Rapsodia melancholii

Rapsodia melancholii

Thom Yorke ma dość Radiohead (fot. Wikipedia)
Thom Yorke potrzebował trzech solowych płyt, aby udowodnić, że i bez Radiohead jest wielki. „Anima” znakomicie oddaje stan psychiczny ludzkości w 2019 r.
Marcin Flint

W niedawnym wywiadzie dla „Crack Magazine” Thom Yorke mówił dużo i niecenzuralnie o meandrach brytyjskiej polityki od Thatcher przez Blaira aż po Borisa Johnsona, perorował na temat emisji dwutlenku węgla, ale też zdradził co nieco na temat swojej nowej muzyki. Dziennikarz zasugerował, że po „Kid A” i „Amnesiac” Radiohead (płyty sprzed prawie dwóch dekad!) słuchacz pójdzie za artystą wszędzie. I Yorke, kiedy już przełamał kryzys twórczy, działał ostatnio tak, jakby miał tego pełną, rozleniwiającą, świadomość. Był jak znudzony rockman po pięćdziesiątce – tu ścieżka filmowa (do remake’u kultowego włoskiego horroru „Suspiria”), tam muzyka klasyczna. Ale odpowiedział z ikrą, iż tęskni za czasami, kiedy to krytyk „Melody Maker” pisał, że nietykalne z dzisiejszej perspektywy „Kid A” brzmi jakby „Yorke włożył sobie głowę w tyłek, nasłuchał się wiatrów i potem postanowił to upublicznić”. Bo wtedy trzeba było walczyć, żeby przekonać ludzi, i on czuje się jak w tamtym czasie. Może dlatego płyta „Anima” jest tak dobra.

Świeżość klasyka

Z Radiohead odmienił rocka. Nadał mu nową wrażliwość, doprowadził go do stanu permanentnego rozedrgania i notorycznego przeintelektualizowania, a nawet odebrał mu gitary. W opisie twórczości legendy słowa „mrok”, „zaangażowanie” i „osamotnienie” wypływały co rusz, z nużącą regularnością, niczym denaci z rzek w powieściach kryminalnych. Ale dzisiaj co jakiś czas ktoś próbuje zrzucić grupę z pomnika, sugerując, że odpompowali z niego całą gorącą krew i spiłowali mu pazury. Szczerze mówiąc, solowa płyta „Anima” nie zapowiadała się frapująco. Już tytuł zdradzał fascynację filozofią Junga. Lęki ubrane w jęki przedstawiające nieprzyjemną wizję przyszłości. Aż za dobrze sprawdzony personel z producentem i perkusistą Radiohead na czele. To ta sytuacja, kiedy kiwa się z uznaniem głową, ziewając ukradkiem. Tymczasem „Anima”, zarówno jako płyta, jak i towarzysząca jej premierze, 15-minutowa etiuda przygotowana dla Netflixa przez reżysera Paula Thomasa Andersona, to uczta. Zaawansowana, postmodernistyczna zabawa w odnajdywanie odniesień i nawiązań, zapewne również tych, których twórcy nigdy nie chcieli zawrzeć. Nie ma zresztą nic złego w nadinterpretacjach, zwłaszcza gdy odpowiedzialni za wizję tak ochoczo grzebią się w podświadomości, stąpają na granicy jawy i snu. Małe filmowe dzieło Andersona i Yorke’a połączono już z prozą George’a Orwella, kinem Stanleya Kubricka i Ridleya Scotta, teledyskami grup New Order i Talking Heads, wskazującna to, że nowoczesny obraz jest głęboko zakorzeniony w przeszłości. Wątki w numerach Yorke’a układają się w jak najbardziej współczesne kompendium muzyki elektronicznej, z uwzględnieniem postaci takich jak Four Tet, James Holden, Actress. Ksywki można mnożyć nawet przy ograniczonej erudycji i osłuchaniu, bo nawet ryzykowne skojarzenia łatwo obronić, tak wiele się tu dzieje.

Autorski kolaż

Ja też mam swój zestaw nazwisk. Pobudzony mózg podsuwa mi tropy zupełnie niepoważne. Gdy andersonowski klip otwiera fantastycznie ułożona i wykonana choreografia w metrze, wbrew rozsądkowi na myśl przychodzi mi błazeński, wirusowo roznoszący się w internecie „Skibidi” Rosjan z grupy Little Big. Być może to dlatego, że mimo wszystko scena jest teatralna, sparowana z zaskakująco przebojowym, klubowym utworem „Not The News”, a Yorke ma przed kamerą coś z maniery gwiazdora kina niemego. Może dlatego, że potrzebuję odreagować? Jest tu odhumanizowana wizja pasażerów pociągu wykonujących sekwencyjne, zsynchronizowane ruchy tak, jakby ciała buntowały się przed robotą. Obraz bliski, który kojarzy się z nieprzytomnymi, zapatrzonymi w telefony ludźmi jadącymi komunikacją miejską do pracy.

Ale w krótkim metrażu kryje się i romantyzm na miarę XXI w. Jak w „Zakochanym bez pamięci” Michela Gondry’ego, nostalgia za analogowym światem. Zwłaszcza że „Dawn Chorus” to piękna piosenka, zgodnie określana jako jedna z najlepszych Yorke’a. Audio wciąż jest ważniejsze od wideo. Szyte jest trochę jak u kolejnego wielkiego, brytyjskiego elektronika, Buriala. Kompozycje klekoczą i klikają, defragmentacje nie wypłukują jednak z nich popowej wrażliwości. Piosenki niosą niepokój, a jednocześnie pozostają ładne. Na myśl nasuwa się James Blake – śpiewający od siebie, z sercem, soulowym zaangażowaniem w minimalistycznym, czasem wręcz bliskim awangardy środowisku. Trzeba być uprzedzonym, żeby nazwać „Animę” sztuką dla sztuki albo zarzucić jej niedostatek emocji.

Ta płyta jest non stop w ruchu, nigdy nie staje w miejscu. Dzieje się na wielu planach. Teksty bywają enigmatyczne, abstrakcyjne. Nie brak jednak albumowi przejrzystej wizji, precyzji w wykonaniu, komunikatywności. Cóż, rozbiór logiczny utworów nie jest konieczny, nikt nie każe zaglądać pod podszewkę, żeby sprawdzić czy ta muzyka działa, dlatego, że tu jest sampel, a tam imponująca linia basu. Nie trzeba się zastanawiać nad proporcją równikowego pląsu i pustynnego żaru, żeby bujać się z egzotycznym „Impossible knots”. Nie trzeba gadać, że „mniej znaczy więcej” i odnosić do Briana Eno, żeby dać się ponieść wspomnianemu „Dawn Chorus”. Yorke opowiada o wszystkich cywilizacyjnych lękach bez dosłowności i to jeszcze tak, że można do tego potańczyć. Anderson zaś pokazując Thoma z jego autentyczną życiową partnerką, gdy kilkukrotnie wykonują obroty przy ścianie, potrafi uchwycić więcej ciepła niż niejedna komedia romantyczna. Obaj panowie dokonują syntezy mnóstwa elementów tak zgrabnie, że kolaż staje się jak najbardziej autorski. Nie może być lepiej.

Dusza maszyny

Krytycy zdążyli do „Animy” przylepić wiele efektownych łatek, poczynając od „dystopijnej rapsodii”, a kończąc na „melancholii, która w końcu wyhodowała sobie zęby”. Napomykają jeszcze o wtopionej w bit płycie pół-człowieka, pół- -maszyny. Szczególne wrażenie – również przez ich ilość – robią jednak głosy w tonie „Nigdy nie byłem fanem Radiohead, za to »Anima«…”. Jeden z nich należy do Marka Horodniczego z TVP Kultura, współautora „Antologii polskiej muzyki elektronicznej”. „Gdzieś od czasów »Kid A« cała rzesza dziennikarzy próbowała mnie przekonać, że Radiogłowi są zespołem innowacyjnym nie tylko w zakresie muzyki rockowej, lecz także elektronicznej. Z tym pierwszym mogę się zgodzić (OK, przyznaję, choć nie jest to do końca moja estetyka), z drugim – kompletnie nie.

Na polu nowej elektroniki są raczej odtwórczy, choć faktycznie potrafią nagrywać atrakcyjne utwory i komponować nośne melodie. Mając to wszystko na uwadze, muszę oddać Yorke’owi chwałę za jego ostatnie solowe dzieło. Owszem, nie kupuję go w całości – zdarzają się tu utwory zbędne i nie do końca udane (mniejszość), a album mógłby być odrobinę krótszy i bardziej zwarty, ale mamy tu kilka absolutnie świetnych kawałków! (...) Słucham tej płyty z satysfakcją każdy kolejny raz, bo jest po prostu bardzo dobra” – pisze Horodniczy. Yorke jest na tym etapie kariery, że mógłby tylko odcinać kupony. Ale nie chce tego robić i wciąż przekonuje do siebie nieprzekonanych. Czy można sobie wyobrazić większy dowód wielkości?

Okładka tygodnika WPROST: 30/2019
Więcej możesz przeczytać w 30/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2019 (1895)

  • To dobrze, że opozycja się podzieliła 21 lip 2019, 20:00 Jak zorganizować państwo bez wpisywania w nie nierozwiązywalnego i wyniszczającego sporu o wartości? 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 21 lip 2019, 20:00 W PLATFORMIE OBYWATELSKIEJ PO OGŁOSZENIU KOALICJI wyborczej zapanował spokój. – Wszyscy się pomieszczą na listach. Najbardziej zadowoleni są posłowie z drugiego i trzeciego rzędu, bo ci się obawiali, że SLD zabierze im miejsca. Już w... 6
  • Obraz tygodnia 21 lip 2019, 20:00 3,5 mln zł w przybliżeniu Meghan Markle i książę Harry wydali w ciągu dwóch miesięcy na swego potomka Archiego Mountbatten-Windsora Wygrany Kevin Spacey Sąd w Massachusetts oczyścił go z zarzutu molestowania 18-letniego młodzieńca.... 9
  • Info radar 21 lip 2019, 20:00 Tusk na czele chadecji Donald Tusk może zostać szefem Europejskiej Partii Ludowej – ustalił „Wprost”. – Propozycja dla odchodzącego szefa Rady Europejskiej dosłownie leży na stole – mówi nasz informator. – Jeśli Tusk się... 10
  • Najłatwiejszy pierwszy krok, czyli jednoczenie lewicy 21 lip 2019, 20:00 SLD, WIOSNA I LEWICA RAZEM POSTANOWIŁY WSPÓLNIE WALCZYĆ O GŁOSY W JESIENNYCH WYBORACH PARLAMENTARNYCH. Liderzy partii ogłosili to z pompą i uśmiechami na twarzy. Podobno najtrudniejszy jest pierwszy krok, ale w tym wypadku było inaczej.... 11
  • Po paradzie równości 21 lip 2019, 20:00 Nienawiść do „obcych” ma długą tradycję, już starożytni Grecy nie lubili sąsiadów. A jak wygląda ksenofobia w wydaniu polskim? 12
  • Przewrót pokoleniowy w PiS 21 lip 2019, 20:00 Jarosław Kaczyński dokonuje właśnie w swojej partii przewrotu pokoleniowego. Młodzi działacze mają dostać atrakcyjne miejsca na listach wyborczych, wchodzą też do rządu Mateusza Morawieckiego. 15
  • Jak Grzegorz Schetyna lewicę zjednoczył 21 lip 2019, 20:00 Lider PO stał się mimowolnym ojcem chrzestnym tej koalicji. To dzięki czarnej polewce, którą podał SLD i Wiośnie, do wyborów pójdą razem Włodzimierz Czarzasty, Robert Biedroń i Adrian Zandberg. 18
  • SOS dla urody 21 lip 2019, 20:00 W klinice Oricea odbyła się konferencja prasowa poświęcona najnowszym zabiegom poprawiającym owal twarzy. Z wiekiem tracimy niestety idealną linię żuchwy, skóra i mięśnie zaczynają wiotczeć, a kości ulegają resorpcji. Dr n. med.... 19
  • Chcemy Zachodu, a nie Wschodu 21 lip 2019, 20:00 O obniżeniu wieku emerytalnego, szóstce Schetyny, mentalności postsowieckiej i wojnie ideologicznej mówi Krzysztof Brejza, szef sztabu wyborczego POKO. 20
  • Toksyczny związek 21 lip 2019, 20:00 Vega z kamiennym wyrazem twarzy stylizuje się na twórcę niepokornego, którego władza się boi. 23
  • Oś Warszawa – Berlin 21 lip 2019, 20:00 PiS dopuszcza do zbyt dużego rozziewu pomiędzy uprawianą proniemiecką polityką i antyniemiecką propagandą 24
  • Bezdomnym wstęp wzbroniony 21 lip 2019, 20:00 Patrząc na nich, przeczuwamy, że świat, który tak dumnie budujemy, może i jest lepszy, ale na pewno nie dla wszystkich 25
  • Mężczyźni boją się kobiet z charakterem 21 lip 2019, 20:00 – Kobiety powinny stać na piedestale. Bardzo mi się podoba, jak w Hiszpanii szanowane są matki. Są najważniejszymi postaciami w rodzinie, są hołubione. Tak powinno być – mówi Beata Kozidrak. 27
  • 7 faktów, których nie wiesz o zdrowiu Polek 21 lip 2019, 20:00 Dlaczego mieszkanka Łodzi żyje krócej niż góralka z Podkarpacia. Który nowotwór zabija najwięcej polskich kobiet. Jak osteoporoza może stać się chorobą śmiertelną – czyli wszystko, co warto wiedzieć o zdrowiu kobiet. 32
  • Mam obowiązek wyglądać wzorowo 21 lip 2019, 20:00 Może jestem szalona i umiem pójść po bandzie, ale odżywiam się zdrowo, uprawiam sport i dbam o sen – mówi Doda, czyli Dorota Rabczewska. 36
  • Operacja na kompleksach 21 lip 2019, 20:00 Poprawiać urodę można, ale nie warto przesadzać. Obowiązuje zasada złotego środka, czyli umiar. 40
  • Najlepsza decyzja w życiu 21 lip 2019, 20:00 Jeśli masz już dość okularów korekcyjnych lub soczewek kontaktowych musisz to przeczytać 43
  • Czym uzupełnić dietę, aby chronić się przed nowotworem? 21 lip 2019, 20:00 Jak zminimalizować ryzyko rozwoju raka? Czynnikem, na który mamy wpływ, jest nasza dieta. Warto wiedzieć, które produkty powinny się znaleźć w naszym codziennym menu. 44
  • Mafia w pigułce 21 lip 2019, 20:00 W Polsce brakuje lekarstw? Bzdura! W ciągu jednej doby byliśmy w stanie kupić takie ilości leków, o jakich największe apteki mogą dzisiaj tylko pomarzyć. Bez recept, faktur, do odbioru w paczkomatach w całym kraju. 46
  • ZŁOTA 44 – najlepsze miejsce na rozwój biznesu 21 lip 2019, 20:00 Przedsiębiorcy i ludzie biznesu, którzy rozważają zakup nieruchomości, docenią udogodnienia, które oferuje im ZŁOTA 44. To chociażby posiadanie apartamentu w ścisłym centrum, możliwość networkingu czy dostępność strefy biznesowej. 50
  • Hossa Bessa 21 lip 2019, 20:00 Awans króla luksusu Już nie Bill Gates, a BERNARD ARNAULT jest drugim najbogatszym człowiekiem na świecie – wynika z najnowszych wyliczeń Bloomberga. Fortuna najzamożniejszego Francuza i twórcy luksusowego koncernu LVMH od ubrań Louis... 52
  • Kierunek: gospodarka o obiegu zamkniętym 21 lip 2019, 20:00 Gospodarka o obiegu zamkniętym jest nowym podejściem do gospodarowania zasobami i nowym modelem gospodarczym 54
  • Szansa na lepszą przyszłość 21 lip 2019, 20:00 Starania ludzi, by ograniczać wpływ na środowisko, stają się ogólnoświatowym trendem i globalną koniecznością. Jednym z rozwiązań może być gospodarka o obiegu zamkniętym. 56
  • Zielona gospodarka to nowe możliwości dla biznesu 21 lip 2019, 20:00 Rozwijając gospodarkę o obiegu zamkniętym, polskie firmy mogą czerpać z wielu zagranicznych doświadczeń. Odpady z jednych procesów produkcyjnych z powodzeniem wykorzystywane są jako surowiec dla innych. 62
  • Problem wielki jak góry śmieci 21 lip 2019, 20:00 Unia Europejska coraz aktywniej dąży do wdrożenia modelu gospodarki obiegu zamkniętego. Jest szansa, że w ciągu najbliższych 10 lat uda się wstrzymać zaśmiecanie środowiska. 65
  • Ostatni wielbiciele generała 21 lip 2019, 20:00 Kilka dni temu minęła 83. rocznica antyrepublikańskiego przewrotu w Hiszpanii. Bez echa, bo aktywnych obrońców spuścizny generała Franco już prawie nie ma. 66
  • Znaczenie bezcelowości 21 lip 2019, 20:00 Wierzymy, że szybkość działania i myślenia jest pozytywną cechą we dzisiejszych czasach. Nic podobnego. Trzeba zwolnić, bo chwile nic nierobienia mają wielkie znaczenie dla naszego myślenia. 70
  • Czas żywych trupów 21 lip 2019, 20:00 Nic nie jest w stanie uchronić nas od dość marnego finału. Zresztą może nie ma żadnego racjonalnego powodu, dla którego powinniśmy przetrwać jako gatunek – mówi Jim Jarmusch, reżyser „Truposze nie umierają”. 74
  • Rapsodia melancholii 21 lip 2019, 20:00 Thom Yorke potrzebował trzech solowych płyt, aby udowodnić, że i bez Radiohead jest wielki. „Anima” znakomicie oddaje stan psychiczny ludzkości w 2019 r. 79
  • Zrób sobie luksus 21 lip 2019, 20:00 Czas sam się nie znajdzie. Jeśli się koło tego nie zakrzątniesz, obowiązki, jak woda, zapełnią ci każdą szczelinę dnia 82
  • Wakacje z mnichami 21 lip 2019, 20:00 Coraz więcej Polaków decyduje się na urlop w klasztorze – z modlitwą, postem i medytacją. 84
  • Jak z dumą pokazywać ciało na plaży 21 lip 2019, 20:00 Odzieżowi potentaci rozszerzają rozmiarówkę, a modelki w reklamach kostiumów kąpielowych są o kilka kilogramów cięższe. Kobiety uwierzyły, że #everybodyisabeachbody. 88
  • Wydarzenie 21 lip 2019, 20:00 Zapiski i sentencje Máraia Wielu pisarzy prowadziło przez lata dzienniki – jedni z próżności, by wraz ze śmiercią nie zniknąć z rynku i jeszcze czymś nowym zaskoczyć świat. Inni z powodów praktycznych, by na szybko notować... 90
  • Film 21 lip 2019, 20:00 Grzechy przyszłości Z jakiegoś powodu reżyserzy pokochali ostatnio dystopie. Wi Ding Ho też idzie tą drogą. Przenosi widzów do 2049 r. Maluje rzeczywistość, w której każdy ma pod skórą identyfikujący go czip, rynek zalewają... 91
  • Muzyka 21 lip 2019, 20:00 Eklektyczny dinozaur Na „Full Circle” czuje się fascynację Angie Stone Prince’em. Można też wychwycić tu wpływy Lenny’ego Kravitza oraz nawiązania do jazzu. Ale eksperymenty z konwencją soul/rnb nie przeszkadzają artystce w... 92
  • Książka 21 lip 2019, 20:00 Bez granic Kilka miesięcy temu George Steiner obchodził 90. urodziny, nic więc dziwnego, że ostatnio jego aktywność pisarska spadła, ale pozostawił wiele tekstów i opinię wybitnego krytyka i eseisty, na którą zapracował przede... 93
  • Kalejdoskop 21 lip 2019, 20:00 Bukareszt ślepnie od świateł Hackerville” jest dla Bukaresztu tym, czym „Ślepnąc od świateł” dla Warszawy. Już rewelacyjna, nowatorska czołówka przynosi zabawę ikonografią stolicy Rumunii i udowadnia, jak ważne dla twórców... 94
  • Starość to stan umysłu 21 lip 2019, 20:00 Najważniejsze to nie oglądać się na to, co było. 95
  • Kaszanka poetycka 21 lip 2019, 20:00 Odprawiana co roku w Szkocji Burns supper, wieczerza ku czci poety Roberta Burnsa, to w istocie kulinarne święto poświęcone potrawie haggis, czyli szkockiej kaszance. 96
  • Trendy miesiąca 21 lip 2019, 20:00 Uwaga! Jesteś w ukrytej kamerze Przeżycie minionego tygodnia bez zobaczenia choć jednej postarzonej w FaceApp twarzy było raczej niemożliwe. Aplikacja, która na rynku pojawiła się już dwa lata temu, przez wielu właśnie teraz została... 97
  • Zrób sobie... Eltona Johna 21 lip 2019, 20:00 Na co do kina? Na „Rocketmana”! Sir Elton John jest osobowością tak złożoną, że powinniśmy go składać z elementów zupełnie do siebie niepasujących. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany