Utrata płynie przez kawiarnię

Utrata płynie przez kawiarnię

Kazimierz Kutz
Kazimierz Kutz / Źródło: Newspix.pl / Dawid Markysz / EDYTOR.net
Pusto się robi wokół, coraz bardziej pusto. Ludzie umierają i wtedy dokładnie widać, jak to ktoś głupio wymyślił, że nie ma ludzi niezastąpionych.

Delikatność

We wtorek (18 grudnia) wchodzę do kawiarni Czytelnika, wiem już, że dopiero co odszedł Kazimierz Kutz. Był wybitnym reżyserem i nikt go nie zastąpi. Patrzę w kąt między barem a drzwiami do biura pani Ani. Kiedyś przy stoliku pod ścianą siedzieli Gustaw Holoubek, Tadeusz Konwicki i Andrzej Łapicki. Wszyscy już nie żyją i są niezastąpieni.

Bliżej, przy filarze, codziennie zasiadał Henryk Bereza, dosiadał się do niego Janusz Głowacki – obaj już nie żyją i… jak wyżej. Do Henia w miarę jak jadł obiad i sączył kawę, codziennie dosiadało się sporo osób. Holoubek i jego przyjaciele bronili się przed „dosiadywaczami”, jak mogli. Wyjątek robili dla Kutza, który był nie tak aktywnym bywalcem Czytelnika, ale wpadał dość często. Lubił też pogadać z Berezą i jego okołostolikową grupą, lubił Głowackiego. Teraz kąt pusty. Kutz był świetnym rozmówcą. Ironizował, ale pod tą jego ironią łatwo było wyczuć, że przejmuje się sprawami świata, co – jak wiadomo – przełożyło się na jego zaangażowanie w politykę. Z tego się w czytelnikowym kącie lekko kpiło, ale z uszanowaniem, bo wszyscy jakoś się tam sprawami świata przejmowali, ale nikt nie miał tyle siły i odwagi, by jak Kutz wejść na wiele lat w świat politycznych decyzji (no tak, takie krótkie epizody miał w swoim życiu Holoubek). W tym swoim politycznym okresie Kutz regularnie wpadał do Czytelnika, bo to przecież kilka kroków.

Przez chwilę w samotności jadł obiad i dosiadał się do towarzystwa. W rozmowie był dość apodyktyczny, jak większość znanych mi reżyserów – miał ten zawodowy odruch, by panować nad sytuacją i ustawiać ją pod siebie. Nie raziło to jednak nikogo, bo jego wybitność artystyczna dawała mu parasol ochronny. Nawet Głowacki z melancholijnym półuśmiechem przyjmował jego żarty bez oburzenia, łącznie z tym wielokrotnie powtarzanym także przez innych, że w Januszu pod maską cynika ukrywa się delikatna dziewczynka. Ten bon mot pasował do samego Kutza, który jednak własną „dziewczynkę” ukrywał nie tyle pod skorupą cynizmu, ile języka, w którym tworzył barierę ochronną, języka dosadnego, inkrustowanego wulgaryzmami. Moim zdaniem chciał w ten sposób odstraszyć intruzów i uprzedzić tych, którzy chcieliby wytknąć mu jego plebejskość. Paradoksalnie, sam się z nią obnosił, bo wiedział, że się od niej nie oderwie bez popadania w zakłamanie, i mocno był przywiązany do rodziców i tego, co sobą reprezentowali. Słusznie teraz prof. Tadeusz Lubelski przypomniał, że Kutz mawiał o sobie, iż był „plebejuszem w inteligenckim gronie twórców polskiej szkoły filmowej”.

Adam Ferency, wspominając go teraz, słusznie powiedział o jego inwencji językowej, że „Kutz stworzył z języka plugawego doskonałą poezję. Umiał się posługiwać tym językiem bez złości…”. Z kolei Jerzy Trela mówi, że „uczył się od niego delikatności, bo potrafił być delikatny. Matkował aktorom…”. I obaj mają rację. Tylko Kutz mógł publicznie powiedzieć z okazji swoich urodzin: „W ogóle nie jest źle. Świat jest do dupy, ale ludzie są fajni”. Krytyk filmowy Łukasz Maciejewski wspomina swoje ostatnie publiczne (czerwiec 2018 r.) spotkanie z Kutzem, połączone z projekcją „Perły w koronie”, po której wzruszony reżyser wyznał: „Pomyślałem sobie, że ja, stary pierdoła z Szopienic, wygniotłem sobie wtedy, jak wągra z dupy, prawdziwą sztukę”. Moje ostatnie publiczne spotkanie z nim dość szczęśliwie, a może właśnie nieszczęśliwie, obyło się bez takich werbalnych prowokacji. No, ale to było spotkanie na Stadionie Narodowym, w ramach targów książki i poświęcone było zmarłemu kilka miesięcy wcześniej Januszowi Głowackiemu. Kutza z trudem tylko udawało mi się powściągać, ale twardo żartował – nawet wtedy – z Janusza, uparcie kpiąc z jego owłosionej piersi i kilka razy powtórzył, że Głowacki nosił pod koszulą wycieraczkę. Taki był.

Ostry w słowach, dosadny w żartach, ale przyjazny ludziom. Sam tego doświadczyłem, bo tak się złożyło, że on pochodził ze śląskiego brzegu Brynicy, a ja z polskiego – z Dąbrowy Górniczej. A trzeba wiedzieć, że przez dziesięciolecia trwał jakiś głupi antagonizm pomiędzy Ślązakami a mieszkańcami Zagłębia Dąbrowskiego, którego przejawem były bójki czy wręcz bitwy wyrostków z jednego i drugiego brzegu Brynicy, które i on, i ja znaliśmy z opowieści ojców. Ale on, Ślązak z dziada pradziada, musiał to nosić w sobie, czuł, że śląskość zaświadcza o jego odrębności, jakoś go określa, bo poświęcił temu spory fragment swojej jedynej powieści „Piąta strona świata” z 2010 r. Ja więc byłem dla niego gorolem, on dla mnie kormelem. W kawiarni żartowaliśmy z tego i w niczym nam to nie przeszkadzało, a że mieszkaliśmy w okolicach Warszawy blisko siebie i jedyną rzeką, jest tu – nomen omen – Utrata, próbowaliśmy, korzystając z kawiarnianej wiedzy kartograficznej, dociec, czy nadal dzieli nas rzeka. No, a jak ta Utrata płynie, nikt z nas dokładnie nie wiedział. Z tym dzieleniem to był oczywiście żart, bo Utratę można łatwo przeskoczyć, przynajmniej w tych okolicach. Dla mnie nie było w tym wszystkim żadnego problemu, ale przez lata – po lekturze jego powieści – wiedziałem, że on jakoś wyczuwa różnice między nami, że to coś istotnego, może dlatego, że moi przodkowie żyli w Polsce, a jego musieli o to walczyć? Tak czy inaczej był świetnym facetem, wielkim artystą i ozdobą okołostolikowego towarzystwa. I bardzo go żal. I pewnie mu nie przeszkadza, że spoczywa teraz na tym samym cmentarzu w centrum Katowic, co gorol, mój brat. Wszystko odchodzi… Zostaje pustka.

Okładka tygodnika WPROST: 1/2019
Więcej możesz przeczytać w 1/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2019 (1867)

  • Bądźmy otwarci na zmiany 26 gru 2018, 20:00 Co przyniesie 2019 r.? Na to pytanie poszukujemy odpowiedzi w tym wydaniu „Wprost”. Zapraszam do lektury. Ja natomiast dodam: nowy rok przyniesie zmiany, jakich się nie spodziewamy. Niby wiemy, że świat się zmienia, ale nie do końca sobie... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 gru 2018, 20:00 OPOZYCJA MODLI SIĘ O ARESZTOWANIA. To nie żart, tylko wnioski płynące z wyborów samorządowych. W Koszalinie, mieście posła Stanisława G. (aresztowanego przed wyborami samorządowymi, wypuszczonego i ostatnio ponownie zatrzymanego),... 6
  • Obraz tygodnia 26 gru 2018, 20:00 3+1 Najskromniejszy polski gwiazdor Dawid Podsiadło 3 razy z rzędu wystąpił na wyprzedanym do ostatniego miejsca Torwarze, więc z rozpędu zagrał jeszcze na Dużej Scenie Teatru Narodowego Przegrany Jose Mourinho, największy megaloman... 8
  • Info radar 26 gru 2018, 20:00 PiS szykuje program dla Polonii Partia Jarosława Kaczyńskiego chce zaproponować program pomocowy dla Polaków wracających z emigracji. – Dostajemy sygnały, że ci, którzy wyjechali za granicę w celach zarobkowych, są skłonni wrócić... 10
  • Kusząca wizja wcześniejszych wyborów 26 gru 2018, 20:00 OSTATNIO SCENA POLITYCZNA ŻYJE SPEKULACJAMI, CZY DOJDZIE DO SKRÓCENIA kadencji obecnego parlamentu i w związku z tym wyborów do Sejmu i Senatu będziemy mieli wczesną wiosną. Opozycja grzmi, że PiS boi się protestów społecznych oraz... 11
  • Utrata płynie przez kawiarnię 26 gru 2018, 20:00 Pusto się robi wokół, coraz bardziej pusto. Ludzie umierają i wtedy dokładnie widać, jak to ktoś głupio wymyślił, że nie ma ludzi niezastąpionych. 12
  • Dobry rok 2019? 26 gru 2018, 20:00 Lewo TO BĘDZIE DOBRY ROK. ROK ATRAKCJI, NIESPODZIANEK I CUDÓW. Atrakcji – bo idą wybory, szykują się więc zmiany, będą emocje, rotacje, nowe twarze, nowe hasła. Niespodzianek – bo kandydaci mają coraz więcej narzędzi, by nas... 14
  • Trendy 2019 26 gru 2018, 20:00 1. Donald Tusk To nazwisko w przyszłym roku będzie budziło największe emocje na naszej scenie politycznej. Powrotu Donalda Tuska do działalności publicznej w Polsce wyczekuje spora grupa polityków opozycji. Jedni dlatego, iż stracili na... 16
  • Polityczne rafy 2019 26 gru 2018, 20:00 Ten rok przesądzi o naszej scenie politycznej na najbliższe cztery lata. Nic dziwnego, że politycy szykują się do dziewięciomiesięcznej batalii o władzę. „Wprost” przewiduje, co może wywrócić ich plany. 26
  • Nie przesuwajmy Polski na Wschód 26 gru 2018, 20:00 Jedyny realny wybór, przed jakim stoi Polska, to opcja prozachodnia i opcja wschodnia – mówi prof. Jerzy Buzek, były premier i szef Parlamentu Europejskiego. 31
  • PiS przegra, ale wygra 26 gru 2018, 20:00 Sądzę, że po wyborach parlamentarnych PiS utrzyma władzę – mówi prof. Janusz Czapiński, psycholog społeczny. 37
  • Lis w samotrzasku 26 gru 2018, 20:00 Pogmatwane dzieje podwyżki cen prądu, która ma ponoć być, a jednocześnie jej nie będzie, są prognozą tego, jak w polskiej polityce będzie wyglądać rok 2019. Podwójne wybory sprawiają, że od obecnej zimy aż do przyszłej późnej... 39
  • Jest tylko czas teraźniejszy 26 gru 2018, 20:00 Po co takich ludzi jak Ola się reanimuje? Po co się ich bierze na OIOM, po co ich się ratuje, skoro za chwilę ich się zostawia? Jeśli jesteśmy tak oszczędni, to skasujmy ratowanie – mówi Ewa Błaszczyk. 41
  • Testament Miętusa i Syfona 26 gru 2018, 20:00 Przełom roku. Trzeba podsumować, składać życzenia, podejmować noworoczne postanowienia. Pod dyktando i pod presją tradycji, kultury, mediów. I w takt kolęd, którymi katują nas co najmniej od początku grudnia wszystkie bez wyjątku... 45
  • Polacy mogliby pomagać bardziej 26 gru 2018, 20:00 Chętnie bym zaprosił polskich polityków do obozów, w których działamy. Może to ich przekona do przyjęcia choć kilkunastu uchodźców? – zastanawia się Wojciech Wilk, prezes Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM). 46
  • Prognozy 2019 26 gru 2018, 20:00 1. Waluty NADCHODZĄ ZŁE CZASY DLA FRANKOWICZÓW. NA ŚWIECIE pomału zaczyna się spowolnienie gospodarcze, co oznacza, że będą rosnąć bezpieczne waluty, jak jen czy frank. Dolar jest teraz bardzo przewartościowany, więc w przyszłym roku... 50
  • Polski czempion 26 gru 2018, 20:00 LOT jest dziś najdynamiczniej rozwijającą się linią lotniczą w Europie. 52
  • ARP S.A. tworzy dobry klimat dla inwestycji 26 gru 2018, 20:00 Gry wideo, restrukturyzacja, finansowanie przedsiębiorstw czy zarządzanie specjalnymi strefami ekonomicznymi. Obszary działalności Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. są bardzo rozległe. 54
  • Korepetycje dla przedsiębiorców 26 gru 2018, 20:00 Co nam robią Facebook i Google, czy euro da się naprawić, czy jesteś frajerem oraz jak powstało imperium Big Maca. Oto subiektywny przewodnik po książkach biznesowych roku. 58
  • Udany rok PKP Intercity 26 gru 2018, 20:00 PKP Intercity realizuje największy program inwestycyjny w swojej historii oraz rozbudowuje ofertę połączeń krajowych i międzynarodowych. Podróżni to doceniają. 62
  • Potęga polskiej wsi 26 gru 2018, 20:00 1 mld zł przychodu – taką kwotą trzeba było się pochwalić, by trafić do trzydziestki największych firm rolniczych w Polsce. 64
  • Rzucamy rękawicę wielkim graczom 26 gru 2018, 20:00 Polska żywność wygrywa na świecie swoim smakiem i jakością. My ze swojej strony pomagamy marketingowo – mówi Piotr Serafin, dyrektor generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. 66
  • Tradycja się liczy 26 gru 2018, 20:00 Toruński wytwórca wódek to jeden z ostatnich producentów wódki z polskim kapitałem – mówi Grzegorz Grabowski, dyrektor zarządzający Toruńskich Wódek Gatunkowych. 69
  • Krok milowy dla ochrony klimatu 26 gru 2018, 20:00 Przyjęty podczas szczytu klimatycznego COP24 Pakiet katowicki tworzy reguły światowej polityki klimatycznej na najbliższe lata. 70
  • Renesans eleganckiej muchy 26 gru 2018, 20:00 Co łączy wysoką modę i używaną odzież? Na pewno najnowsza kolekcja projektanta mody Mariusza Przybylskiego BOW RE:TIED, stworzona we współpracy z firmą VIVE Textile Recycling. 74
  • Naszą misją są innowacje 26 gru 2018, 20:00 Nasza firma co roku przeznacza na badania i rozwój średnio 18 proc. obrotów – mówi Oliver Koehncke, dyrektor generalny Boehringer Ingelheim Polska. 76
  • Ćwierć wieku cyfrowej rewolucji 26 gru 2018, 20:00 Przyznanie nagród im. prof. Tomasza Hofmokla osobom zasłużonym dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego zbiegło się z obchodami 25. rocznicy istnienia NASK. 78
  • Osładzamy Polakom życie 26 gru 2018, 20:00 Słodkie przekąski mają rację bytu w epoce fit i zdrowego trybu życia. Zmianie uległy tylko trendy ich spożycia – mówi Robert Rudnicki, prezes FC Pszczółka sp. z o.o. 80
  • Populizm zostanie z nami na dłużej 26 gru 2018, 20:00 Populizm stał się obelgą służącą do okładania politycznych przeciwników. Jednak takie partie po prostu lepiej rozgrywają rosnące poczucie niechęci do elit lekceważących problemy zwykłych ludzi – mówi prof. Roger Eatwell. 83
  • Know How 26 gru 2018, 20:00 Pierścienie tylko na chwilę Choć to może z naszego punktu widzenia odległa perspektywa, ale według NASA za 300 mln lat, a być może nawet już za 100 mln lat Saturna nie będą otaczać charakterystyczne dla tej planety pierścienie... 86
  • Powstanie Wielkopolskie: zasłużone zwycięstwo 26 gru 2018, 20:00 Powstanie Wielkopolskie, które rozpoczęło się 100 lat temu w Poznaniu, było pierwszym wielkim sukcesem wojskowym i politycznym odradzającego się państwa polskiego. 100 lat temu w Poznaniu Wielkopolanom zawdzięczamy wprowadzenie do polskiej polityki pojęć i dyskusji, które są... 87
  • Bohaterowie, których być może jeszcze nie znacie 26 gru 2018, 20:00 Na sukces wielkopolskiego zrywu zapracowało znacznie więcej osób mniej znanych niż Ignacy Paderewski, którego postać przysłoniła pamięć o nich. 91
  • Paderewski. Nauczyciel patriotyzmu 26 gru 2018, 20:00 W spektaklu, w którym gram, Paderewski – nawet w kapciach i piżamie – opowiada o swoim największym pragnieniu, czyli o tym, by Polska wróciła na mapę Europy – mówi Krzysztof Tyniec, aktor. 93
  • Scalić rozszczepiony umysł 26 gru 2018, 20:00 Słyszy głosy, choć nikt nie mówi, czuje się osaczony, prześladowany: mózg chorego na schizofrenię jest jak ogarnięty pożarem. Dziś można już jednak tę chorobę leczyć skutecznie. 96
  • Schudnąć raz na zawsze 26 gru 2018, 20:00 Obiecujesz sobie, że zrzucisz wagę. Przechodzisz na dietę, a po kilku tygodniach witasz efekt jo-jo. Co zrobić, żeby tym razem naprawdę się udało? 98
  • Cyfrowa nieśmiertelność 26 gru 2018, 20:00 Dotarcie do najbliższych gwiazd może wymagać odbycia podróży trwającej wiele ludzkich pokoleń. Zatem przedłużenie ludzkiego życia i poszukiwanie nieśmiertelności mogą odegrać istotną rolę w badaniach Wszechświata. Narodził się też pomysł, by wgrać świadomość człowieka do... 101
  • Strój dźwięków 26 gru 2018, 20:00 Nie myślę o tym, do kogo piszę, tylko piszę do siebie Tylko wtedy mam gwarancję, że to jest w porządku – mówi Mela Koteluk, która powraca z nową płytą. 105
  • Udręka i ekstaza 26 gru 2018, 20:00 Koncerty gwiazd światowego formatu, „Gwiezdne wojny” i „Godzilla” w kinach, ostatni sezon „Gry o tron” w HBO czy nowa powieść Michela Houellebecqa – recenzenci „Wprost” zapowiadają, że w 2019 r. nie będziemy się nudzić. 108
  • Pisanie to wolność 26 gru 2018, 20:00 31 powieści w wieku 31 lat to dla Remigiusza Mroza chyba za mało. Właśnie napisał książkę „O pisaniu na chłodno”. 112
  • Wydarzenie 26 gru 2018, 20:00 Nowa Polska, nowa sztuka Po dobrej wystawie o Paderewskim i średniej o Józefie Brandcie otrzymujemy trzecią odsłonę cyklu „Niepodległa”. Choć „bohaterką” ekspozycji jest rocznica 1918 r., to kurator Piotr Rypson – niestety... 114
  • Film 26 gru 2018, 20:00 Dorosłe dzieci ANNE-DAUPHINE JULLIAND WIE, O CZYM OPOWIADA. Zna ból po stracie dziecka. Wysiedziała swoje w szpitalach, na oddziałach pediatrycznych, w których kolorowe obrazki mają odwrócić oczy od śmierci i cierpienia. I właśnie o... 115
  • Muzyka 26 gru 2018, 20:00 Boss na Broadwayu Bruce Springsteen, „Bruce Springsteen on Broadway”, Sony Music W rankingu najbardziej niedocenionych w Polsce ikon rocka Springsteen plasowałby się w czołówce. Niby wszyscy go znają, ale żeby tak pochwalić się... 116
  • Książka 26 gru 2018, 20:00 Droga przez mękę JEDEN Z NAJWYBITNIEJSZYCH POLSKICH KOMPOZYTORÓW WSPÓŁCZESNYCH ZMARŁ W 2010 R. Teraz dziennikarka i muzykolożka Maria Wilczek-Krupa napisała jego świetną biografię. Są w niej fragmenty o dzieciństwie na Śląsku,... 117
  • Kalejdoskop 26 gru 2018, 20:00 Chwilo, trwaj Teatr to być może najbardziej ulotna ze sztuk, dlatego tak ważna jest teatralna fotografia – utrwala dzieło, którego za chwilę nie będzie. Instytut Teatralny już po raz czwarty zorganizował konkurs, którego plon możemy... 118
  • Kulturalna trzynastka 26 gru 2018, 20:00 Tomasz Szczepanik MUZYK, KOMPOZYTOR, WOKALISTA ZESPOŁU PECTUS 120
  • Śpieszmy się umawiać na kawę... 26 gru 2018, 20:00 Nie żyje moja wielka przyjaciółka Zuzia Łapicka. Jeszcze na premierze filmu „Fuga”, parę tygodni temu, rozmawialiśmy, że musimy się koniecznie spotkać na kawę, miałem Jej dać „Dziennik kubański”, on by się jej podobał...... 121
  • Zrób sobie… Solorza 26 gru 2018, 20:00 Czego państwo sobie życzą w nowym roku? Sławy i pieniędzy? Świetnie się składa, bo właśnie mamy tu eksperta w dziedzinie mediów i finansów. 122

ZKDP - Nakład kontrolowany