Narciarstwo winne

Narciarstwo winne

Szusując w Dolomitach, najlepiej pić lagreina, schiavę bądź teroldego
Enoturysta to ktoś podróżujący "za winem". A jak nazwać narciarza wybierającego miejsce swych zimowych ferii również pod kątem możliwości próbowania lokalnych win (oczywiście po zejściu ze stoku!)? Kogoś takiego można chyba nazwać enonarciarzem.
Kiedyś nie mogłem się powstrzymać od tego, by nie wtrącić się w rozmowę kilku rodaków w enotece (sklepie z winem) w Ortisei, głównej miejscowości Val Gardeny. Bardzo długo wybierali wino, by w końcu chwycić za butelkę czegoś, co znali najlepiej - toskańskiego chianti. Nie mam nic przeciwko chianti, ale kupowanie go podczas zimowych ferii w Górnej Adydze absolutnie mija się z celem. Bo to jeden z najlepszych regionów winiarskich Włoch, pełen endemicznych odmian winogron, z których robi się unikatowe, znakomite wina, naprawdę rzadko dostępne w Polsce. - Chianti napijcie się w Warszawie. Tu sięgnijcie po lagreina, gewürztraminera, schiavę - poradziłem polskim kinomanom narciarzom.

Granica wina
Chcąc korzystać z winiarskich uroków zimowych ferii w Dolomitach, trzeba odpowiedzieć na pytanie, po której stronie granicy jesteśmy. I nie chodzi tu o granicę między Italią a Austrią, ale między Górną Adygą a Trentino. Jeżeli podczas obiadokolacji na naszym stole pojawi się butelka lagreina - jesteśmy prawdopodobnie w Alto Adige, gdy w kieliszkach wyląduje marzemino lub teroldego - to już raczej włości Trydentu.
Tam, gdzie robi się wino, a więc w głównej dolinie spływającej ku południu z przełęczy Brenner, granica przypada gdzieś między Margreid a Mezzocoroną, choć niełatwo ją zauważyć. Najprościej dostrzeżemy granicę, słuchając języka: na północy będzie to niemiecki, na południu już włoski. Cezura między Alto Adige a Trentino w rejonach stricte górskich jest bardziej skomplikowana. Może się bowiem zdarzyć, że zaczniemy nasz narciarski zjazd jeszcze w Południowym Tyrolu, a skończymy w Trentino. Val Gardena czy Alta Badia leżą po stronie Górnej Adygi, ale już popularne pośród polskich narciarzy Val di Fassa i Val di Fiemme w Trentino. Największe zamieszanie z granicami regionów mają uczestnicy narciarskiej karuzeli tzw. Sella Rondy, czyli całodniowego szlaku narciarskiego biegnącego wokół pasma Selli, którego dodatkowo jedna trzecia leży w regionie Veneto.

Słowianin na lunch
Dekadę temu wybraliśmy się na narty na szczyt Plose powyżej Brixen, a po kilkukilometrowym zjeździe postanowiliśmy odwiedzić małą winiarnię w tym miasteczku. Wkroczyliśmy do enoteki nad brzegiem Isarki, prosząc właściciela o coś "lokalnego". Wtedy po raz pierwszy pojawił się w moim życiu lagrein - wino z endemicznej odmiany, której próżno szukać poza Dolomitami. Na jego etykiecie może się pojawić nazwa scuro/dunkel (ciemny), upewniająca nas, że mamy do czynienia z winem czerwonym, w przeciwieństwie do lagrein rosato/kretzer, czyli wina różowego, które także może powstać z tego szczepu. W wersji czerwonej lagrein daje szczere, mięsiste, taniczne, ciemne wina, znakomicie pasujące do niewegetariańskiej, solidnej alpejskiej kuchni.
Autochtonem jest także słynny poza Dolomitami gewźrztraminer, wywodzący swą nazwę od miasteczka Tramin (Termeno). Jeśli ktoś ma wątpliwości, po jakiemu mówią jej mieszkańcy, powinien zerknąć na napis witający przyjezdnych: Wilkommen Heimat des Gewźrztraminers - witajcie w ojczyźnie gewźrztraminera. Z tej białej odmiany powstają niezwykłe słodko-pikantne wina o aromacie różanego olejku, owoców liczi i pieprzu. W przeciwieństwie do lagreina, z traminera wino robią mieszkańcy całej niemal Europy Środkowej. Odmiana jest też bardzo popularna w Alzacji. W Dolomitach daje z jednej strony niezwykłe szlachetne wina słodkie z późnych zbiorów, z drugiej zaś - fascynujące wina wytrawne.
Trzecią z powszechnie uprawianych w Górnej Adydze odmian jest schiava, czy jak wolą niemieckojęzyczni mieszkańcy Południowego Tyrolu - vernatsch. Swą nazwę wywodzi prawdopodobnie od słowa "Słowianin", co mogłoby wskazywać na jej pochodzenie. Poza Dolomitami można ją znaleźć w Wirtembergii, gdzie występuje jako trollinger. W przeciwieństwie do lagreina jest winem lekkim, łatwym w piciu, toteż chętnie serwowanym w schroniskach w porze lunchu. Miejscowi uważają, że to idealne wino do typowego tyrolskiego przysmaku - cienko krojonego specku. Wiele najtańszych czerwonych win z Alto Adige to właśnie schiava, warto jednak zadać sobie odrobinę trudu i wyszukać butelkę z pododmiany schiava gentile, która uraduje każdego narciarza świeżym owocowym aromatem.

Marzemino Mozarta
Bohater opery Mozarta "Don Giovanni" żąda w piątym akcie, by nalano mu wina marzemino. Tak oto lokalna odmiana winogron, mało dziś znana poza Trydentem, stała się nieśmiertelna. Mało kto o tym dziś pewnie pamięta w restauracjach i schroniskach Vigo di Fassa czy Cavalese, gdzie marzemino jest na stołach najczęstszym gościem. To czerwone wino pije się zazwyczaj za młodu, jest rześkie, wyraziste, zwykle bardzo owocowe, świetnie gasi pragnienie i rzadko ma pretensje do wielkości. Trydenccy winiarze jednak podkreślają, że wszystko jeszcze przed nimi.
W przeciwieństwie do Górnej Adygi w Trentino produkcja wina zdominowana jest przez spółdzielnię Ca Vit, która dyktuje warunki i wyznacza trendy. Na północy też nie brakuje spółdzielni, tyle że nie są one tak wielkie, a produkowane przez nie wina należą do absolutnej czołówki w Alto Adige. W Trentino mali producenci czują się często przygnieceni potęgą "Wielkiego Brata". Ale walczą o swoje. Widać to na przykładzie najlepszej czerwonej odmiany uprawianej w trydenckich winnicach - teroldego. Najlepsze siedlisko tego szczepu to Równina Rotaliańska. Wina stąd pochodzące noszą nazwę teroldego rotaliano i mogą być prostolinijnymi winami do kolacji po nartach, ale - jak w wypadku legendarnego Granato Elisabetty Foradori (która w proteście przeciw zbyt liberalnym regułom produkcji w apelacji świadomie zdeklasyfikowała swoje najlepsze wino do statusu regionalnego IGT) - mogą się wedrzeć do najściślejszej włoskiej czołówki. Być może wkrótce podobny awans spotka dającą białe wina nosiolę, która to odmiana wzbudza coraz większe zainteresowanie lokalnych winiarzy.
Trentino to także kraina najlepszych, obok lombardzkiej franciacorty, win musujących we Włoszech. Te najlepsze robione są metodą tradycyjną (jak szampan) i mają status DOC trento. Spumante Ferrari to prawdziwe ferrari pośród bąbelków Italii.

Grappa na niepogodę
W Dolomitach nie zawsze świeci słońce, nie zawsze można więc się delektować kieliszkiem schłodzonej nosili. Czasem potrzebny jest konkret, a ten zapewnia grappa, czyli mocna wódka robiona z wytłoczyn winogron, a zatem tego, co pozostaje z winogron po procesie winifikacji. Często na etykiecie znajdziemy wręcz odmianę winogron, z której przedestylowano grappę. Sam najbardziej lubię delikatną, aromatyczną z moscato giallo, ale wybór odpowiedniego szczepu jest kwestią gustu i sytuacji. Jeśli po procesie destylacji alkohol trafia do drewnianych beczek, nabiera złoto-brunatnego koloru. Nie brakuje też w Dolomitach grapp aromatyzowanych ziołami. Najbardziej oryginalna jest grappa genziana. Oczywiście, grappa grappie nierówna - nie można wyrabiać sobie zdania na temat tego destylatu po jednorazowej degustacji butelki kupionej w supermarkecie. Lepiej kupić grappę w enotece i posłuchać rady sprzedawcy. Trzeba też pamiętać o świetnej caffe coretto, czyli espresso z paroma kroplami grappy - podczas jazdy na nartach to lepsze rozwiązanie niż tradycyjna "lufa".
Zimowe wakacje w Dolomitach dają szansę na dobre poznanie lokalnego winiarstwa. Warto pamiętać o tym, że lagrein, schiava i teroldego najlepiej będą smakować z daniami alpejskiej kuchni: podanym z schźttelbrot speckiem, polentą, księżodławkami ze szpinakiem czy nawet zwykłą kapustą i ziemniakami. Saluto! No, chyba że Prosit!

 
SZUKAJ W DOLOMITACH

Region Alto Adige
Manincor (Pinot Nero Mason, Sophie),
Cantina Terlano (Lagrein Porphyr, Gewürztraminer Lunare, Terlaner Nova Domus),
Kellerei Bozen (Pinot Bianco Dellago, Lagrein Taber),
Colterenzio (Lafoa Sauvignon, wina z serii Cornell),
Abbazia Novacella (wina z serii Praepositus)

Region Trentino
Pojer & Sandri (Nosiola, Faye, Pinot Nero),
Eugenio Rosi (Marzemino Poiema, Esegesi),
Dorigati (Diedri),
La Vis (wina z serii Ritratto),
Bolognani (Gaban)

SZUKAJ W POLSCE

Region Alto Adige
J. Hofstätter (Gewürztraminer Kolbenhof, Pinot Nero Barthenau S. Urbano),
Franz Haas (Pinot Nero Schweizer, Manna),
Cantina Termeno (Lagrein Urban, Gewürztraminer Nussbaum),
San Michele Appiano (Pinot Nero S. Valentin),
Alois Lageder (Tenuta Löwengang, Pinot Nero Krafuss)

Region Trentino
Elisabetta Foradori (Granato, Teroldego Rotaliano),
Tenuta San Leonardo (San Leonardo, Villa Gresti),
Ferrari, Cesconi, Endrizzi
Okładka tygodnika WPROST: 5/2007
Więcej możesz przeczytać w 5/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 5/2007 (1258)

  • Wprost od czytelników 29 sty 2007 Wizerunek teściowej Nie zgadzamy się z opinią, że wizerunek naszego kraju za granicą nie jest zbyt ważny ("Wizerunek teściowej", nr 2). Dziś każdy świadomy polityk czy menedżer zdaje sobie sprawę z tego, że od postrzegania... 3
  • Na stronie - Prawo do prawa 29 sty 2007 Krok po kroku, kawałek po kawałku Polacy odzyskują prawo do Polski - do własnego państwa prawa 3
  • Skaner 29 sty 2007 ZIMA Z OGRANICZONĄ OSTROŚCIĄ W Polsce nie zapanował klimat śródziemnomorski, jak mogło się wydawać aż do 23 stycznia. Ale i tak mamy jedną z najłagodniejszych i - jak wiele wskazuje - najkrótszych zim w ostatnich dziesięcioleciach.... 6
  • Sawka czatuje 29 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 29 sty 2007 Donald Tusk, lider Platformy Obywatelskiej © A. JAGIELAK 18
  • Poczta 29 sty 2007 AGENT IGNACY W artykule "Agent Ignacy" (nr 2) Tadeusz Witkowski dzieli się z czytelnikami swoim odkryciem, iż agentem SB w strukturach Kościoła był nieżyjący od 16 lat biskup Jerzy Dąbrowski. Znaliś-my biskupa przez dwie dekady... 18
  • Ryba po polsku - Przywrócić PRL! 29 sty 2007 Polska jest oazą bezmyślności i są wielkie starania, aby taką oazą pozostała 19
  • Z życia koalicji 29 sty 2007 PEWNEGO RAZU SPOTKALIŚMY W SUPERMARKECIE Albert wiceministra Poncyliusza. Już chcieliśmy się z nim witać, gdy nagle polityk PiS sięgnął po telefon i zaraz potem zmienił mu się wyraz twarzy, a z jego ust zaczęły padać takie słowa, jak... 20
  • Z życia opozycji 29 sty 2007 RYŚ ZAWYŁ, ŻE CAŁA WARSZAWA i pół Kampinosu go słyszało. Ryś Kalisz. Zawył z oburzenia w radiowej Trójce, że PiS zastawiło na biedną HGW pułapkę i przez tę łamiącą demokrację "wrzutkę do ustawy" może ona stracić... 21
  • Wprost przeciwnie - Zaczadzeni Marksem 29 sty 2007 Zbrodnie FSB nie wstrząsną sumieniem Europy 22
  • Fotoplastykon 29 sty 2007 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 23
  • Ministerstwo finansów Stokłosy 29 sty 2007 Były senator kupował przychylność urzędników Ministerstwa Finansów, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz resortu rolnictwa 24
  • Waltzowanie prawa 29 sty 2007 Platforma Obywatelska wykorzysta syndrom męczennicy 30
  • Pani minister gotuje 29 sty 2007 11 tysięcy złotych z publicznych pieniędzy zapłaciła minister Anna Kalata za makijaż, manikiur i dobranie garderoby 32
  • Europejczyk Rydzyk 29 sty 2007 Radio Maryja straciło zęby, bo weszło do politycznego mainstreamu 34
  • Ojciec protestant 29 sty 2007 Tadeusz Rydzyk jest antykomunistą, ale udostępnia antenę ludziom PRL 36
  • Giełda 29 sty 2007 ŚWIAT Światowy salon w Davos Światowy salon w bajkowym, alpejskim krajobrazie - mówi się o Światowym Forum Gospodarczym w Davos. I jak to w salonie, chodzi o to, żeby sobie pogadać z głowami państw i miliarderami o pomysłach na... 38
  • Nie przepłacaj 29 sty 2007 Każdy z nas płaci dodatkowo kilkaset złotych miesięcznie, bo nie potrafi wybrać tańszych usług i towarów 40
  • Kontynent amero 29 sty 2007 Czy dolary wymienimy na nową amerykańską walutę? 46
  • Rozpędzony byk 29 sty 2007 Lamborghini dogania Ferrari 48
  • 2x2=4 - Hus na stosie 29 sty 2007 Ludzie hierarchii - zarówno świeckiej, jak i duchownej - nie lubią przepraszać 50
  • Supersam 29 sty 2007    52
  • Moda kontra wojna 29 sty 2007 Mniej niż 500 nabywców rocznie mają na świecie kreacje haute couture. "Wysokie krawiectwo" tradycyjnie przynosi straty, ale domy mody nie rezygnują z niego ze względu na prestiż. Podczas Paryskiego Tygodnia Mody można było... 52
  • Narty na dwa skręty 29 sty 2007 Kupić deski, które będą lepsze do ostrych skrętów (slalom specjalny), czy raczej te, które sprawdzą się podczas skrętów o dłuższym promieniu (gigant) - zastanawiają się amatorzy narciarstwa przy zakupie sprzętu. Jeśli szukamy... 52
  • Przyjęcia Bożeny Dykiel 29 sty 2007 W filmie "Titanic" bohater grany przez Leonarda DiCaprio przeżywa męki przy stole, bo nie wie, do czego służą poszczególne sztućce. Dziś ze sztućcami, kieliszkami i całą zastawą stołową będziemy za pan brat po lekturze... 52
  • Bezmięsna młodzież 29 sty 2007 Rośnie liczba wegetarian. Bezmięsna dieta jest coraz bardziej popularna, zwłaszcza wśród młodzieży. Z badań Akademii Rolniczej w Poznaniu wynika, że niechęć do jedzenia mięsa wzrosła w ostatnich latach z powodu powtarzających się... 52
  • Twarz od Armaniego 29 sty 2007 Facedesignerzy, czyli projektanci twarzy, od Armaniego będą malować kobiety podczas otwarcia warszawskich Złotych Tarasów (7 lutego). "Filozofią Armaniego jest dopełnianie kobiety za pomocą stroju, a nie jej przytłaczanie. To coś... 52
  • Prawo Lipca 29 sty 2007 Sportowe federacje rozpięły ochronny parasol nad skorumpowanymi działaczami 54
  • Królowe oceanu 29 sty 2007 "Wdowa z Windsoru" nieprzypadkowo została patronką najnowszego statku pasażerskiego MS "Queen Victoria". Za panowania Wiktorii Wielka Brytania niepodzielnie rządziła na morzach po pokonaniu hiszpańsko-francuskiej armady w... 58
  • Narciarstwo winne 29 sty 2007 Szusując w Dolomitach, najlepiej pić lagreina, schiavę bądź teroldego 60
  • Dziurawa tarcza 29 sty 2007 Broń ofensywna zawsze rozwijała się szybciej niż systemy obrony 60
  • Pazurem - Życie w GS-ie 29 sty 2007 Na czele parafialnego koła sobowtórów Jana Pawła II stoi sobowtór, który nijak nie jest do papieża podobny 63
  • Krótko po Wolsku - Pechowcy potrzebni od zaraz 29 sty 2007 Nie ma to jak być pechowcem. W Ameryce! Być pechowcem i znaleźć się w odpowiednim czasie w odpowiednim miejscu to lepiej, niż urodzić się w rodzinie milionera. Kobieta, która oblała się kawą w McDonaldzie, bo nie wiedziała, że... 63
  • Know-how 29 sty 2007 Samiec w ciąży Konik morski to jedyny samiec, który łamie żelazną zasadę obowiązującą w naturze i zachodzi w ciążę. Potomstwo rośnie w kieszeni na jego brzuchu i opuszcza ją, gdy jest gotowe do samodzielnego życia. Do tej pory... 68
  • Syndrom niedzielnego sportowca 29 sty 2007 Co drugiemu Polakowi niemal codziennie doskwiera ból kręgosłupa 68
  • Hormony sukcesu 29 sty 2007 Im więcej testosteronu, tym większe szanse na dobre stanowisko 76
  • Zwierzęta postępu 29 sty 2007 Pingwiny Humboldta to najsłynniejsi geje wśród ptaków 78
  • Bez granic 29 sty 2007 Łukaszenka wyrusza na Zachód Aleksander Łukaszenka "skieruje się na Zachód". Prezydent oświadczył, że nadszedł sprzyjający moment, by poprawić relacje Mińska z Zachodem. Wezwał do "otwartego i uczciwego dialogu",... 80
  • Bush, prezydent demokratów 29 sty 2007 Zmiana politycznej warty w Ameryce nie musi oznaczać odejścia od konserwatywnych wartości 82
  • Parasol Angeli 29 sty 2007 Na spotkaniu z Putinem w Soczi Merkel robiła dobrą minę do złego psa 86
  • Moskiewski sen 29 sty 2007 W stolicy Rosji pogoda sprzyja bogaczom 88
  • Recenzor 29 sty 2007 FILMY DVD SKOK DO SEDESU Autodestrukcja jest bardzo filmowa, a jeśli za kamerą stanie reżyser tak utalentowany jak Danny Boyle, może się stać niebezpiecznie atrakcyjna. To właśnie przypadek "Trainspotting". Na próżno jeden z... 92
  • Snob Oscar 29 sty 2007 Hollywood śpi na wielkich pieniądzach, a śni o jeszcze większym prestiżu 96
  • Zawód: reporter 29 sty 2007 Ryszard Kapuściński był tak dobrym pisarzem, że nie zasługuje na chwalenie go za wszystko 100
  • Wencel gordyjski - Malinowy król 29 sty 2007 Strach pomyśleć, co Rocky zrobiłby naszemu Andrzejowi Gołocie 104
  • Ueorgan Ludu 29 sty 2007 Nr 5 (222) Rok wyd. 6 WARSZAWA, poniedziałek 29 stycznia 2007 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Cała prawda związana z brakiem oświadczenia HANIU, WYSTARCZY - mówi p. Waltz "UeoL" wdrożył śledztwo dziennikarskie (konkretnie dostał... 105
  • Skibą w mur - Polskie smaki 29 sty 2007 W kategorii "narzędzie roku" zwyciężyła Renata Beger - "najbardziej wypasiona nagrywarka IV RP" 106

ZKDP - Nakład kontrolowany