„Kler” to opowieść sprawiedliwa

„Kler” to opowieść sprawiedliwa

kadr z filmu "Kler" (2018)
kadr z filmu "Kler" (2018) / Źródło: Kino Świat
Smarzowski pokazuje losy księży z ich słabościami. Pozwala zajrzeć za kurtynę środowiska, które znamy z jednej tylko strony – mówi Janusz Gajos, odtwórca głównych ról w filmach „Kler” i „Kamerdyner”.

ROZMAWIA Adam Cissowski

Film „Kler”, w którym grał pan arcybiskupa Mordowicza, wzbudził ogólnonarodową dyskusję, zanim jeszcze pojawił się na ekranie. Z Wojciechem Smarzowskim pracował pan pierwszy raz. Jaka to była współpraca?

Zawsze musi być ten pierwszy raz. Mam nadzieję, że obaj wspominamy to spotkanie bardzo dobrze. Ja w każdym razie mam takie wrażenie. Pracowaliśmy dość intensywnie.

Materiału do nakręcenia było sporo, a czasu jak zwykle za mało. Atmosfera w ekipie sympatyczna, ale i zawodowa.

Czy pokazany w filmie Kościół, widziany z perspektywy zakrystii, jest bardziej śmieszny, czy straszny?

Myślę, że wbrew opiniom ludzi, którzy nie oglądali filmu, tylko tak zwane zajawki, „Kler” to wyważona i sprawiedliwa opowieść. Pokazuje losy księży z ich ludzkimi słabościami. Biednych, trochę bogatszych, ale również przebiegłych, którzy chcą robić karierę, wreszcie tych, którzy są na szczycie i żyją pośród złota i luksusów. Będzie się nad czym zastanawiać. Sądzę, że ten film powinien skłaniać do refleksji i mądrych dyskusji.

Zszokuje widzów w Polsce?

Myślę, że pozwoli zajrzeć za kurtynę środowiska, które znamy z jednej tylko strony. Można by powiedzieć, że reżyser ma dobre układy na górze...

To znaczy?

Tak się złożyło, że gdy już zrobił ten film, zagrzmiało niebo. Chodzi o głośne wypowiedzi papieża Franciszka, który otwarcie i ostro wystąpił przeciwko nadużyciom duchownych. Film idealnie wpisuje się w tę dyskusję. Można więc odnieść wrażenie, że to film paradokumentalny.

Zagrał pan też w głośnym „Kamerdynerze” Filipa Bajona. W polskiej kinematografii nieczęsto zdarzają się tak wielkie kostiumowe produkcje. Jak się przy niej pracowało?

Łatwo nie było. Mieliśmy kilka dłuższych przerw w realizacji, a to zawsze wpływa niekorzystnie na pracę. Po pierwsze ludzie się starzeją, a poza tym każdy start jest uruchamianiem od nowa akumulatora, który dopiero za jakiś czas zaskakuje i jedzie się dalej. Jeśli chodzi o kostiumy, to od pokazanych w filmie wydarzeń minęło raptem około stu lat, więc nie jest to aż tak wielki skok w sposobie ubierania się, choć oczywiście trzeba się było temu podporządkować. Mam nadzieję, że się udało.

A co było najtrudniejsze dla pana jako dla aktora?

Trudności było sporo, na przykład siarczysty mróz w trakcie kręcenia scen w okopach II wojny światowej. Siedziałem tam przez pół dnia, a mróz dochodził do minus 21 stopni. Trzeba było przez to przebrnąć. Główny kłopot był jednak natury lingwistycznej, czyli konieczność rozmawiania w języku kaszubskim. Różnymi sposobami dawaliśmy sobie z tym radę.

Jak wyglądały pana zmagania z tym językiem?

Ma pan rację, można to nazwać zmaganiami, ponieważ to szalenie trudny język. Jednak nie było wyjścia. Po przeczytaniu scenariusza powiedziałem reżyserowi, że nie wyobrażam sobie, żeby „król Kaszubów” posługiwał się czystą polszczyzną. Powinien mówić po kaszubsku. Pomagał mi w tym przede wszystkim znawca języka i historii Kaszubów – Eugeniusz Pryczkowski.

Jaka jest postać, w którą się pan wcielił, czyli Bazyli Miotke?

To kilka postaci na raz, które musiały się skumulować w jednym człowieku. Nie jest kopią żadnej, którą znamy z historii. Kaszubów walczących o polskość było bowiem wielu, najsłynniejszy to oczywiście Antoni Abraham, który za swoje czyny został odznaczony Krzyżem Orderu Odrodzenia Polski. Bazyli Miotke nie jest jednak wiernym obrazem Abrahama. Jest nosicielem idei, które Antoni Abraham wcielał w życie. Nie zgadzają się też fakty historyczne. Abraham umarł w 1923 r., natomiast mój bohater ginie dopiero w czasie II wojny światowej w Piaśnicy. Myślę, że udało się złożyć z tych wszystkich postaci jedną wiarygodną. Bazylego Miotke.

Jak wyglądały przygotowania do tej roli?

Musiałem poszperać trochę w historii Kaszub. Zdjęcia kręcone w lasach piaśnickich, gdzie rozegrała się jedna z największych tragedii II wojny światowej, były dla mnie dodatkową lekcją historii. W październiku 1939 r. Niemcy zwozili tam i mordowali miejscową elitę polskich Kaszubów. W Piaśnicy znajdują się jedne z największych masowych grobów Polaków walczących o polskość Kaszub.

A sam grany przez pana bohater? Był wyzwaniem?

Kiedy przystępuje się do pracy nad postacią, która ma wielką, niekłamaną ideę, to zawsze istnieje obawa, czy uda się pokazać prawdziwego człowieka. „Król Kaszubów” uparcie walczył o polskość tych ziem, a łatwo nie było, biorąc pod uwagę, że wokół były dwory pruskie, nie zawsze przychylne tej idei.

Jaka była jego najważniejsza misja na tle tego tygla narodowościowego?

Chodziło o to, by Kaszubi liczyli się na mapie, ale byli też kawałkiem Polski, i to Polski z dostępem do morza. Miotke cały czas myślał, jak to wszystko osiągnąć w sposób bezkrwawy i mądry politycznie. Wspaniała postawa – trzeba naprawdę wybitnego męża stanu, żeby to osiągnąć.

Nie wszyscy się jednak z taką postawą zgadzali.

To prawda w filmie jest scena, w której niemal dochodzi do próby linczu osób, które go zaatakowały, a on występuje w ich obronie.

Udało się panu coś dodać do tej postaci w stosunku do pierwotnego scenariusza?

Na własną rękę starałem się wyposażyć mojego bohatera w jakiś rodzaj poczucia humoru. Starałem się też pokazać jego ewolucję. Miotke mówi po kaszubsku, ale w momencie, gdy robi karierę i zostaje wysoko postawionym urzędnikiem w administracji, zaczyna już mówić w inny sposób. Starałem się, aby był to człowiek. Nie pomnik, ale chłop jurny, zadziorny i dowcipny.

Czy „Kamerdyner” to film bardziej o odrodzeniu się Polski i walce o jej granice czy o ocaleniu tożsamości Kaszubów?

Sądzę, że chodzi o jedno i o drugie. To oczywiste.

Myśli pan, że film trafi do polskich widzów?

Tak myślę. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 40/2018
Więcej możesz przeczytać w 40/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2018 (1855)

  • Skóra pod parasolem 30 wrz 2018, 20:00 Co roku w Polsce u ok. 17 tys. osób są wykrywane nowotwory złośliwe skóry, w tym u 3,5 tys. osób czerniak. Można zmniejszyć ryzyko zachorowania, ograniczając ekspozycję na słońce. Konieczne jest też uważne przyglądanie się skórze, a jeśli pojawią się niepokojące zmiany –... 5
  • My, społeczeństwo i oni 30 wrz 2018, 20:00 Pani nie wie, kim ja jestem! – awanturował się w czasach PRL jegomość na przystanku. – Ja jestem kierownikiem sklepu mięsnego! – Niech się pani nie przejmuje – doradza ktoś z boku. – On ma manię wielkości. Jest tylko profesorem.... 6
  • Niedyskrecje parlamentarne 30 wrz 2018, 20:00 NASTĘPUJĄCY ŻARCIK KRĄŻY PO WARSZAWIE: w tym roku jest dwóch głównych kandydatów na prezydenta stolicy – Jaki i nijaki. Ale my uważamy, że ten hejt na Trzaskowskiego jest już naprawdę nudny. Skoro już jesteśmy przy kampanii, to... 8
  • Obraz tygodnia 30 wrz 2018, 20:00 5zł – o tyle droższy niż inne będzie w kinie w Kraśniku bilet na „Kler”. Decyzję podjęto po rozterkach duchowych i dojrzałym namyśle zakończonym puentą: „Chcemy po prostu zarobić” Wygrany Krzysztof Piątek Były piłkarz... 10
  • Info radar 30 wrz 2018, 20:00 Pomysł na sukces? Weź nie pytaj! JESZCZE NIE TAK DAWNO ZNANO GO TYLKO JAKO AKTORA Z KOMEDIOWYM ZACIĘCIEM. Paweł Domagała gra na deskach warszawskich teatrów, jest też świetnie rozpoznawalny dzięki rolom w takich filmach jak „Gotowi na... 11
  • Grzeczność po przejściach 30 wrz 2018, 20:00 lewo TO, ŻE ETYKIETALNA WYMIANA ZDAŃ, UŚMIECHÓW I PRZYJAZNYCH GESTÓW DWÓCH PANÓW Z PRZECIWNYCH OPCJI POLITYCZNYCH wywołała medialną wrzawę i lawinę komentarzy – jest straszne, choć i bardzo symptomatyczne dla dzisiejszej polityki.... 15
  • Czekam na spotkanie z synem 30 wrz 2018, 20:00 Po śmierci Leszka nie wiem, jakim będę człowiekiem i co będę robił. Kiedy umiera ktoś bliski, umiera też cząstka nas – mówi Leszek Miller, były premier. 16
  • Leszek Miller dla „Wprost”: Do śmierci syna wiedziałem, kim jestem. Teraz nie wiem, co będę robił 30 wrz 2018, 20:02 – Do śmierci syna wiedziałem, kim jestem i co jest w życiu ważne. Teraz nie wiem, jakim będę człowiekiem i co będę robił. (...) Słowa, że kiedy umiera ktoś bliski, umiera też cząstka nas, brzmią może banalnie, ale są prawdziwe – mówi w rozmowie z Olgą Wasilewską w nowym... 16
  • Platforma bez Tuska 30 wrz 2018, 20:00 Grzegorz Schetyna walczy o wszystko. Jeśli kierowana przez niego Platforma Obywatelska przegra wybory samorządowe, do polskiej polityki ma wrócić Donald Tusk. 22
  • PiS długo nie porządzi 30 wrz 2018, 20:00 Grzegorz Schetyna walczy o wszystko. Jeśli kierowana przez niego Platforma Obywatelska przegra wybory samorządowe, do polskiej polityki ma wrócić Donald Tusk. 27
  • Obraźliwe żądanie 30 wrz 2018, 20:00 Szczyt w Salzburgu wprowadził atmosferę wrogości pomiędzy kontynentem i Wielką Brytanią. W londyńskiej „The Sun” można zobaczyć na czołówce wielkie zdjęcie Macrona i Tuska, wystylizowanych na bandytów, a redakcyjny komentarz... 30
  • Paczka w kryzysie 30 wrz 2018, 20:00 Stowarzyszenie Wiosna walczy, by skandal wokół ks. Jacka Stryczka nie zaszkodził podopiecznym Szlachetnej Paczki. 33
  • Rodzice w niebycie 30 wrz 2018, 20:00 Muszą walczyć o alimenty, nie dostają 500 plus, dla ich dzieci brakuje miejsc w publicznych żłobkach. Potrzeb rodziców, którzy w pojedynkę wychowują dzieci, nie dostrzega ani państwo, ani społeczeństwo. 36
  • Siwy dym 30 wrz 2018, 20:00 Obserwuję dziś w Polsce chaos, lęk, zagubienie wśród ludzi przywiązanych do demokracji i do państwa prawa. Sojusznicy postponują się nawzajem. Ludzie, którzy się lubili i szanowali, zaczynają na siebie warczeć. Strach i wściekłość... 39
  • Ciężarki i tłuczek do mięsa 30 wrz 2018, 20:00 Maciej M. nie przyznał się do zabicia ojca. Owszem, pobił się z nim o ukochanego kota, ale zbrodni dokonał kolega. 40
  • Cydr na piątkę 30 wrz 2018, 20:00 Piąta edycja Lubelskiego Święta Młodego Cydru zapisze się na kartach jako rekordowa pod względem liczby atrakcji i frekwencji. 44
  • Musimy mieć bramę na świat 30 wrz 2018, 20:00 Przestrzeń polskiego państwa daje nam znacznie większy potencjał niż to, co z niej obecnie uzyskujemy – uważa Jacek Bartosiak, który stanie na czele spółki mającej zbudować Centralny Port Komunikacyjny. 46
  • Polska ma potencjał 30 wrz 2018, 20:00 Już ponad 7 tys. polskich przedsiębiorców sprzedaje swoje produkty przez strony Amazon – mówi Steven Harman, wiceprezes Amazon ds. operacyjnych w Europie. 51
  • Panowie na prowizji 30 wrz 2018, 20:00 „Wprost” dotarł do dokumentów, które wskazują na korupcję w należącej do Orlenu Rafinerii Trzebinia. W tej sprawie w Niemczech zapadły już wyroki skazujące. W Polsce sąd nie dopatrzył się winy. 53
  • Jesteśmy innowacyjną firmą 30 wrz 2018, 20:00 Chcemy być partnerem logistycznym, nie tylko kolejowym, i oferować usługę door to door – mówi Czesław Warsewicz, prezes zarządu PKP Cargo. 56
  • Know How 30 wrz 2018, 20:00 Auto do podróży kosmicznych Nissan zaprezentował na Targach Motoryzacyjnych w Hannowerze „kosmiczny” koncept modelu Navara Dark Sky. Powstały we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) pojazd pełni funkcję mobilnego... 57
  • To już rozwód czy na razie tylko separacja? 30 wrz 2018, 20:00 UE sprzymierzyła się z Moskwą i Pekinem, żeby storpedować amerykańskie sankcje przeciw Iranowi. Ten sam mechanizm może zostać wykorzystany do omijania sankcji wobec Rosji. 59
  • Brazylijski Mesjasz 30 wrz 2018, 20:00 Trzykrotnie żonaty antykomunista i homofob Jair Bolsonaro ma szansę zostać prezydentem Brazylii. Nieudany zamach na niego przysporzył mu poparcia. 62
  • Głodni sukcesów 30 wrz 2018, 20:00 Zależy nam, żeby kibice przychodzili na mecze do hal całymi rodzinami, by rosła frekwencja – mówi Radosław Piesiewicz, prezes Energa Basket Ligi. 68
  • Oswoić depresję 30 wrz 2018, 20:00 Depresja wymaga leczenia – nie tylko duszy, ale też ciała. Zaniedbując organizm, wyrządzamy krzywdę naszej psychice. 70
  • Terror i zorganizowany gwałt 30 wrz 2018, 20:00 W podbitym kraju okupant zawsze brał wszystko – a skoro żołnierze marzyli o seksie, to władze organizowały burdele. Kobiety były zmuszane do pracy szantażem, strachem i głodem. Nie inaczej było w Generalnym Gubernatorstwie. 73
  • „Kler” to opowieść sprawiedliwa 30 wrz 2018, 20:00 Smarzowski pokazuje losy księży z ich słabościami. Pozwala zajrzeć za kurtynę środowiska, które znamy z jednej tylko strony – mówi Janusz Gajos, odtwórca głównych ról w filmach „Kler” i „Kamerdyner”. 76
  • Ta produkcja zmieliła mnie doszczętnie 30 wrz 2018, 20:00 Ten film powinni obejrzeć właśnie księża. Zwłaszcza ci mający powołanie i robiący dla ludzi mnóstwo dobrych rzeczy – mówi Arkadiusz Jakubik grający filmie „Kler” ks. Kukułę. 79
  • Tajemnice „Kleru” i kleru 30 wrz 2018, 20:00 Kto jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci biletem. 81
  • Podążam własną drogą 30 wrz 2018, 20:00 Granie rocka jest dziś łatwiejsze, bo nie robi tego tak wiele osób, jak kiedyś – twierdzi Slash. Właśnie wydał płytę „Living The Dream”. 84
  • Małe, a cieszy 30 wrz 2018, 20:00 Znaczna część tortu z kinowego boomu dostała się multipleksom. Co nie znaczy, że mniejsze kina są bez szans. Znalazły swoją niszę. 86
  • Wydarzenie 30 wrz 2018, 20:00 Niezbędność fikcji Dariusz Bitner, „Fikcja”, Państwowy Instytut Wydawniczy Dariusz Bitner to pisarz wybitny, ale powszechnie niedoceniany, co jest zdumiewające, bo tak znowu wielu pisarzy wybitnych nie mamy. Ale Bitner żyje na uboczu... 89
  • Film 30 wrz 2018, 20:00 Wszystkie nerwice Adasia CHYBA TYLKO MAREK KOTERSKI MOŻE SOBIE NA COŚ TAKIEGO POZWOLIĆ. Na planie zebrał panteon gwiazd. W obsadzie jego filmu znaleźli się: Katarzyna Figura, Maja Ostaszewska, Magdalena Cielecka, Joanna Kulig, Marcin... 90
  • Muzyka 30 wrz 2018, 20:00 Naruszenie strefy intymnej WEJŚCIE W ŚWIAT, W KTÓRYM PRINCE – W WARUNKACH NIEZWYKLE PRYWATNYCH, NIEMALŻE INTYMNYCH – pokazuje swój kunszt, dla wielu jest doświadczeniem niezwykle kosztownym emocjonalnie. To pierwszy materiał wydany po... 91
  • Książki 30 wrz 2018, 20:00 Żyleta i kryształ AKTORZY PAMIĘTAJĄ GO JAKO POTWORA, KTÓRY ZMUSZAŁ ICH DO CAŁKOWITEGO PO SŁUSZEŃSTWA. Nie uznawał improwizacji, bo wcześniej wszystko miał dokładnie przemyślane i zaplanowane. Jego legendarna pracowitość... 92
  • Kalejdoskop 30 wrz 2018, 20:00 Pomóż ładnie SZTUKA, NAWET ZAANGAŻOWANA, WCIĄŻ KOJARZY SIĘ Z GRUPAMI UPRZYWILEJOWANY MI. Tak, przejmujemy się, oglądając zdjęcia w ramach World Press Photo, ale robimy to w ciepłej galerii, a po wystawie idziemy na latte. A gdyby tak... 93
  • Kulturalna trzynastka 30 wrz 2018, 20:00 Daniel Józek Qczaj TRENER, PERFORMER, GÓRAL 1. Kulturalnie potrafię… Odpowiedzieć na hejty kierowane do mnie w internecie. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego? Małym Księciem. Podobnie jak on jestem pełen... 94
  • Ten poczciwy Griszka Rasputin... 30 wrz 2018, 20:00 Kiedy zobaczyłem w empiku nową biografię Rasputina pióra Douglasa Smitha, od razu pojawiły się trzy problemy: po pierwsze – co ktoś, kto się nazywa „Smith”, może wiedzieć o samym Rasputinie? Po drugie – co jeszcze nowego da się... 95
  • Jestem mocno zanurzona w życiu 30 wrz 2018, 20:00 Inspiruję się ludźmi, którzy w swojej pracy są solidni, wykonują ją sumiennie i przede wszystkim lubią to, co robią. 96
  • Zrób sobie… Morawieckiego 30 wrz 2018, 20:00 Oto prawdziwa twarz premiera: bez makijażu, liftingu, botoksu i Photoshopa. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany