma już korzystne wyroki w swoich sprawach. 49
  • Czego oczy nie widzą… 5 mar 2017, 20:00 Akceptujesz przemoc? Jeżeli masz ochotę odruchowo powiedzieć „nie”, przeczytaj ten artykuł. 50
  • Firmy, które zrodziły się w bólu 5 mar 2017, 20:00 Jednego wyleczyła owcza wełna, drugiego owcze sery. Najbogatszych Polaków połączył ból. I postanowili na nim zarobić. 52
  • Ziemia obiecana nad Wełtawą 5 mar 2017, 20:00 Polacy są znaczącą mniejszością w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Holandii czy Skandynawii. Kolejnym krajem, do którego kieruje się polska emigracja zarobkowa, są Czechy. 56
  • Hossa Bessa 5 mar 2017, 20:00 Sobieski na handel Przedsiębiorczość Polaków nie zna granic. W internecie krąży handel nowym 500-złotowym banknotem NBP z podobizną Jana III Sobieskiego. Może nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że banknot 500 zł sprzedawcy... 59
  • Krucjata Trumpa 5 mar 2017, 20:00 W otwartej wojnie Białego Domu z liberalnymi mediami prezydent nie znalazł się wcale na straconej pozycji. Może bowiem liczyć na pomoc konserwatywnego miliardera Roberta Mercera. 60
  • Eryk Mistewicz: Twitter zamiast dyplomacji i mediów 10 mar 2017, 21:54 Dlaczego właściwie Twitter nie mógłby być pierwszą władzą? Mamy czasy, kiedy czwarta władza (media) schodzi na manowce postprawdy i okazuje się, że w przypadku trzeciej władzy prawo może działać wstecz, a pierwsza i druga też radzą dziś sobie średnio – pisze na łamach „Wprost”... 63
  • Kapitan Perhydrol 5 mar 2017, 20:00 Z prezydentem USA łączy go nie tylko fryzura, lecz także chęć oczyszczenia kraju z muzułmańskich imigrantów. Geert Wilders jest na najlepszej drodze do zdobycia władzy w Holandii. 64
  • Bez granic 5 mar 2017, 20:00 Obama na prezydenta Jak pisze „Foreign Policy”, w Paryżu pojawiły się plakaty z dobrze znanym na świecie hasłem „Oui, on peut” (po ang. Yes, we can), które w USA przyniosło zwycięstwo wyborcze Barackowi Obamie. Coś, co było... 66
  • Wielki smutek 5 mar 2017, 20:00 Depresję może wyzwolić utrata czegoś ważnego dla danej osoby – relacji, męża lub żony, pracy, pieniędzy – mówi dr Sławomir Murawiec, psychiatra i psychoterapeuta. 68
  • Know How 5 mar 2017, 20:00 W świecie apokalipsy Bez dwóch zdań. „Horizon Zero Dawn” jest grą piękną i trudno ją skrytykować. Wcielamy się tu w postać młodziutkiej Aloy z plemienia Nora, która musi odkryć swoją przeszłość. Scenerią jej wędrówki są... 71
  • Targowisko mobilnej próżności 5 mar 2017, 20:00 Producenci sprzętu mobilnego dwoją się i troją, by przyciągnąć do siebie konsumentów. Oto przegląd nowości. 72
  • Dziewiąta planeta 5 mar 2017, 20:00 Wiele wskazuje na to, że wokół Słońca krąży jeszcze jedna planeta. Jest dziesięć razy większa od Ziemi, a okrążenie naszej gwiazdy może zajmować jej nawet 20 tys. lat. NASA szuka chętnych, którzy pomogą ją znaleźć. 74
  • Jadłospis ostatniej wieczerzy 5 mar 2017, 20:00 Ostatnia wieczerza od wieków jest obiektem zainteresowania teologów i historyków. Jakie było menu najważniejszej kolacji w historii świata? Co tak naprawdę przedstawia dzieło? 78
  • Facet w czerni 5 mar 2017, 20:00 Kocham jego pasję, jego smutek oraz zmaganie z cierpieniem – Keanu Reeves mówi nam o granym przez siebie bohaterze „Johna Wicka 2”, ale zaraz dodaje: Jest naprawdę sukinsynem, a wszyscy, którzy niszczą jego spokój ducha, dużo ryzykują. 82
  • Awangarda sięga do źródła 5 mar 2017, 20:00 7 marca ukazuje się nowa płyta Voo Voo – „7”. Nam Wojciech Waglewski opowiada o tym, czemu nie słucha radia i dlaczego nastał czas na bunt estetyczny. 87
  • Ludzie chcą w coś wierzyć 5 mar 2017, 20:00 O wprowadzaniu Natalie Portman w trans oraz o swoich polskich korzeniach mówi Rebecca Zlotowski, reżyserka „Planetarium”. 90
  • Wydarzenie 5 mar 2017, 20:00 FILM Pragnienie przeżywania Dwadzieścia lat minęło jak jeden dzień i Danny Boyle wrócił do swojego kultowego „Trainspotting”. Bohaterowie jego nowego filmu nie są już młodymi, sprawnymi fizycznie heroinistami, tylko starymi ćpunami.... 92
  • Powyżej średniej 5 mar 2017, 20:00 KSIĄŻKA Parada oszustów Patryk Pleskot do tej pory znany był jako obiecujący historyk z IPN, tymczasem w nowej książce ujawnia naturę gawędziarza. Nie byłoby wcale zaskakujące, gdyby następnym krokiem w jego karierze był jakiś... 94
  • Mikołaj Roznerski: To się państwu spodoba 5 mar 2017, 20:00 POLECAJĄC CZYTELNIKOM TO, CO LUBIĘ CZYTAĆ, SŁUCHAĆ CZY OGLĄDAĆ, nie mogę nie wspomnieć o Danucie Szaflarskiej czy Krystynie Sienkiewicz – mojej pani profesor ze szkoły teatralnej. Żałuję, że zawodowe ścieżki nigdy nie... 96
  • Przewodnik po IPO 5 mar 2017, 20:00 Wypełniając swoją rolę przestrzeni dla biznesu, warszawska giełda pomaga w wymianie informacji pomiędzy inwestorami, emitentami oraz firmami inwestycyjnymi i doradczymi. Dba przy tym o zachowanie wysokich standardów oraz promocję trwałego rozwoju, zasad ładu korporacyjnego i... 102
  • Jak się komunikować z inwestorami? 5 mar 2017, 20:00 Paradoksem relacji inwestorskich jest fakt, że choć powinny być jednym z najważniejszych działań każdej firmy obecnej na giełdzie, często są traktowane po macoszemu – jako przykry obowiązek, niedoceniana przez Zarząd konieczność lub dodatek do działań PR. A przecież relacje... 104
  • Szanse i zagrożenia dla polskiej gospodarki 5 mar 2017, 20:00 Jakich trendów rynkowych możemy się spodziewać? 105
  • Budowa więzień przy braku przestępców jest zbędna 5 mar 2017, 20:00 Rozmowa z dr. Andre Helin, prezesem BDO 106
  • Jak inwestują Polacy? 5 mar 2017, 20:00 Rozmowa z Moniką Szlosek, Dyrektor Bankowości Detalicznej i Inwestycyjnej Deutsche Bank 108
  • Potraktujmy III filar jak konto oszczędnościowe 5 mar 2017, 20:00 Powiedzenie „umiesz liczyć, licz na siebie” nigdy nie było bardziej aktualne. Coraz więcej osób zdaje sobie sprawę, że przyszłe emerytury mogą spaść nawet do 1/3 pensji. Tymczasem tylko 5% pracujących ma Indywidualne Konto Emerytalne (IKE), a niecałe 4% założyło Indywidualne... 109
  • Inwestycje pod lupą 5 mar 2017, 20:00 Polscy przedsiębiorcy są umiarkowanymi optymistami w swoich długoterminowych prognozach. Połowa z nich uważa, że w ciągu najbliższych 3 lat sytuacja w ich branży nie zmieni się, a 27% oczekuje poprawy. Tylko 4% jest zdania, że będzie gorzej – wynika z raportu EFL „Inwestycje w... 110

ZKDP - Nakład kontrolowany