Oświeceni smogiem

Oświeceni smogiem

Kraków
Kraków 
Polacy coraz więcej wiedzą o smogu, ale nie ma się co łudzić, że medialny przekaz załatwi sprawę. Potrzebna jest praca u podstaw rozłożona na długie lata.

Tego roku dzieci z miejskiego przedszkola nr 12 w Sosnowcu w pierwszy dzień wiosny nie topiły marzanny, ale poszły na happening Zagłębiowskiego Alarmu Smogowego. Przedszkolaki najpierw wysłuchały opowieści, skąd się bierze brudne powietrze i dlaczego jest szkodliwe. Następnie rysowały kredą na chodniku fantazyjne cząsteczki pyłu zawieszonego i rakotwórczego benzo(a)pirenu. Na koniec zrobiły sobie pamiątkowe zdjęcia w antysmogowych maseczkach i kamizelkach „Strażników Czystego Powietrza”. – Happening miał przyciągać uwagę dzieci i na długo pozostać w ich pamięci. Mamy nadzieję, że wpłynie również na zmianę przyzwyczajeń ich rodziców czy dziadków, którym dzieci opowiedzą o smogu – mówił Rafał Psik, społecznik z Zagłęibiowskiego Alarmu Smogowego.

Często tak właśnie się dzieje. „Mówiłam mojej rodzinie, aby nie palili w piecu plastikowych butelek”, „zwracałem tacie uwagę, żeby nie palił śmieciami”, „mówiłem rodzicom, że nie powinni palić węglem” – pisali uczniowie szkół podstawowych i średnich w trakcie badania ankietowego „NIE dla smogu!”. Jesienią 2018 r. przeprowadził je Librus, ogólnopolski dziennik elektroniczny, który przepytał łącznie 12,5 tys. uczniów, rodziców oraz nauczycieli. Jeszcze kilka lat temu nie było ani takich badań, ani rodzinno-szkolnych dyskusji o smogu. Dziś przekaz o tym problemie w Polsce dociera do nas ze wszystkich stron – o zanieczyszczeniu powietrza dowiadujemy się z gazet, internetu, telewizji, radia, akcji społecznych, rozmów z rodziną znajomymi. Rośnie przy tym informacyjna rola mediów, które jako źródło wiedzy o smogu wskazało aż 86 proc. badanych (rok wcześniej 66 proc.). Ale choć wiemy o nim coraz więcej, z 50 najbardziej zanieczyszczonych pyłem PM2,5 miast w Europie nadal aż 36 znajduje się w naszym kraju. Czy odpowiednia edukacja to zmieni?

Duszące ogrzewanie

Polska znajduje się dziś w czołówce europejskich krajów z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem, a walka ze smogiem i jego skutkami kosztuje nas 111 mld zł rocznie. Przyczyna smogu jest od dawna znana – to przede wszystkim używanie do ogrzewania domów drewna, złej jakości węgla i śmieci, czyli tzw. niska emisja. Drugim źródłem smogu są spaliny samochodowe. Każdej zimy to gospodarstwa domowe i auta odpowiadają za 90 proc. przypadków przekroczenia norm jakości powietrza. Tylko czy Polacy naprawdę zdają sobie sprawę z powagi sytuacji, a przede wszystkim czy znają jej przyczyny? Raport z badania „NIE dla smogu!” z 2018 r. nie pozostawia wątpliwości, że w teorii ankietowani są mocni. Aż 82 proc. z nich uważa, że zaprzestanie spalania śmieci w domowych piecach wpłynie skutecznie na zmniejszenie smogu. 70 proc. wskazuje na alternatywne źródła energii, a 63 proc. – konieczność ograniczenia transportu samochodowego na rzecz komunikacji miejskiej i rowerów. Przebadani uczniowie, rodzice i nauczyciele wiedzą, że źródłem smogu jest palenie drewnem, węglem i śmieciami, ale też nadużywanie samochodów spalinowych.

Za teorią nie nadąża jednak praktyka. Niby wiemy, że cząsteczki pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 nam szkodzą, ale przecież ich nie widać, więc dlaczego nie wsypać do kotła tańszego paliwa? Bo ze smogiem jest trochę jak z papierosami – długo nie chcemy uwierzyć w jego zabójcze działanie, aż choroba dotknie nas lub kogoś z naszego otoczenia. Dlatego konieczne są odgórne środki przymusu, jak uchwały antysmogowe, mandaty za palenie węglem złej jakości i śmieciami itd. I władze to robią. Zdaniem Jana Ruszkowskiego z Polskiej Zielonej Sieci to wciąż jednak za mało. – Dostrzeżenie problemu jakości powietrza przez władze centralne i samorządowe, nadrabianie gigantycznych cywilizacyjnych zaległości w ustawach i rozporządzeniach np. o jakości paliw stałych czy urządzeń grzewczych to dopiero połowa sukcesu. Teraz krytycznie ważne dla skuteczności całego tego wysiłku stają się działania edukacyjne: co się zmieni i dlaczego.

Sprawy nie załatwi wysłanie jednej ulotki czy informacja na stronie internetowej gminy. Nie ma się co naiwnie łudzić, to zadanie na lata – uważa Ruszkowski. Chodzi nie tylko o to, by walczyć o zmianę postaw, ale żeby szeroko informować mieszkańców o zmianach, które nas wszystkich czekają. To da owoce, ale trzeba się uzbroić w cierpliwość. – Bo cóż z tego, że w danym województwie weszła w życie uchwała antysmogowa, skoro 90 proc. osób wciąż nie zdaje sobie sprawy, że w najbliższym czasie czeka ich poważna inwestycja, np. wymiana kotła? Albo że za palenie węglem w Krakowie grozi mandat, a straż miejska ma prawo wejść do domu i skontrolować palenisko? – pyta retorycznie przedstawiciel Polskiej Zielonej Sieci.

Smog w piaskownicy

Najtrudniej zmienić przyzwyczajenia i sposób myślenia dorosłych. Bo dla nich wymiana pieca czy zakup innego paliwa to kłopot i duże koszty. Dlatego Kraków, ogólnopolski lider w zwalczaniu smogu, przez kilka lat z rzędu prowadził kampanię „TAK! Dla czystego powietrza”. W jej trakcie ankieterzy odwiedzali mieszkańców, w których domach znajdują się piece na paliwa stałe. Nie tylko informowali ich o uchwałach antysmogowych dla Krakowa, lecz także tłumaczyli krok po kroku, jak wnioskować o dotację na wymianę pieca. Namawiali, żeby problematyczne sytuacje zgłaszali w urzędzie (gdy np. ktoś potrzebował pomocy fizycznej lub finansowej). Pozwoliło to urzędnikom lepiej zrozumieć potrzeby konkretnych mieszkańców. W Rybniku, nierzadko nazywanym stolicą niskiej emisji, Centrum Rozwoju Inicjatyw Społecznych CRIS postanowiło unaocznić dorosłym mieszkańcom miasta, że smog jest także w ich ogródkach i piaskownicach dzieci. Dlatego pobrano i zbadano próbki gleby na obecność smogowych szkodliwych substancji, a wyniki przedstawiono zaskoczonym rybniczanom. W dotarciu do osób dorosłych pomaga też autorytet lekarza, dlatego organizacja HEAL Polska przez kilka lat prowadziła kampanię „Demaskujemy smog”. Kilkudziesięciu lekarzy informowało swoich pacjentów o zagrożeniach płynących z oddychania zanieczyszczonym powietrzem.

Przyklej babci naklejkę

Zdecydowanie łatwiej jest zmienić podejście dzieci i młodzieży, bo w ich przypadku trudno jeszcze mówić o złych nawykach palenia śmieciami czy węglem. Z myślą o nich krakowski samorząd przeprowadził dziesiątki kampanii informacyjnych, takich jak warsztaty edukacyjne „Kapitan Powietrze” (spotkania z superbohaterem, który objaśniał dzieciom, czym jest smog i dlaczego jest groźny) czy obecnie realizowane „Szkolne ekopomysły”, w trakcie których uczniowie z nauczycielami biologii i chemii biorą udział w zajęciach laboratoryjnych i badawczych w Zespole Szkół Chemicznych. Na Podhalu, w takich gminach jak Czarny Dunajec, Kościelisko, Szaflary, Zakopane i Poronin, do szkolnych bibliotek trafiły książki dla dzieci „Uwaga! Alarm! Smogosmok”, a młodzi uczestnicy prowadzonych równolegle warsztatów o smogu otrzymywali naklejki z napisem „Chcę czystego powietrza”, z sugestią, aby naklejali je w widocznych miejscach, takich jak piec babci, która pali śmieci, czy skrzynka na listy sąsiada, w którego domu komin podejrzanie dymi. Edukacyjny charakter mają również coraz powszechniej montowane na szkołach czujniki zapylenia powietrza. Wiadomo, że nie mają dokładności urządzeń Inspekcji Ochrony Środowiska, ale sprawiają, że kwestia jakości powietrza, którym oddychamy, jest stale obecna w świadomości dzieci, rodziców i nauczycieli. Rozmawia się o tym na lekcjach i w domu, porównuje wartości zanieczyszczeń, a samorządcom przez to trudniej zamieść sprawę pod dywan.

ARTYKUŁ JEST CZĘŚCIĄ KAMPANII INFORMACYJNEJ NA TEMAT ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA. RAPORT „WPROST” O SMOGU UKAŻE SIĘ 21 PAŹDZIERNIKA. WWW.WPROST.PL/POKONAC-SMOG

Artykuł został opublikowany w 39/2019 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2019 (1904)

  • Marcin Dzierżanowski: Chrońmy dzieci22 wrz 2019, 20:00Nie świruj, idź na wybory – to hasło nowej kampanii społecznej, która – według twórców – miała w zabawny, lekki sposób zachęcać Polaków do pójścia do urn. Na krótkich filmach znane postacie odgrywają rolę osób chorych psychicznie. Miało być...3
  • Niedyskrecje parlamentarne22 wrz 2019, 20:00EFEKT MAŁGORZATY KIDAWY- -BŁOŃSKIEJ, KANDYDATKI KOALICJI OBYWATELSKIEJ NA PREMIERA, zaczął być wreszcie widoczny, bo poparcie dla KO poszło w górę o kilka punktów procentowych. Niestety dla opozycji, te głosy zostały zdobyte kosztem lewicy....6
  • Obraz tygodnia22 wrz 2019, 20:001mln zł dostanie Edyta Górniak za to, że w programie TVN będzie zdobywała prawo jazdy. Nad tym, żeby się udało, czuwać będzie aż trzech instruktorów. 10% Polaków powyżej 15. roku życia przyznaje, że nie brało udziału w lekcjach wychowania...9
  • Info radar22 wrz 2019, 20:00Pilecki zdobywa Berlin W Berlinie otworzono pierwszy zagraniczny oddział Instytutu Pileckiego. Położona w samym sercu stolicy Niemiec, naprzeciwko Bramy Brandenburskiej placówka ma za zadanie szerzyć wiedzę o historii i kulturze polskiej. –...10
  • Prawda ekranu22 wrz 2019, 20:00W TORONTO ZAKOŃCZYŁ SIĘ NAJWAŻNIEJSZY ZA OCEANEM FESTIWAL FILMOWY. Czuło się na nim widmo trumpowskich czasów. Artyści upominali się o wolność, równość i społeczną sprawiedliwość, a najciekawsze propozycje powstały w oparciu o prawdziwe historie....11
  • Słodycz cenzury22 wrz 2019, 20:00PiS zapowiada ustawę regulującą status zawodu dziennikarza. Szczegółów brak. Wygląda na to, że chce założyć pismakom uzdę. Czy jest ona potrzebna?12
  • Co będzie kiedyś22 wrz 2019, 20:00Motyw pana gardzącego chamem stary jest jak ludzkość. Przykłady z literatury światowej i z życia, kiedy silniejszy gardzi słabszym, można mnożyć w nieskończoność. Ci, którzy uważają się za lepszych, bo np. urodzili się w „lepszym” miejscu – w...13
  • Nie wystarczy wybaczyć22 wrz 2019, 20:00Ofiary przemocy domowej mają ogromne pokłady napięcia i lęku zatrzymane w ciele. Trzeba się mądrze wybrać na gruzowisko swojego dzieciństwa, bo paruje z niego toksyczny dym – mówi Paulina Młynarska, dziennikarka i pisarka.15
  • Dziecko w rodzinnej matni22 wrz 2019, 20:00Nawet 2 mln polskich dzieci są pod opieką rodzica, który zmaga się z zaburzeniem psychicznym: depresją, nerwicą, schizofrenią, psychozą maniakalno-depresyjną.19
  • Rodzinny interes, czyli parlament dla krewnego22 wrz 2019, 20:00Morawiecki, Duda, Zdrojewski, Cimoszewicz, Pęk – to nazwiska, które członkom rodzin przyniosły mandaty parlamentarne. Czyżby polityczne klany znane z zachodniej polityki zawitały nad Wisłę?22
  • Klątwa Tuska22 wrz 2019, 20:00– Gdybym w 2013 r. nie zablokował przyjęcia ustawy o związkach partnerskich, pary homoseksualne mogłyby już w Polsce adoptować dzieci – mówi Jarosław Gowin, wicepremier.27
  • Mamy pomysł, jak odzyskać wrak22 wrz 2019, 20:00Postanowiliśmy wyjść do Rosji z nową propozycją dotyczącą zwrotu tupolewa – ujawnia prof. Jacek Czaputowicz, minister spraw zagranicznych.30
  • Czyściciele trzymają się mocno22 wrz 2019, 20:00Komisja weryfikacyjna ds. warszawskiej reprywatyzacji przedstawiła właśnie raport ze swej działalności. Jej bilans nie jest jednoznaczny – oddała ona wprawdzie głos pokrzywdzonym, ale nie udało jej się trwale poprawić ich losu.34
  • „Malowany ptak” – szok i niedowierzanie22 wrz 2019, 20:00Pisarz Jerzy Kosiński był jak gwiazda rocka. Ludzie stali w kolejkach po autograf w książce, która wywróciła ich wyobrażenia o kulturalnej literaturze i o tym, co robili Polacy żydowskim dzieciom w czasie wojny.39
  • Ekofrajerzy22 wrz 2019, 20:00Kupujesz drogie jedzenie z etykietką „bio” lub „eko”, bo myślisz, że jest zdrowsze? To coraz częściej wysoko przetworzona żywność o wątpliwej wartości odżywczej – alarmują naukowcy i organizacje konsumenckie.42
  • Rewolucja 4.0 na rynku pracy22 wrz 2019, 20:00Najbardziej zagrożone automatyzacją są sektory oparte na czynnościach powtarzalnych. Najmniej: szkolnictwo oraz zarządzanie, a także zawody będące blisko człowieka – uważa Izabela Katarzyna Mrzygłocka, była wieloletnia szefowa Rady Ochrony Pracy.46
  • Hossa Bessa22 wrz 2019, 20:00Droga parówko To koniec pewnej epoki. Inflacja dotknęła nawet słynne hot-dogi z Ikei. Szwedzka sieć po raz pierwszy od 22 lat zdecydowała się podwyższyć ich ceny w polskich sklepach. Od 1997 r. obowiązkowa po zakupie mebli bułka z parówką i...47
  • Tak pęka internet22 wrz 2019, 20:00Globalna sieć, łącząca wszystkich i wszędzie, nie istnieje. Internet został podzielony na mniejsze części, których użytkownicy coraz bardziej się od siebie oddalają.48
  • Nekrolog Białorusi22 wrz 2019, 20:00Odkąd tydzień temu moskiewska gazeta „Kommiersant” opisała szczegóły przygotowywanego porozumienia rosyjsko-białoruskiego, wśród obserwatorów białoruskiej polityki zapanowała panika. Zwłaszcza w polskich mediach opublikowano już faktycznie...52
  • Smart City, czyli miasto dla ludzi22 wrz 2019, 20:00ONZ szacuje, że do 2050 r. 66 proc. ludności Ziemi będzie mieszkać w miastach. Dlatego idea inteligentnego miasta nabiera coraz większego znaczenia.54
  • Jutro jest już dziś22 wrz 2019, 20:00Miasta przyszłości już dzisiaj stają się rzeczywistością – mówi minister cyfryzacji Marek Zagórski.56
  • Kraków – Nowa Huta Przyszłości22 wrz 2019, 20:00Chcemy przekształcić poindustrialną przestrzeń w nowoczesną tkankę miejską – mówi Artur Paszko, prezes zarządu Kraków Nowa Huta Przyszłości SA.57
  • Prosumenci za kierownicą22 wrz 2019, 20:00O wyzwaniach stojących przed dostawcami energii i technologiach, które mogą zrewolucjonizować miasta, mówi Agnieszka Okońska członek zarządu innogy Stoen Operator58
  • Zielona energia22 wrz 2019, 20:00Grupa Kapitałowa PGE jest liderem segmentu energetyki odnawialnej i planuje kolejne duże inwestycje w zieloną energię.60
  • Zamówienia publiczne dla wszystkich22 wrz 2019, 20:00Małe i średnie firmy mogą się starać o dofinansowanie szkoleń i doradztwa dotyczącego zamówień publicznych.62
  • Oświeceni smogiem22 wrz 2019, 20:00Polacy coraz więcej wiedzą o smogu, ale nie ma się co łudzić, że medialny przekaz załatwi sprawę. Potrzebna jest praca u podstaw rozłożona na długie lata.64
  • Bez wody nie ma miast22 wrz 2019, 20:00Jakie znaczenie ma woda dla rozwoju miast oraz jakości życia? O tym, jak mogą oddziaływać na siebie środowisko wodne i miejskie, rozmawiać będą uczestnicy II kongresu Economy of a Water City.66
  • Proste nie znaczy łatwe22 wrz 2019, 20:00Na gali Orłów Wprost w Rzeszowie spotkały się niewielkie firmy rodzinne, zagraniczni potentaci oraz rodzimi przedsiębiorcy, którzy podbili rynki na całym świecie.68
  • TAURON Festiwal Biegowy – jubileuszowy, rekordowy22 wrz 2019, 20:00Krynica-Zdrój przez trzy dni zmieniła się w miasto biegaczy. 8705 osób wystartowało w niemal 30 konkurencjach biegowych i nordic walking.70
  • Macierzyństwo i endometrioza22 wrz 2019, 20:00O swojej chorobie kobiety często dowiadują się dopiero wtedy, gdy bezskutecznie starają się o dziecko. Endometrioza utrudnia i opóźnia zajście w ciążę, ale na pewno jej nie wyklucza – mówi dr hab. n. med. Iwona Szymusik.72
  • Gdynia podziałów22 wrz 2019, 20:00Polscy filmowcy uważnie obserwują przemiany współczesnego świata. Proponują świetne, głęboko akorzenione w rzeczywistości filmy. Ale w kuluarach gdyńskiego festiwalu panował nastrój pełen goryczy.74
  • Ksiądz Preynat i strażnicy tajemnic22 wrz 2019, 20:00„Dzięki Bogu” Franćois Ozona to kolejne świadectwo skandali pedofilskich wstrząsających Kościołem na całym świecie. Reżyserzy coraz częściej pokazują na ekranie dramat ofiar molestowania.78
  • Najwyższe męstwo22 wrz 2019, 20:00W Łazienkach Królewskich można obejrzeć wystawę „Virtuti Militari”. Dzieje ustanowionego przez króla Stanisława Augusta orderu to opowieść o dramatycznych losach Rzeczypospolitej.82
  • Wydarzenie22 wrz 2019, 20:00Podszewka fantazji Powieściowy debiut Dominiki Słowik sprzed czterech lat, „Atlas: Doppelganger”, spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem i dotarł do finału prestiżowej Nagrody Literackiej Gdynia. I słusznie. Od tego czasu Dominika Słowik rozwinęła...83
  • Film22 wrz 2019, 20:00W sieci kłamstw Takiego kina przez lata w Polsce brakowało. Bezpretensjonalnego, adresowanego do szerokiego widza, a zarazem niebłahego. „(Nie)znajomi” są remakiem włoskiej produkcji „Dobrze się kłamie w miłym towarzystwie”. Z oryginału Tadeusz...84
  • Muzyka22 wrz 2019, 20:00Powiew chłodu Dwudziestolecie swojego istnienia jeden z najważniejszych dla europejskiej sceny niezależnej zespołów uczcił wydaniem nowej, szóstej już płyty. Metronomy, które było forp ocztą stylistyki indie, mocno zmieniło kurs. Nagrali album...85
  • Książka22 wrz 2019, 20:00Bez obciachu Inteligencja kręci nosem, miliony słuchaczy są zachwycone. W powszechnej świadomości disco polo przestało być obciachem i na równych prawach z innymi wytworami kultury popularnej pojawia się w głównych mediach. Z jednej strony to...86
  • Kalejdoskop22 wrz 2019, 20:00Ucho premiera Dla Stephena Poliakoffa „Lato szpiegów” to rozliczenie z własnym dzieciństwem. Wychowany w szacunku do ojczyzny chłopak uznał ją w pewnym momencie za swojego największego wroga. Miłość przeszła w nienawiść. – Powodem była trauma. Mój...87
  • Świat bez glutenu i Rozenek22 wrz 2019, 20:00Piszę właśnie kryminał retro pt. „Tango”, którego akcja toczy się pod koniec lat 20. ubiegłego wieku. Zawsze kusiło mnie umieszczenie akcji w przedwojniu, ale panicznie się tego bałem. A co, jeśli coś pomylę, ta kamienica tu nie stała (na przykład...88
  • Wszystko w porządku22 wrz 2019, 20:00Decluttering dotarł niedawno zza oceanu i wygląda na to, że zadomowi się u nas na dobre. Dlaczego to połączenie idei zero waste, slow life, duńskiej filozofii hygge, minimalizmu i testu białej rękawiczki tak zafascynowało Polaków?90
  • Dźwięki są w moim ciele22 wrz 2019, 20:00Co mnie inspiruje mówi Natalia Przybysz94
  • Lepszy niż maślaczek22 wrz 2019, 20:00Można je marynować, doskonałe są smażone i duszone, a jajecznica na rydzach to prawdziwe delicje.96
  • 5 sposobów na...kłótnie w związku22 wrz 2019, 20:00Co robić, aby sprzeczka nie przerodziła się w długotrwały konflikt? Czy strzelanie focha i straszenie odejściem ma sens? – wyjaśnia dr Bartosz Zalewski, psychoterapeuta.97
  • Zrób sobie... Polańskiego22 wrz 2019, 20:00U Romana Polańskiego ostatnio dużo się dzieje: w filmie Tarantino wciela się w niego Zawierucha, na festiwalu w Wenecji – żona, a paru prokuratorów też by go chętnie gdzieś obsadziło.98