Krowy na wypasie

Krowy na wypasie

Krowa na łące
Krowa na łące / Źródło: Unsplash / Angelina Litvin
Jak zdesperowani aktywiści uratowali stado krów anarchistek przed niechybną śmiercią z woli urzędników.

Po czym poznać szczęśliwą krowę? – Po oczach. Ma ufne, radosne spojrzenie. Jest w nim wolność, a nie tępe cierpienie – uważa Iwona, miłośniczka zwierząt. Wraz z innymi aktywistami niemal od miesiąca pilnuje stada 180 wolnych krów, by nikt nie odebrał im życia ani wolności.

Bizony w lubuskiem

Żeby trafić na stado, trzeba w miejscowości Borek w województwie lubuskim skręcić w lewo i wjechać do rezerwatu Santockie Zakole. Droga polna, wyboista. Wokół bezkres łąk. Na końcu drogi, pod wielkim dębem aktywiści rozbili miasteczko z namiotów. Na drzewie wiszą plakaty: „Herd be Heard #freecows!” (ang. Stado niech będzie słyszane #wolne krowy) oraz „Zakaz wycieczek do krów. Są zdenerwowane”. Mimo tego idziemy. Po kilku kilometrach widzimy krowy. Schroniły się przed upałem w cieniu drzew nad Wartą.

Czarne, łaciate, brązowe. Malutkie cielaczki i rosłe byki. Wyzwolone krowy anarchistki nie sprawiają wrażenia szczególnie zdenerwowanych, przeciwnie, wyglądają na zrelaksowane: brodzą w wodzie, polegują, skubią trawę. – Jak stado bizonów na Dzikim Zachodzie – śmieje się Przemysław Kubina, przedstawiciel OTOZ Animals w Gorzowie Wielkopolskim. On również czuwa przy stadzie. Faktycznie, widok jest niecodzienny. W końcu dziś w Polsce w ogóle trudno jest zobaczyć krowę na pastwisku. – Większość stada, a może nawet wszystkie sztuki, urodziły się na wolności. Nie wiedzą, co to łańcuch, obora czy dojarka. Są dzikie i mogą przeżyć nawet 30 lat, podczas gdy krowa w hodowli żyje nie dłużej niż pięć – opowiada Kubina. Z jego obserwacji wynika, że wśród krów zaczął działać naturalny instynkt, a stado przejęło zachowania dzikich zwierząt. Wypracowało struktury społeczne, hierarchię oraz mechanizmy obronne. Na przykład kiedy krowy się pasą, nad ich spokojem czuwa kilka młodych byczków.

Gdy ktoś chce się zbliżyć, wychodzą zza drzew i wymownie dają do zrozumienia, że dalej iść nie warto. Wieczorem stare byki ryczą, nawołując stado do zgrupowania. Mamy spędzają cielaki w jedno miejsce, kilka krów otacza młodych, by trzymać nocną wartę. Podobnie gdy krowa rodzi, inne tworzą krąg wokół niej i pilnują, żeby nic ani nikt nie zakłócał spokoju. Gdy stara krowa czuje, że umiera, oddala się od stada. Odchodzi samotnie. – Darwin nie da o sobie zapomnieć – mówi prof. Andrzej Elżanowski, zoolog, wykładowca uniwersytecki i przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Etycznego. Tłumaczy, że w tym stadzie krów zaczął działać dobór naturalny. – Nie dość, że przetrwały niejedną zimę, chroniąc się przed mrozem i organizując posiłki z okolicznych ozimin, to kilkakrotnie powiększyły liczbę członków stada. Udowodniły, że mogą przeżyć bez pomocy ludzi. Dzięki sile i inteligencji wyrwały się z reżimu bezwzględnej eksploatacji gospodarczej i uzyskały wolność, która miała im być brutalnie odebrana. Ale nie będzie – mówi zoolog.

Narodowy wyrzut sumienia

Pewnie dlatego chwyciły Polaków za serca. Przez ostatnie tygodnie wielu z zapartym tchem śledziło i komentowało losy stada z Deszczna. – To wydarzenie bez precedensu. Tak wielki zryw społecznej empatii wobec zwierząt gospodarskich nigdy się nie zdarzył. Z taką siłą broniliśmy dotychczas tylko dzikich zwierząt: wilków, łosi. Te krowy weszły do wyższej kategorii i stały się narodowym wyrzutem sumienia wobec brutalnej eksploatacji zwierząt w hodowlach i rzeźniach – ocenia Elżanowski. Ludzie z namiotów wiedzą, o czym mówi profesor. – Śledząc informacje medialne, poczułem, że muszę jakoś pomóc. Przecież nie możemy pozwolić, aby bezduszni urzędnicy podpisywali wyroki na bezbronne zwierzęta – zżyma się Czarek. Wraz z narzeczoną przyjechali z Kołobrzegu, by wesprzeć aktywistów. – Tu chwilami było naprawdę gorąco. Teraz napięcie odpuszcza – mówi.

Paweł przyjechał z Krakowa. – Kierowca BlaBla Car, gdy dowiedział się, że jadę protestować w obronie krów, nadłożył trasy, podwiózł mnie prawie na miejsce. Paweł jest członkiem ogólnoświatowego ruchu Anonymous for the Voiceless, czyli osób zabierających głos w imieniu tych, którzy głosu nie mają. To organizacja zajmująca się prawami zwierząt i edukacją społeczeństwa o wykorzystywaniu zwierząt. – Trzymamy postawę abolicjonistyczną [XIX-wieczny ruch przeciwników niewolnictwa i handlu ludźmi – red.] wobec wykorzystywania zwierząt i promujemy jasne przesłanie wegańskie. To niedopuszczalne, jak dziś ludzie traktują zwierzęta. To nasi bracia, a nie przedmioty – grzmi Paweł. Do ruchu przystąpił, gdy był na kontrakcie w Monachium (jest konstruktorem motoryzacji). Gdy dowiedział się o krowach z Deszczna, zabrał maskę Guya Fawkesa, symbol członków Anonymous, i ruszył, by stanąć pod dębem obok innych, którym nie jest obojętny los zwierząt.

Zamieść krowy pod dywan

Do czego właściwie potrzebni są krowom aktywiści? Zacznijmy od początku. Ponad dekadę temu pewien rolnik z miejscowości Ciecierzyce miał kilka krów, ale nie umiał i nie chciał się nimi zająć. Bydło błąkało się więc po okolicznych polach. Mieszkańcy Ciecierzyc byli podzieleni. – Nikomu nie wadziły. Zdarzało się, że sam w zimie rzuciłem im snopek słomy i trochę siana. Zdarzało się też, że ktoś ukradł ze stada cielę lub jałówkę i przywłaszczył do własnej obory – opowiada Zenon, mieszkaniec Ciecierzyc. – Szlag by je trafił. Nieraz weszły mi w szkodę, gniotąc młode zboże. Zdarzało się, że wyszły na drogę, spowodowały wypadek. Czasem gdzieś w polu ktoś znalazł śmierdzące truchło starej krowy. Raz byk ze złamanym kręgosłupem strasznie ryczał. W końcu ktoś go dobił – narzeka Czesław, właściciel pięciohektarowego pola. Przez lata stado się rozmnażało. Dziś liczy około 180 sztuk. Przez ten czas ani gmina, ani powiatowi weterynarze, ani nieudolny właściciel nie zrobili nic, aby dzikie stado okiełznać. Aż do niedawna. Gdy sprawa krów z Deszczna zrobiła się medialna, powiatowa inspektor weterynarii w Gorzowie podjęła decyzję o likwidacji stada, czyli zabiciu wszystkich krów.

Gorzowski sąd wydał wyrok o znęcanie się nad zwierzętami pierwotnemu właścicielowi krów i nakazał je zabić. Ministerstwo Rolnictwa bez protestów przygotowało 350 tys. zł, aby zwierzęta zapędzić na ciężarówki, stracić i zutylizować. Dlaczego chciano ich zagłady? Do końca nie wiadomo. Powiatowa weterynarka argumentowała, że krowy mogą być nosicielami groźnych chorób, jak gruźlica, enzootyczna białaczka bydła czy bruceloza. Ale nie muszą, bo od lat w regionie nie wystąpiło ani jedno ognisko żadnej z tych chorób, a przecież stado stykało się ze zwierzętami gospodarskimi. Krów nie chciała zbadać, bo nie są zakolczykowane. Nie wolno ich zakolczykować, bo do nikogo nie należą. – Łatwiej było krowy sprzątnąć, żeby sprawę zamieść pod dywan. W końcu ktoś musi odpowiedzieć za to, że przez lata pod nosem rosło dzikie stado niekontrolowanych zwierząt – podsumowuje Kubina z OTOZ. Inni aktywiści podejrzewają, że chodzi o pieniądze. Wyliczyli, że zabicie i utylizacja to koszt nie większy niż 150-200 tys. zł. Reszta trafiłaby więc do czyjejś kieszeni.

Krowi szczyt

Przeciwko egzekucji krów wystąpili obrońcy praw zwierząt. Powstało miasteczko, społecznicy byli gotowi rzucić się pod koła ciężarówek, gdyby krowy chciano wywieźć. Zaczęli naciskać na urzędy, aby decyzję zmieniono. Nikt nie chciał z nimi rozmawiać. Gdy nóż niemal już dotykał krowich gardeł, nastąpił przełom. Niespodziewanie stado z Deszczna weszło do wielkiej polityki. Od rychłej śmierci ocalił je prezes PiS Jarosław Kaczyński. To on dwukrotnie skierował do ministra rolnictwa Jana Krzysztofa Ardanowskiego list z dyspozycją, że krowy mają przeżyć. Za wsparciem prezesa pojawiły się kolejne głosy – minister Ardanowski zmienił decyzję, cofnął pieniądze i poinformował media, że jednak krowy uratuje. Prezydent Andrzej Duda zatwittował: „Polak potrafi! Trzymamy kciuki za stado z Deszczna”.

Podobno nawet premier Mateusz Morawiecki gorliwie włączył się w akcję ratowania krów. – Życie krowy stało się w tej sprawie problemem wagi państwowej. I pod tym względem sprawa jest przełomowa na skalę europejską – mówi adwokatka Karolina Kuszlewicz, rzeczniczka ds. ochrony praw zwierząt Polskiego Towarzystwa Etycznego, która wraz z prof. Elżanowskim reprezentowała krowy w stolicy. W zeszłym tygodniu przyjęli zaproszenie ministra rolnictwa na spotkanie, w którym uczestniczył też pełnomocnik premiera Mateusza Morawieckiego. Byli przygotowani na twarde negocjacje, ale niepotrzebnie, bo minister rzeczywiście miał wolę rozmowy. Dzień po spotkaniu decyzja powiatowego lekarza weterynarii o zabiciu krów została wygaszona. Oficjalnie krowy zostały uratowane. – To historyczny moment dla zwierząt. Nadszedł czas, w którym tzw. zwierzęta gospodarskie przestają być w Polsce traktowane jedynie jako materiał na mięso czy mleko. Liczymy, że teraz spełni się już marzenie aktywistów, by to symboliczne stado spędziło resztę życia w szczęściu i poczuciu bezpieczeństwa – mówi mec. Kuszlewicz. Dla krów z Deszczna przyszedł czas na nowy etap, czyli dożywotni dobrostan pośród łąk i lasów. Minister Ardanowski obiecał, że krowy zostaną przebadane, ale w warunkach komfortowych. Trzeba więc poczekać, aż skończą się upały. Potem na miejscu, w godzinach wczesnoporannych, aby nie burzyć harmonii stada, weterynarze przeprowadzą badania. Do przepędzania zwierząt i do poruszania się po polach nie zostaną użyte quady ani inne pojazdy mechaniczne, by nie stresować krów. Ostatecznie po pierwszej fazie badania najprawdopodobniej zwierzęta trafią do Rezerwatu Czarnocin w woj. zachodniopomorskim,gdzie będą się swobodnie poruszały na blisko 500 ha łąk.

Aktywiści są czujni

– Nie składamy namiotów. Jeszcze jesteśmy krowom potrzebni – mówi Joanna. Aktywiści wciąż są nieufni. – Nie spoczniemy, póki nie zobaczymy całego stada szczęśliwie spacerującego na nowych pastwiskach – wtóruje jej Paweł. Społecznicy chcą czuwać, aby badania i transport przebiegły spokojnie dla zwierząt. Prowadzą też zbiórkę na wypadek, gdyby potrzebne były pieniądze na przewóz krów lub inne wydatki. Jeżeli zebrane pieniądze nie będą musiały zostać wydane na ratowanie krów, pozostaną jako Fundusz Pomocy Zwierzętom Gospodarskim dostępny dla wszystkich organizacji gotowych do niesienia takiej pomocy. – Byłoby ciekawie obserwować, jak stado ewoluuje, rozwija własne struktury społeczne i staje się niezależną od człowieka populacją tak jak krowy z Camargue w delcie Rodanu – rozmyśla prof. Elżanowski. – Ale to nierealne, bo nie zgłosili się chętni do takiego programu badawczego. Zgodnie z przyjętymi ustaleniami byki zostaną wykastrowane i wszystkie zwierzęta dożyją w spokoju końca swoich dni, pracując jako naturalne kosiarki zapobiegające zarastaniu siedlisk ptasich – mówi. Może to potrwać nawet 30 lat. Chyba że w tym czasie jakiś człowiek znowu podniesie rękę na los krów anarchistek.

Okładka tygodnika WPROST: 26/2019
Więcej możesz przeczytać w 26/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Spis treści tygodnika Wprost nr 26/2019 (1891)

  • Śpieszmy się chronić dzieci 23 cze 2019, 20:00 Sprawy najmłodszych znalazły się w centrum uwagi. Szerokim echem odbiła się wypowiedź rzecznika praw dziecka, który w rozmowie z Magdaleną Rigamonti w „Dzienniku Gazecie Prawnej” powiedział, że trzeba odróżnić klaps od bicia.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 23 cze 2019, 20:00 Świat się zmienia – panie rozważają problematykę europejską w swoim gronie, a pan chwali się torebką jak Tinky Winky 6
  • Obraz tygodnia 23 cze 2019, 20:00 10-20% tylko taką część masy biustu powinny utrzymywać ramiączka Wygrana Małgorzata Rozenek-Majdan Sam Patryk Vega rozważa zaangażowanie jej jako aktorki do swojej nowej produkcji filmowej. Przegrani Czytelnicy korzystający z... 10
  • Info radar 23 cze 2019, 20:00 Nowak i Giertych przegrali z „Wprost” Sławomir Nowak reprezentowany przez mec. Romana Giertycha przegrał batalię sądową o komentarze internautów z Agencją WydawniczoReklamową „Wprost” sp. z o.o. Nowak, były szef gabinetu... 12
  • Beza z zespołem 23 cze 2019, 20:00 MAGDA PAPUZIŃSKA CZY WAS TEŻ OGARNIA ZNUŻENIE, GDY KTOŚ WAM PROPONUJE WAŻNĄ I POTRZEBNĄ KSIĄŻKĘ O OSOBIE NIEPEŁNOSPRAWNEJ? No właśnie, człowiek jest, jaki jest, i wyklucza pewne sprawy z obszaru swoich zainteresowań. A tymczasem…... 13
  • Zmyć krew z twarzy i się podnieść 23 cze 2019, 20:00 Rozmowa z Anetą Todorczuk, aktorką 14
  • O obrażaniu 23 cze 2019, 20:00 Czy atakowanie elektoratu prz eciwnej opcji politycznej może zmienić jego przekonania? 16
  • Jak to było z aferą taśmową 23 cze 2019, 20:00 Najczęściej zadawane pytanie przez te ostatnie pięć lat? „Czy znając konsekwencje, zrobilibyście to samo, czyli opublikowali taśmy?”. Tak, bo taki był dziennikarski obowiązek. 18
  • Sidła na obywatela 23 cze 2019, 20:00 Głęboko współczuję rodzinie zamordowanej dziewczynki. Ale nie może być zgody na budowanie atmosfery linczu przez przedstawicieli władzy – mówi Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich. 22
  • Rozrywanie Kukiza 23 cze 2019, 20:00 PiS postanowił rozmontować ugrupowanie Pawła Kukiza. W znacznej mierze skutecznie. Jednak – jak dowiedział się „Wprost” – muzyk prawdopodobnie pójdzie do wyborów z Polskim Stronnictwem Ludowym. 26
  • Nigdy nie byłem zakochany w PiS 23 cze 2019, 20:00 Skoro Jarosław Kaczyński nie ma potrzeby demokratyzacji państwa, to dla mnie rozmowa polityczna jest skończona – mówi Paweł Kukiz. 29
  • Czas fanatyków 23 cze 2019, 20:00 Gdyby w XIII w. istniały gazety, zajmowałyby się na czołówkach postacią 12-letniego Stefana z Cloyes, tak jak współczesne media fascynuje figura 15-letniej Grety Thunberg. Ale choć mediów wtedy nie było, przez ówczesną Europę i tak... 31
  • Pierwszy ranking polskich silver influencerów 23 cze 2019, 20:00 Chociaż młodzieńcze lata mają już dawno za sobą, znajomością nowych trendów zawstydzają niejednego dwudziestolatka. Osoby po sześćdziesiątce zaczynają odgrywać coraz ważniejszą rolę w świecie influencer marketingu. 32
  • Instagram mnie odmłodził 23 cze 2019, 20:00 Dzięki mediom społecznościowym zaczęłam nareszcie, na stare lata, podobać się sobie. Całe życie byłam zakompleksiona, a dziś nie chcę w sobie niczego zmieniać – mówi Maria Winiarska, aktorka. 39
  • Krowy na wypasie 23 cze 2019, 20:00 Jak zdesperowani aktywiści uratowali stado krów anarchistek przed niechybną śmiercią z woli urzędników. 42
  • Morderca nie czai się w ciemnej ulicy 23 cze 2019, 20:00 Zabójstwa dzieci zdarzają się stosunkowo rzadko, ale każde takie zdarzenie budzi ogromne społeczne emocje. Sprawca zwykle jest znajomym lub członkiem rodziny ofiary. 46
  • Rzecznik od siedmiu boleści 23 cze 2019, 20:00 Urzędnik powołany do ochrony najsłabszych, namaszczony przez PiS i biskupów, pochwala coś, co – zdaniem specjalistów – jest formą molestowania dzieci: „Sam z estymą wspominam to, że dostałem od ojca w tyłek” – przemówił... 49
  • Skok w bok 23 cze 2019, 20:00 W Mińsku rozpoczęły się właśnie Europejskie Igrzyska Olimpijskie. Łukaszenka robi Europejczykom imprezę sportową za dziesiątki milionów euro, bo liczy na to, że ci z Zachodu opróżnią u niego swoje grube portfele. 51
  • Hossa Bessa 23 cze 2019, 20:00 Rewolwer Van Gogha 162 tys. euro kosztował rewolwer kalibru 7 mm, który w zeszłym tygodniu 162 sprzedano na aukcji w Paryżu. To trzy razy więcej, niż wynosiła jego wyjściowa cena. Co w nim takiego niezwykłego? To z tej broni postrzelił... 54
  • Polska żywność podbija świat 23 cze 2019, 20:00 Ponad 120 mld zł – tyle wyniósł eksport artykułów rolno-spożywczych w 2018 r. To historyczny sukces, bo jeszcze 15 lat temu było to zaledwie 20 mld zł. 2019 r. może być jeszcze lepszy. 56
  • Dla tych, którzy są w potrzebie 23 cze 2019, 20:00 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa realizuje Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 skierowany do najbardziej potrzebujących osób w kraju. W 2018 r. pomoc ta trafiła do ponad 1,3 mln osób w formie 6,7 mln paczek żywnościowych i 1,7 mln posiłków. 58
  • Logistyka przyszłości 23 cze 2019, 20:00 Podwodne lub unoszące się w powietrzu magazyny. Przesyłki dostarczane przez drony i autonomiczne samochody. Firmy branży logistycznej patrzą w przyszłość. Cel? Maksymalne skrócenie czasu dostawy. 60
  • Przesyłka na dobrej drodze 24 cze 2019, 9:48 Innowacyjne rozwiązania to odpowiedź na potrzeby rynku – mówi Agnieszka Świerszcz, CEO DHL Parcel Polska. 61
  • Nowe auto z niską ratą 23 cze 2019, 20:00 I ty możesz jeździć nowym autem. Co więcej – nie będzie to dużo kosztować. Taką możliwość daje kredyt i leasing z niską ratą. 62
  • Gotówka do lamusa 23 cze 2019, 20:00 Branża technologiczna nie musi być mężczyzną – mówi Joanna Seklecka, prezes eService, laureatka ShEO Awards 2019 w kategorii Liderka Biznesu. 63
  • Finansowa podróż do przyszłości 23 cze 2019, 20:00 W pięknej scenerii Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich w Warszawie odebrali nagrody przedstawiciele wiodących instytucji finansowych, laureaci nagród Portfele „Wprost”. 64
  • Praca czeka na studenta 23 cze 2019, 20:00 Osoby wkraczające na rynek pracy chcą się rozwijać i dobrze zarabiać, a negocjacje warunków pracy ułatwia im deficyt na rynku. Obok nowoczesnych technologii widzą siebie w branży finansowej czy kreatywnej. Kręcą ich także psychologia i prawo. 67
  • Nowe kadry dla energetyki 23 cze 2019, 20:00 Dwanaście szkół z terenu działania Grupy Enea zostało objętych patronatem koncernu energetycznego. W ten sposób Enea realizuje wyzwania stawiane pracodawcom przez rynek pracy, m.in. te związane z pojawieniem się w branży energetycznej luki pokoleniowej oraz szybkim rozwojem... 70
  • Enea zatrudni osoby z niepełnosprawnościami 23 cze 2019, 20:00 Enea przystąpiła do pilotażowego programu „Praca – Integracja”. Jego celem jest zwiększenie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, najbardziej narażonych na wykluczenie społeczne i długoterminowe bezrobocie. 72
  • ANWIL – sukces zbudowany na doświadczeniu 23 cze 2019, 20:00 Filary rozwoju włocławskiej spółki ANWIL to nieustanne podnoszenie specjalistycznych kompetencji pracowników, współpraca z ośrodkami akademickimi oraz przedsięwzięcia skierowane do studentów i absolwentów uczelni wyższych. 74
  • PKP Intercity pracodawcą przyszłości 23 cze 2019, 20:00 Wzrost liczby pasażerów PKP Intercity to wielka zasługa pracowników, którzy dążą do zapewnienia podróżnym najwyższej jakości usług i czuwają nad ich bezpieczeństwem. 76
  • Bitwa o Hongkong 23 cze 2019, 20:00 Setki tysięcy ludzi protestuje przeciwko próbie podporządkowania sobie przez Pekin jednego z największych centrów finansowych świata. Czy Hongkong zostanie użyty jako karta przetargowa w wojnie handlowej Chin z USA? 78
  • Mamy chcą szczepić 23 cze 2019, 20:00 Zdecydowana większość rodziców nie tylko chce szczepić dzieci, ale również chce rozszerzenia obowiązkowego kalendarza szczepień. Cieszy to ekspertów. 82
  • Pożegnanie z papierosem 23 cze 2019, 20:00 W Polsce nadal pali jedna czwarta społeczeństwa, a od kilku lat liczba palaczy nie spada. Aby porzucili papierosy, potrzeba nie tyle zakazów, ile alternatyw. 84
  • Ekstaza, histeria, dramat 23 cze 2019, 20:00 Jedzenie bananów w obronie prac Natalii LL to za mało. „Farba znaczy krew” w warszawskim MSN zmusza do poważnej dyskusji. Nigdy jeszcze nie było w Polsce tak aktualnego i reprezentatywnego przeglądu malarstwa kobiet. 87
  • Podglądanie Polski 23 cze 2019, 20:00 „Eastern” i „Nic nie ginie” to odkrycia 38. Festiwalu Młodzi i Film w Koszalinie. Ich twórcy uciekają od dosłowności, ale mówią o Polakach więcej niż niejedna polityczna analiza. 90
  • Wydarzenie 23 cze 2019, 20:00 Quo vadis, Donaldzie? „ROK ZA ROKIEM”, Russell T. Davies, 6 odcinków już dostępnych w HBO GO Akcja serialu „Rok za rokiem” rozgrywa się w bardzo bliskiej przyszłości: właśnie kończy się druga kadencja rządów Donalda Trumpa.... 92
  • Film 23 cze 2019, 20:00 Bez smyczy Kiedy jestem zmęczony, oglądam kotki w internecie – zdradził mi Werner Herzog. A jeśli urocze zwierzęta są w stanie skruszyć serce Wernera Herzoga, z łatwością poruszą każdego innego. Wiedzą to twórcy „Sekretnego... 93
  • Muzyka 23 cze 2019, 20:00 Kolekcjonerska perła Owiane legendami archiwum Prince’a skrywa ponoć setki nagrań, które nigdy nie ujrzały światła dziennego. Na „Originals” odkrywamy, jak brzmią kompozycje, które Prince stworzył dla innych twórców, a –... 94
  • Książka 23 cze 2019, 20:00 Ciemna strona Piotr Jan Marczyński, lekarz, który odkrył w sobie pasję pisarską, po udanym debiucie powieścią „Obchód” pojawia się w księgarniach z nowym utworem – „REP”. Uparcie zagląda za kulisy służby zdrowia. Poprzednia... 95
  • Powieść z wątrobianką 23 cze 2019, 20:00 Czy zastanawialiście się kiedyś państwo, dlaczego o tak szalonej, piekielnej, dzikiej, tajemniczej sferze działalności człowieka na ziemi, jaką jest gastronomia, powstała dotąd tylko jedna, jedyna powieść, mianowicie „Zaklęte... 96
  • 13 pomysłów na niebanalny urlop 23 cze 2019, 20:00 Czasy, kiedy urlop marzeń ograniczał się do słońca, morza i piasku, odeszły w zapomnienie. Żądni wrażeń płacimy za rozrywkę i adrenalinę, a organizatorzy wakacyjnych atrakcji prześcigają się w pomysłach. Oto tylko kilka najciekawszych. Uprzedzamy jednak, że każdemu, kto ich... 98
  • Od anonsu do musicalu 23 cze 2019, 20:00 Inspiracje same „pchają” się zewsząd, problem jest tylko jeden – posłuchać tej właściwej, a tego, która to, przecież nigdy się nie wie. Może dlatego są tak inspirujące? 102
  • Ósma kawa Fryderyka 23 cze 2019, 20:00 Fryderyk Chopin, poza tym, że tworzył wspaniałe mazurki i polonezy, dorzucił swoje pięć groszy do promocji kulinarnej Mazowsza. 104
  • Wychowanie dzieci w świecie technologii 23 cze 2019, 20:00 Z internetem jest jak z nożem. Użyty do zabijania, będzie narzędziem zbrodni. Użyty do smarowania chleba, będzie życiowo przydatny. 105
  • Zrób sobie... Magdę Gessler 23 cze 2019, 20:00 Restauracja Opozycja traci klientów, bo wciąż odmraża stare kotlety, smaży na przypalonym oleju, a w kuchni aż lepi się od brudu. Może trzeba wezwać na pomoc Magdę Gessler? 106

ZKDP - Nakład kontrolowany