Światy Magdaleny Tulli

Światy Magdaleny Tulli

Poważna pisarka debiutuje jako autorka opowieści dla dzieci. Ale żartów nie ma w nich wiele – nadal jest poważną pisarką.

To sformułowanie może nie najlepiej pasuje do Magdaleny Tulli, której proza jest raczej wyciszona, a na pewno subtelna, ale dobrze oddaje to, co się dzieje: pisarka ma tej jesieni mocne wejście. Do księgarń trafiają trzy jej książki. A jeśli uznana pisarka przygotowuje taką wydawniczą petardę, to jak nazwać to inaczej, jak nie mocnym wejściem? 

 Oczywiście może to być zbieg okoliczności, ale fajnie jest pomyśleć, że autorka „Szumu” przyjrzała się naszej literackiej scenie, po której coraz swobodniej hasają sobie rozmaite miernoty spod znaku tzw. literatury gatunkowej, i nadaje mocny sygnał: nie zapominajcie o mnie, nie zapominajcie o wartościowej literaturze! I jest to tym mocniejszy sygnał, im dokładniej uświadamiamy sobie, że trzymała się ona dotąd (i pewnie będzie nadal) z daleka od literackiego targowiska próżności, że nie uczestniczyła, nie włączała, nie lansowała się, choć mogła bez trudu, gdyby tylko chciała.

Przecież w połowie lat 90. za swój debiut „Sny i kamienie” została laureatką prestiżowej Nagrody Fundacji im. Kościelskich, a w ankiecie zajmującego się wtedy młodą literaturą dwutygodnika „Nowy Nurt” uznano jej debiutancką książkę za jedną z najważniejszych w tamtym okresie. Potem kilka razy kolejne tomy jej prozy trafiały do finału Nagrody Nike i innych. No, ale czy mogła chęć lansowania się przyjść do głowy pisarce, która w wywiadzie przeprowadzonym przez Dorotę Wodecką dla „Gazety Wyborczej” wyznaje otwarcie: „Nie chcę być twarda, chcę być miękka. Oswoiłam się ze słabością. Jest podporą mojej siły, ale to inna siła niż ta, której używa się do walki. To ta siła, która jest potrzebna do przetrwania. Pozwala wytrzymywać ciśnienie emocji i nie szaleć”.

Główne tematy

Co więc czeka czytelników tej jesieni ze strony Magdaleny Tulli? Pierwszą z trzech książek jest dobrze znany zbiór opowiadań „Włoskie szpilki” z 2011 r. – wznowienie, ale w postaci tu i ówdzie udoskonalonej przez autorkę. Przypomnienie chyba najbardziej znanej jej książki. Pisarka trafiła z nią do dużej liczby czytelników, którzy mogli być zniechęceni jej wcześniejszymi utworami, artystycznie bardzo interesującymi, ale nieoferującymi im przystępnych fabuł. Tulli w początkowym okresie swojej twórczości nie była narratorką, ale – mówiąc w uproszczeniu – kimś, kto analizuje stany psychiczne stworzonych postaci, notuje refleksje, a nie akcję, wchodzi w głąb wewnętrznych światów bohaterów, a nie zapisuje ich działań.

Taka proza pozbawiona linearnej fabuły intrygowała krytykę, ale sprawiała trudność czytelnikom, którzy lubią mieć wyrazistego bohatera czy bohaterów i śledzić ich losy. Wystarczy poczytać komentarze internautów o jej wczesnych książkach, by się przekonać, jak ich męczyła ta lektura. Mówiąc w jeszcze większym uproszczeniu: Tulli opisywała przeżywanie bólu, a nie jego sprawianie. I dopiero „Włoskie szpilki” stały się zbiorem takich opowiadań, w których zrobiła jakby krok wstecz i poprzestała na konwencjonalnym opisie. A że jest pisarką utalentowaną, zrobiła to znakomicie i książka stała się sukcesem nie tylko artystycznym. Pisząc ją, znalazła sposób na to, by pozostać wierną swojej podstawowej tematyce, nie spłycić jej, a poszerzyć krąg odbiorców. W tych opowiadaniach nadal

zajmuje się odtrąceniem młodej bohaterki przez szkolną społeczność, jej wyobcowaniem i w konsekwencji samotnością. Dziewczynka jest ofiarą tego, że matka przeniosła na nią swoją wojenną i okupacyjną traumę, że nie była zdolna do okazywania uczuć i stworzenia normalnych relacji między matką i córką. Ten stan pogłębia też to, że ojciec bohaterki jest obcokrajowcem, a więc w PRL-owskiej rzeczywistości innym, obcym i też nie jest skłonny do okazywania uczuć dziecku, bo na dodatek – jak się zdaje – w ogóle nie lubi dzieci. To podstawowy temat prozy Tulli, o którym mówi dużo i szczerze w książkowym wywiadzie, jaki przeprowadziła z nią Justyna Dąbrowska („Jaka piękna iluzja”). Pisarka nie ukrywa w nim, że są to zaklęte w literaturę jej własne życiowe doświadczenia, ale zastrzega: „Z klocków, jakie miałam do dyspozycji, zbudowałam spójną całość, tak się pisze powieści. Stworzyłam postać, która mimo podobieństw nie jest mną i lepiej ode mnie pasuje do tej historii”. Tulli opowiada, jak pracowała nad tym, by swoich traum dzieciństwa nie przenieść z kolei na własne dzieci, by uchronić je przed tymi przeżyciami, które były jej doświadczeniem, i by nie dać im się pogrążyć w samotności. Ukazanie się tej rozmowy w towarzystwie dwóch innych książek, bardzo się od siebie różniących, wydaje mi się jednak zabiegiem celowym, a nie przypadkiem, jak to dla nadania temu tekstowi pewnego dramatyzmu wcześniej zasugerowałem. Prawdopodobnie Tulli uznała, że oto przyszedł moment, kiedy powinna ujawnić to, skąd się wzięła jej proza, co się za nią kryje i dlaczego jest ona w gruncie rzeczy tak monotematyczna. Że tym bardziej powinna to zrobić teraz, kiedy pokazuje czytelnikom nowy obszar swojej twórczości, czyli wchodzi na teren literatury dla dzieci i idzie do młodych czytelników z przesłaniem, o którym za chwilę.

Chwiejna równowaga

Kluczowym słowem dla tego, jak Tulli rozumie świat, jest najprawdopodobniej słowo „równowaga”, nie bez powodu pojawiające się w finale rozmowy z Dąbrowską. Równowaga świata, równowaga w układzie rodzinnym – jak o niej mówi pisarka – to nic innego jak ład niosący spokój i pewien porządek, który z niego wynika. Ład świata, o którym mówi też, że jest niemożliwy do osiągnięcia. Niepostrzeżenie sugeruje czytelnikowi, że ten ład to tytułowa dla książki rozmowy iluzja, do której wszyscy dążymy, ale która jest nieosiągalna, bo na tym przecież polega iluzja. I tu można by sobie podywagować, że właśnie to szukanie ładu, często rozpaczliwe, nadaje światu ruch, jest czymś na kształt jego napędu: cóż więc by się stało, gdyby ten ład został osiągnięty? Ruch ustałby, bo wszyscy doszlibyśmy do celu i nie byłoby już do czego dążyć. Świat by znieruchomiał i lepiej sobie nawet nie wyobrażać, czym by to mogło skutkować. Ład jest więc niemożliwy, bo świat jest zbyt różnorodny i rozdzierany zbyt różnymi dążeniami, pragnieniami, uczuciami, by stał się możliwy, ale trzeba o niego bezustannie zabiegać, by nie pogrążył się w bezładzie, którego też – jak i ostatecznego ładu – lepiej sobie nie wyobrażać.

Jak się wydaje, taka właśnie myśl przyświecała Tulii, gdy pisała książkę dla dzieci. A jak wiadomo, gdy dorosły pisze książkę dla dzieci, to przede wszystkim po to, by jakoś te dzieci edukować, przekazać im jakieś przesłanie ukryte za – w miarę możliwości i na miarę talentu pisarskiego – atrakcyjną historyjką. Skoro zaś równowaga świata zaprząta uwagę Tulli, to i w tej jej książce bez trudu odnajdujemy troskę o jego poszukiwanie. Bo że chodzi w niej o świat, podpowiada już tytuł: „Ten i tamten las”. Ten świat, tamten świat – to zbitki słowne, które pojawiają się w naszym języku bardzo często. A więc las to świat. Świat swojski, zamieszkany przez „tutejsze” zwierzęta, nie tak egzotyczny jak las z opowiastek o Kubusiu Puchatku, ale powinowactwa z tamtym klasykiem są wyraźne. Dlaczego? By podpowiedzieć wszystkim, żeby nie lekceważyli tego, co czytają, bo – jak nas nauczyła lektura książek A.A. Milne’a – za tym, co wydaje się proste i zabawne, kryje się głębsze przesłanie. Nie ma tu tygrysa, kangura, mieszkańcami lasu Tulli są zające, łasica, dzik, puchacz. Wszyscy oni mają różne poglądy, charaktery, różne cele, niekiedy nawet podstępne, ale w trosce o zachowanie w swoim lesie ładu spotykają się na naradach i ustalają zasady porządku, których będą się trzymać. A więc szukają porozumienia, pracują nad konsensusem, jakby można powiedzieć językiem dzisiejszej postpolityki.

I go wypracowują. Zachowują go nawet wtedy, gdy do lasu trafia biały królik, który uciekł z farmy (uchodźca?), a potem małpa, która uciekła z cyrku (emigrant ekonomiczny?). Wilka też nie odpędzają, ale ten akurat ich oszukał, a nawet namówił tępawego dzika, by mu pomógł w przygotowaniu zamachu na sarny (terrorysta?). Wilka przegonią dopiero wtedy, gdy odkryją jego złe zamiary. Żyją więc sobie w chwiejnej harmonii, lubią się i szanują, choć nie zawsze, ale konflikty rozwiązują pokojowo, niekiedy wbrew instynktowi.

Nauki, jakie młody czytelnik ma wynieść z lektury książki Tulli, są więc szlachetne. Puenta też jest piękna: las ma zostać wycięty, ale zwierzęta w zgodzie ewakuują się z tego świata do innego. Bo jak mówiła Tulli niedawno w wywiadzie dla portalu Onet.pl: „Może zniknąć las, może wyschnąć rzeka. Miasta są budowane, potem burzone. Gdybyśmy byli świadomi tego, jakie jest kruche to, co nas otacza, i my sami, może bylibyśmy ostrożniejsi i bardziej dla siebie nawzajem przyjaźni”. I po to Tulli napisała tę prostą książeczkę: by przekazać takie proste przesłanie tym, którzy jeszcze mogą uwierzyć w jego sens.

Okładka tygodnika WPROST: 44/2017
Więcej możesz przeczytać w 44/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2017 (1809)

  • Cena nadziei 29 paź 2017, 20:00 Jako zwolennik nieupolityczniania spraw codziennych ostatnio przeżywam trudne dni. Zauważyłem bowiem pewną prawidłowość, co nie oznacza, że regułę bez wyjątku: sytuację w służbie zdrowia chwalą zwolennicy PiS, a narzekają, przynajmniej publicznie, przeciwnicy. Co u licha,... 3
  • Kraina tysiąca pomysłów 29 paź 2017, 20:00 Na Warmii i Mazurach dominują średnie i małe firmy, którym niełatwo zaistnieć na krajowym rynku. Chyba że mogą się pochwalić certyfikatem „Żagle Warmii i Mazur”, przyznawanym wysokiej jakości produktom z tego regionu. 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 29 paź 2017, 20:00 Politycy PiS kręcą nosem na działania wicepremiera, ministra kultury Piotra Glińskiego, który zabiegał o podwyższenie 50-procentowej ulgi podatkowej dla twórców i dziennikarzy. Tą ulgą będą objęte dochody z honorariów autorskich do... 8
  • Obraz tygodnia 29 paź 2017, 20:00 980 mln zł dostały TVP i Polskie Radio jako rekompensatę za zwolnienia emerytów z abonamentu w latach 2010-2017. 10
  • Hiszpania się rozpada 29 paź 2017, 20:00 To już nie są przelewki. Kataloński parlament przegłosował niepodległość od Hiszpanii, a w rewanżu hiszpański zawiesił autonomię regionu, po czym odwołał kataloński rząd. To zapowiedź faktycznej pacyfikacji Katalonii. 12
  • Honor sędziego 29 paź 2017, 20:00 Stacja benzynowa w Wężykach koło Sochaczewa, początek marca. Klientka położyła na ladzie 50 zł za paliwo i się odwróciła. W tym momencie pieniądze zniknęły. Kobieta podniosła alarm. Zapamiętała, że stojący za nią mężczyzna kupował tonik. Zażądała przejrzenia nagrań z... 13
  • Zmiany w CEPiK 29 paź 2017, 20:00 Nowy system Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEP), który ma zostać wdrożony 13 listopada, jest daleki od ideału, o czym pisaliśmy w ubiegłym tygodniu. To może oznaczać paraliż wydziałów komunikacji, które każdego dnia obsługują kilkanaście tysięcy kierowców, a także problemy w... 13
  • Info radar 29 paź 2017, 20:00 Orzeł Wprost poszybował wysoko Krzysztof Zapart, który pod koniec września na gali we Wrocławiu odbierał statuetkę „Wprost”, w październiku zajął drugie miejsce w zawodach balonowych America’s Challenge, pokonując w linii prostej... 14
  • Zdarzyło się jutro 29 paź 2017, 20:00 Kalumnie wokół kolumny. Kolumny Antoniego. 16
  • O nieuczciwości 29 paź 2017, 20:00 Nieuczciwość ma dziś wiele nowych form. Na przykład naukowcy coraz częściej drążą tematy, o których wiedzą, że spodobają się władzy. Jeśli ktoś poweźmie nagłe zainteresowanie sprawą bohaterstwa żołnierzy wyklętych, twórczością intelektualną jakiegoś zapomnianego księdza bądź... 17
  • Rekonstrukcja całej Polski 29 paź 2017, 20:00 W PRL liczna warstwa najemników starała się sprywatyzować korzyści wynikające ze stanu podległości, zarazem kalkulując, jak tu się nie wychylić za bardzo, by nie dała po łapach Moskwa. Nasze peerelowskie upodlenie, prawdziwe i nieprzepracowane, jest faktem. 17
  • I straszno, i smieszno 29 paź 2017, 20:00 Przełomowy rok 1990 to wielki egzamin dla Polski i dla „Wprost”. Wałęsa w Belwederze, religia w szkołach, Giełda Papierów Wartościowych w gmachu PZPR! A w tygodniku nowe rubryki i aż 100 stron! 18
  • Kiedy można śmiać się z władzy 29 paź 2017, 20:00 Gwiazdy próbowały odnaleźć się w nowych warunkach. Z większym lub mniejszym wdziękiem. 19
  • Ukryte terapie, ukryte zyski 29 paź 2017, 20:00 Zbigniew Wodecki, Grzegorz Miecugow, Tomasz Kalita – naczelny uzdrowiciel Polski Jerzy Zięba wykorzystał ich śmierć do rozwoju pseudomedycznego biznesu. Rodziny zmarłych są oburzone, ale i bezradne. Podobnie jak przerażeni całym procederem lekarze. 20
  • Babiš i polska kiełbasa 29 paź 2017, 20:00 Niemal z każdej polskiej gazety i portalu można się teraz dowiedzieć, że Andrej Babiš – wielki zwycięzca czeskich wyborów, to ten sam, który odmówił skosztowania polskiej kiełbasy, komentując to słynnym: „Já nejím ty vaše sračky”. Trudno się zresztą dziwić medialnej... 27
  • Rządowe trzęsienie ziemi 29 paź 2017, 20:00 Na czele rządu Beata Szydło czy Jarosław Kaczyński? To pytanie zepchnęło na dalszy plan dywagacje, kto zostanie w rządzie, kto z niego odejdzie, a kto może liczyć na awans. 28
  • Streżyńska kontra Streżyńska 29 paź 2017, 20:00 Przy okazji rekonstrukcji rządu może zniknąć Ministerstwo Cyfryzacji. 32
  • Tajemnice układu trójmiejskiego 29 paź 2017, 20:00 Mała Sycylia – mówił o trójmiejskich powiązaniach biznesu, polityki i organów ścigania Sylwester Latkowski. Były naczelny „Wprost” zeznawał przed komisją śledczą w sprawie Amber Gold. 34
  • Inny świat Małgorzaty Gersdorf 29 paź 2017, 20:00 I prezes Sądu Najwyższego jest dla PiS wrogiem publicznym nr 1. Partia chciałaby usunąć ją ze stanowiska. 36
  • Bernard i Dieter ślubowali sobie miłość i wierność 29 paź 2017, 20:00 1 października przypadł w tym roku w niedzielę. Mimo tego wiele urzędów stanu cywilnego w Niemczech pracowało. O godz. 9.15 w ratuszu we Frechen koło Kolonii stawili się 61-letni Bernard Göttling i 66-letni Dieter Schmitz. Zawarli ślub jako pierwsza para homoseksualna w... 39
  • Drugie życie umarłych 29 paź 2017, 20:00 Zmarli są żywym potrzebni do gry zwłokami, która sprawia, że śmierć coraz mniej nas przeraża, a martwe ciało coraz bardziej fascynuje. 41
  • Seks jest dla ludzi. Wszystkich ludzi 29 paź 2017, 20:00 Edukacji seksualnej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie nikt nie finansuje. Na słowo „seks” kończą się publiczne pieniądze – mówi dr Izabela Fornalik. 44
  • Krew na jezdni 29 paź 2017, 20:00 Trzej młodzi mężczyźni popychali rowerzystę na jezdni, aż w końcu wepchnęli go pod autobus. Teraz Sąd Najwyższy zakończył sprawę. 48
  • Świat stawia na elektromobilność 29 paź 2017, 20:00 Instytut Ochrony Środowiska jeszcze w tym roku przygotuje zalecenia dotyczące elektromobilności w Polsce. 51
  • Jak Gabriela stała się Polą 29 paź 2017, 20:00 Średnio co 70 lat następuje powrót do dawnych, zapomnianych imion – mówi psycholog dr Krystyna Doroszewicz. 52
  • Tak się zarabia na Polakach 29 paź 2017, 20:00 Jeżeli wyjeżdżasz do pracy do Holandii, możesz być pewny, że najwięcej zarobi na tobie agencja pośrednictwa pracy. 55
  • Co bank, to akcelerator 29 paź 2017, 20:00 Polskie banki szukają okazji, jak się przebić w branży FinTech. Na początek dodają energii start-upom. 58
  • Hossa Bessa 29 paź 2017, 20:00 Frankowa wygrana Takiego wyroku w sprawie kredytów frankowych jeszcze w Polsce nie było. 2,1 mln zł zwrotu plus 700 tys. zł odsetek dla jednego z klientów Getin Noble Banku – taką decyzję w zeszłym tygodniu podjął warszawski sąd... 60
  • Know-how 29 paź 2017, 20:00 Loca Bikes i jest jazda Jeśli uważasz, że późna jesień to dobry czas na znalezienie rowerowych okazji, to warto przyjrzeć się polskiej manufakturze Loca Bikes. Założył ją Aleksander Zemke, wcześniej projektant gier komputerowych.... 62
  • Kolej się rozpędza 29 paź 2017, 20:00 Szybsza i bardziej komfortowa podróż, sprawniejszy transport towarów, zrównoważony rozwój całego kraju to efekty wielomiliardowych inwestycji w polską kolej. 63
  • To idzie młodość 29 paź 2017, 20:00 Młodzi i coraz młodsi ludzie u steru mają być powiewem świeżości w skostniałym świecie polityki. Wyborcy kupują takich kandydatów chętnie, często nie zdając sobie sprawy, że młodzieńczy wigor to tylko chwyt wymyślony przez stary partyjny establishment. 66
  • Czeska lekcja pragmatyzmu 29 paź 2017, 20:00 Nasi południowi sąsiedzi potrafią dbać o własne interesy i nikogo do siebie nie zrażać. Polacy o takiej umiejętności mogą tylko pomarzyć. 70
  • Rosja za cienką czerwoną linią 29 paź 2017, 20:00 Siła propagandy rosyjskiej jest tak porażająca, że wielu politykom europejskim zakłóciła realną ocenę rozdmuchanego celowo przez Rosjan zagrożenia. O to Putinowi chodzi. Choć społeczność międzynarodowa zareagowała na rosyjską agresję na Ukrainie, to niezależnie od sankcji i... 73
  • Matura za granicą 29 paź 2017, 20:00 Szkoła średnia poza Polską? Te najlepsze dają coś więcej niż tylko dobre wykształcenie. Wzięliśmy pod lupę zagraniczne szkoły, w których uczą się Polacy. 74
  • Witamina zdrowia 29 paź 2017, 20:00 Podawanie dzieciom witaminy D3 wzmacnia ich odporność, a nawet pomaga zapobiegać nowotworom. 78
  • Witamina zdrowia 30 paź 2017, 14:42 Podawanie dzieciom witaminy D3 wzmacnia ich odporność, a nawet pomaga zapobiegać nowotworom. 78
  • Z widokiem na niebo 29 paź 2017, 20:00 Poddasze można atrakcyjnie zaaranżować, pod warunkiem że mądrze je rozplanujemy i zapewnimy dopływ naturalnego światła. 80
  • Jak Polak zdemaskował niemieckiego agenta Lenina 29 paź 2017, 20:00 Ferdynand Ossendowski był agentem kilku wywiadów i pisarzem. To on obalił mit o niepokalanym poczęciu bolszewickiej rewolucji. 82
  • Nie interesują mnie role aniołków 29 paź 2017, 20:00 Seriale zbliżają się do form kinowych i zaczynają poruszać ważne sprawy społeczne – mówi Bartłomiej Topa, grający główną rolę w polsko-amerykańskim serialu „Ultraviolet”. Już w AXN. 84
  • Zapalna muzyka z zapalnego regionu 29 paź 2017, 20:00 Kiedyś moje koncerty były jak wiece. Dziś staram się wyrażać muzyką – mówi Kamil Haidar, który wydał nową płytę „Heat”. 88
  • Światy Magdaleny Tulli 29 paź 2017, 20:00 Poważna pisarka debiutuje jako autorka opowieści dla dzieci. Ale żartów nie ma w nich wiele – nadal jest poważną pisarką. 90
  • Magic Box Bodo Koxa 29 paź 2017, 20:00 To film pisany przerażeniem. Zawodem rzeczywistością, która staje się coraz bardziej trudna do zniesienia, opresyjna. Ale pisany też poczuciem bezradności. 92
  • Koniecznie! 29 paź 2017, 20:00 Jezus i porno To już chyba ostatnia książka przygotowana przez Umberto Eco. Włoski intelektualista miał zwyczaj co kilka lat wydawać zbiory swoich felietonów prasowych, ale tego już nie zdążył dokończyć. W swoich tekstach z ostatnich... 93
  • Powyżej średniej 29 paź 2017, 20:00 Dom kobiet Pepę porzuca jej wieloletni chłopak Ivan. Jakby mało jej było kłopotów, ściga ją żona Ivana, a jej przyjaciółka Candela wiąże się z terrorystą. Tę szaloną intrygę wymyślił oczywiście Pedro Almodóvar, ale nawet... 94
  • Bez entuzjazmu 29 paź 2017, 20:00 Zemsta na widzach Reżyserka chciała, by jej "Zemsta" nagrała aktualności. I wydawało się, że tekst o murze brzmi wyjątkowo współcześnie. Okazuje się jednak, że nie wystarczy kazać bohaterom zdjąć kontusze. Czarne spodnie i T-shirty... 95
  • Izabela Kopeć: To się państwu spodoba 29 paź 2017, 20:00 Pamiętam magnetofon szpulowy Grundig i tatę, który nagrywał każdą piosenkę, którą przynosiłam z przedszkola. W wieku siedmiu lat wygrałam konkurs piosenki zuchowej, potem była szkoła muzyczna i przede wszystkim klasyka, ale czasami słucham też klasyki rocka: The Doors, Led... 96
  • Cztery tysiące flaszek Donalda Tuska 29 paź 2017, 20:00 Nie wiem, jakie licho napadło Donalda Tuska, żeby ogłosił przetarg na zakup... 4000 butelek szampana. Słowem: cztery tysiące. Podejrzewam, gdzie to licho go napadło: w jednym z brukselskich parków, po których biega przewodniczący Tusk, aby utrzymać dobrą formę. 98
  • Kolejki po wzrok 29 paź 2017, 20:00 Prof. dr hab. n. med. Iwona Grabska-Liberek, prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, o sytuacji w okulistyce i dostępności leczenia. 103
  • CMO Laser - Centrum Dobrego Widzenia 29 paź 2017, 20:00 O laserach, postępie w okulistyce i nowoczesnych metodach leczenia schorzeń oka w Centrum Mikrochirurgii Oka Laser mówi prof. Jerzy Szaflik, założyciel Centrum. 106
  • Powstrzymać jaskrę 29 paź 2017, 20:00 Czy można zapobiegać jaskrze pierwotnej otwartego kąta? Okazuje się, że tak. Nowatorskie podejście do chorób oczu to misja dr. n. med. Roberta Wasilewicz z [W]-EyeClinic w Poznaniu. 108
  • Suma kilku elementów 29 paź 2017, 20:00 Okulistyka, optyk, a może optometrysta? O tym, czym się kierować, wybierając specjalistę od problemów z oczami, mówi Szymon Grygierczyk, zastępca dyrektora generalnego w Hoya Lens Poland. 110
  • Po czterdziestce bez okularów do czytania! 29 paź 2017, 20:00 Czytanie bez okularów po czterdziestce? Tak, to możliwe. O korzyściach wynikających z multifokalnych soczewek kontaktowych mówią optometryści z firmy Johnson&Johnson Vision. 112
  • Zobaczyć świat 29 paź 2017, 20:00 Zaćma jest chorobą uleczalną, usuwa się ją podczas bezpiecznego, krótkiego zabiegu chirurgicznego. Sprawnemu chirurgowi wystarczy 15 minut - mówi dr Andrzej Dmitriew ze Szpitala św. Wojciecha w Poznaniu. 114
  • Zadbaj o wzrok dziecka 29 paź 2017, 20:00 Ruszyła akcja Towarzystwa Ochrony Wzroku - przesiewowe badanie wzroku u dzieci i młodzieży 2017/2018. 116
  • Nasze oczy, nasze decyzje 29 paź 2017, 20:00 Pamiętajmy o regularnym badaniu wzroku, naszego i naszych dzieci - przypomina mgr inż. Justyna Nater, optometrysta, sekretarz Polskiego Towarzystwa Optometrii i Optyki. 117

ZKDP - Nakład kontrolowany