Człowiek, który stworzył własną rzeczpospolitą

Człowiek, który stworzył własną rzeczpospolitą

Na Podlasiu, kilka kilometrów od Tykocina, powstało nowe państwo. Kusi turystów własną historią, kuchnią, tradycjami, a nawet walutą.

Miłosz Wachowski

Piętnaście minut od Białegostoku, w otulinie Narwiańskiego i Biebrzańskiego Parku Narodowego, leży Rzeczpospolita Kiermusiańska. Kraina o powierzchni kilkunastu hektarów rozciąga się tuż obok starorzecza Narwi. Takie dziewicze tereny nietknięte ręką człowieka można zobaczyć w niewielu miejscach kraju. Dawne koryto rzeki rozlewa się aż po horyzont. Gdzieniegdzie stoją zabytkowe budynki, które tworzą kompleks wypoczynkowo-historyczny Kiermusy. Jedyne takie miejsce w Polsce. Dlaczego? Bo czas się tutaj zatrzymał. Wizyta tam to tak, jakby przenieść się na chwilę na plan trylogii Sienkiewicza kręconej przez Jerzego Hoffmana. Kiermusy to dzisiaj ostatnia ostoja tradycji szlacheckiej na Podlasiu.

Smak Kiermusianki

Historia Kiermus sięga XVI w. Wtedy pojawiły się pierwsze wpisy o tym miejscu w księgach królewskich Zygmunta II Augusta. Król pobierał podatek od kilku młynarzy. Jeden z nich miał prowadzić młyn właśnie w Kiermusach. Napędzał go nurt Narwi. Zresztą kilkanaście lat temu ze starorzecza rzeki wyłowiono ogromne dębowe bale. Najprawdopodobniej to pozostałości po młyńskim kole i tamie na ówczesnej rzece. Kilka wieków przed pierwszą wzmianką o Kiermusach zaczęły się pojawiać pierwsze zapiski o położonym tuż obok Tykocinie. To miasto z wielowiekową historią i zabytkami: barokową synagogą, alumnatem wojskowym, zespołem klasztornym bernardynów. Pod koniec lat 90. Kiermusy odwiedził Andrzej Żamojda. Przedsiębiorca z Białegostoku był wtedy współwłaścicielem trzygwiazdkowego hotelu w centrum miasta. Ale sprzedał swoje udziały i szukał czegoś nowego. Jego kolega z Warszawy miał w Kiermusach dworek. Był biologiem i chciał stworzyć tutaj miejsce dla miłośników ptaków. Warunki idealne, bo przecież w położonym tuż obok Pentowie znajduje się Europejska Wieś Bociania na Podlasiu. Żamojda zakochał się w Kiermusach. Dworek od kolegi odkupił i całkowicie przerobił: z ascetycznego skandynawskiego stylu na styl staropolsko-szlachecki. Wtedy Kiermusy nie istniały jeszcze w oficjalnych rejestrach administracyjnych, głównie z powodu braku mieszkańców. Przed przyjazdem Żamojdy było ich zaledwie dwóch. On został tym trzecim, który wywalczył w urzędach przywrócenie temu terenowi historycznej nazwy – Kiermusy.

Dzisiaj to właśnie Dworek nad Łąkami jest centrum utworzonej tutaj Rzeczpospolitej Kiermusiańskiej. Wymyślona przez Żamojdę nazwa nowego państwa obejmuje dzisiaj włości, które biznesmen powiększa od kilkunastu lat. Obok dworku Żamojda postawił karczmę Rzym. Do jej budowy użyto drewna z okolicznych miejscowości. Konstrukcją przypomina dawne podlaskie wyszynki. Ma niski pował, czyli drewniany strop w sali gościnnej. A na piętrze pokoje gościnne dla strudzonych podróżą gości. Zupełnie inaczej niż w przypadku góralskich karczm, które mają bardzo wysoki i skośny dach, przez co piętro zmienia się w poddasze i często nie jest zagospodarowane. Obok karczmy znajduje się Altana zdrowia i urody. Tam można się zrelaksować w jacuzzi, saunie albo w jej rosyjskiej odmianie, czyli bani.

To wszsytko tworzy idealne warunki do zorganizowania firmowej konferencji. W karczmie panują średniowieczne tradycje. Nie ma menu jak w klasycznych restauracjach. O tym, co dzisiaj przygotowuje kucharz, informuje czarna tablica na wejściu do karczmy lub kelnerka przy stole. Menu zmienia się codziennie. I tak do jedzenia można dostać staropolski żurek, goleń Zagłoby prosto z pieca, szynkę na grzybowym posłaniu albo kark masłem i czosnkiem natarty. Do picia lokalna coca-cola, czyli podpiwek. Lub coś mocniejszego.

Tylko w Kiermusach można napić się kiermusianki. To wyjątkowa na skalę kraju okowita. W 50-litrowych słojach zioła, owoce i przyprawy zalewa się spirytusem. Mikstura leżakuje wiele miesięcy, zanim można ją rozlać w kieliszki. W zależności od składników kiermusiankę można kosztować w wielu odmianach: z suszonymi owocami, pigwą, śliwą, a nawet chrzanem. Rachunek za karczemną ucztę można opłacić tradycyjnie: gotówką lub kartą, ale czy to nie nudne? Można też rozliczyć się kiermusińskimi tynfami – lokalną walutą w drukowanych tutaj banknotach i wybijanych monetach.

Żubr lepszy niż w zoo

Po drugiej stronie karczmy stoi w rządku pięć czworaków. To piętrowe domki z pokojami na osiem miejsc. Każdy nosi nazwę dawnego zawodu związanego z Podlasiem: Garncarz, Rybak, Bartnik, Kowal i Tkacz. Tuż za domkami kawałek lasu, a w nim kilka hektarów ogrodzonej ziemi. To tam znajduje się stworzona przez Żamojdę pierwsza w Polsce prywatna zagroda żubrów. Stado liczy osiem oswojonych osobników. Wylegują się na słońcu i swobodnie podchodzą do turystów. Wystarczy nazrywać trochę suchej trawy, podejść do ogrodzenia i wsunąć żubrowi siano do pyska. Takich atrakcji nie ma w żadnym polskim zoo, gdzie zwierząt przecież karmić nie można. W Kiermusach organizuje się programy edukacyjne dla dzieci, na których opowiada się o żubrach i szlacheckich zwyczajach Polaków. To nie wszystko. Na Czarciej Polanie, nieopodal Ostoi Żubrów, co miesiąc odbywa się jeden z największych w kraju Jarmarków Staroci i Rękodzieła Ludowego. W szczycie sezonu odwiedza go nawet 10 tys. ludzi. Na stoiskach można kupić zabytkowe meble, biżuterię, zabawki, obrazy. Nie brakuje też tradycyjnych wyrobów: miodów, nalewek, podlaskich wędlin, serów czy warzyw, łącznie z wytwarzanymi tylko w tym rejonie Polski kruszewskimi ogórkami.

Poczuć się jak Podbipięta

Od głównej drogi w Kiermusach wystarczy pokonać parę zakrętów, żeby dotrzeć do Jantarowego Kasztelu. To kolejny zabytek na mapie Rzeczypospolitej Kiermusiańskiej. W komnatach powstało Muzeum Oręża Polskiego im. Jerzego Hoffmana. To bogata kolekcja militariów, strojów rycerskich, monet, a nawet starodawnych guzików. Część kolekcji to rekwizyty z ekranizacji sienkiewiczowskiej trylogii, którą na potrzeby obiektu podarował reżyser Jerzy Hoffman. W tym muzeum znów wszystko jest inne. Nie ma kustosza ani tabliczek z napisem:,,Nie dotykać”. Tutaj można przebrać się w średniowieczne stroje albo powymachiwać repliką miecza sienkiewiczowskiego bohatera Longinusa Podbipięty. Zadanie niełatwe, bo dwuręczna broń waży kilka kilogramów.

Na dziedzińcu kasztelu znajduje się unikatowa kolekcja średniowiecznych narzędzi tortur i egzekucji. Do obejrzenia szafot i gilotyna, ale też bardziej wyrafinowane narzędzia do zadawania cierpień: kajdany Skeffingtona, hiszpański osioł, kołyska Judasza czy zgniatacze kciuków. Wystawa jest zainspirowana historią Barbary Królki, mieszkanki pobliskiej Wizny. Została oskarżona o oczarowanie Zygmunta II Augusta, doprowadzenie do śmierci dwóch królowych: Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny oraz przyniesienie do Łomży morowej zarazy, która w 1624 r. w ciągu dwóch miesięcy spowodowała śmierć ponad 5 tys. mieszkańców, i za to została spalona na stosie. Dzisiaj nieopodal Jantarowego Kasztelu odbywają się rekonstrukcje tego wydarzenia. Kasztel to taka forpoczta Rzeczypospolitej Kiermusiańskiej. Tutaj kończy się granica państwa. Dosłownie i w przenośni, bo nieopodal kasztelu stoi zrekonstruowana historyczna granica, która oddzielała Rzeczpospolitą od Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ze słupami granicznymi, szlabanem i biało-czerwoną flagą. To właśnie takie legendarne wątki układają się na całą historię Kiermus, miejsca magicznego i niepowtarzalnego. Miejsca, które odwiedzili już najbardziej znani Polacy: Krzysztof Penderecki, Irena Szewińska, Mirosław Hermaszewski czy Adam Małysz. Miejsca, którego jeszcze kilkanaście lat temu nie było w ogóle na mapie Polski. Dzisiaj mieszkańcami Rzeczypospolitej Kiermusiańskiej są turyści głodni historii, przyrody, nowych smaków, a przede wszystkim spokoju. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 16/2018
Więcej możesz przeczytać w 16/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2018 (1832)

  • Nie wszystko złoto, co w kieszeni 15 kwi 2018, 20:00 Wyobraźcie sobie edycję Milionerów 2030. Stanisława Ryster, to jest chciałem powiedzieć: Hubert Urbański (ale serdecznie pozdrawiam prowadzącą Wielką Grę!), unosząc brew w kolorze włosów (te natomiast bez zmian), czyta pytanie.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 15 kwi 2018, 20:00 „O CZYM ROZMAWIAJĄ DWAJ MINISTROWIE PIS, gdy spotkają się na korytarzu sejmowym? – Kiedy bierzesz kredyt na zwrot premii?” – w redakcji zgadzamy się, że to suchar. Poza tym lepiej nie obnosić się ze swoim bólem, skoro PiS ciągle... 6
  • Obraz tygodnia 15 kwi 2018, 20:00 7dni spędzą w kwietniu i maju ciężko pracujący posłowie na debatach Wygrani Paweł Pawlikowski Jego film „Zimna wojna” został zakwalifikowany do konkursu głównego festiwalu w Cannes. Przegrani Jan Dobrzyński Senator PiS został za 3... 10
  • Info Radar 15 kwi 2018, 20:00 PiS oddaje Wrocław Po tym, jak PO ogłosiła, że jej kandydatem na prezydenta Wrocławia będzie Michał Ujazdowski, PiS rezygnuje z wystawienia tam swojego kandydata. Jak dowiedział się „Wprost”, kandydatem Zjednoczonej Prawicy we... 12
  • Estetyka „dobrej zmiany” 15 kwi 2018, 20:00 TRUDNO DZIŚ POWIEDZIEĆ, CZYM SĄ UROCZYSTOŚCI SMOLEŃSKIE: ODNAWIALNYM OD OŚMIU LAT AKTEM ZBIOROWEJ ŻAŁOBY, świętem religijnym, żmudnym procesem samoupewniania się władzy, że jest władzą, czy wreszcie ulicznym misterium polskości,... 14
  • Bitwa o prawdę 15 kwi 2018, 20:00 ZMIANA WIZERUNKU POLAKA Z CZASÓW II WOJNY ŚWIATOWEJ – Z BOHATERSKIEGO NA UWIKŁANEGO – jest dla wielu współczesnych publicystów i historyków niemal misją. Niektórzy z nich, co lepiej powiedzieć bez ogródek, po prostu uważają naród... 14
  • Bliżej ludzi 15 kwi 2018, 20:00 W 2014 r. „Wprost” z taką samą uwagą przyglądał się gwiazdom (także gwiazdom służby zdrowia), jak i zwykłym ludziom. Zwłaszcza tym, nad losem których mało kto się pochylał. 16
  • Afera podsłuchowa 15 kwi 2018, 20:00 Najgłośniejsza afera polityczna ostatnich lat doprowadziła nie tylko do kryzysu ówczesnej partii władzy, ale też wywołała dyskusję o granicach ingerencji organów ścigania w wolność słowa. 17
  • Nie można ukrywać prawdy 15 kwi 2018, 20:00 – Niestety, liczba Polaków, którzy podczas wojny brali udział w mordowaniu Żydów, była większa, niż Polacy chcą o tym myśleć. Tego nie da się ignorować – mówi Jonny Daniels. 18
  • Wdzięczność sędziom 15 kwi 2018, 20:00 Na szczęście są jeszcze takie kraje i tacy ludzie, którzy na serio traktują stare i dobre „wartości europejskie”. Takimi są bez wątpienia niemieccy sędziowie z sądu krajowego w Szlezwiku, którzy 5 kwietnia orzekli, że:... 23
  • Porozumienie z grantami 15 kwi 2018, 20:00 Fundacja InnWarmia, która z resortu nauki dostała 247 tys. zł, powstała na tydzień przed ogłoszeniem konkursu. W zespole oceniającym projekty były cztery osoby związane z wicepremierem Jarosławem Gowinem – ustalił „Wprost”. 24
  • Rodzinna zrzuta na Nowoczesną 15 kwi 2018, 20:00 Członkowie rodziny Kamili Gasiuk-Pihowicz wpłacili na konto Nowoczesnej kilkadziesiąt tysięcy złotych – ustalił „Wprost”. – Chcą pomóc partii finansowo – tłumaczy skarbnik ugrupowania. 28
  • Petru zabrał już swoje meble 15 kwi 2018, 20:00 Musimy zaproponować Polakom mądrą zmianę i zatrzymać PiS – mówi przewodnicząca Nowoczesnej Katarzyna Lubnauer. 30
  • Zdobyć Kilimandżaro 15 kwi 2018, 20:00 W PiS trwają poszukiwania najlepszego kandydata do walki o prezydenturę Warszawy. Jeszcze w miniony piątek nic nie było przesądzone. 33
  • Dziwi mnie taki populizm 15 kwi 2018, 20:00 Przedstawiciel polskiego premiera musi bywać – komentuje Anna Maria Anders dyskusję o kosztach jej podróży. 36
  • Nie walczę dla ojca 15 kwi 2018, 20:00 Nie wykluczam, że będę kandydować do Sejmu – mówi Monika Jaruzelska, córka byłego prezydenta. 38
  • NIK miażdży projekt CEPiK 2.0 15 kwi 2018, 20:00 Datę wdrożenia jednego z kluczowych projektów informatycznych państwa – systemu CEPiK 2 – znów przesunięto. Bezterminowo. Dotarliśmy do wyników kontroli, które opisują kulisy porażki. 42
  • Wakacje z najlepszym #BluView nad Bałtykiem 15 kwi 2018, 20:00 Radisson Blu Resort, Świnoujście zapewnia wszystko to, co potrzebne dla relaksu, zabawy i rodzinnego wypoczynku – nie tylko wakacyjnego, ale również weekendowego. 45
  • Jestem udomowioną feministką 15 kwi 2018, 20:00 Feminizm oznacza wybór. Uwielbiam rolę kury domowej, ale trzymam kciuki za manifę i Kongres Kobiet. Zwłaszcza teraz, gdy ktoś podnosi rękę na nasze prawa – mówi Małgorzata Rozenek-Majdan, dziennikarka. 47
  • Dzieci w pornoświecie 15 kwi 2018, 20:00 W świat pornografii wchodzi coraz więcej dzieci i nastolatków. Może to się przełożyć na ich rozwój psychiczny, społeczny i emocjonalny – ostrzega Izabela Karska, psycholog ze Stowarzyszenia Twoja Sprawa. 52
  • Straumatyzowani masochiści opanowujący pozycję dystansu 15 kwi 2018, 20:00 Kolejne martyrologiczne rozdzieranie szat za nami. Odsłonięto kolejny pomnik kolejnej polskiej klęski. Po czarnych stopniach absurdu kroczy pyszałkowatość, tromtadractwo i głupota, które zabiły 96 osób. Kochamy nasze katastrofy,... 55
  • Człowiek, który stworzył własną rzeczpospolitą 15 kwi 2018, 20:00 Na Podlasiu, kilka kilometrów od Tykocina, powstało nowe państwo. Kusi turystów własną historią, kuchnią, tradycjami, a nawet walutą. 56
  • Jak fundacje fundują sobie życie 15 kwi 2018, 20:00 Ponad połowa fundacji nie składa sprawozdań. Niektóre większość środków wydają na swoje utrzymanie. Zanim przekażesz swój 1 proc. podatku, sprawdź, jak pieniądze zostaną wydane. 59
  • Poskromić potwora 15 kwi 2018, 20:00 Najpierw reforma Vat, a potem – jak dowiedział się „Wprost” – zmiany w cit i Pit. Czy czeka nas rewolucja podatkowa? 62
  • Rosyjska gorączka 15 kwi 2018, 20:00 Ostatnie tygodnie to wybuchające w różnych częściach świata minikryzysy finansowe. Tym razem zadyszka dotarła do Rosji i Turcji. 64
  • Hossa Bessa 15 kwi 2018, 20:00 Spanie na bagażach Nowy poziom luksusu według Airbusa. Już niedługo pasażerowie lecący w długi rejs nie będą musieli gnieździć się w ciasnych fotelach, lecz będą mogli wygodnie przespać się na pokładzie. I to bez wykładania... 66
  • Podlaskie Orły nagrodzone 15 kwi 2018, 20:00 Najlepsi przedsiębiorcy regionu, laureaci konkursu „Wprost”, odebrali nagrody podczas gali w Suwałkach. 68
  • O co boksują się Trump z Putinem 15 kwi 2018, 20:00 Świat stanął na krawędzi wojny Rosji z USA. Wszystko dlatego, że przywódcom USA i Rosji jest na rękę eskalowanie napięcia, bo to odwraca uwagę od ich wewnętrznych problemów. 70
  • Kuba bez braci Castro 15 kwi 2018, 20:00 W Hawanie szykuje się zmiana prezydenta – nadchodzi początek rządów polityków niepamiętających czasów kubańskiej rewolucji. 74
  • Know-How 15 kwi 2018, 20:00 Wirtualne i realne Audi Rzadko kiedy produkt pochodzący ze świata wirtualnego staje się realny. Jeśli już, to raczej w formie gadżetu dla fanów. Jednak Audi przeciera nowe szlaki. Kilka dni temu w siedzibie marki w Ingolstadt w Niemczech... 77
  • Powrót do przeszłości 15 kwi 2018, 20:00 Lara Croft, Tyranozaurus rex, MacGyver czy Carringtonowie – po powrocie do lat 60., 70. i 80. w kinie i telewizji musiał przyjść czas na fascynację ostatnią dekadą XX w. Problemem okazało się to, że lata 90. były na bakier z poprawnością polityczną. 79
  • Punk’s not dead 15 kwi 2018, 20:00 W tej muzyce i subkulturze chodziło o to, żeby zrobić wszystko, co tylko dorośli mogą uznać za obrazę. I żeby wywołać jak największe zgorszenie. 83
  • Mały Książę, który urósł 15 kwi 2018, 20:00 Do kin wchodzi „Wyspa psów”. Jej autor Wes Anderson nie tylko wpłynął na popkulturę, lecz także sam stał się jej ikoną. 86
  • Wydarzenie 15 kwi 2018, 20:00 Pomiędzy orkiestrą a Orientem O tym, że do sklepów trafia nowa płyta z muzyką laureata Oscara, Jana A.P. Kaczmarka, łatwiej przeczytać w muzycznych serwisach zachodnich niż polskich. Warto zauważyć, że rozchwytywany polski kompozytor... 88
  • Film 15 kwi 2018, 20:00 DRAMAT Bez świadomości FREDERIK TO SKANDYNAWSKI TYP CZŁOWIE- KA. Wykształcony, otwarty na innych dyrektor szkoły. Człowiek cywilizowany, spokojny i zadbany. Nagle jednak traci kontrolę nad sobą i staje się zimnym emocjonalnie ryzykantem.... 89
  • Muzyka 15 kwi 2018, 20:00 KLASYKA Marimba relaksacyjna Polecając państwu płyty, staram się przedstawić ciekawy repertuar, wschodzące talenty wykonawcze albo wybitne interpretacje. Na początku wiosny skupię się na relaksie. Przy okazji opisywany tu album spełnia... 90
  • Książka 15 kwi 2018, 20:00 WSPOMNIENIE Młynarski superstar Pisał „tylko” teksty piosenek, niekiedy sam je wykonywał i był… jednym z najsłynniejszych Polaków. Czujnie przyglądał się Polsce i swoim ziomkom, uważnie ich słuchał i swoje obserwacje, często... 92
  • Kalejdoskop 15 kwi 2018, 20:00 Latynoskie Nikifory TĘ WYSTAWĘ POWINNI ZOBACZYĆ MIŁOŚNICY FRIDY KAHLO, BY WIEDZIEĆ, skąd w twórczości najsławniejszej malarki świata wzięły się żywe kolory, motywy kwiatowe, owoce i serca wypełniające jej obrazy niemal od ramy do... 94
  • Kulturalna trzynastka 15 kwi 2018, 20:00 Sławomir Uniatowski PO 13 LATACH OCZEKIWAŃ 20 KWIETNIA UKAZUJE SIĘ DEBIUTANCKA PŁYTA WOKALISTY „METAMORPHOSIS” 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Nie mam aż tak dramatycznych wspomnień z czytaniem. Dawno temu traumatycznym... 96
  • Pogoda ładna, wyżywienie dobre 15 kwi 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Spośród zapomnianych gatunków literackich największą moją nostalgię budzi gatunek „pocztówka z wakacji”. Też wam się kręci łezka w oku? Zrobiło się nagle letnio i wakacyjnie, aż chce się wybrać nad morze.... 97
  • Czernyszow, aut i... „Mazurek” 15 kwi 2018, 20:00 Miałem wtedy 13 lat. To było w Gdańsku. Tam spędzałem część wakacji. Sam koniec lipca. Chyba środek nocy. A na pewno za oknem było już ciemno. W pobliskich domach wszędzie w oknach telewizyjna poświata. Rodacy skupili się przy... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany