Ekstaza, histeria, dramat

Ekstaza, histeria, dramat

Jedzenie bananów w obronie prac Natalii LL to za mało. „Farba znaczy krew” w warszawskim MSN zmusza do poważnej dyskusji. Nigdy jeszcze nie było w Polsce tak aktualnego i reprezentatywnego przeglądu malarstwa kobiet.
Jakub Banasiak

Muzeum Sztuki Nowoczesnej przyzwyczaiło nas do lżejszych, „wakacyjnych” wystaw. Tym razem proponuje pokaz najbardziej tradycyjny z możliwych: „Farba znaczy krew” to prezentacja malarstwa. Jednak bynajmniej nie bezzębna. Polska tradycja akademicka kazała dostrzegać w malarstwie metafizyczną wręcz siłę. Artysta, studiując pilnie martwe natury, miał za zadanie ująć ją na płótnie, umiejętnie zestawiając plamy i barwy. Współczesna sztuka porzuciła tę perspektywę wiele dekad temu. I choć na rodzimych akademiach ciągle znajdziemy podejście rodem z pracowni Jana Cybisa, dziś jest ono tylko jednym z wielu. Nasze malarstwo od dawna należy do globalnego krwiobiegu, a nowe pokolenie – dominujące na wystawie roczniki 80. i 90. – doskonale zdaje sobie sprawę, że od wyimaginowanej esencji medium ważniejsza jest artystka, jej przeżycia, traumy, doświadczenia. „Farba znaczy krew” wyrosła właśnie z tej logiki. Mamy tu wiele rodzajów twórczości: realizm, abstrakcję, ekspresję, nadrealizm – i ich rozmaite mutacje. Znajdziemy płótna lepsze i gorsze. Ale nie o aptekarskie ważenie jakości tu idzie, lecz o pokazanie, jak myślą pędzlem współczesne autorki. Jak pisał niegdyś „Raster”: „talmudyczne spory o »istotę« malarstwa to ulubione zajęcie podpitych malarzy (oczywiście facetów!) na nudnych wernisażach ich słabych prac”. O czym rozprawiają więc dzisiaj malarki?

Kobiety, artystki, instagramerki

Malarki malują siebie. A imię ich legion. W nadwiślańskim pawilonie stołecznego Muzeum Sztuki Nowoczesnej możemy oglądać obrazy aż 50 artystek. Aby zmieścić na niewielkiej przestrzeni tak wiele prac, halę Muzeum nad Wisłą podzielono krzyżującymi się ścianami na kwarty, a obrazy porozwieszano jeden nad drugim. To salon, ale bardzo niegrzeczny. Skąd ten nadmiar? Najkrócej mówiąc: aby podkreślić podmiotowość artystek. Bo te ciągle muszą o nią walczyć, choć mija już niemal 40 lat od publikacji przełomowego eseju Lindy Nochlin „Dlaczego nie było wielkich artystek?”. Wybitna historyczka sztuki pokazywała wówczas, że figura męskiego geniuszu nie jest bynajmniej neutralna, lecz uwarunkowana rozmaitymi czynnikami – społecznymi, ekonomicznymi, instytucjonalnymi.

Te zaś, diagnozowała Nochlin, konstruowane były przez mężczyzn i to mężczyznom umożliwiały bycie artystą, dla kobiet rezerwując znacznie pośledniejsze role. Rozpoznania badaczki, dziś już klasyczne, zrewolucjonizowały historię sztuki i zainicjowały przepisywanie dyscypliny pod kątem „herstorii” – historii opowiadanej z perspektywy kobiet. Wystawy „Farba znaczy krew” nie byłoby bez tamtej rewolucji. Dzisiejsza perspektywa jest już jednak inna – esej Nochlin należał do feminizmu drugiej fali, skoncentrowanego na takich zagadnieniach jak równość na rynku pracy czy kobieca seksualność. I choć w polskich realiach ciągle są to sprawy warte krytycznej refleksji, Natalia Sielewicz, kuratorka pokazu, wpisuje swój projekt w feminizm fali czwartej, kładący nacisk na wielość wymiarów społecznej marginalizacji kobiet. Symbolizuje go akcja #MeToo, która dzięki sile mediów społecznościowych nagłośniła kwestię molestowania seksualnego.

Bo walczy on przede wszystkim o odzyskanie samostanowienia i sprawstwa nad własnym ciałem. Kobieca rozkosz była na cenzurowanym jako nieobyczajna. I bywa do dzisiaj, czego dowodem jest usunięcie z wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie klasycznej już pracy Natalii LL „Sztuka konsumpcyjna” z roku… 1972. „Bananowe” protesty przeciwko cenzurze i wysyp memów na ten temat pokazały siłę „czwartej fali”, która wsparta oddolną mobilizacją użytkowników internetu podkreśla prawo kobiety do satysfakcji z własnego ciała. Nawet jeśli odbiega ono od tworzonego dla mężczyzn kanonu. Tak zwany ruch body positive wyrósł na sprzeciwie wobec mediów, które kreują niemożliwy do spełnienia standard ciała idealnego: szczupłego, młodego, wyretuszowanego w programach graficznych. Aby pokazać, jak fikcyjne są to wizerunki, tysiące dziewczyn i kobiet zaczęło wrzucać na swoje konta autoportrety, a zjawisko to zyskało nazwę selfie-feminizmu. Jak jednak przekazać te doświadczenia za sprawą malarstwa?

Medium szybkiego reagowania

Odpowiedzią Natalii Sielewicz jest dowartościowanie postaw afektywnych i konfesyjnych: introspekcji, emocjonalności, nawet melodramatyzmu. Wszystkie one, w pisanej przez mężczyzn historii postponowane jako „histeryczne” czy po prostu „kobiece” (co samo w sobie miało być deprecjonujące), są obecnie przywracane nie tylko w wymiarze etycznym, lecz także estetycznym. I tu właśnie malarstwo – medium szybkiego reagowania – ma do odegrania swoją rolę. Oczywiście także polityczną. Tytuł wystawy to wszak zapożyczenie tytułu głośnej, demaskatorskiej książki o myślistwie.

W malarstwie farba również znaczy krew – a także pot, łzy i wiele innych wydzielin. Bo ciało – jego doświadczanie na rozmaite sposoby, jego jasne i ciemne strony – to bez wątpienia nadrzędny temat tej wystawy. Amerykańska gwiazda Dana Schutz pokazuje ciało rozczłonkowane, grające kolejne role w spektaklu późnego kapitalizmu; Tschabalala Self analizuje, ale i dowartościowuje stereotypowy wizerunek ciała czarnej kobiety; Ambera Wellmann opowiada o rozkoszy; Chelsea Culprit, niczym realistyczni pisarze, przystawia zwierciadło do współczesnego gościńca – na jej obrazach oglądamy striptizerki posilające się śmieciowym jedzeniem w przerwie między występami.

Do tego wybór prac najważniejszych malarek znad Wisły: Magdaleny Moskwy, Agaty Bogackiej czy Pauliny Ołowskiej, ale także przedstawicielek młodego pokolenia: Karoliny Jabłońskiej, Martyny Czech, Ewy Juszkiewicz. I tak dalej, i tak dalej… Nie sposób omówić tu wszystkich prac, podkreślmy więc tylko, że nigdy jeszcze nie było w Polsce tak aktualnego i reprezentatywnego przeglądu malarstwa kobiet. I choć „salonowy” sposób powieszenia obrazów powoduje – mimo zabiegu wydzielenia dodatkowych zakamarków – wizualną kakofonię, a obrazy często znoszą się nawzajem i brakuje im oddechu w postaci połaci białej ściany, to „Farba znaczy krew” stanowi kapitalny punkt wyjścia do bardziej pogłębionego poznawania dorobku poszczególnych twórczyń. Pomoże w tym świetny katalog, ale przede wszystkim Google – surfujemy wszak na czwartej fali.

Okładka tygodnika WPROST: 26/2019
Więcej możesz przeczytać w 26/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Spis treści tygodnika Wprost nr 26/2019 (1891)

  • Śpieszmy się chronić dzieci 23 cze 2019, 20:00 Sprawy najmłodszych znalazły się w centrum uwagi. Szerokim echem odbiła się wypowiedź rzecznika praw dziecka, który w rozmowie z Magdaleną Rigamonti w „Dzienniku Gazecie Prawnej” powiedział, że trzeba odróżnić klaps od bicia.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 23 cze 2019, 20:00 Świat się zmienia – panie rozważają problematykę europejską w swoim gronie, a pan chwali się torebką jak Tinky Winky 6
  • Obraz tygodnia 23 cze 2019, 20:00 10-20% tylko taką część masy biustu powinny utrzymywać ramiączka Wygrana Małgorzata Rozenek-Majdan Sam Patryk Vega rozważa zaangażowanie jej jako aktorki do swojej nowej produkcji filmowej. Przegrani Czytelnicy korzystający z... 10
  • Info radar 23 cze 2019, 20:00 Nowak i Giertych przegrali z „Wprost” Sławomir Nowak reprezentowany przez mec. Romana Giertycha przegrał batalię sądową o komentarze internautów z Agencją WydawniczoReklamową „Wprost” sp. z o.o. Nowak, były szef gabinetu... 12
  • Beza z zespołem 23 cze 2019, 20:00 MAGDA PAPUZIŃSKA CZY WAS TEŻ OGARNIA ZNUŻENIE, GDY KTOŚ WAM PROPONUJE WAŻNĄ I POTRZEBNĄ KSIĄŻKĘ O OSOBIE NIEPEŁNOSPRAWNEJ? No właśnie, człowiek jest, jaki jest, i wyklucza pewne sprawy z obszaru swoich zainteresowań. A tymczasem…... 13
  • Zmyć krew z twarzy i się podnieść 23 cze 2019, 20:00 Rozmowa z Anetą Todorczuk, aktorką 14
  • O obrażaniu 23 cze 2019, 20:00 Czy atakowanie elektoratu prz eciwnej opcji politycznej może zmienić jego przekonania? 16
  • Jak to było z aferą taśmową 23 cze 2019, 20:00 Najczęściej zadawane pytanie przez te ostatnie pięć lat? „Czy znając konsekwencje, zrobilibyście to samo, czyli opublikowali taśmy?”. Tak, bo taki był dziennikarski obowiązek. 18
  • Sidła na obywatela 23 cze 2019, 20:00 Głęboko współczuję rodzinie zamordowanej dziewczynki. Ale nie może być zgody na budowanie atmosfery linczu przez przedstawicieli władzy – mówi Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich. 22
  • Rozrywanie Kukiza 23 cze 2019, 20:00 PiS postanowił rozmontować ugrupowanie Pawła Kukiza. W znacznej mierze skutecznie. Jednak – jak dowiedział się „Wprost” – muzyk prawdopodobnie pójdzie do wyborów z Polskim Stronnictwem Ludowym. 26
  • Nigdy nie byłem zakochany w PiS 23 cze 2019, 20:00 Skoro Jarosław Kaczyński nie ma potrzeby demokratyzacji państwa, to dla mnie rozmowa polityczna jest skończona – mówi Paweł Kukiz. 29
  • Czas fanatyków 23 cze 2019, 20:00 Gdyby w XIII w. istniały gazety, zajmowałyby się na czołówkach postacią 12-letniego Stefana z Cloyes, tak jak współczesne media fascynuje figura 15-letniej Grety Thunberg. Ale choć mediów wtedy nie było, przez ówczesną Europę i tak... 31
  • Pierwszy ranking polskich silver influencerów 23 cze 2019, 20:00 Chociaż młodzieńcze lata mają już dawno za sobą, znajomością nowych trendów zawstydzają niejednego dwudziestolatka. Osoby po sześćdziesiątce zaczynają odgrywać coraz ważniejszą rolę w świecie influencer marketingu. 32
  • Instagram mnie odmłodził 23 cze 2019, 20:00 Dzięki mediom społecznościowym zaczęłam nareszcie, na stare lata, podobać się sobie. Całe życie byłam zakompleksiona, a dziś nie chcę w sobie niczego zmieniać – mówi Maria Winiarska, aktorka. 39
  • Krowy na wypasie 23 cze 2019, 20:00 Jak zdesperowani aktywiści uratowali stado krów anarchistek przed niechybną śmiercią z woli urzędników. 42
  • Morderca nie czai się w ciemnej ulicy 23 cze 2019, 20:00 Zabójstwa dzieci zdarzają się stosunkowo rzadko, ale każde takie zdarzenie budzi ogromne społeczne emocje. Sprawca zwykle jest znajomym lub członkiem rodziny ofiary. 46
  • Rzecznik od siedmiu boleści 23 cze 2019, 20:00 Urzędnik powołany do ochrony najsłabszych, namaszczony przez PiS i biskupów, pochwala coś, co – zdaniem specjalistów – jest formą molestowania dzieci: „Sam z estymą wspominam to, że dostałem od ojca w tyłek” – przemówił... 49
  • Skok w bok 23 cze 2019, 20:00 W Mińsku rozpoczęły się właśnie Europejskie Igrzyska Olimpijskie. Łukaszenka robi Europejczykom imprezę sportową za dziesiątki milionów euro, bo liczy na to, że ci z Zachodu opróżnią u niego swoje grube portfele. 51
  • Hossa Bessa 23 cze 2019, 20:00 Rewolwer Van Gogha 162 tys. euro kosztował rewolwer kalibru 7 mm, który w zeszłym tygodniu 162 sprzedano na aukcji w Paryżu. To trzy razy więcej, niż wynosiła jego wyjściowa cena. Co w nim takiego niezwykłego? To z tej broni postrzelił... 54
  • Polska żywność podbija świat 23 cze 2019, 20:00 Ponad 120 mld zł – tyle wyniósł eksport artykułów rolno-spożywczych w 2018 r. To historyczny sukces, bo jeszcze 15 lat temu było to zaledwie 20 mld zł. 2019 r. może być jeszcze lepszy. 56
  • Dla tych, którzy są w potrzebie 23 cze 2019, 20:00 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa realizuje Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 skierowany do najbardziej potrzebujących osób w kraju. W 2018 r. pomoc ta trafiła do ponad 1,3 mln osób w formie 6,7 mln paczek żywnościowych i 1,7 mln posiłków. 58
  • Logistyka przyszłości 23 cze 2019, 20:00 Podwodne lub unoszące się w powietrzu magazyny. Przesyłki dostarczane przez drony i autonomiczne samochody. Firmy branży logistycznej patrzą w przyszłość. Cel? Maksymalne skrócenie czasu dostawy. 60
  • Przesyłka na dobrej drodze 24 cze 2019, 9:48 Innowacyjne rozwiązania to odpowiedź na potrzeby rynku – mówi Agnieszka Świerszcz, CEO DHL Parcel Polska. 61
  • Nowe auto z niską ratą 23 cze 2019, 20:00 I ty możesz jeździć nowym autem. Co więcej – nie będzie to dużo kosztować. Taką możliwość daje kredyt i leasing z niską ratą. 62
  • Gotówka do lamusa 23 cze 2019, 20:00 Branża technologiczna nie musi być mężczyzną – mówi Joanna Seklecka, prezes eService, laureatka ShEO Awards 2019 w kategorii Liderka Biznesu. 63
  • Finansowa podróż do przyszłości 23 cze 2019, 20:00 W pięknej scenerii Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich w Warszawie odebrali nagrody przedstawiciele wiodących instytucji finansowych, laureaci nagród Portfele „Wprost”. 64
  • Praca czeka na studenta 23 cze 2019, 20:00 Osoby wkraczające na rynek pracy chcą się rozwijać i dobrze zarabiać, a negocjacje warunków pracy ułatwia im deficyt na rynku. Obok nowoczesnych technologii widzą siebie w branży finansowej czy kreatywnej. Kręcą ich także psychologia i prawo. 67
  • Nowe kadry dla energetyki 23 cze 2019, 20:00 Dwanaście szkół z terenu działania Grupy Enea zostało objętych patronatem koncernu energetycznego. W ten sposób Enea realizuje wyzwania stawiane pracodawcom przez rynek pracy, m.in. te związane z pojawieniem się w branży energetycznej luki pokoleniowej oraz szybkim rozwojem... 70
  • Enea zatrudni osoby z niepełnosprawnościami 23 cze 2019, 20:00 Enea przystąpiła do pilotażowego programu „Praca – Integracja”. Jego celem jest zwiększenie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, najbardziej narażonych na wykluczenie społeczne i długoterminowe bezrobocie. 72
  • ANWIL – sukces zbudowany na doświadczeniu 23 cze 2019, 20:00 Filary rozwoju włocławskiej spółki ANWIL to nieustanne podnoszenie specjalistycznych kompetencji pracowników, współpraca z ośrodkami akademickimi oraz przedsięwzięcia skierowane do studentów i absolwentów uczelni wyższych. 74
  • PKP Intercity pracodawcą przyszłości 23 cze 2019, 20:00 Wzrost liczby pasażerów PKP Intercity to wielka zasługa pracowników, którzy dążą do zapewnienia podróżnym najwyższej jakości usług i czuwają nad ich bezpieczeństwem. 76
  • Bitwa o Hongkong 23 cze 2019, 20:00 Setki tysięcy ludzi protestuje przeciwko próbie podporządkowania sobie przez Pekin jednego z największych centrów finansowych świata. Czy Hongkong zostanie użyty jako karta przetargowa w wojnie handlowej Chin z USA? 78
  • Mamy chcą szczepić 23 cze 2019, 20:00 Zdecydowana większość rodziców nie tylko chce szczepić dzieci, ale również chce rozszerzenia obowiązkowego kalendarza szczepień. Cieszy to ekspertów. 82
  • Pożegnanie z papierosem 23 cze 2019, 20:00 W Polsce nadal pali jedna czwarta społeczeństwa, a od kilku lat liczba palaczy nie spada. Aby porzucili papierosy, potrzeba nie tyle zakazów, ile alternatyw. 84
  • Ekstaza, histeria, dramat 23 cze 2019, 20:00 Jedzenie bananów w obronie prac Natalii LL to za mało. „Farba znaczy krew” w warszawskim MSN zmusza do poważnej dyskusji. Nigdy jeszcze nie było w Polsce tak aktualnego i reprezentatywnego przeglądu malarstwa kobiet. 87
  • Podglądanie Polski 23 cze 2019, 20:00 „Eastern” i „Nic nie ginie” to odkrycia 38. Festiwalu Młodzi i Film w Koszalinie. Ich twórcy uciekają od dosłowności, ale mówią o Polakach więcej niż niejedna polityczna analiza. 90
  • Wydarzenie 23 cze 2019, 20:00 Quo vadis, Donaldzie? „ROK ZA ROKIEM”, Russell T. Davies, 6 odcinków już dostępnych w HBO GO Akcja serialu „Rok za rokiem” rozgrywa się w bardzo bliskiej przyszłości: właśnie kończy się druga kadencja rządów Donalda Trumpa.... 92
  • Film 23 cze 2019, 20:00 Bez smyczy Kiedy jestem zmęczony, oglądam kotki w internecie – zdradził mi Werner Herzog. A jeśli urocze zwierzęta są w stanie skruszyć serce Wernera Herzoga, z łatwością poruszą każdego innego. Wiedzą to twórcy „Sekretnego... 93
  • Muzyka 23 cze 2019, 20:00 Kolekcjonerska perła Owiane legendami archiwum Prince’a skrywa ponoć setki nagrań, które nigdy nie ujrzały światła dziennego. Na „Originals” odkrywamy, jak brzmią kompozycje, które Prince stworzył dla innych twórców, a –... 94
  • Książka 23 cze 2019, 20:00 Ciemna strona Piotr Jan Marczyński, lekarz, który odkrył w sobie pasję pisarską, po udanym debiucie powieścią „Obchód” pojawia się w księgarniach z nowym utworem – „REP”. Uparcie zagląda za kulisy służby zdrowia. Poprzednia... 95
  • Powieść z wątrobianką 23 cze 2019, 20:00 Czy zastanawialiście się kiedyś państwo, dlaczego o tak szalonej, piekielnej, dzikiej, tajemniczej sferze działalności człowieka na ziemi, jaką jest gastronomia, powstała dotąd tylko jedna, jedyna powieść, mianowicie „Zaklęte... 96
  • 13 pomysłów na niebanalny urlop 23 cze 2019, 20:00 Czasy, kiedy urlop marzeń ograniczał się do słońca, morza i piasku, odeszły w zapomnienie. Żądni wrażeń płacimy za rozrywkę i adrenalinę, a organizatorzy wakacyjnych atrakcji prześcigają się w pomysłach. Oto tylko kilka najciekawszych. Uprzedzamy jednak, że każdemu, kto ich... 98
  • Od anonsu do musicalu 23 cze 2019, 20:00 Inspiracje same „pchają” się zewsząd, problem jest tylko jeden – posłuchać tej właściwej, a tego, która to, przecież nigdy się nie wie. Może dlatego są tak inspirujące? 102
  • Ósma kawa Fryderyka 23 cze 2019, 20:00 Fryderyk Chopin, poza tym, że tworzył wspaniałe mazurki i polonezy, dorzucił swoje pięć groszy do promocji kulinarnej Mazowsza. 104
  • Wychowanie dzieci w świecie technologii 23 cze 2019, 20:00 Z internetem jest jak z nożem. Użyty do zabijania, będzie narzędziem zbrodni. Użyty do smarowania chleba, będzie życiowo przydatny. 105
  • Zrób sobie... Magdę Gessler 23 cze 2019, 20:00 Restauracja Opozycja traci klientów, bo wciąż odmraża stare kotlety, smaży na przypalonym oleju, a w kuchni aż lepi się od brudu. Może trzeba wezwać na pomoc Magdę Gessler? 106

ZKDP - Nakład kontrolowany