Białe łzy, czarny ból

Białe łzy, czarny ból

Mało kto pamięta, że korzenie rock’n’rolla sięgają bluesa i amerykańskiego niewolnictwa. Między innymi o tym w swojej nowej powieści przypomina Hari Kunzru.

Kunzru wszedł kilkanaście lat temu do literatury jak westernowy zabijaka do saloonu. I stało się o nim głośno jeszcze zanim ukazała się jego pierwsza powieść. Tyle że żaden inny zabijaka nie polecałby innym lektury „Rękopisu znalezionego w Saragossie” Jana Potockiego, książki trudnej, wielowątkowej, filozofującej i fantazjującej jednocześnie. Nie jest więc Kunzru literackim awanturnikiem, ale i tak jego wejście do literatury było sensacją. A to za sprawą wiadomości – a może tylko plotki – że przygotowujący powieść nikomu nieznany adept literatury otrzymał za nią od wydawcy zaliczkę w wysokości miliona dolarów. Dzisiaj nie byłoby to sensacją, ale pod koniec 2001 r. jeszcze nikt nie zdawał sobie sprawy z tego, jakie rozmiary osiągnie szaleństwo wokół Harry’ego Pottera i jaki będzie jego wymiar finansowy.

A więc i z tego, że literatura może być maszynką do robienia pieniędzy. Zresztą przy okazji literatury raczej nie wypadało mówić o pieniądzach. Teraz to się zmieniło i takie utwory, jak „Dziewczyna z pociągu” czy „Kobieta w oknie” są uważane za godne lektury, bo przyniosły autorom i wydawcom furę forsy. Dziś sukces komercyjny gloryfikuje. „Impresjonista” Kunzru, który ukazał się w 2002 r., nie ma cech literatury komercyjnej – przeciwnie, jest złożoną powieścią o tożsamości, przełamywaniu rasowych barier, o skutkach kolonializmu i jego wpływie na losy ludzi i narodów. Jest wprawdzie powieścią świetnie napisaną, z wielkim epickim rozmachem, ale każdy, kto się literaturą interesuje, wie doskonale, że historia literatury usłana jest trupami utworów noszących takie cechy. To podsuwa myśl, że może ta milionowa zaliczka była chwytem promocyjnym jakiegoś przebiegłego agenta literackiego. Efekt był taki, że debiut Kunzru był wydarzeniem, zanim trafił do księgarń, a kiedy się ukazał, został uważnie przeczytany i nawet nie wytykano autorowi tego, że pomysł fabuły mógł być inspirowany „Zeligiem” Woody’ego Allena – jako że jej urodzony w Indiach z ojca Anglika i matki Hinduski bohater siedem razy zmieniał tożsamość i w jego losie zamyka się prawie cała historia brytyjskiej kolonizacji Indii. „Impresjonista” okazał się powieścią wybitną, zdobył kilka ważnych literackich nagród.

Skąd jesteś?

Wprawdzie kolejne powieści Kunzru nie były tak „wystrzałowe” jak pierwsza (choć „Transmisja” została uznana przez „The New York Timesa” za jedną z najważniejszych książek 2004 r.), ale potwierdziły jego wielki talent i ugruntowały pozycję pisarza zajmującego się istotnymi sprawami, jak przystoi byłemu wiceprezesowi angielskiego PEN Clubu. No, może poza UFO, do zainteresowania którym Kunzru przyznaje się niekiedy w wywiadach. Kunzru urodził się w 1969 r. w Anglii jako syn lekarza, emigranta z Indii, i angielskiej pielęgniarki. Ma więc podobne jak bohater „Impresjonisty” kłopoty z tożsamością. W jednym z wywiadów tłumaczył: „Przez całe życie stawałem przed klasycznym pytaniem: Skąd jesteś? Kiedy powiedziałbym, że pochodzę z Essex, usłyszałbym: Nie. Skąd jesteś? I nagle ten poplątany świat otwierał się przede mną”. Nic dziwnego, że na problem mieszania się kultur, ras i tradycji jest bardzo wyczulony i że to główny temat jego pisarstwa.

Wokół niego kręci się też jego ubiegłoroczna powieść „Białe łzy”, wydana teraz w Polsce. Skąd się wzięła? W 2008 r. Kunzru wyjechał na pisarskie stypendium do USA z zamiarem pisania powieści o XVI-wiecznych Indiach. Jak wspomina, gdy tylko znalazł się w Nowym Jorku, pomysł na powieść rozsypał się, bo uświadomił sobie, że nie może skoncentrować się na czymś, czego w Ameryce nie ma. I jak przystało na byłego dziennikarza muzycznego, zaczął rozmyślać o bluesie, ale nie jako o zjawisku muzycznym, lecz przede wszystkim społecznym. Dostrzegł, że w historii bluesa zawiera się historia najważniejszego amerykańskiego problemu – współżycia ras i rasizmu. Nawiasem mówiąc, pisarz do dzisiaj mieszka na Brooklynie, ożenił się z amerykańską pisarką i krytyczką sztuki Katie Kitamurą, której rodzice są emigrantami z Japonii.

Skradziona muzyka

Jego powieść zaczyna się niewinnie. Oto dwaj studenci zafascynowani są starymi kolekcjonerskimi nagraniami bluesowymi z lat 20. ubiegłego wieku. Jednocześnie zajmują się techniką nagrań fonograficznych, tworzą sample i w końcu – ponieważ jeden z nich pochodzi z niezwykle bogatej rodziny – zakładają studio nagraniowe. Drugi, wędrując po ulicach z włączonym mikrofonem, nagrywa dźwięki miasta i przypadkowo rejestruje człowieka w niezwykły sposób śpiewającego nieznanego im bluesa. Uznają ten utwór za wybitny, próbują bezskutecznie znaleźć wykonawcę, a w końcu dogrywają do zapisanego wokalu gitarowe riffy pochodzące z jakiegoś archiwalnego nagrania, przepuszczają całość przez studyjną aparaturę, nadając jej brzmienia utworów zapisanych na płytach z lat 20.

Ten bogaty chłopak wymyśla fikcyjnego bluesmana, który rzekomo śpiewa na ich nagraniu, i umieszcza produkcję w internecie. W tym momencie powieść zaczyna się na dobre. Tajemniczy bluesman z przeszłości budzi podziw kolekcjonerów starych nagrań; rozkręca się opowieść splatająca współczesne wydarzenia z historią muzyki bluesowej. Z przeszłości wyłaniają się demony, których istnienia przeciętny słuchacz bluesa się nie spodziewa.

Bo niby wiadomo, że blues narodził się jako muzyka niewolników, ale o wiele mniej wie się o tym, jak ten gatunek wrastał w kulturę białych, jak wybijał się na niepodległość i jak stał się fundamentem dużej części współczesnej muzyki rozrywkowej. Teza Kunzru jest taka, że podobnie jak okradano czarnoskórych niewolników z ich życia, tak okradano ich z muzyki, którą tworzyli. Że kiedy ta zaczęła budzić szersze zainteresowanie, biali organizowali sesje nagraniowe, oszukując wykonawców (niewolników lub ludzi zepchniętych na dno społecznej drabiny i pozbawionych praw mimo formalnej, lecz mocno ograniczonej wolności) i nie dopuszczając ich do ewentualnych zysków. Ten proces trwał przez dziesięciolecia, co Kunzru unaocznia wplecioną w „Białe łzy” opowieścią o kolekcjonerze jeżdżącym po delcie Missisipi i za grosze wykupującym stare płyty z pierwszymi nagraniami bluesa od wieśniaków niezdających sobie sprawy z ich wartości.

A przecież z tej muzyki wyłoniły się jazz, a później rock, które stały się fundamentem tzw. przemysłu rozrywkowego generującego przez dziesięciolecia wielkie zyski. Niestety jej czarne korzenie aż do lat 60. były przemilczane. Kunzru widzi w tym kontynuację niewolniczego wyzysku, którego symbolem jest ów kolekcjoner skupujący płyty i udający pastora, by wzmocnić swoją pozycję w trakcie groszowych zakupów. Dopiero kiedy spiętrzyła się fala białych zespołów otwarcie przyznających się do fascynacji bluesem, zaczęła się emancypacja czarnej muzyki, na której swoją potęgę zbudowali chociażby The Rolling Stones (lojalnie o tym przypominający swoimi dwiema ostatnimi płytami). Z drugiej strony B.B. King chętnie powtarzał, że jest wdzięczny białym chłopakom za to, że wydobyli na światło dzienne bluesa i pozwolili zaistnieć jemu i innym czarnym bluesmanom. W przeciwieństwie do muzyka Kunzru nie napisał słodkiej laurki. Prozaik opowiada o tym, jaka groza kryje się pod powierzchnią politycznej poprawności, jak skumulowana krzywda czarnych wybucha raz po raz, jak jest obecna w amerykańskiej codzienności i jak dzisiaj czarna muzyka nadal jest kolonizowana przez białych oraz o tym, jak mimo oficjalnych deklaracji poprawnościowych rasizm wciąż w USA ma się dobrze. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 11/2018
Więcej możesz przeczytać w 11/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 11/2018 (1827)

  • I zakazujmy wam, aż do śmierci 11 mar 2018, 20:00 Wygląda na to, że bezgraniczna wiara w magiczną moc zakazów, dzięki którym można uczynić świat lepszym, a ludzi szczęśliwszymi (bogatszymi?), dotknęła nie tylko polskich prawodawców. Prezydent Trump wprowadził w ubiegłym tygodniu... 6
  • Niedyskrecje parlamentarne 11 mar 2018, 20:00 ŹLE SIĘ DZIEJE W OBOZIE RZĄDZĄCYM. Według naszego informatora w rządzie narasta konflikt między premierem Mateuszem Morawieckim a ministrem Mariuszem Kamińskim, koordynatorem służb specjalnych. Premier miał w ubiegłym tygodniu... 10
  • Obraz tygodnia 11 mar 2018, 20:00 126 373 804 złotych zebrała Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. O 20 mln więcej niż przed rokiem. Wygrana Martyna Wojciechowska została uznana za wzór dla dziewczynek i użyczyła swojego wizerunku limitowanej serii lalek Barbie Shero.... 14
  • Info radar 11 mar 2018, 20:00 Trump złamał Kima Ostre podejście prezydenta USA do wybryków północnokoreańskiego reżimu zaczyna przynosić skutki. Kim Dzong Un ogłosił właśnie, że spotka się w maju z Donaldem Trumpem i jest gotowy do rozmów o likwidacji... 16
  • Piękni i bogaci 11 mar 2018, 20:00 2009 r. tylko pozornie był spokojny. Politycy szykowali się do wyborów, próbowali ukryć to, co mają koncie i z kim się tak naprawdę przyjaźnią. A „Wprost” nie dawał im taryfy ulgowej 18
  • W Polsce połowa premierów była z czapki 11 mar 2018, 20:00 Bracia Kaczyńscy z zasady nie udzielali wspólnych wywiadów. Dla „Wprost” zrobili wyjątek. W grudniu 2009 r. pochwalili Zbigniewa Ziobrę i – co tu kryć – wyśmiali Kazimierza Marcinkiewicza, który tylko „umie lepić bałwana”. Z... 19
  • Gradacja 11 mar 2018, 20:00 PRZYSTOSOWANIE I OPÓR. EMOCJE PONIEKĄD SPRZECZNE, A ZESTAWIONE PRZED LATY PRZEZ EWĘ JABŁOŃSKĄ-DEPTUŁĘ, notabene w książce na temat Kościoła polskiego lat 1815–1831. Opisują doskonale postawę żyjącego w warunkach narodowej niewoli... 20
  • Jak pozyskiwać kobiety 11 mar 2018, 20:00 W DNIU KOBIET DAWNO NIEWIDZIANY MINISTER DS. RÓWNEGO TRAKTOWANIA ADAM LIPIŃSKI UDZIELIŁ WYWIADU („Gazeta Prawna” 8.03). Pan minister jest bardzo zajęty budowaniem Narodowego Instytutu Wolności, toteż dla spraw równościowych nie ma ani... 20
  • Miziołek o najbardziej wpływowych kobietach w Polsce 12 mar 2018, 12:29 Kogo Polacy uważają za najbardziej wpływową kobietę w kraju? Odpowiedź na ten temat w bieżącym numerze „Wprost”. Rąbka tajemnicy uchyla Joanna Miziołek. 22
  • Najbardziej wpływowe Polki 2018 11 mar 2018, 20:00 Beata Szydło, Monika Olejnik i Elżbieta Jaworowicz to zdaniem Polaków najbardziej wpływowe i opiniotwórcze kobiety w naszym kraju. Wynika to z badania „Detektor Wprost” przeprowadzonego na nasze zlecenie na panelu Ariadna. 23
  • Nasza Beata 11 mar 2018, 20:00 Gdy Mateusz Morawiecki zaognił spór z Izraelem o udział Polaków w Holokauście, w PiS mówiono: za czasów Beaty byłoby to niemożliwe. Zbyłaby dziennikarza kilkoma ogólnymi zdaniami, do których nie można by się było przyczepić. Była... 30
  • Biżuteria z przesłaniem 11 mar 2018, 20:00 Zamykamy w przepięknej, biżuteryjnej formie wyjątkowe marzenia nawet najbardziej wymagających klientów – mówi Jakub Lasocki, prezes sieci salonów jubilerskich Red Rubin i Minty dot. 33
  • Tajemnice śmierci posła 11 mar 2018, 20:00 Prokuratura nie jest w stanie wykluczyć udziału osób trzecich w spowodowaniu wypadku posła Kukiz’15 Rafała Wójcikowskiego – ustalił „Wprost”. W sprawie jego śmierci został przesłuchany jeden z najbogatszych Polaków. 35
  • Jak Urban stworzył mit Jaruzelskiego 11 mar 2018, 20:00 Politycznym skutkiem degradacji Jaruzelskiego może być wzrost poparcia dla SLD – mówi dr Paweł Kowal, były wiceszef MSZ, historyk, biograf generała. 38
  • Strategiczne tuszowanie 11 mar 2018, 20:00 Kiedy w ubiegłym miesiącu Amerykanie zmasakrowali nad Eufratem oddział rosyjskich najemników, zarówno rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow, jak i szef Pentagonu James Mattis udawali, że niczego na ten temat nie wiedzą. Tydzień po owej masakrze... 41
  • Zagubiony uczeń czarnoksiężnika 11 mar 2018, 20:00 Jarosław Kaczyński w coraz większym stopniu tańczy, jak mu zagrają radykalne środowiska narodowe – mówi Ludwik Dorn, były wicepremier. 42
  • Pan Facebook 11 mar 2018, 20:00 Siedzi Paweł na fejsie, walczy o demokrację: wrzuca memy ze smoleńskim Antkiem, selfie z manify, podpisuje petycje, miażdży i orze, kogo może. W tym czasie Gaweł lajkuje żołnierzy wyklętych, wysyła zgłoszenia, żeby zablokować... 45
  • W niewoli małżeństwa 11 mar 2018, 20:00 Rząd chce, aby rodziny były pełne, więc szuka sposobów, jak utrudnić rozwody. Chociaż w Polsce rozstać się w świetle prawa i tak nie jest łatwo. 47
  • Kto zabija człowieka 11 mar 2018, 20:00 – Nigdy nie jest tak, że ktoś wstaje rano i postanawia zabić. Przemoc jest procesem – mówi dr Joanna Stojer-Polańska, specjalistka w dziedzinie kryminalistyki i zwalczania przestępczości. 52
  • Cła, nowa broń Trumpa 11 mar 2018, 20:00 Wojna handlowa, którą może rozpętać Donald Trump, najpierw uderzy w Europę, również w Polskę. 56
  • Konstytucja biznesu to drogowskaz dla urzędników 11 mar 2018, 20:00 Wkrótce przedstawimy projekt małego ZUS. Chcę, by zaczął on obowiązywać od 2019 r. – mówi Jadwiga Emilewicz, minister przedsiębiorczości i technologii. 61
  • Hossa Bessa 11 mar 2018, 20:00 Wiatraki z nową mocą Kontrolowana przez rodzinę Kulczyków spółka Polenergia chce razem ze Statoil budować farmy wiatrowe na Bałtyku. W zeszłym tygodniu spółki podpisały w tej sprawie umowę. Przewiduje, że Polenergia pozbędzie się... 64
  • Lubuskie Orły nagrodzone 11 mar 2018, 20:00 Gala w Zielonej Górze rozpoczęła tegoroczną edycję Orłów Wprost – nagrody dla liderów regionów. 66
  • Nowa era pracy 11 mar 2018, 20:00 Niebawem połowa czynności zawodowych zostanie zautomatyzowana. Rewolucja nadejdzie z Chin – przekonuje Kai-Fu Lee, ekspert MIT. Ale krajowi specjaliści studzą te emocje. 68
  • Chmura innowacji 11 mar 2018, 20:00 W świecie skonstruowanym z danych wyzwaniem jest opracowanie innowacyjnych sposobów ich przechowywania, udostępniania i analizowania – mówi Michał Grzybkowski, prezes Beyond.pl. 70
  • Proces i metodyczna praca 11 mar 2018, 20:00 Dziś każdy biznes to biznes cyfrowy, ale dodatkowo każdy biznes chce być także innowacyjny. Czym są naprawdę innowacje – mówi Bartosz Łopiński, założyciel i prezes firmy Billennium. 71
  • Energia z tekstyliów 11 mar 2018, 20:00 Paliwa alternatywne z używanych ubrań? Tak, to możliwe – mówi Ewelina Rozpara z Grupy VIVE. 72
  • Optymalizacja matką wynalazków 11 mar 2018, 20:00 Branża TSL ze względu na koszty transportu, brak rąk do pracy i wymagania rynku jest skazana na szukanie nowych rozwiązań. 74
  • Nadchodzi epoka smart workplace 11 mar 2018, 20:00 Specyfika środowiska pracy wpływa na zdrowie i produktywność pracowników. Liczą się jakość powietrza oraz komfort akustyczny w biurowcach i zakładach. 76
  • O krok od carskiego tronu 11 mar 2018, 20:00 Wokół niedzielnych wyborów prezydenckich w Rosji toczy się ostra gra o zapewnienie obecnemu prezydentowi jak najwyższego zwycięstwa. Bo Putin traci poparcie wyborców. 78
  • Chrześcijańscy syjoniści 11 mar 2018, 20:00 Wbrew temu, co się sądzi, politykę Trumpa w sprawie ustawy o IPN bardziej kształtują konserwatywni protestanci niż lobby żydowskie. 82
  • Z najlepszej e-strony 11 mar 2018, 20:00 Jak sprawić, żeby firma była widoczna w internecie – mówi Konrad Spoczyński, ekspert marketingu internetowego z agencji Result Media. 84
  • Jak Europa pokochała Wrocław 11 mar 2018, 20:00 Zwyciężył w międzynarodowym konkursie European Best Destination 2018. Pokonał takie turystyczne potęgi jak hiszpańskie Bilbao, chorwacki Hvar, a nawet Ateny czy Paryż. 86
  • Miasto na biegunach 11 mar 2018, 20:00 Stary, ale młody duchem. Kulturalny, lecz lubiący absurdalne psikusy. Uduchowiony, choć lubiący dobrze zjeść. Wrocław ma wiele twarzy. I to sprawia, że odkrywanie go może dostarczać ekstremalnych przyjemności. 88
  • Wirus grypy – przebiegły mistrz metamorfozy 11 mar 2018, 20:00 Pod mikroskopem prezentuje się ładnie – przypomina kasztana w kolczastej łupinie. To pozory – wirus grypy potrafi być groźny. I sprytny, bo łatwo podlega mutacji. 90
  • Życie na orbicie 11 mar 2018, 20:00 Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) jest najbardziej zaawansowaną konstrukcją stworzoną przez człowieka – pisze brytyjski astronauta. A inżynier NASA porównał jej budowę do składania elementów kontenerowca pływających po Pacyfiku. 93
  • Idę na wyczyn! 11 mar 2018, 20:00 Do swojej aktywności muzycznej Doda dodaje kino. W najnowszym „Pitbullu” debiutuje na dużym ekranie nie tylko jako aktorka, ale też producentka. 96
  • Białe łzy, czarny ból 11 mar 2018, 20:00 Mało kto pamięta, że korzenie rock’n’rolla sięgają bluesa i amerykańskiego niewolnictwa. Między innymi o tym w swojej nowej powieści przypomina Hari Kunzru. 102
  • Przyprawili plakatowi gębę 11 mar 2018, 20:00 Polski plakat dawno nie był w tak dobrej formie, ale jego kondycji nie zobaczymy na bitych na sztancy plakatach filmowych. Dlaczego jest tak źle, skoro jest tak dobrze? 104
  • Wydarzenie 11 mar 2018, 20:00 Po białej wstążce – biała flaga Happy End” to film człowieka, który stracił wiarę w Europę. Michael Haneke, jeden z największych mistrzów współczesnego kina, zawsze z chirurgiczną precyzją wskazywał miejsca, które bolą.... 107
  • Film 11 mar 2018, 20:00 DRAMAT Cztery kąty i strach piąty Może tak widziana wojna boli jeszcze bardziej niż obrazy wybuchających bomb? W tym filmie strzały słychać jedynie z oddali. Bohaterowie po każdym huku sięgają po komputer, żeby sprawdzić, co się... 108
  • Muzyka 11 mar 2018, 20:00 Ostrzejsza tęsknota ZANIM PRZYJADĄ DO POLSKI (4-5.04), do sklepów trafi ich album „Violence”. Na pewno publiczność dołączy do śpiewania refrenów, bo choć pierwszy singiel pt. „Magazine” mógł wprowadzić fanów w zakłopotanie i... 109
  • Książka 11 mar 2018, 20:00 Guru EDWARD ŻEBROWSKI ZREALIZOWAŁ ZALEDWIE TRZY PEŁNOMETRAŻOWE FILMY, bo na więcej nie pozwoliła mu choroba, ale dzięki nim oraz licznym scenariuszom i pracy pedagogicznej zaznaczył się bardzo wyraźnie w historii polskiego kina. Był... 110
  • Kalejdoskop 11 mar 2018, 20:00 Matka nie-Polka Monodram to chyba najtrudniejsza ze scenicznych form – dla aktora pozbawionego „pomocy” kolegów i zmuszonego do zapamiętania długich partii tekstu, ale i dla widzów. Ci, przyzwyczajeni zwykle przez teatr do parady... 111
  • Międzynarodowy Dzień Kobiet w PRL 11 mar 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Rajstopy „nie lecące oczka” i goździki do odbioru za pokwitowaniem w pokoju nr 10. Te zbyt słodkie ciastka, te ciepłe lody, te tanie kwiatki. „Dla Ewy”. Od razu zdechłe. Pończochy, w których natychmiast polecą... 112
  • Słowacja w cieniu mordu 11 mar 2018, 20:00 Piszę te słowa w Bratysławie. Jestem tu drugi dzień na specjalnej misji Parlamentu Europejskiego, która przyjechała do Słowacji w związku z zabójstwem dziennikarza śledczego śp. Jana Kuciaka i jego narzeczonej. Szef policji Tibor Gaspar... 114

ZKDP - Nakład kontrolowany