Paderewski. Nauczyciel patriotyzmu

Paderewski. Nauczyciel patriotyzmu

Ignacy Jan Paderewski przy fortepianie, 1925 rok
Ignacy Jan Paderewski przy fortepianie, 1925 rok / Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
W spektaklu, w którym gram, Paderewski – nawet w kapciach i piżamie – opowiada o swoim największym pragnieniu, czyli o tym, by Polska wróciła na mapę Europy – mówi Krzysztof Tyniec, aktor.
ROZMAWIAŁ Adam Cissowski

Bardzo często mówi się teraz o modzie na patriotyzm. Co to słowo oznacza dla pana?

To jest coś, co tkwi w sercu każdego z nas i co tak naprawdę każdy odczuwa na swój sposób. Mój patriotyzm nie jest na klapie, on jest głęboko pod klapą, pod koszulą, w moim sercu. Wiążą się z nim chwile, które powodują, że jesteśmy wzruszeni, zamyśleni, zadumani. Często spotykam się z rodakami za granicą i, proszę mi wierzyć, że chociaż mieszkają daleko od lat, to ich serca biją pod szerokością geograficzną ojczyzny. Bardzo wielu tych Polaków serca ma nadal tutaj, w Polsce.

Spektakl „Fantazja polska” w Teatrze Ateneum, w którym gra pan główną rolę, wpisuje się w obchody 100-lecia niepodległości. To dobry sposób, by poprzez sztukę przypomnieć postać Paderewskiego?

Tak, zwłaszcza że to, co proponuje reżyser Andrzej Strzelecki, to przedstawienie Paderewskiego i jego żony w codzienności, w sposób pozbawiony patosu i afiszowego patriotyzmu. Widzimy ich od kuchni, zaglądamy do ich domu przez dziurkę od klucza, widząc to, co się działo w apartamencie prezydenckim w hotelu w Nowym Jorku. Ale nawet w kapciach i piżamie Paderewski nadal mówi o ważnych sprawach, o swoich wielkich pragnieniach. A największym pragnieniem było to, by Polska powróciła na mapę Europy.

To się udało w 1918 r.

Także dzięki ogromnym staraniom Paderewskiego, ale również fenomenalnemu splotowi okoliczności, że akurat był w Ameryce, że spotkał takiego człowieka, jak pułkownik Edward House, który był nieoficjalnym doradcą prezydenta Wilsona. Ta sztuka dotyka nie tylko niepodległości Polski, ale też staje się pewnym uniwersum, ponieważ mówi o okropieństwach wojny. Może nie wszyscy dziś sobie uświadamiają, że Unia Europejska powstała po to, żeby nie było wojen w Europie. Kto o tym zapomina, powinien sobie przypomnieć.

Za życia swoją popularnością Paderewski dorównywał dzisiejszym światowym gwiazdom muzyki pop. Dlaczego tak niewielu współczesnych o tym pamięta?

Sięgam pamięcią do mojej edukacji w szkole podstawowej i nie przypominam sobie, żeby ktoś dużo mówił o Paderewskim. Było więcej o Kościuszce czy Pułaskim. Teraz z okazji rocznicy wszyscy sobie o nim przypomnieli. Śmiem twierdzić, że 99 proc. Polaków nadal nie wie, kim był płk House, który bardzo przyczynił się do naszej niepodległości. Był przyjacielem Paderewskiego i orędownikiem tego, by Polska powróciła na mapę Europy.

Podobno Paderewski odczuwał niechęć do grania na pianinie…

To prawda. Nawet w jednej scenie mówię jako Paderewski: „Wiedziałem, że nie lubię grać na fortepianie, ale nie wiedziałem, że aż tak”. On był świetnym mówcą i wolał przemawiać niż grać, bo wtedy słuchały go tysiące, a jak grał – tylko setki, ponieważ nie było aż tak wielkich sal muzycznych. Myślę, że było w tym trochę kokieterii człowieka wielkiego formatu, zmęczonego popularnością.

Jak na owe czasy Paderewski zarabiał ogromne pieniądze.

To prawda. Bilet na jego koncert kosztował 600 dolarów. Był bardzo zamożny, ale umiał się dzielić z rodakami, choćby poprzez założony przez siebie Polski Centralny Komitet Ratunkowy. To był naprawdę wielki artysta i wielki człowiek. Nigdy nie spotkałem się, żeby ktoś mu zarzucił, że był zarozumiały, zwyczajnie nie gwiazdorzył. To był rzadki w kulturze typ artysty, który nie robi kariery, ona po prostu robiła się sama.

Otaczał się też kobietami, które poznajemy w spektaklu. Jaki miały wpływ na jego życie?

Żona trochę matkowała Paderewskiemu, próbowała robić za jego menedżerkę, taką opiekunkę. Bardzo mu to odpowiadało, bo wielcy artyści nie lubią zajmować się dniem powszednim, lubią, jak ktoś poprawia im krawat, dba, żeby buty były wyczyszczone i żeby artysta nie spóźnił się na spotkanie. Taką właśnie funkcję pełniła pani Paderewska.

W wyższych sferach miała jednak opinię kobiety niereprezentacyjnej.

Uważano, że nie pasuje do męża, ukazywały się różne żarty na jej temat. Sam Ignacy Paderewski zawsze odnosił się jednak do niej z uczuciem i dużą wyrozumiałością.

Czy Paderewski, a tym samym pan, gra w spektaklu na fortepianie?

Na szczęście nie gram, ale na początku, w trakcie i na końcu sztuki jest prezentowany obszerny fragment kompozycji Paderewskiego, czyli tytułowej „Fantazji polskiej”.

Czy wcielając się w postać Paderewskiego, odkrył pan jakieś podobieństwo do artysty?

Jedyne podobieństwo jest takie, że uprawiamy artystyczne zawody. Paderewski był fenomenalnym wirtuozem, a ja o sobie nie mogę tego powiedzieć, nawet jeżeli chodzi o aktorstwo. Jeżeli ktoś by mnie tak nazwał, to przypuszczam, że by jednak przesadził. Dzban mej próżności byłby z pewnością wypełniony po brzegi, ale tak nawet nie próbuję się mierzyć z Paderewskim.

Okładka tygodnika WPROST: 1/2019
Więcej możesz przeczytać w 1/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2019 (1867)

  • Bądźmy otwarci na zmiany 26 gru 2018, 20:00 Co przyniesie 2019 r.? Na to pytanie poszukujemy odpowiedzi w tym wydaniu „Wprost”. Zapraszam do lektury. Ja natomiast dodam: nowy rok przyniesie zmiany, jakich się nie spodziewamy. Niby wiemy, że świat się zmienia, ale nie do końca sobie... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 gru 2018, 20:00 OPOZYCJA MODLI SIĘ O ARESZTOWANIA. To nie żart, tylko wnioski płynące z wyborów samorządowych. W Koszalinie, mieście posła Stanisława G. (aresztowanego przed wyborami samorządowymi, wypuszczonego i ostatnio ponownie zatrzymanego),... 6
  • Obraz tygodnia 26 gru 2018, 20:00 3+1 Najskromniejszy polski gwiazdor Dawid Podsiadło 3 razy z rzędu wystąpił na wyprzedanym do ostatniego miejsca Torwarze, więc z rozpędu zagrał jeszcze na Dużej Scenie Teatru Narodowego Przegrany Jose Mourinho, największy megaloman... 8
  • Info radar 26 gru 2018, 20:00 PiS szykuje program dla Polonii Partia Jarosława Kaczyńskiego chce zaproponować program pomocowy dla Polaków wracających z emigracji. – Dostajemy sygnały, że ci, którzy wyjechali za granicę w celach zarobkowych, są skłonni wrócić... 10
  • Kusząca wizja wcześniejszych wyborów 26 gru 2018, 20:00 OSTATNIO SCENA POLITYCZNA ŻYJE SPEKULACJAMI, CZY DOJDZIE DO SKRÓCENIA kadencji obecnego parlamentu i w związku z tym wyborów do Sejmu i Senatu będziemy mieli wczesną wiosną. Opozycja grzmi, że PiS boi się protestów społecznych oraz... 11
  • Utrata płynie przez kawiarnię 26 gru 2018, 20:00 Pusto się robi wokół, coraz bardziej pusto. Ludzie umierają i wtedy dokładnie widać, jak to ktoś głupio wymyślił, że nie ma ludzi niezastąpionych. 12
  • Dobry rok 2019? 26 gru 2018, 20:00 Lewo TO BĘDZIE DOBRY ROK. ROK ATRAKCJI, NIESPODZIANEK I CUDÓW. Atrakcji – bo idą wybory, szykują się więc zmiany, będą emocje, rotacje, nowe twarze, nowe hasła. Niespodzianek – bo kandydaci mają coraz więcej narzędzi, by nas... 14
  • Trendy 2019 26 gru 2018, 20:00 1. Donald Tusk To nazwisko w przyszłym roku będzie budziło największe emocje na naszej scenie politycznej. Powrotu Donalda Tuska do działalności publicznej w Polsce wyczekuje spora grupa polityków opozycji. Jedni dlatego, iż stracili na... 16
  • Polityczne rafy 2019 26 gru 2018, 20:00 Ten rok przesądzi o naszej scenie politycznej na najbliższe cztery lata. Nic dziwnego, że politycy szykują się do dziewięciomiesięcznej batalii o władzę. „Wprost” przewiduje, co może wywrócić ich plany. 26
  • Nie przesuwajmy Polski na Wschód 26 gru 2018, 20:00 Jedyny realny wybór, przed jakim stoi Polska, to opcja prozachodnia i opcja wschodnia – mówi prof. Jerzy Buzek, były premier i szef Parlamentu Europejskiego. 31
  • PiS przegra, ale wygra 26 gru 2018, 20:00 Sądzę, że po wyborach parlamentarnych PiS utrzyma władzę – mówi prof. Janusz Czapiński, psycholog społeczny. 37
  • Lis w samotrzasku 26 gru 2018, 20:00 Pogmatwane dzieje podwyżki cen prądu, która ma ponoć być, a jednocześnie jej nie będzie, są prognozą tego, jak w polskiej polityce będzie wyglądać rok 2019. Podwójne wybory sprawiają, że od obecnej zimy aż do przyszłej późnej... 39
  • Jest tylko czas teraźniejszy 26 gru 2018, 20:00 Po co takich ludzi jak Ola się reanimuje? Po co się ich bierze na OIOM, po co ich się ratuje, skoro za chwilę ich się zostawia? Jeśli jesteśmy tak oszczędni, to skasujmy ratowanie – mówi Ewa Błaszczyk. 41
  • Testament Miętusa i Syfona 26 gru 2018, 20:00 Przełom roku. Trzeba podsumować, składać życzenia, podejmować noworoczne postanowienia. Pod dyktando i pod presją tradycji, kultury, mediów. I w takt kolęd, którymi katują nas co najmniej od początku grudnia wszystkie bez wyjątku... 45
  • Polacy mogliby pomagać bardziej 26 gru 2018, 20:00 Chętnie bym zaprosił polskich polityków do obozów, w których działamy. Może to ich przekona do przyjęcia choć kilkunastu uchodźców? – zastanawia się Wojciech Wilk, prezes Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM). 46
  • Prognozy 2019 26 gru 2018, 20:00 1. Waluty NADCHODZĄ ZŁE CZASY DLA FRANKOWICZÓW. NA ŚWIECIE pomału zaczyna się spowolnienie gospodarcze, co oznacza, że będą rosnąć bezpieczne waluty, jak jen czy frank. Dolar jest teraz bardzo przewartościowany, więc w przyszłym roku... 50
  • Polski czempion 26 gru 2018, 20:00 LOT jest dziś najdynamiczniej rozwijającą się linią lotniczą w Europie. 52
  • ARP S.A. tworzy dobry klimat dla inwestycji 26 gru 2018, 20:00 Gry wideo, restrukturyzacja, finansowanie przedsiębiorstw czy zarządzanie specjalnymi strefami ekonomicznymi. Obszary działalności Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. są bardzo rozległe. 54
  • Korepetycje dla przedsiębiorców 26 gru 2018, 20:00 Co nam robią Facebook i Google, czy euro da się naprawić, czy jesteś frajerem oraz jak powstało imperium Big Maca. Oto subiektywny przewodnik po książkach biznesowych roku. 58
  • Udany rok PKP Intercity 26 gru 2018, 20:00 PKP Intercity realizuje największy program inwestycyjny w swojej historii oraz rozbudowuje ofertę połączeń krajowych i międzynarodowych. Podróżni to doceniają. 62
  • Potęga polskiej wsi 26 gru 2018, 20:00 1 mld zł przychodu – taką kwotą trzeba było się pochwalić, by trafić do trzydziestki największych firm rolniczych w Polsce. 64
  • Rzucamy rękawicę wielkim graczom 26 gru 2018, 20:00 Polska żywność wygrywa na świecie swoim smakiem i jakością. My ze swojej strony pomagamy marketingowo – mówi Piotr Serafin, dyrektor generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. 66
  • Tradycja się liczy 26 gru 2018, 20:00 Toruński wytwórca wódek to jeden z ostatnich producentów wódki z polskim kapitałem – mówi Grzegorz Grabowski, dyrektor zarządzający Toruńskich Wódek Gatunkowych. 69
  • Krok milowy dla ochrony klimatu 26 gru 2018, 20:00 Przyjęty podczas szczytu klimatycznego COP24 Pakiet katowicki tworzy reguły światowej polityki klimatycznej na najbliższe lata. 70
  • Renesans eleganckiej muchy 26 gru 2018, 20:00 Co łączy wysoką modę i używaną odzież? Na pewno najnowsza kolekcja projektanta mody Mariusza Przybylskiego BOW RE:TIED, stworzona we współpracy z firmą VIVE Textile Recycling. 74
  • Naszą misją są innowacje 26 gru 2018, 20:00 Nasza firma co roku przeznacza na badania i rozwój średnio 18 proc. obrotów – mówi Oliver Koehncke, dyrektor generalny Boehringer Ingelheim Polska. 76
  • Ćwierć wieku cyfrowej rewolucji 26 gru 2018, 20:00 Przyznanie nagród im. prof. Tomasza Hofmokla osobom zasłużonym dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego zbiegło się z obchodami 25. rocznicy istnienia NASK. 78
  • Osładzamy Polakom życie 26 gru 2018, 20:00 Słodkie przekąski mają rację bytu w epoce fit i zdrowego trybu życia. Zmianie uległy tylko trendy ich spożycia – mówi Robert Rudnicki, prezes FC Pszczółka sp. z o.o. 80
  • Populizm zostanie z nami na dłużej 26 gru 2018, 20:00 Populizm stał się obelgą służącą do okładania politycznych przeciwników. Jednak takie partie po prostu lepiej rozgrywają rosnące poczucie niechęci do elit lekceważących problemy zwykłych ludzi – mówi prof. Roger Eatwell. 83
  • Know How 26 gru 2018, 20:00 Pierścienie tylko na chwilę Choć to może z naszego punktu widzenia odległa perspektywa, ale według NASA za 300 mln lat, a być może nawet już za 100 mln lat Saturna nie będą otaczać charakterystyczne dla tej planety pierścienie... 86
  • Powstanie Wielkopolskie: zasłużone zwycięstwo 26 gru 2018, 20:00 Powstanie Wielkopolskie, które rozpoczęło się 100 lat temu w Poznaniu, było pierwszym wielkim sukcesem wojskowym i politycznym odradzającego się państwa polskiego. 100 lat temu w Poznaniu Wielkopolanom zawdzięczamy wprowadzenie do polskiej polityki pojęć i dyskusji, które są... 87
  • Bohaterowie, których być może jeszcze nie znacie 26 gru 2018, 20:00 Na sukces wielkopolskiego zrywu zapracowało znacznie więcej osób mniej znanych niż Ignacy Paderewski, którego postać przysłoniła pamięć o nich. 91
  • Paderewski. Nauczyciel patriotyzmu 26 gru 2018, 20:00 W spektaklu, w którym gram, Paderewski – nawet w kapciach i piżamie – opowiada o swoim największym pragnieniu, czyli o tym, by Polska wróciła na mapę Europy – mówi Krzysztof Tyniec, aktor. 93
  • Scalić rozszczepiony umysł 26 gru 2018, 20:00 Słyszy głosy, choć nikt nie mówi, czuje się osaczony, prześladowany: mózg chorego na schizofrenię jest jak ogarnięty pożarem. Dziś można już jednak tę chorobę leczyć skutecznie. 96
  • Schudnąć raz na zawsze 26 gru 2018, 20:00 Obiecujesz sobie, że zrzucisz wagę. Przechodzisz na dietę, a po kilku tygodniach witasz efekt jo-jo. Co zrobić, żeby tym razem naprawdę się udało? 98
  • Cyfrowa nieśmiertelność 26 gru 2018, 20:00 Dotarcie do najbliższych gwiazd może wymagać odbycia podróży trwającej wiele ludzkich pokoleń. Zatem przedłużenie ludzkiego życia i poszukiwanie nieśmiertelności mogą odegrać istotną rolę w badaniach Wszechświata. Narodził się też pomysł, by wgrać świadomość człowieka do... 101
  • Strój dźwięków 26 gru 2018, 20:00 Nie myślę o tym, do kogo piszę, tylko piszę do siebie Tylko wtedy mam gwarancję, że to jest w porządku – mówi Mela Koteluk, która powraca z nową płytą. 105
  • Udręka i ekstaza 26 gru 2018, 20:00 Koncerty gwiazd światowego formatu, „Gwiezdne wojny” i „Godzilla” w kinach, ostatni sezon „Gry o tron” w HBO czy nowa powieść Michela Houellebecqa – recenzenci „Wprost” zapowiadają, że w 2019 r. nie będziemy się nudzić. 108
  • Pisanie to wolność 26 gru 2018, 20:00 31 powieści w wieku 31 lat to dla Remigiusza Mroza chyba za mało. Właśnie napisał książkę „O pisaniu na chłodno”. 112
  • Wydarzenie 26 gru 2018, 20:00 Nowa Polska, nowa sztuka Po dobrej wystawie o Paderewskim i średniej o Józefie Brandcie otrzymujemy trzecią odsłonę cyklu „Niepodległa”. Choć „bohaterką” ekspozycji jest rocznica 1918 r., to kurator Piotr Rypson – niestety... 114
  • Film 26 gru 2018, 20:00 Dorosłe dzieci ANNE-DAUPHINE JULLIAND WIE, O CZYM OPOWIADA. Zna ból po stracie dziecka. Wysiedziała swoje w szpitalach, na oddziałach pediatrycznych, w których kolorowe obrazki mają odwrócić oczy od śmierci i cierpienia. I właśnie o... 115
  • Muzyka 26 gru 2018, 20:00 Boss na Broadwayu Bruce Springsteen, „Bruce Springsteen on Broadway”, Sony Music W rankingu najbardziej niedocenionych w Polsce ikon rocka Springsteen plasowałby się w czołówce. Niby wszyscy go znają, ale żeby tak pochwalić się... 116
  • Książka 26 gru 2018, 20:00 Droga przez mękę JEDEN Z NAJWYBITNIEJSZYCH POLSKICH KOMPOZYTORÓW WSPÓŁCZESNYCH ZMARŁ W 2010 R. Teraz dziennikarka i muzykolożka Maria Wilczek-Krupa napisała jego świetną biografię. Są w niej fragmenty o dzieciństwie na Śląsku,... 117
  • Kalejdoskop 26 gru 2018, 20:00 Chwilo, trwaj Teatr to być może najbardziej ulotna ze sztuk, dlatego tak ważna jest teatralna fotografia – utrwala dzieło, którego za chwilę nie będzie. Instytut Teatralny już po raz czwarty zorganizował konkurs, którego plon możemy... 118
  • Kulturalna trzynastka 26 gru 2018, 20:00 Tomasz Szczepanik MUZYK, KOMPOZYTOR, WOKALISTA ZESPOŁU PECTUS 120
  • Śpieszmy się umawiać na kawę... 26 gru 2018, 20:00 Nie żyje moja wielka przyjaciółka Zuzia Łapicka. Jeszcze na premierze filmu „Fuga”, parę tygodni temu, rozmawialiśmy, że musimy się koniecznie spotkać na kawę, miałem Jej dać „Dziennik kubański”, on by się jej podobał...... 121
  • Zrób sobie… Solorza 26 gru 2018, 20:00 Czego państwo sobie życzą w nowym roku? Sławy i pieniędzy? Świetnie się składa, bo właśnie mamy tu eksperta w dziedzinie mediów i finansów. 122

ZKDP - Nakład kontrolowany