Jak się obronić przed molestowaniem

Jak się obronić przed molestowaniem

Molestowanie
Molestowanie / Źródło: Fotolia / Gina Sanders
Nawet jeśli sprawca molestowania ma silną pozycję w firmie, wysokie stanowisko, jest ogólnie lubiany, jego ofiara nie musi być bezradna.

Problem z molestowaniem zaczyna się już na samym początku, czyli wtedy, kiedy trzeba je nazwać. Kiedy ktoś powtarza: ładnie dziś wyglądasz, ładny dekolt, w tych butach masz obłędne nogi, czy to są komplementy czy molestowanie? Albo kiedy mówi mniej więcej to samo, tylko w wulgarny sposób, to jest już molestowanie czy zwykłe chamstwo? A jeśli szef na wyjeździe firmowym zaprasza nocą do swojego pokoju albo po pracy do siebie do domu na seks, czy to jest podrywanie czy molestowanie? Kodeks pracy mówi, że molestowanie to każde niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika, w szczególności stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Zachowanie to może mieć elementy fizyczne, werbalne lub pozawerbalne. Karolina Kędziora, prawniczka, prezeska Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego, w skrócie definiuje to jako zachowanie niepożądane.

Jeśli więc ktoś nie chce, żeby szef czy współpracownik żartował, komentował wygląd, figurę, dotykał, a mimo to druga osoba to robi, możemy mówić o molestowaniu. – Miałam klientkę, której szef kręcił loka, chociaż nie życzyła sobie tego – opowiada prawniczka. Inna jej klientka słuchała, choć nie chciała, seksistowskich żartów kierownika innego działu. Obie te rzeczy można zakwalifikować jako molestowanie. Oprócz oczywistych, jak uzależnianie awansu od seksu, czego doświadczyła np. Aneta Krawczyk od polityków Samoobrony.

Sprzeciw

Żeby zachowanie w pracy mogło być uznane za niechciane, ofiara musi się sprzeciwić. Jeśli więc szef bawi się włosami podwładnej, a ona się przy tym śmieje i zachowuje tak, jakby była zadowolona, to mimo tego, co naprawdę czuje, jego zachowanie trudno będzie uznać za molestowanie. Ofiara musi wyraźnie powiedzieć, że nie życzy sobie dotykania, żartów, napastowania czy nawet wieszania kalendarza z nagimi modelkami. Karolina Kędziora, która prowqadzi szkolenia pracowników i kadry menedżerskiej na temat dyskryminacji, w tym molestowania, opowiada o pewnym szefie, który przez wiele lat przekraczał granice wobec swoich podwładnych, nie wiedząc, że to, co robi, jest dla nich krzywdzące. Nikt mu o tym nie powiedział, a jemu samemu zabrakło wrażliwości, by to wyczuć. Dopiero na szkoleniu dowiedział się, że jego zachowanie może zostać potraktowane jako molestowanie. Nieważne, czy sprawca miał zamiar naruszyć czyjąś godność, ale czy to zrobił. Potrzebna jest jednak wyraźna informacja od ofiary, że tak się stało.

Zgłoszenie

Wiele firm, zwłaszcza dużych korporacji, ma własne procedury antydyskryminacyjne. Ich wprowadzenie leży w interesie samych pracodawców, bo jeśli w firmie dojdzie do molestowania, to właśnie oni będą odpowiadać za to, że temu nie przeciwdziałali. W ramach procedury firma może powołać komisję, która zbada sprawę, tak jak to było w TVN w sprawie Kamila Durczoka. – To dobre rozwiązanie, zalecam je często ofiarom, zanim zdecydują się pójść do sądu, bo jeśli z niego nie skorzystają, mogą w oczach sądu stracić wiarygodność – mówi Karolina Kędziora. – Jeśli jednak ofiara nie skorzysta z procedury, ważne, żeby wykazała dlaczego. Powodem może być to, że sprawca zasiada w tej komisji, albo to, że jest prezesem firmy. Najczęściej jednak ofiary się boją, że zgłoszenie nie pozostanie poufne i inni pracownicy oraz sprawcy dowiedzą się o nim lub że zgłoszona sprawa nie zostanie rozpatrzona. Co z tego, że ktoś zgłosił molestowanie, skoro przez rok nikt się tym nie zajął, a sprawca robi nadal to, co robił? Często bywa też tak, że sprawca ma wysoką pozycję w firmie, zapewnia jej dobrą sprzedaż czy oglądalność, jest więc dla szefów ważniejszy niż ofiara. Wtedy tym trudniej zdecydować się na zgłoszenie skargi. Z procedur antydyskryminacyjnych nie skorzysta również pracownica małego sklepiku na prowincji, którą właściciel tego sklepiku poklepuje po pośladkach albo łapie na zapleczu za biust. W małych firmach nie działają zwykle takie procedury, jedyne rozwiązanie problemu to sąd pracy.

Dowód i uprawdopodobnienie

Kiedy ofiara zdecyduje się skorzystać z procedury antydyskryminacyjnej w swojej firmie, powinna dostarczyć materiał, który będzie można przeanalizować. Nie muszą to być dowody, to pracodawca musi udowodnić, że nie doszło do molestowania. Ofiara powinna to tylko uprawdopodobnić. Oczywiście, jeśli ma dowody, tym lepiej. Dowodem mogą być zeznania świadków, SMS-y i e-maile od sprawcy z propozycjami, żartami czy szantażem. Uprawdopodobnieniem będzie ślad po wyrażonym wyraźnie sprzeciwie. Karolina Kędziora podaje przykład: ofiara może wysłać do sprawcy e-maila, w którym napisze, że zachował się wobec niej niedopuszczalnie i nie życzy sobie tego na przyszłość. Jeśli sprzeciw nie przyniesie rezultatów, należy powiadomić o sytuacji, najlepiej w e-mailu, pracodawcę, bo ma on prawny obowiązek zareagować na zgłoszenie.

Jeśli sprawa trafi do sądu, będzie się toczyć nie przeciw molestującemu, a przeciwko pracodawcy, który nie zareagował. W jego interesie jest więc, by do takich sytuacji w jego firmie nie dochodziło. A jeżeli ofiarą jest sprzedawczyni z małego sklepiku, gdzie nikt się ze sobą nie porozumiewa e-mailowo, może zrobić notatkę z opisem tego, co się stało. Zdarza się, że wystarczy przedstawienie wiarygodnej wersji wydarzeń. Może też poprosić świadków, np. klientów, żeby potwierdzili, że szef seksistowsko z niej żartował. Z tym ostatnim jednak może być problem, bo tego typu żarty wciąż wielu Polaków traktuje jak zwykłe zachowanie, a kobiety, którym one przeszkadzają, jak problematyczne dziwaczki, przewrażliwione albo zaczadzone przez feministki. Z tego powodu kobiety boją się nawet reagować i sprzeciwiać, nie mają społecznego poparcia. Koledzy mogą je wyśmiać i nikt się za nimi nie wstawi. W sytuacji seksualnego szantażu sąd może wziąć pod uwagę nagranie. Wprawdzie nie wolno nagrywać nikogo bez jego wiedzy, kiedy jednak zależy od tego dobro pokrzywdzonego, sąd może uznać taki dowód.

Procedury

Komisja działająca w firmie może zwolnić sprawcę dyscyplinarnie albo rozstać się z nim za porozumieniem stron, jak to zrobił TVN z Kamilem Durczokiem po zakończeniu pracy tamtejszej komisji. Karolina Kędziora opowiada o firmie, która zwolniła dyscyplinarnie jednego z kierowników za to, że głośno opowiadał seksistowskie żarty. Sprawę zgłosiła jedna z pracownic, która niedawno zaczęła tam pracę. Chociaż pracownik kadry kierowniczej nie był jej przełożonym, pracodawca wręczył mu wypowiedzenie. Kierownik nie zgodził się z zarzutami, argumentował, że w firmie panuje swobodna atmosfera, wszyscy mówią sobie po imieniu i żarty nie były niestosowne, bo inni też się z nich śmiali. Sąd pierwszej instancji zgodził się z nim, ale sąd apelacyjny przyznał rację pracodawcy. Uznał, że nie ma znaczenia, czy inni pracownicy śmiali się z żartów kierownika, ważne, że jedna osoba poczuła się nimi urażona, poczuła, że narusza to jej godność.

Komisja może też wprowadzić w firmie działania zaradcze, czyli szkolenia pracowników, a przede wszystkim kadry menedżerskiej, łącznie z osobami najwyżej umocowanymi w hierarchii pracowniczej, bo to od ich zachowania zależy kultura pracy w firmie. Jeśli kierownicy niższego szczebla i szeregowi pracownicy widzą, że na pewne zachowania nie ma przyzwolenia, wystrzegają się ich, chociażby po to, by nie robić złego wrażenia na szefach. – To, że w firmach coraz częściej źle widziane są zachowania seksistowskie, zawdzięczamy też polskiej akcji #MeToo – mówi Karolina Kędziora. – Pracodawcy nie chcą, żeby przylgnął do nich wizerunek tych, którym postawiono zarzuty, bo zostaje on na lata i trzeba ciężko pracować, żeby go zmienić. Obecnie widać ruch w biznesie, firmy przyjmują całe programy antydyskryminacyjne, których elementami składowymi są skargowe procedury wewnętrzne i szkolenia podnoszące wiedzę i świadomość pracowników.

Prawo

Jeśli ofiara nie jest zadowolona z pracy komisji albo nie mogła, czy też nie chciała, z niej skorzystać, może iść bezpośrednio do sądu. W wielu miastach, także tych mniejszych, można skorzystać z pomocy prawników pro bono. Taką gotowość deklaruje też Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego, jednak ofert takiej pomocy nie jest dużo. Nie ma też pewności, jak się potoczy sprawa przed sądem, bo wiele zależy od wrażliwości sędziego. Niestety, wciąż się zdarza, że sędziowie bagatelizują przeżycia ofiary, posługują się stereotypami płciowymi, nie widzą niczego złego w seksistowskim zachowaniu. Ofiary boją się też potępienia w środowisku, które doszukuje się winy w nich, czyli w ich sposobie ubierania czy zachowania, a nie w sprawcach.

Przełamanie lęku przed wykluczeniem czy ośmieszeniem jest trudne, nawet gdy chodzi tylko o głośny sprzeciw wobec wulgarnego zachowania. Sąd może przyznać ofierze odszkodowanie. Najmniejsze wynosi równowartość jej miesięcznego wynagrodzenia. Prawo do niego przedawnia się po trzech latach. Ofiara może też zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy, która powinna przeprowadzić w firmie kontrolę. Sprawdzi, czy firma przestrzega przepisów antydyskryminacyjnych, bo pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać dyskryminacji. PiP może też wezwać do zaprzestania łamania tych przepisów. O molestowaniu seksualnym mówią kodeks pracy i ustawa wdrażająca niektóre przepisy UE w zakresie równego traktowania. Ona jednak też dotyczy sytuacji związanych z pracą. Jeśli dochodzi do przestępstwa, sprawę reguluje kodeks karny, nie obejmuje on jednak takich sytuacji, jak klepanie w pośladki, żarty czy zaczepki.

Okładka tygodnika WPROST: 6/2019
Więcej możesz przeczytać w 6/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 6/2019 (1872)

  • Prawda nas wyzwoli 3 lut 2019, 20:00 Im ludzie wiedzą mniej o powstawaniu kiełbas i praw, tym lepiej w nocy śpią – powiedział podobno Otto von Bismarck. Może i sen mają lepszy, ale za to gorzej im się żyje w dzień. Z pewnością Żelaznemu Kanclerzowi nie śniło się,... 5
  • Obraz tygodnia 3 lut 2019, 20:00 66 lat o tyle młodsza od Clinta Eastwooda jest Noor Alfallah, producentka filmowa, z którą spotyka się aktor i reżyser …dinozaury były, a ludzie nie mieli żadnej broni nowoczesnej, która pozwoliłaby je zabić. (…) Rzucali kamieniami w... 9
  • Homary wiecznie młode 3 lut 2019, 20:00 To jeden z najdłużej żyjących skorupiaków na świecie. Co jakiś czas odnawia swój organizm, stając się coraz młodszym. Może dożyć ponad 100 lat w doskonałej formie. 13
  • Niedyskrecje parlamentarne 3 lut 2019, 20:00 PO KOLEJNYCH ZATRZYMANIACH PRZEZ CBA na korytarzach sejmowych aż huczy od plotek o tym, kto będzie następny. – Mówi się, że kiedy Sławomir Nowak wróci do Polski, to go zamkną – mówi polityk zaprzyjaźniony z Nowakiem. A chodzi o... 14
  • Info radar 3 lut 2019, 20:00 Platforma Obywatelska może iść sama do wyborów Jeszcze kilka tygodni temu porozumienie między Platformą Obywatelską a PSL w sprawie stworzenia szerokiej koalicji w wyborach do Parlamentu Europejskiego było pewne. Co więcej, doszło nawet... 16
  • Taśmy z opóźnionym zapłonem 3 lut 2019, 20:00 „NIE MAM KONTA. TRZYMAM PIENIĄDZE NA KONCIE MAMY. NIE JEST TO MOJE DZIWACTWO, LECZ EFEKT DOŚWIADCZEŃ. Nie chcę dopuścić do sytuacji, że ktoś bez mojej wiedzy wpłaci na mój rachunek jakieś pieniądze, a na drugi dzień przeczytam o tym... 18
  • Dobrze się czuję jako dziewczyna z giwerą 3 lut 2019, 20:00 Rozmowa z Agnieszką Dygant, odtwórczynią roli „Niani” w filmie Patryka Vegi „Kobiety mafii 2”. 20
  • Ani bomba, ani kapiszon 3 lut 2019, 20:00 Lewo BYŁABY BOMBA, GDYBY NAGRANIA MIAŁY CHOĆ ODROBINĘ PIEPRZU; PODSŁUCHY BEZ PRZEKLEŃSTW TO JAK POTRAWA BEZ SMAKU. Byłaby bomba, gdyby udało się nagrać rozmowy, jakie Kaczyński prowadzi z innymi partyjnymi bossami, np. z Brudzińskim... 21
  • Durczok kontra „Wprost” 3 lut 2019, 20:00 Dlaczego i za co przeprasza wydawca „wprost”? PRZEPROSINY TO WYNIK WYROKU SĄDU OKRĘGOWEGO W WARSZAWIE. Dotyczą one wyłącznie artykułu, w którym opisaliśmy – naszym zdaniem naganne – zachowanie dziennikarza w mieszkaniu na... 22
  • Jak się obronić przed molestowaniem 3 lut 2019, 20:00 Nawet jeśli sprawca molestowania ma silną pozycję w firmie, wysokie stanowisko, jest ogólnie lubiany, jego ofiara nie musi być bezradna. 26
  • Przewodnik Śpiewaka po taśmach Kaczyńskiego 3 lut 2019, 20:00 Taśmy Kaczyńskiego pokazują, że prezes PiS porzucił walkę z układem i postanowił się do niego dostosować. Przez to stracił moralną wyższość nad innymi politykami. 31
  • Nie mieć nic do ukrycia 3 lut 2019, 20:00 Sun Valley to sławny amerykański kurort w stanie Idaho, gdzie Hemingway pisał „Komu bije dzwon”. Celebryci i miliarderzy zwykli zjeżdżać tam na wakacje, spotkania i konferencje. Parę lat temu, jeszcze grubo przed skandalem ze... 35
  • Klan Prezesa 3 lut 2019, 20:00 Od najwcześniejszego dzieciństwa rodzina Tomaszewskich była dla Jarosława Kaczyńskiego wzorem patriotyzmu i źródłem dumy. Teraz stała się przyczyną najpoważniejszych od lat kłopotów politycznych. 36
  • MeToo, Prezesie 3 lut 2019, 20:00 Co mają wspólnego taśmy Kaczyńskiego ujawnione przez „Gazetę Wyborczą” z polskim MeToo? Więcej, niż się na pierwszy rzut oka wydaje. Po ujawnieniu, że prezes PiS Jarosław Kaczyński prowadzi interesy w imieniu swojej partii (choć w... 41
  • Krajobraz po taśmach 3 lut 2019, 20:00 W ostatnią niedzielę stycznia do polityka opozycji zadzwonił pewien prawnik. Pięć godzin razem odsłuchiwali i redagowali taśmy, które od wtorku publikuje „Gazeta Wyborcza”. 42
  • Cios w serce Macierewicza 3 lut 2019, 20:00 Fenomenu tej relacji nie rozumiał nikt. Nawet współpracownicy byłego ministra obrony dziwili się, że Antoni Macierewicz tak długo bronił Bartłomieja M. – Czy ten odpłaci się lojalnością w areszcie? – pytają politycy opozycji. 45
  • Uwodzicielski Robert Biedroń 3 lut 2019, 20:00 Ugrupowanie Biedronia elektryzuje opinię publiczną. Wyborcy zmęczeni wojną PiS i PO dają się uwodzić byłemu prezydentowi Słupska. 48
  • Zdobyć albo być 3 lut 2019, 20:00 Tomek Mackiewicz był pasjonatem wspinania, ale nie był sportowcem pod żadnym względem. Adam Bielecki jest sportowcem – o tragedii na Nanga Parbat, ewolucji alpinizmu i narodowych wyprawach wspinaczkowych mówi Włodzimierz Kierus. 51
  • Nauka o hejcie 3 lut 2019, 20:00 Szkoła powinna uczyć, czym jest mowa nienawiści i jak się bronić przed hejtem. Ale część organizacji katolickich uważa, że wychowanie dzieci to sprawa rodziców. 54
  • Czeski cud 3 lut 2019, 20:00 Najniższe bezrobocie w Unii, rekordowa liczba wakatów i zrównoważona siatka płac. Jak to się stało, że nasz południowy sąsiad wyrasta na światowego gospodarczego tygrysa? 58
  • Hossa Bessa 3 lut 2019, 20:00 Bankrut ścigany W internecie ruszyła strona, na której można kupić dług Ryszarda Krauzego. Wierzyciel ściga biznesmena za niezapłacone 7,6 mln euro. Nie tylko poszukuje osoby, która kupiłaby wierzytelność, ale jest też zainteresowany... 63
  • Orły Wprost nagrodzone 3 lut 2019, 20:00 Gala w Kielcach zainaugurowała IV edycję Orłów Wprost. Tytuł ten otrzymują firmy osiągające najlepsze wyniki. 64
  • Giełda dla rolników 3 lut 2019, 20:00 Rolnik, dokonując sprzedaży towaru za pośrednictwem Platformy Żywnościowej, uzyska gwarancję zapłaty oraz bezpiecznej transakcji. 66
  • Jesteśmy w stanie wojny 3 lut 2019, 20:00 Amerykanie prowadzą przeciw nam wojnę ekonomiczną oraz psychologiczną, by stworzyć atmosferę napięcia i beznadziei wśród Irańczyków. Do tego służą także sankcje – mówi dla „Wprost” wiceprezydent Iranu, Masume Ebtekar. 68
  • Konferencja irańska 3 lut 2019, 20:00 „ZAPROSZENIE PRZEZ POLSKĘ SZEFA PALESTYŃSKIEJ DYPLOMACJI POKAZUJE, ŻE SPOTKANIE W WARSZAWIE nie będzie skoncentrowane wyłącznie na Iranie” – napisał w zeszłym tygodniu na Twitterze Hamid Baeidinejad, ambasador irański w Londynie, a... 72
  • Huawei pod lupą 3 lut 2019, 20:00 Amerykanie już dawno uznali chińskiego giganta technologicznego za poważne zagrożenie. Teraz chcą, żeby to samo zrobili ich sojusznicy. 74
  • Zegar w mózgu 3 lut 2019, 20:00 Teoria dotycząca sposobu, w jaki mózg odmierza czas w skali od milisekund do sekund, nosi nazwę modelu wewnętrznego zegara i opiera się na zasadzie przypominającej działanie zegarów skonstruowanych przez człowieka. 77
  • Bez genetyki nie ma skutecznego leczenia 3 lut 2019, 20:00 Leczenia pacjenta onkologicznego nie powinno się rozpoczynać bez poznania genetycznego tła nowotworów – mówidr hab. n. med. Anna Wójcicka, genetyk. 80
  • Przechytrzyć raka 3 lut 2019, 20:00 Każdy z nas zna kogoś, kto choruje na raka. Biorąc pod uwagę różne czynniki ryzyka, szanse na to, że i my zachorujemy na nowotwór, są dość spore. Jak temu zapobiec? 82
  • Pusta półka melomana 3 lut 2019, 20:00 Renesans płyt winylowych nie pomoże. Ostatnia dekada kompletnie zmieniła sposób słuchania muzyki. Czas prywatnych kolekcji przeminął, a płyta CD oraz kaseta magnetofonowa to największe ofiary rewolucji cyfrowej. 84
  • Między Męskim Graniem a Kwiatem Jabłoni 3 lut 2019, 20:00 Obronną ręką z cyfrowej rewolucji w branży muzycznej wyszła sztuka teledysku. Niestety, współcześnie w Polsce nie poświęcamy jej wystarczającej uwagi. 88
  • Janda, Sundance i naga prawda 3 lut 2019, 20:00 Próba uczciwego opisu rzeczywistości, odkrywanie manipulacji i nadużyć władzy, szansa jednostki, aby wpłynąć na zbiorowość. To kluczowe tematy tegorocznego festiwalu Sundance. W ten nurt wpisuje się także „Słodki koniec dnia”. 92
  • Wydarzenie 3 lut 2019, 20:00 Nieustanna gonitwa Piotr Jan Marczyński, „Obchód”, Wydawnictwo Melanż Sporo lekarzy zajmowało się z sukcesami literaturą. Medycyna była działką Dantego, Johna Keatsa, Antoniego Czechowa, Michała Bułhakowa – pisarzy ze światowego... 95
  • Film 3 lut 2019, 20:00 Anatomia miłości Netflix nie kłania się amerykańskiej, purytańskiej mentalności. Stworzony przez Laurie Nunn brytyjski serial „Sex Education” to komedia o uczuciach, ale przede wszystkim cielesności dzisiejszych nastolatków. Bohater... 96
  • Muzyka 3 lut 2019, 20:00 Gdy zabawa jest bogiem Do muzyki zespołu Weezer nie wolno podchodzić poważnie. Naczelną zasadą amerykańskich wykonawców jest frajda z grania. I dlatego, trochę dla hecy, trochę, żeby wywołać wokół siebie zamieszanie, Weezer... 97
  • Koncert, który nie leczy 3 lut 2019, 20:00 Co pan sądzi o koncercie Dody przeciw nienawiści? To ostatnio dyżurne pytanie wyskakujące przy każdej okazji. Oczywiście szczególnie upodobały je sobie portale plotkarskie. Ale tu potraktuję je poważnie, jak na poważny tygodnik opinii... 99
  • Kulturalna trzynastka 3 lut 2019, 20:00 Katarzyna Warnke AKTORKA FILMOWA I TEATRALNA 100
  • 5 sposobów na brak czasu 3 lut 2019, 20:00 Narzekamy na brak czasu i wzdychamy, że doba powinna trwać dłużej. Na urzędowe wydłużenie dnia na razie się nie zanosi, ale o lepsze gospodarowanie czasem możemy zadbać we własnym zakresie. 101
  • Zrób sobie… Kim Dzong Una 3 lut 2019, 20:00 A może by tak przejść na system północnokoreański? Jedna partia, jeden wódz, jeden przekaz do narodu, a od tych drugich oddzielić się murem? 102

ZKDP - Nakład kontrolowany