Efekt Dekana

Efekt Dekana

Efekt Dekana
Efekt Dekana / Źródło: East News
Właściciel zagranicznego giganta medialnego uruchomił proces, który może wywrócić polski rynek mediów ukształtowany w III RP.

Jerzy Karwelis

List Marka Dekana, szefa szwajcarsko-niemieckiego holdingu Ringier Axel Springer, z jego instruktażowym wydźwiękiem oraz moja skromna odpowiedź wzmogły dyskusję o roli zagranicznych mediów w Polsce. Dla mnie reakcja, zwłaszcza na mój list, była zaskoczeniem i powodem do smutnej konstatacji: jak nisko już upadliśmy, że mówienie o oczywistościach zrozumiałych nawet dla ludzi spoza mediów staje się tematem dnia.

Po rozum do głowy

Prezes koncernu wydającego m.in. „Fakt”, „Newsweek” i „Forbesa” wylał beczkę benzyny – wierzę, że nieświadomie – na przygasające ognisko repolonizacji mediów. Temat już wygasał, bo jego orędownik – PiS – zorientował się, że tak przeprowadzony proces restrukturyzacji mediów (dyskryminowanie kapitału ze względu na pochodzenie) nie może się skończyć powodzeniem. Chyba że za cenę wizerunkowej katastrofy kraju uważanego za bezpieczny dla inwestycji. Nie mówiąc o możliwych konsekwencjach prawnych. Projekt ugrzązł więc i stał się tylko propagandowym hasłem. Teraz po feralnym liście PiS zamierza dokończyć sprawę, ale na innych, bezpieczniejszych dla siebie zasadach. Zamiast tropić pochodzenie kapitału w mediach, będzie dążył do jego dekoncentracji, czyli przeprowadzi proces z pozycji regulacji gospodarczych, a nie narodowych. Postąpi więc jak każdy kraj, który ma prawo do regulacji wybranych dziedzin gospodarczych (media do nich należą), w celu ochrony równości dostępu i likwidowania monopoli szkodzących wolnej konkurencji. I wtedy nie będzie się komu poskarżyć. Zwłaszcza że PiS poszedł po rozum do głowy i w tak delikatnej sprawie przepisze do ustawy regulacje z rynków niemieckich czy francuskich. Zamknie tym samym usta zagranicznym oponentom, którzy ostatnio bardzo martwią się o wolność słowa w Polsce.

Syrenka kontra mercedes

Źródła obecnej struktury rynku medialnego tkwią w początkach III RP. Po pierwsze nie można mówić o repolonizacji mediów, skoro te media od początku nowej Polski bynajmniej polskie nie były. Pomysł, by w procesie likwidacji PRL-owskiego koncernu RSW „Prasa-Książka-Ruch” obdzielić tytułami partie polityczne, został tak szybko wcielony w życie, że po znanych mediach zostało tylko wspomnienie. Kto pamięta „Sztandar Młodych”, „Gromada – Rolnik Polski” czy „Express Wieczorny”? Polska Komisja Likwidacyjna otworzyła także drzwi do przejmowania tytułów przez redakcje, ale że dziennikarze tak się znają na wydawaniu gazet jak wydawcy na ich pisaniu – spółdzielnie dziennikarskie, głównie z tytułami prasy regionalnej, szybko popadły w kłopoty. Potem na gruzach RSW i w lejach po bombach partyjnych niewypałów pojawili się niemieccy (ale też francuscy i norwescy) wydawcy. Rozpoczął się proces wykupu tytułów od padających spółdzielni, które dostały pozwolenie na prywatyzację. Były też nowe, importowane bezpośrednio z zagranicy tytuły, na początku jako licencje dla polskich biznesmenów (dzisiaj by się powiedziało: wydawniczych start-upów). Tak pojawiły się w Polsce „Dziewczyna”, „Popcorn”, „Chip” czy „Auto Motor i Sport”.

Poziom ryzyka – nie tylko finansowego, ale i wizerunkowego – w razie niepowodzenia był dla inwestorów zagranicznych duży, więc zastosowano śluzę bezpieczeństwa w postaci polskiego biznesu w roli wydawców. Ale, jak to w krajach rozwijających się bywa, gdy poziom ryzyka jest duży, to i nagroda w przypadku sukcesu odpowiednio większa. W miarę więc wzrostu i stabilizowania się rynku (standardy, instytucje wydawców, reklamy, prywatny kolportaż itd.) niemieccy wydawcy nabierali coraz większej chęci do bezpośredniego zaangażowania się w Polsce. Zaczęli tworzyć oddziały, na początku ostrożnie, zarządzali nimi niemieccy menedżerowie. Pojawił się Bauer czy Passauer Neue Presse (dzisiejsza Grupa Polska Press, król prasy regionalnej). Wyjątkami są Axel Springer, Vogel Publishing czy Motor-Presse Polska, gdzie management był od początku polski. Potem w miarę wzrostu zaufania do rynku i kompetencji wydawniczych Polaków zarząd we wszystkich wydawnictwach przechodził w polskie ręce. Obecność niemieckiego (i nie tylko) kapitału zapewniała rodzącej się branży transfer know-how, kreatywnie uzupełniany przez polskie zarządy. Ja ze swej strony, w dodatku jako były podziemny redaktor i dziennikarz, widziałem w takich działaniach same pozytywy. Dlatego z entuzjazmem się w nie włączyłem. Medialni inwestorzy niemieccy mieli wtedy ewidentnie gospodarcze interesy, liczyła się dla nich wyłącznie rentowność, zwłaszcza że na początku przez wiele lat jak ognia unikali wejścia w obszar prasy opiniotwórczej czy politycznej. Dla mnie było to gwarancją ich obiektywizmu. Alternatywą było budowanie medialnych koncernów przez polski prywatny biznes, tyle że niezbędnymi w tym celu pieniędzmi dysponowała jedynie uwłaszczona nomenklatura, czyli byli wysocy funkcjonariusze PZPR (lub służby specjalne). Trzeci wariant w owych czasach oznaczał zaangażowanie się państwa w media. Dwa ostatnie scenariusze prezentowały się gorzej niż wejście inwestorów zagranicznych. Żeby zrozumieć rolę szczególnie mediów niemieckich, można się posłużyć analogią do przemysłu motoryzacyjnego. Po 1989 r. mieliśmy swoje syrenki i polonezy, ale że były, jakie były i produkowało je państwo, szybko okazało się, że nie ma na nie kupców. Niemieckie produkty były lepsze, a fabryki na wyższym poziomie.

Co się zmieniło

Kapitał niemiecki oraz inne dążyły w następnych latach do koncentracji, kupowano tytuły, wydawnictwa, ostatnio nowe media, jak portale internetowe. Branża działała jak każda gałąź gospodarki, pozbawiona właściwie regulacji (poza telewizją i radiem, częstotliwości są dobrem rzadkim). Zjawili się także rodzimi wydawcy, ale jak to na rynku nieregulowanym – siła kapitału wygrywała za sprawą skali albo wykupowała zdolnego lokalnego konkurenta. Polski rynek medialny, z dominującą w nim rolą kapitału niemieckiego, ukształtował się zatem w procesie rozwoju gospodarczego. Kapitał z kraju o większym zaawansowaniu know-how i środkach na inwestycje był zainteresowany Polską jako rynkiem. Nie była to jakaś zorganizowana ofensywa pod flagą niemiecką, z celami politycznymi. Tak było dotąd. Dziś niektórym niemieckim wydawcom puściły nerwy oraz poluzowały się standardy i maniery. A że media stały się areną wojny polsko-polskiej, więc bezpośrednie zaangażowanie zagranicznych decydentów w tę sferę jest mieszaniem się do polityki z całym dobrodziejstwem inwentarza. PiS zdiagnozował w Polsce istnienie wielopiętrowego klientelizmu, gdzie nieformalne sieci osiągają nienależne zyski, układ gospodarki zaś stabilizuje się na poziomie nieoptymalnym, inaczej niż byłoby to w uczciwie funkcjonującym państwie. Partia rządząca uznała media za część tego systemu, czynnik zapewniający mu społeczną stabilność i ochronę. I otrzymała mandat demokratyczny do podjęcia w związku z tym działań. Po liście Dekana sprawy nabrały tempa, warto się więc zastanowić, co może być dalej. Jak już wspomniałem, rządzący przeszli ewolucję od restrukturyzacji i repolonizacji mediów do dekoncentracji. A że suwak kapitałowy wytnie głównie Niemców, z racji ich udziału w rynku, będzie to de facto degermanizacja pod sztandarem decentralizacji. Ucierpieć więc mogą pozostałe, raczej niewinne wydawnictwa niemieckie, które krewki krajan wciągnął za włosy do polityki. Mogą się także martwić i media polskie, bo nie wiadomo, na kogo jeszcze trafi.

Efekt motyla

Jak może wyglądać tak pomyślana repolonizacja? Można ją wprowadzić na kilka sposobów – pierwszy to limity udziału kapitału zagranicznego w spółkach medialnych (takie jak w przypadku np. telewizji), drugi to zaostrzenie kryteriów dominującej pozycji i przedefiniowanie rynków. Ta pierwsza opcja może wymuszać dopuszczenie kapitału polskiego do własności. Druga – dzielenie istniejących wydawnictw na mniejsze podmioty i ich sprzedaż. Ale jeśli te dwa warianty dałoby się jakoś wyobrazić w prawnej realizacji, to skutki wydają się dość skomplikowane. Bo jaki kapitał wejdzie do niemieckich spółek lub jaki kupi od nich wydzielone części ich przedsiębiorstw? Ponownie musimy wziąć pod uwagę dwa warianty. Pierwszy – beneficjentem będzie prywatny kapitał polski, a to może otworzyć drogę dla takich wersji prywatyzacji, gdzie zdefiniowany przez PiS system kliencki podstawi dowolnego biznesmena wydawcę. Wtedy struktura dominacji mediów mainstreamowych się nie tylko nie zmieni, ale utrwali i poszerzy. Drugi wariant to operacje właścicielskie dokonane przez państwo. W pierwszym przypadku PiS będzie mógł mieć pretensje do samego siebie, że w ogóle repolonizację zaczął. Paradoksalnie beneficjentem takiego rozwiązania może być np. Agora wydająca „Gazetę Wyborczą”. Może ona bowiem być tym polskim inwestorem rozrzedzającym udziały zagranicznych koncernów. Ale czy to przybliży tak upragniony przez PiS pluralizm w mediach? W drugim wariancie okaże się, że doszło do nacjonalizacji. To różnica nie bez znaczenia dla jakości zarządzania takimi aktywami oraz ich atrakcyjności medialnej. Poza tym państwo może się przecież znaleźć w różnych rękach, medialny łup przyszłych zwycięzców wyścigu po władzę zwiększyłby się zatem o media półprywatne. Poza tym, jeśli zmiany miałyby dotyczyć jedynie przyszłości, to nie zmieni to struktury rynku istniejącego, a to jego obecna forma uznawana jest przez rządzących za wypaczoną. Jeśli zaś regulacje miałyby działać wstecz, co jest niezbędne, aby zmienić strukturę rynku, to widzę poważne problemy natury prawnej. Oczywiście są zagraniczne udane przykłady takich działań, ale nie uchylają one wątpliwości dotyczących końcowego efektu: będziemy mieli nie wiadomo jakich polskich prywatnych właścicieli mediów albo zaangażuje się w to państwo. Proces tak pomyślanej repolonizacji wydaje się być bardzo delikatny, trudny i w sumie potencjalnie niebezpieczny także dla jego inicjatorów. Myślę też, że może być za trudny dla formacji, która już półtora roku przygotowuje trzystronicową ustawę o abonamencie radiowo-telewizyjnym, a w jej programie naprawy Polski działanie w segmencie mediów jest najmniej przemyślane i najgorzej przygotowane. Ustawę się jakoś przepchnie, ruchy dekoncentracyjne jakoś wyegzekwuje, ale czy z tego narodzi się większy pluralizm – wcale nie wiadomo. List Dekana to klasyczny efekt motyla. Małe zdawałoby się wydarzenie spowodowało, a właściwie przyspieszyło ciąg zdarzeń o narastającej skali, którego efekty mogą być szkodliwe dla wszystkich. Ale tak jest zawsze, gdy media biorą się do polityki, a polityka do mediów. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 13/2017
Więcej możesz przeczytać w 13/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2017 (1780)

  • Kto ty jesteś? Polak mały 26 mar 2017, 20:00 Nie masz prawa psuć dobrego samopoczucia unijnych liderów, jeśli masz inne zdanie na temat reform w UE. Powinieneś przyjąć narzuconą nam propozycję rozlokowania uchodźców, bo inaczej usłyszysz „Wstyd, Polsko, wstyd” od redaktora... 4
  • Skaner 26 mar 2017, 20:00 Prysły iluzje, pozostała nadzieja Odebrał samochód w Birmingham, przyjechał do Brighton do hotelu. Rano rzucił recepcjonistce, że wyjeżdża do Londynu, by coś załatwić, a potem wsiadł do hyundaia 4x4. Kto mógł przypuszczać, że... 6
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 mar 2017, 20:00 SPORE ZAMIESZANIE WYWOŁAŁO W MEDIACH UBIEGŁOTYGODNIOWE POSIEDZENIE NAJWAŻNIEJSZYCH LUDZI PIS NA NOWOGRODZKIEJ W WARSZAWIE. Media pokazywały kolejnych oficjeli, którzy wsiadali do rządowych limuzyn, a żądnym informacji dziennikarzom... 8
  • Obraz tygodnia 26 mar 2017, 20:00 43% Polaków uważa, że istnieje zbyt wiele kanałów telewizyjnych, a 3/4 respondentów chciałoby posiadać taki pakiet, w którym znajdą się programy wybrane przez nich samodzielnie. Wygrane Marynia Gierat i Kinga Dołęga-Lesińska... 10
  • Spięcie tygodnia 26 mar 2017, 20:00 Ryszard Czarnecki wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego (PiS) Kraje małej Unii to duża siła DEKLARACJA RZYMSKA JEST POCZĄTKIEM DYSKUSJI NA TEMAT PRZYSZŁOŚCI I KIERUNKÓW UNII EUROPEJSKIEJ, a nie jej końcem. Od czasu prezydencji... 12
  • Wojna na Eurowizji 26 mar 2017, 20:00 Muzyka nie zawsze łagodzi obyczaje. Julia Samojłowa, niepełnosprawna reprezentantka Rosji, otrzymała zakaz wjazdu na teren Ukrainy, więc nie wystąpi w finale konkursu Eurowizji, który w tym roku organizowany jest w Kijowie.  W Rosji się... 13
  • Zdarzyło się jutro 26 mar 2017, 20:00 Szyszka toruńska, deklaracja warszawska i dookoła Wojtek… 14
  • Lewo 26 mar 2017, 20:00 Nie ma wolności dla… 15
  • Prawo 26 mar 2017, 20:00 Szukajcie, a znajdziecie 15
  • Brać czy nie brać – oto jest pytanie 26 mar 2017, 20:00 Odszkodowanie, którego domaga się Jan Rokita za okres internowania w czasie prL, wywołało burzliwą dyskusję, czy powinno się oczekiwać pieniędzy za walkę o wolną Polskę. 17
  • Antypolonizm jest w Niemczech zakorzeniony 26 mar 2017, 20:00 Gdy dochodzi do konfliktu interesów między naszymi krajami, w Niemcach aktywizuje się niechęć do tradycyjnego wzoru polskości – mówi Zdzisław Krasnodębski, socjolog, europoseł PiS. 20
  • Polska nie jest najważniejsza 26 mar 2017, 20:00 EWA WANAT Co rusz słyszę o jakiejś nowej przeprowadzce do Berlina. Przeważnie młodzi ludzie, choć nie młodziaki, tak około trzydziestki. Nie kasa ich tu ciągnie, bo w ich zawodach – często to informatycy – mogliby w Warszawie... 23
  • Efekt Dekana 26 mar 2017, 20:00 Właściciel zagranicznego giganta medialnego uruchomił proces, który może wywrócić polski rynek mediów ukształtowany w III RP. 24
  • Twierdze nie do zdobycia 26 mar 2017, 20:00 Europejskie kraje bronią swoich mediów przed zagranicznym kapitałem. Wykorzystują do tego także unijne przepisy. 28
  • Ścigany Donald Tusk 26 mar 2017, 20:00 Im dłużej Donalda Tuska nie ma w polskiej polityce, tym bardziej jest obecny. PO czeka z otwartymi ramionami, PiS z kajdankami. Mówi się o nim nieustannie. 30
  • Za mało straszyliśmy PiS-em 26 mar 2017, 20:00 Nie wykluczam, że będę kandydował na prezydenta Warszawy – mówi Rafał Trzaskowski, minister spraw zagranicznych w gabinecie cieni Platformy Obywatelskiej. 32
  • SRP – Spartaczone Rejestry Państwowe 26 mar 2017, 20:00 Miało być szybciej i taniej, jest wolniej i drożej – taki obraz wyłania się z raportu NIK, która przyjrzała się czołowemu projektowi informatycznemu ekipy PO-PSL. Odpowiedzialni za niego zarządzają teraz publicznym operatorem łączy rządowych. 36
  • Deweloper na zagrodzie równy wojewodzie 26 mar 2017, 20:00 JAN ŚPIEWAK Zbliżające się wybory samorządowe to okazja do tego, żeby podsumować ostatnie 25 lat rozwoju Polski lokalnej. Samorządom udało się bardzo wiele. W dużym stopniu dzięki pomocy unijnej i okresowi długotrwałego wzrostu... 38
  • Myślozbrodnia i oburzenie stadne 26 mar 2017, 20:00 PROF. RYSZARD LEGUTKO Czy uczelnie wyższe muszą być dostępne dla studentów cierpiących na zaburzenia psychiczne, które drastycznie utrudniają profesorowi prowadzenie zajęć dydaktycznych? Czy jedno z kryteriów przyjmowania na studia nie... 40
  • Głupia od aniołów 26 mar 2017, 20:00 W sprawie gwałtu prokuratura przesłuchała już kilkadziesiąt osób, w tym niepełnosprawną intelektualnie ofiarę. Domniemany gwałciciel chodzi wolno i od trzech miesięcy nie trzeźwieje. 42
  • Rodzice mówią: Nie! 26 mar 2017, 20:00 Walcz tak, jak walczyłbyś, gdyby ktoś fizycznie chciał skrzywdzić twoje dziecko – zagrzewa Wojciech Eichelberger rodziców. A oni już od czerwca w całej Polsce protestują przeciwko reformie edukacji. 48
  • Polityka wychowania w biznesie 26 mar 2017, 20:00 Wszyscy są dziećmi znanych polityków. Wszyscy mają na wyciągnięcie ręki dostęp do wpływów, kontaktów i pieniędzy rodziców. I wszystkich zamiast do polityki ciągnie do biznesu. 53
  • Polacy boją się banków 26 mar 2017, 20:00 Daliśmy bankom do myślenia i zaczynają się liczyć z naszym zdaniem – mówi Aleksandra Wiktorow, rzecznik finansowy. 56
  • Nadlatuje superlotnisko 26 mar 2017, 20:00 Zwolennicy budowy wielkiego portu lotniczego twierdzą, że zmieni on pozycję Polski na transportowej mapie Europy. Przeciwnicy powątpiewają. 59
  • Pasażer w centrum uwagi 26 mar 2017, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI Słyszeliście państwo o pracach nad ustawą o publicznym transporcie zbiorowym? Jeśli nie, to się nie dziwię. Temat nie istnieje w debacie publicznej. Dlaczego? Bo elity nie mają problemu, czym dojechać do szkoły, pracy czy... 61
  • Samobój z Wojtkiem 26 mar 2017, 20:00 Pół roku temu byłam w Polsce na koncercie zespołu z Nowego Orleanu. Poznałam tam Polaka. W 100 proc. mój typ. Wysoki, seksowny, przystojny. Cały czas rozmawialiśmy, ale zgubiłam go po koncercie. Nie wzięłam od niego numeru. Ma na imię... 62
  • Lokum klasy lux 26 mar 2017, 20:00 Polacy coraz chętniej inwestują w drogie nieruchomości, doceniając wyjątkową architekturę i dobrą lokalizację. 64
  • Mieszkać w luksusie 26 mar 2017, 20:00 „Raport z rynku mieszkań luksusowych w Warszawie” firmy Made Concept to obraz rynku nieruchomości premium w pigułce. Wyniki zestawienia komentuje Michał Borowski, jej prezes. 66
  • Modelowe osiedla 26 mar 2017, 20:00 Coraz częściej nowe osiedla standardem przypominają eleganckie apartamentowce. Przykładem są inwestycje firmy ATAL. 68
  • Przedwojenne standardy 26 mar 2017, 20:00 Odnowione kamienice tworzą nową jakość w segmencie luksusowych nieruchomości. Ich atutem są przedwojenne standardy. 70
  • Planetoidy – kosmiczny biznes? 26 mar 2017, 20:00 15 marca 2017 r. o godzinie 11:44:37 na pokładzie rakiety REXUS 21 dokonano pierwszego odwiertu w przestrzeni kosmicznej przy użyciu polskiej aparatury naukowej. 74
  • Nie posurfujesz w pendolino 26 mar 2017, 20:00 Wi-fi w pendolino dalej opóźnione. Jak podały PKP Intercity, negocjacje z Alstomem, producentem pociągów, są trudne, a wprowadzenie wi-fi się przeciąga i może sięgać nawet 2018 r. Choć PKP Intercity oferuje już (we współpracy z... 76
  • Samorządy w obliczu wyzwań XXI wieku 26 mar 2017, 20:00 Współczesny świat to przestrzeń niezwykle intensywnych przemian społecznych i gospodarczych. Rywalizujące ze sobą idee globalizacji i państwa narodowego, niosą ze sobą wiele nowych problemów i wyzwań. III edycja Europejskiego Kongresu Samorządów jest więc świetną okazją, by... 79
  • Local governments in the face of the challenges of the twenty-first century 26 mar 2017, 20:00 Jacek Majchrowski, prezydent Krakowa Mayor of Kraków The modern world is in the grip of extremely intensive social and economic changes. The competing ideas of globalisation and the nation state bring many new problems and challenges. The third... 79
  • Wyzwania XXI wieku 26 mar 2017, 20:00 Już po raz trzeci, podczas Europejskiego Kongresu Samorządów w Krakowie, spotykają się przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych, administracji publicznej, rządów, parlamentów, organizacji pozarządowych oraz biznesu z całej Europy. Podczas dwóch dni obrad, w ponad 80... 80
  • Challenges of the 21 st Century 26 mar 2017, 20:00 This is the third time that representatives of local and regional governments, public administration, governments, parliaments, non-governmental organisations and businesses from all of Europe will meet for the European Congress of Local... 80
  • Lubuska ścieżka postępu 26 mar 2017, 20:00 Rozmowa z Elzbieta Anna Polak, marszałkiem woj. lubuskiego 82
  • The road to development in L 26 mar 2017, 20:00 An interview with ELŻBIETA ANNA POLAK, Marshal of the Lubuskie Region 82
  • Przedsiębiorcze profesjonalistki 26 mar 2017, 20:00 Kobiety doskonale sprawdzają się w roli menedżerów i przedsiębiorców: są świetnie wykształcone, zorganizowane, tworzą zgrane i zmotywowane zespoły. Często jednak nie wykorzystują w pełni swojego potencjału, przedkładając stabilność nad rozwój. Aby rozwinąć własny biznes, warto... 84
  • Entrepreneurial professionals 26 mar 2017, 20:00 Women make excellent managers and entrepreneurs – they are well educated, organised, and can create well-integrated and motivated teams. Often though, they do not fully utilise their potential, preferring stability to growth. However, to develop... 84
  • Rocznica w cieniu brexitu 26 mar 2017, 20:00 Powodów do świętowania 60-lecia traktatów rzymskich, które dały początek UE, nie ma zbyt wielu. Wielka Brytania zaczyna rozwód ze zjednoczoną Europą i nikt nie wie, czym on się dla Unii skończy. 87
  • Początek wyjścia 26 mar 2017, 20:00 Perspektywa opuszczenia Unii Europejskiej stawia przed brytyjskimi politykami zupełnie nowe wyzwania. 90
  • Konserwatywna rewolucja 26 mar 2017, 20:00 Polska jest naturalnym sojusznikiem USA w Europie, często powtarzamy to prezydentowi – mówi Kenneth Blackwell, doradca Donalda Trumpa. 91
  • Dokąd zmierza Erdoğan 26 mar 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Moim oparciem jest islam” głosi Recep Erdoğan i konsekwentnie zmienia Turcję. Burzy kraj zbudowany przez Kemala Atatürka i odtwarza imperium ottomańskie XXI w. Jego wpływy sięgają od islamskich... 92
  • Dobry nawyk picia wody 26 mar 2017, 20:00 Pijemy za mało płynów i znacznie częściej niż po zwykłą wodę sięgamy po niezdrowe napoje i tak zwane wody smakowe. 93
  • Cierpienie nie uszlachetnia 26 mar 2017, 20:00 Ból jest chorobą i należy go leczyć. Każdy pacjent ma prawo wymagać od lekarza jego uśmierzenia. 94
  • Ostatnie pożegnanie „Gryfa” 26 mar 2017, 20:00 Pracownicy PWPW oddali hołd bohaterowi walk o Redutę pwpw. 96
  • Piwne przedsiębiorstwo rycerzy w habitach 26 mar 2017, 20:00 W archiwum zakonu Krzyżaków niedawno odkryto dokumenty świadczące o biznesowych talentach walecznych braci. 98
  • Dior jest kobietą 26 mar 2017, 20:00 Włoszka, feministka, a do tego niezła bizneswoman. Stery jednego z najsłynniejszych paryskich domów mody przejmuje kobieta – Maria Grazia Chiuri. 100
  • Z kamerą wśród zwierząt 26 mar 2017, 20:00 Historia warszawskiego zoo w czasie okupacji to gotowy scenariusz na thriller i wyciskacz łez w jednym. „Azyl” Niki Caro, hollywoodzkie widowisko na ten temat, już w kinach. 104
  • Zezwierzęcenie – historia „Azylu” z innej perspektywy 26 mar 2017, 20:00 Stach Szabłowski Po wizycie w kinie na „Azylu” warto zajrzeć do warszawskiej Galerii Monopol, gdzie Rafał Wilk opowiada tę samą historię, co hollywoodzcy producenci, ale robi to z zupełnie innej perspektywy. Film Niki Caro i wystawę... 106
  • Wydarzenie 26 mar 2017, 20:00 MUZYKA Pospieszna moda wbrew trendom Nie jest łatwo być zespołem ze stadejrzliwość i czepialstwo krytyków, z drugiej usypiające kreatywność uwielbienie milionów fanów i komercyjne bezpieczeństwo. Pozwalająca przełamać te... 108
  • Koniecznie! 26 mar 2017, 20:00 KSIĄŻKA Ale wspomnienia mu wyszły TAKIEJ KSIĄŻKI POLSKIEGO AKTORA JESZCZE NIE BYŁO. Po pierwsze napisał ją sam artysta bez niczyjej pomocy (o czym informuje w podtytule), po drugie jest to książka nie tylko bardzo zabawna, ale i pełna... 109
  • Powyżej średniej 26 mar 2017, 20:00 książka Realizm niemagiczny To zaskakujące, ale linię, którą w polskiej literaturze prowadził przez lata Marek Nowakowski, dziś z sukcesem kontynuuje tylko jeden autor – Wojciech Chmielewski. Tak jak autor „Benka Kwiaciarza” wierny... 110
  • Bez entuzjazmu 26 mar 2017, 20:00 opera Graj, Cyganie – tylko lepiej Gdy na świecie triumfy święci musical, operetka wydaje się jego brzydszą, niedzisiejszą siostrą. By ją wystawiać, zdecydowanie trzeba mieć na nią pomysł.  W przeciwnym razie rozbija się o próg... 111
  • Maciej Stuhr: To się państwu spodoba 26 mar 2017, 20:00 ORYGINALNOŚCIĄ UJĄŁ MNIE „POKOT” AGNIESZKI HOLLAND. 112
  • Czas na Luzz 26 mar 2017, 20:00 Wiosną warto znaleźć kilka godzin dla siebie, rodziny i przyjaciół, by spędzić je w otoczeniu rozkwitającej przyrody. Jak co roku, zachęca do tego również Lolek Luzz Fest. 113
  • Wzrok, nasz arcyzmysł 26 mar 2017, 20:00 Dla wzroku kluczowa jest profilaktyka i regularne badanie – mówi KAMIL CHLEBICKI, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Optometrii i Optyki. 119
  • Złodziej wzroku 26 mar 2017, 20:00 Jaskra nie boli, ale kradnie wzrok – mówi prof. dr hab. n. med. Iwona GrabsKA-Liberek, prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego. 120
  • Kiedy oczy cierpią na alergię 26 mar 2017, 20:00 O leczeniu alergicznego zapalenia spojówek mówi prof. dr hab. n. med. EWA MRUKWA-KOMINEK. 122
  • Najwyższa pora zadbać o wzrok 26 mar 2017, 20:00 Mamy tylko jedną parę oczu i powinniśmy o nie zadbać, dopóki nie jest za późno. Pomogą nam w tym odpowiednie soczewki okularowe. 124
  • Wyleczyć zeza 26 mar 2017, 20:00 Okulista zajmujący się leczeniem zeza musi mieć wiedzę interdyscyplinarną – mówi specjalista chorób oczu dr n. med. AGNIESZKA SAMSEL z przychodni OptoMedica w Warszawie. 125
  • Soczewki? To rozwiązanie dla każdego! 26 mar 2017, 20:00 Soczewki kontaktowe można nosić w każdym wieku. Ważne, żeby były dobrane przez specjalistę – mówi mgr inż. Tomasz Tokarzewski, ekspert firmy Alcon, optometrysta z Akademii Wzroku Tokarzewski (AkademiaWzroku.pl). 126
  • Pułapki niedowidzenia 26 mar 2017, 20:00 Jednym z ważnych problemów powodujących poważne konsekwencje dla stanu naszych oczu jest niedowidzenie. Sprawa jest istotna również ze względu na brak świadomości na ten temat wśród pacjentów. 128
  • Oko za oko 26 mar 2017, 20:00 Rozwija się powoli i nieleczona prowadzi nawet do ślepoty. Jednak na szczęście jest to ślepota odwracalna. – Zaćmę możemy leczyć tylko operacyjnie. Zabieg wymiany zmętniałej soczewki najczęściej trwa do pół godziny – mówi prof. Jerzy SzAflik, okulista. 130
  • Wzrok dziecka 26 mar 2017, 20:00 Rozszerzona rzeczywistość wkracza do okulistyki. Dzięki niej będziemy wkrótce korygować zeza i niedowidzenie – mówi dr PIOTR JAWORSKI, okulista, kierownik Centrum Diagnostyki i Mikrochirurgii Oka dla Dzieci i Dorosłych OPTOMED w Chorzowie. 132
  • Kiedy brakuje łez 26 mar 2017, 20:00 Krople nie leczą zespołu suchego oka, jedynie przynoszą chwilową ulgę – mówi prof. Zbigniew Zagórski, założyciel Ośrodków Chirurgii Oka i pierwszej w Polsce poradni leczenia zespołu suchego oka. 134

ZKDP - Nakład kontrolowany