„Malowany ptak” – szok i niedowierzanie

„Malowany ptak” – szok i niedowierzanie

Jerzy Kosiński
Jerzy Kosiński / Źródło: Wikimedia Commons / Rob Mieremet / Anefo
Pisarz Jerzy Kosiński był jak gwiazda rocka. Ludzie stali w kolejkach po autograf w książce, która wywróciła ich wyobrażenia o kulturalnej literaturze i o tym, co robili Polacy żydowskim dzieciom w czasie wojny.

Dziennik Telewizyjny 22 kwietnia 1989 r. pokazuje kilkusetmetrową kolejkę ciągnącą się wzdłuż ul. Wiejskiej w Warszawie. W studiu prowadząca Irena Jagielska czyta: „A tak było wczoraj przed księgarnią firmową Czytelnika, gdzie podpisywał swoją powieść zatytułowaną »Malowany ptak« autor Jerzy Kosiński”. Po chwili na ekranie widać wnętrze księgarni i siedzącego przy stoliku Kosińskiego otoczonego tłumem ludzi trzymających egzemplarze pierwszego oficjalnego polskiego wydania „Malowanego ptaka” z charakterystyczną czarno-białą okładką. Książka rozeszła się w milionach egzemplarzy. Dziś można ją kupić w antykwariatach za ponad 150 zł.

– Nie jest pan jedynym pisarzem, który, tworząc w języku obcym, osiągnął sukces, wspomnę tu choćby Conrada czy Nabokova – prowadząca DTV zwraca się do siedzącego w studiu autora. Chociaż rozmawia z gwiazdą, pyta odważnie, czy Kosiński nie czuje, że zdradził rodzinną mowę, pisząc swoje książki po angielsku. Drobny brunet z niepokojącą urodą i świdrującym spojrzeniem nienaganną polszczyzną spokojnie tłumaczy, że język jest jak filtr w aparacie, który przedstawia obraz oczami autora. To nie pierwsze pytanie o zdradę skierowane pod adresem Kosińskiego. Zarzuty będą się za nim ciągnąć do końca życia, a nawet po śmierci, przy czym zdrada ojczystej mowy jest najłagodniejszym.

Najcięższy jest ten, że pisząc o okrucieństwie i podłości chłopów wobec uciekającego w czasie wojny przed Niemcami żydowskiego albo cygańskiego dziecka, Kosiński zdradził polskość i Polaków. Że jest wręcz polakożercą. Są też inne zarzuty – że autor „Malowanego ptaka” epatuje okrucieństwem i seksem. Że pod pozornie głębokim przekazem przemyca tanią sensację. Prowadząca DTV nie boi się zadać pytania i na ten temat obsypanemu prestiżowymi nagrodami bywalcowi amerykańskich salonów, który przy okazji polskiej premiery książki zaszczycił wizytą ojczysty kraj. Powątpiewa: może to szokowanie jest interesujące dla amerykańskiego czytelnika, ale dla polskiego? – Dlaczego w tej powieści jest niemalże sam gwałt, okrucieństwo i seks? Czemu to służy? – pyta. Pisarz odpowiada, że nie tworzy dla czytelnika. Tworzy, żeby tworzyć.

Przemoc i seks

Film „Malowany ptak”, którego scenariusz powstał na podstawie powieści Kosińskiego, po raz pierwszy pokazano na festiwalu w Wenecji na początku września. Adaptacja jest wierna, niemal scena po scenie pokazuje to, co Kosiński napisał. Recenzenci, którzy z zawodowego obowiązku przetrwali seans i nie wyszli z kina, stawiają pytania o uzasadnienie nieprzerwanego okrucieństwa przetaczającego się przez ekran. Sceny gwałtów, tortur, bicia następują jedna za drugą, aż w końcu wywołują u widzów zobojętnienie. Podobnie mówiono o książce, kiedy ukazała się w Polsce. Chociaż ustawiały się po nią kolejki, pytano, czy trzeba aż tak drastycznie. Kosiński tłumaczył, że chciał napisać o dzieciństwie uniwersalnym. W wywiadzie dla DTV mówił: – Seksualność dla dziecka jest typem gwałtu, pomnożonym przez wojnę, przez okupację. Dziecko jest być może Żydem, być może Cyganem, być może chrześcijaninem, który wygląda na Żyda czy Cygana. To była naturalna metafora na przekazanie stanu nieprawdopodobnie wielkiego zagrożenia. Na wielki sukces książki w Polsce wpłynęły nie tylko emocje, ale też to, że w tym czasie w kraju trwało wielkie ożywienie czytelnicze.

Wreszcie można było wydawać książki, którymi żył Zachód. Polacy z zapałem nadrabiali zaległości. „Malowany ptak” był jedną z tych książek, które nareszcie, po 25 latach od amerykańskiej premiery, można było wydrukować. Zainteresowanie podsycał sam autor. Zakazany przez komunistów, pokochany przez Amerykę, nasz człowiek wśród światowej literackiej i filmowej elity, w wywiadach opowiadał o ciężkiej pracy, jaka poprzedziła sukces, o losie emigranta, który zmuszony był tworzyć po angielsku, pisać i widzieć w tym języku, choć słabo go znał. Właśnie słaba znajomość języka, kiedy pisał „Malowanego ptaka”, po latach zachwytu wzbudzi w Amerykanach podejrzliwość.

Padną zarzuty, że samodzielnie swojego dzieła nie napisał. W Polsce na początku lat 90. Kosiński przeżywał jednak drugi sukces. „To wielki pisarz o wyobraźni transgresyjnej, zakładnik ciemnych, demonicznych sił. Rozpoznał obszary zła i wrócił stamtąd z »Malowanym ptakiem«, pozostawiając mroczne ostrzeżenie: chłopiec w »Malowanym ptaku« ucieleśnia dramat naszej cywilizacji, tragedia zbrodni zawsze pozostaje z żywymi” – pisała wybitna badaczka literatury Maria Janion, polecając czytanie Kosińskiego. 3 maja 1991 r. Kosiński popełnia samobójstwo. Zażywa leki, popija alkoholem, kładzie się w wannie w swoim apartamencie na Manhattanie i zakłada na głowę plastikowy worek. W Polsce wraz z wieścią o śmierci pisarza wspomina się publicznie jego życie na krawędzi, eksperymenty seksualne, nocne życie w klubach sado- -maso. Pisarz staje się legendą, działa na wyobraźnię czytelników równie mocno jak jego książki.

Antypolska prowokacja

Chłopiec, który podczas ucieczki przed Niemcami wędruje od wsi do wsi, doświadczając tylko zła, wygląda na Żyda albo Cygana. Nie zostaje otoczony opieką sprawiedliwych Polaków, nikt dla niego nie tylko nie ryzykuje życia, ale nawet nie zachowuje zdawkowej życzliwości. Polacy są w „Malowanym ptaku” gorsi niż Niemiec, który puszcza chłopca wolno i udaje, że wykonał egzekucję. Wcześniej w Polsce nie było zwyczaju, by pisać o Polakach w czasie wojny jak o złych. I nie szkodzi, że Kosiński nie pisze wprost, że akcja książki dzieje się w Polsce, tylko gdzieś w Europie Wschodniej. Jest Polakiem i przez długi czas pozwalał światu myśleć, że opisał własne doświadczenia wojenne. „Malowany ptak” z tego powodu został nawet uznany w Ameryce za świadectwo Holokaustu.

W Polsce przed transformacją o postawie świadków Zagłady wobec Żydów mówiło się niewiele. Raczej o obojętności niż o udziale w zbrodniach. Nie było jeszcze książek Jana Tomasza Grossa ani historycznych opracowań, które zaczęły powstawać w latach dwutysięcznych. Znany jest napisany w czasie wojny wiersz Czesława Miłosza „Campo di Fiori” o obojętności warszawiaków wobec płonącego getta. W 1987 r. prof. Jan Błoński nawiązał do tego wiersza w eseju „Biedni Polacy patrzą na getto”. Nie oskarżał Polaków o czynny udział w zbrodniach na Żydach, za ich winę uznał zaniechanie działania. Dwa lata wcześniej telewizja pokazała fragmenty głośnego filmu dokumentalnego Claude’a Lanzmanna „Shoah”. Można się z nich było dowiedzieć, że polsko-żydowskie relacje w czasie wojny to także obojętność wobec Zagłady, a nawet korzystanie z niej przez mieszkańców polskich wsi. Fragmenty były jednak tak dobrane, żeby w widzach wzbudzić przeświadczenie o antypolskiej prowokacji. Dotąd mówiło się tylko o bohaterstwie Sprawiedliwych, które było najwygodniejsze dla ówczesnej propagandy uciekającej od oskarżeń o antysemityzm.

Kosiński niewiarygodny

Kiedy więc do Polski wkracza Kosiński ze swoim „Malowanym ptakiem”, wywołuje wstrząs. Wizja polskich chłopów prześladujących żydowskie dziecko była nie do przyjęcia dla środowisk, które w postawie Polaków wobec Żydów wolały widzieć ofiarność niż podłość. Kosińskiego oskarżono o wrogość wobec własnego narodu.

A żeby dowieść niewiarygodności jego literatury, dowodzono niewiarygodności autora. Publicystka i reporterka Joanna Siedlecka poszła tropem ujawnionych w latach 80. w Ameryce sensacji, że „Malowany ptak” nie jest oparty na przeżyciach pisarza. W 1995 r. wydała książkę „Czarny ptasior”, w której dowodzi, że Kosiński był kłamcą. Bo w rzeczywistości przetrwał wojnę z rodzicami, ukrywany we wsi Dąbrowa Rzeczycka. W publicystyce rozpętała się burza. Czy Kosiński był rzeczywiście mistyfikatorem, czy może tylko nie prostował tego, co pisali inni? A jeśli nie przeżył tego, o czym pisał, czy miał prawo pisać? Maria Janion argumentowała: „Sztuka nie jest lustrem, które odbija życie. (…) »Malowanego ptaka« należy uznać za powieść symboliczną czy też symboliczno-mityczną. Na liczne pytania Kosiński programowo odpowiadał, że uważa autobiografizm w literaturze za niemożliwy, tym samym negował autobiograficzny charakter »Malowanego ptaka«”. Henryk Dasko, publicysta i pomarcowy emigrant, w dodatku do „Życia Warszawy” szydził z tendencyjnie przedstawionego w książce Siedleckiej obrazu życia żydowskiej rodziny wśród życzliwych i opiekuńczych mieszkańców wsi.

„Czarny ptasior” rzuca odkrywcze światło na warunki, w jakich żyli Żydzi zaopatrzeni w aryjskie papiery. (…) „Żyli jak król, jak pleban, jak królowa. W dobrobycie. Prawie car i Boh! Otoczeni szacunkiem wsi” – wylicza Dasko, cytując dosłownie książkę Siedleckiej. Kpił też z przedstawionego w niej obrazu małego Kosińskiego, rozpieszczonego, wychuchanego, nieznośnego i odnoszącego się z wyższością do rówieśników. Od tamtej pory debaty toczyły się już wobec znacznie poważniejszych prac niż literacka wizja Holokaustu Kosińskiego. Wina i udział Polaków w zbrodniach na Żydach są omawiane przy okazji publikacji, które „Malowanego ptaka” mogłyby pozostawiać na marginesie. Jednak dwa lata temu, kiedy premiera przedstawienia Mai Kleczewskiej „Malowany ptak” wywołała te same emocje co książkowy pierwowzór, okazało się, że w debacie od lat 90. niewiele się zmieniło.

Anatomia okrucieństwa

PREMIERA EKRANIZACJI „MALOWANEGO PTAKA” w reżyserii Václava Marhoula wywołała kontrowersje. Wielu widzów wyszło z kina w czasie projekcji. Krytycy w recenzjach nazywali trzygodzinny film „drogą przez piekło”. Żydowski chłopiec tuła się przez wschodnioeuropejskie wsie. Kolejne rozdziały wyznaczają napotkani ludzie: wieśniacy, żołnierze różnych armii, ksiądz. Chłopi, którzy równie bestialsko katują zwierzęta, co żony. Kozacy gwałcący całe wsie. Ale i dobry, prosty mężczyzna (w tej roli Polak, Lech Dyblik) hodujący w chacie ptaki. Marhoul tworzy wstrząsający katalog przemocy. Nie narzucają jej naziści. Ona jest niemal we wszystkich. Wyznacza rytm codzienności. Reżyser pokazuje efekty poczucia bezkarności połączonego z chciwością, prymitywizmem, nienawiścią. Ostrzega przed konsekwencjami dehumanizowania drugiego człowieka. Ale przede wszystkim obserwuje oczy dziecka, które przesiąka złem. (KK)

Okładka tygodnika WPROST: 39/2019
Więcej możesz przeczytać w 39/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2019 (1904)

  • Marcin Dzierżanowski: Chrońmy dzieci 22 wrz 2019, 20:00 Nie świruj, idź na wybory – to hasło nowej kampanii społecznej, która – według twórców – miała w zabawny, lekki sposób zachęcać Polaków do pójścia do urn. Na krótkich filmach znane postacie odgrywają rolę osób chorych... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 22 wrz 2019, 20:00 EFEKT MAŁGORZATY KIDAWY- -BŁOŃSKIEJ, KANDYDATKI KOALICJI OBYWATELSKIEJ NA PREMIERA, zaczął być wreszcie widoczny, bo poparcie dla KO poszło w górę o kilka punktów procentowych. Niestety dla opozycji, te głosy zostały zdobyte kosztem... 6
  • Obraz tygodnia 22 wrz 2019, 20:00 1mln zł dostanie Edyta Górniak za to, że w programie TVN będzie zdobywała prawo jazdy. Nad tym, żeby się udało, czuwać będzie aż trzech instruktorów. 10% Polaków powyżej 15. roku życia przyznaje, że nie brało udziału w lekcjach... 9
  • Info radar 22 wrz 2019, 20:00 Pilecki zdobywa Berlin W Berlinie otworzono pierwszy zagraniczny oddział Instytutu Pileckiego. Położona w samym sercu stolicy Niemiec, naprzeciwko Bramy Brandenburskiej placówka ma za zadanie szerzyć wiedzę o historii i kulturze polskiej.... 10
  • Prawda ekranu 22 wrz 2019, 20:00 W TORONTO ZAKOŃCZYŁ SIĘ NAJWAŻNIEJSZY ZA OCEANEM FESTIWAL FILMOWY. Czuło się na nim widmo trumpowskich czasów. Artyści upominali się o wolność, równość i społeczną sprawiedliwość, a najciekawsze propozycje powstały w oparciu o... 11
  • Słodycz cenzury 22 wrz 2019, 20:00 PiS zapowiada ustawę regulującą status zawodu dziennikarza. Szczegółów brak. Wygląda na to, że chce założyć pismakom uzdę. Czy jest ona potrzebna? 12
  • Co będzie kiedyś 22 wrz 2019, 20:00 Motyw pana gardzącego chamem stary jest jak ludzkość. Przykłady z literatury światowej i z życia, kiedy silniejszy gardzi słabszym, można mnożyć w nieskończoność. Ci, którzy uważają się za lepszych, bo np. urodzili się w... 13
  • Nie wystarczy wybaczyć 22 wrz 2019, 20:00 Ofiary przemocy domowej mają ogromne pokłady napięcia i lęku zatrzymane w ciele. Trzeba się mądrze wybrać na gruzowisko swojego dzieciństwa, bo paruje z niego toksyczny dym – mówi Paulina Młynarska, dziennikarka i pisarka. 15
  • Dziecko w rodzinnej matni 22 wrz 2019, 20:00 Nawet 2 mln polskich dzieci są pod opieką rodzica, który zmaga się z zaburzeniem psychicznym: depresją, nerwicą, schizofrenią, psychozą maniakalno-depresyjną. 19
  • Rodzinny interes, czyli parlament dla krewnego 22 wrz 2019, 20:00 Morawiecki, Duda, Zdrojewski, Cimoszewicz, Pęk – to nazwiska, które członkom rodzin przyniosły mandaty parlamentarne. Czyżby polityczne klany znane z zachodniej polityki zawitały nad Wisłę? 22
  • Klątwa Tuska 22 wrz 2019, 20:00 – Gdybym w 2013 r. nie zablokował przyjęcia ustawy o związkach partnerskich, pary homoseksualne mogłyby już w Polsce adoptować dzieci – mówi Jarosław Gowin, wicepremier. 27
  • Mamy pomysł, jak odzyskać wrak 22 wrz 2019, 20:00 Postanowiliśmy wyjść do Rosji z nową propozycją dotyczącą zwrotu tupolewa – ujawnia prof. Jacek Czaputowicz, minister spraw zagranicznych. 30
  • Czyściciele trzymają się mocno 22 wrz 2019, 20:00 Komisja weryfikacyjna ds. warszawskiej reprywatyzacji przedstawiła właśnie raport ze swej działalności. Jej bilans nie jest jednoznaczny – oddała ona wprawdzie głos pokrzywdzonym, ale nie udało jej się trwale poprawić ich losu. 34
  • „Malowany ptak” – szok i niedowierzanie 22 wrz 2019, 20:00 Pisarz Jerzy Kosiński był jak gwiazda rocka. Ludzie stali w kolejkach po autograf w książce, która wywróciła ich wyobrażenia o kulturalnej literaturze i o tym, co robili Polacy żydowskim dzieciom w czasie wojny. 39
  • Ekofrajerzy 22 wrz 2019, 20:00 Kupujesz drogie jedzenie z etykietką „bio” lub „eko”, bo myślisz, że jest zdrowsze? To coraz częściej wysoko przetworzona żywność o wątpliwej wartości odżywczej – alarmują naukowcy i organizacje konsumenckie. 42
  • Rewolucja 4.0 na rynku pracy 22 wrz 2019, 20:00 Najbardziej zagrożone automatyzacją są sektory oparte na czynnościach powtarzalnych. Najmniej: szkolnictwo oraz zarządzanie, a także zawody będące blisko człowieka – uważa Izabela Katarzyna Mrzygłocka, była wieloletnia szefowa Rady Ochrony Pracy. 46
  • Hossa Bessa 22 wrz 2019, 20:00 Droga parówko To koniec pewnej epoki. Inflacja dotknęła nawet słynne hot-dogi z Ikei. Szwedzka sieć po raz pierwszy od 22 lat zdecydowała się podwyższyć ich ceny w polskich sklepach. Od 1997 r. obowiązkowa po zakupie mebli bułka z... 47
  • Tak pęka internet 22 wrz 2019, 20:00 Globalna sieć, łącząca wszystkich i wszędzie, nie istnieje. Internet został podzielony na mniejsze części, których użytkownicy coraz bardziej się od siebie oddalają. 48
  • Nekrolog Białorusi 22 wrz 2019, 20:00 Odkąd tydzień temu moskiewska gazeta „Kommiersant” opisała szczegóły przygotowywanego porozumienia rosyjsko-białoruskiego, wśród obserwatorów białoruskiej polityki zapanowała panika. Zwłaszcza w polskich mediach opublikowano już... 52
  • Smart City, czyli miasto dla ludzi 22 wrz 2019, 20:00 ONZ szacuje, że do 2050 r. 66 proc. ludności Ziemi będzie mieszkać w miastach. Dlatego idea inteligentnego miasta nabiera coraz większego znaczenia. 54
  • Jutro jest już dziś 22 wrz 2019, 20:00 Miasta przyszłości już dzisiaj stają się rzeczywistością – mówi minister cyfryzacji Marek Zagórski. 56
  • Kraków – Nowa Huta Przyszłości 22 wrz 2019, 20:00 Chcemy przekształcić poindustrialną przestrzeń w nowoczesną tkankę miejską – mówi Artur Paszko, prezes zarządu Kraków Nowa Huta Przyszłości SA. 57
  • Prosumenci za kierownicą 22 wrz 2019, 20:00 O wyzwaniach stojących przed dostawcami energii i technologiach, które mogą zrewolucjonizować miasta, mówi Agnieszka Okońska członek zarządu innogy Stoen Operator 58
  • Zielona energia 22 wrz 2019, 20:00 Grupa Kapitałowa PGE jest liderem segmentu energetyki odnawialnej i planuje kolejne duże inwestycje w zieloną energię. 60
  • Zamówienia publiczne dla wszystkich 22 wrz 2019, 20:00 Małe i średnie firmy mogą się starać o dofinansowanie szkoleń i doradztwa dotyczącego zamówień publicznych. 62
  • Oświeceni smogiem 22 wrz 2019, 20:00 Polacy coraz więcej wiedzą o smogu, ale nie ma się co łudzić, że medialny przekaz załatwi sprawę. Potrzebna jest praca u podstaw rozłożona na długie lata. 64
  • Bez wody nie ma miast 22 wrz 2019, 20:00 Jakie znaczenie ma woda dla rozwoju miast oraz jakości życia? O tym, jak mogą oddziaływać na siebie środowisko wodne i miejskie, rozmawiać będą uczestnicy II kongresu Economy of a Water City. 66
  • Proste nie znaczy łatwe 22 wrz 2019, 20:00 Na gali Orłów Wprost w Rzeszowie spotkały się niewielkie firmy rodzinne, zagraniczni potentaci oraz rodzimi przedsiębiorcy, którzy podbili rynki na całym świecie. 68
  • TAURON Festiwal Biegowy – jubileuszowy, rekordowy 22 wrz 2019, 20:00 Krynica-Zdrój przez trzy dni zmieniła się w miasto biegaczy. 8705 osób wystartowało w niemal 30 konkurencjach biegowych i nordic walking. 70
  • Macierzyństwo i endometrioza 22 wrz 2019, 20:00 O swojej chorobie kobiety często dowiadują się dopiero wtedy, gdy bezskutecznie starają się o dziecko. Endometrioza utrudnia i opóźnia zajście w ciążę, ale na pewno jej nie wyklucza – mówi dr hab. n. med. Iwona Szymusik. 72
  • Gdynia podziałów 22 wrz 2019, 20:00 Polscy filmowcy uważnie obserwują przemiany współczesnego świata. Proponują świetne, głęboko akorzenione w rzeczywistości filmy. Ale w kuluarach gdyńskiego festiwalu panował nastrój pełen goryczy. 74
  • Ksiądz Preynat i strażnicy tajemnic 22 wrz 2019, 20:00 „Dzięki Bogu” Franćois Ozona to kolejne świadectwo skandali pedofilskich wstrząsających Kościołem na całym świecie. Reżyserzy coraz częściej pokazują na ekranie dramat ofiar molestowania. 78
  • Najwyższe męstwo 22 wrz 2019, 20:00 W Łazienkach Królewskich można obejrzeć wystawę „Virtuti Militari”. Dzieje ustanowionego przez króla Stanisława Augusta orderu to opowieść o dramatycznych losach Rzeczypospolitej. 82
  • Wydarzenie 22 wrz 2019, 20:00 Podszewka fantazji Powieściowy debiut Dominiki Słowik sprzed czterech lat, „Atlas: Doppelganger”, spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem i dotarł do finału prestiżowej Nagrody Literackiej Gdynia. I słusznie. Od tego czasu Dominika... 83
  • Film 22 wrz 2019, 20:00 W sieci kłamstw Takiego kina przez lata w Polsce brakowało. Bezpretensjonalnego, adresowanego do szerokiego widza, a zarazem niebłahego. „(Nie)znajomi” są remakiem włoskiej produkcji „Dobrze się kłamie w miłym towarzystwie”. Z... 84
  • Muzyka 22 wrz 2019, 20:00 Powiew chłodu Dwudziestolecie swojego istnienia jeden z najważniejszych dla europejskiej sceny niezależnej zespołów uczcił wydaniem nowej, szóstej już płyty. Metronomy, które było forp ocztą stylistyki indie, mocno zmieniło kurs.... 85
  • Książka 22 wrz 2019, 20:00 Bez obciachu Inteligencja kręci nosem, miliony słuchaczy są zachwycone. W powszechnej świadomości disco polo przestało być obciachem i na równych prawach z innymi wytworami kultury popularnej pojawia się w głównych mediach. Z jednej... 86
  • Kalejdoskop 22 wrz 2019, 20:00 Ucho premiera Dla Stephena Poliakoffa „Lato szpiegów” to rozliczenie z własnym dzieciństwem. Wychowany w szacunku do ojczyzny chłopak uznał ją w pewnym momencie za swojego największego wroga. Miłość przeszła w nienawiść. –... 87
  • Świat bez glutenu i Rozenek 22 wrz 2019, 20:00 Piszę właśnie kryminał retro pt. „Tango”, którego akcja toczy się pod koniec lat 20. ubiegłego wieku. Zawsze kusiło mnie umieszczenie akcji w przedwojniu, ale panicznie się tego bałem. A co, jeśli coś pomylę, ta kamienica tu nie... 88
  • Wszystko w porządku 22 wrz 2019, 20:00 Decluttering dotarł niedawno zza oceanu i wygląda na to, że zadomowi się u nas na dobre. Dlaczego to połączenie idei zero waste, slow life, duńskiej filozofii hygge, minimalizmu i testu białej rękawiczki tak zafascynowało Polaków? 90
  • Dźwięki są w moim ciele 22 wrz 2019, 20:00 Co mnie inspiruje mówi Natalia Przybysz 94
  • Lepszy niż maślaczek 22 wrz 2019, 20:00 Można je marynować, doskonałe są smażone i duszone, a jajecznica na rydzach to prawdziwe delicje. 96
  • 5 sposobów na...kłótnie w związku 22 wrz 2019, 20:00 Co robić, aby sprzeczka nie przerodziła się w długotrwały konflikt? Czy strzelanie focha i straszenie odejściem ma sens? – wyjaśnia dr Bartosz Zalewski, psychoterapeuta. 97
  • Zrób sobie... Polańskiego 22 wrz 2019, 20:00 U Romana Polańskiego ostatnio dużo się dzieje: w filmie Tarantino wciela się w niego Zawierucha, na festiwalu w Wenecji – żona, a paru prokuratorów też by go chętnie gdzieś obsadziło. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany