Ksiądz Preynat i strażnicy tajemnic

Ksiądz Preynat i strażnicy tajemnic

Kadr z filmu "Dzięki Bogu"
Kadr z filmu "Dzięki Bogu" / Źródło: materiały prasowe
„Dzięki Bogu” Franćois Ozona to kolejne świadectwo skandali pedofilskich wstrząsających Kościołem na całym świecie. Reżyserzy coraz częściej pokazują na ekranie dramat ofiar molestowania.
Jakub Demiańczuk

We francuskim Kościele był to jeden z najgłośniejszych skandali ostatnich lat. Księdza Bernarda Preynata oskarżono o molestowanie seksualne dzieci. W latach 70. i 80. opiekował się grupami skautów. Miał dopuścić się aktów pedofilii wobec 85 chłopców. Dopiero po kilku dekadach niektóre z ofiar postanowiły walczyć o zadośćuczynienie. A także o ukaranie Preynata, który – choć kościelni przełożeni od dawna wiedzieli o jego pedofilskich skłonnościach – wciąż pełnił duchową posługę. „Dzięki Bogu” skupia się na losach trzech mężczyzn, którzy postanowili przyznać, że byli przez niego molestowani. Alexandre (Melvil Poupaud) zdołał ułożyć sobie życie, jest katolikiem wychowującym gromadkę dzieci, ale w głębi serca wciąż zmaga się z wydarzeniami z przeszłości. Dla Franćois (Denis Ménochet), zagorzałego ateisty i antyklerykała, ewentualny proces jest okazją do zemsty na Kościele. Emmanuel (Swann Arlaud) nigdy nie poradził sobie z traumą, ucieka w nałogi, ma ataki padaczki. Dołącza do La Parole Libérée – grupy ofiar pedofila, w której widzi swoją ostatnią szansę na ocalenie.

Preynat nie jest jedynym czarnym charakterem tej opowieści. Drugim jest kardynał Philippe Barbarin, który pomagał tuszować pedofilski skandal. W czasie gdy Preynat polował na swoje ofiary, Barbarin nie był jego przełożonym, ale później chronił księdza i nie przekazywał policji informacji o molestowaniu, które spływały do kurii od ofiar. „Kardynał Barbarin, arcybiskup Lyonu, jest (…) najbardziej dziś znanym i najbardziej krytykowanym z francuskich hierarchów. Ma w sobie wielkość i kompromitację Kościoła. Jest symbolem jego hipokryzji”, pisał Frédéric Martel w głośnej książce „Sodoma. Hipokryzja i władza w Watykanie”. Film Franćois Ozona jest zaskakująco stonowany i wyciszony. Choć nie brakuje w nim drastycznych obrazów, pozostaje pełną skupienia próbą prześledzenia oddolnych działań ofiar księdza. Pozbawieni wsparcia władz mężczyźni próbują na własną rękę się zorganizować i walczyć o prawdę. „Dzięki Bogu” nie jest ciosem wymierzonym w wiarę, lecz próbą obnażenia zakłamania pojedynczych hierarchów, a także systemu, który pozwalał na wyciszanie pedofilskich skandali. Systemu, który do dziś działa na całym świecie. Preynat próbował nawet powstrzymać kinową dystrybucję „Dzięki Bogu” we Francji – na szczęście bezskutecznie. – Trwa kilka postępowań sądowych w tej sprawie, ale nie sądzę, żeby film miał jakikolwiek wpływ na wyroki – zwłaszcza że wszystko, o czym mówi film, było już opisane we francuskiej prasie – mówił przy okazji premiery „Dzięki Bogu” na festiwalu w Berlinie, gdzie film zdobył grand prix jury. Porównywane do oscarowego „Spotlight” dzieło Ozona wpisuje się w coraz silniej obecny w kinie nurt filmów rozliczających Kościół za ukrywanie pedofilii wśród księży.

Świadectwo ofiar

Pedofilia przez wiele lat była w kinie tematem tabu. Bywała sugerowana – np. w czarnych kryminałach – by mocniej podkreślić zwyrodniały charakter przestępcy, ale brakowało poważnych analiz psychologicznych i społecznych następstw tego typu przemocy. Bodaj pierwszy próbował zmierzyć się z tematem Cyril Frankel w „Never Take Sweets from a Stranger” z 1960 r. Film był odważną próbą nie tylko przedstawienia problemu, lecz także pokazania, że uprzywilejowani członkowie danej społeczności – w tym przypadku senior szacownego rodu – są w stanie uniknąć odpowiedzialności dzięki pieniądzom i układom z lokalną władzą. To wątek, który będzie wracał w kolejnych filmach, a w szczególności w tytułach analizujących przypadki pedofilii w Kościele katolickim.

Do końca lat 90. jednak reżyserzy milczeli na temat pedofilli. Zdarzały się wyjątki – najsłynniejszym z nich pozostaje „Lolita” (1962) Stanleya Kubricka, który i tak pod wpływem cenzury musiał mocno złagodzić treść powieści Vladimira Nabokova. Jednak jeśli molestowanie dzieci pojawiało się w scenariuszach, to najwyżej jako jeden z drugoplanowych wątków w kinie psychologicznym („Happiness” Todda Solondza) lub biograficznym („Wielkie kule ognia” Jima McBride’a – bohater, legenda rock’n’rolla Jerry Lee Lewis, poślubił swoją 13-letnią kuzynkę). A najczęściej – w kryminałach.

Z czasem jednak przybywało również filmów traktujących temat pedofilii poważnie. Niektóre pokazywały trudny problem z zaskakującej strony. „Zły dotyk” (2004), ze świetną rolą Kevina Bacona, był opowieścią o pedofilu, który po odsiedzeniu wyroku próbuje na nowo dostosować się do normalnego życia. „Polowanie” (2012) Thomasa Vinterberga przyglądało się zaś reakcjom niewielkiej społeczności, w której nauczyciel został – fałszywie – oskarżony o seksualne molestowanie małej dziewczynki. Przybywało też świadectw ofiar pedofilów: gwałconych przez nauczycieli, trenerów sportowych, najbliższych członków rodziny. Wstrząsających wywiadów udzielili twórcom zrealizowanego przez HBO dokumentu „Leaving Neverland” (2019) dwaj mężczyźni w dzieciństwie molestowani przez Michaela Jacksona. Jednak uwaga świata – a więc również filmowców – skupiła się przede wszystkim na aferach z udziałem duchownych. Żadna inna instytucja nie była tak mocno uwikłana, tym bardziej że hierarchowie zamiast na rozwiązaniu problemu skupiali się na próbach zatuszowania kolejnych skandali. Irlandia, Stany Zjednoczone, Polska, Australia, Wielka Brytania, kraje Ameryki Południowej… Martel w „Sodomie” przypomina: „Za pontyfikatu Benedykta XVI ujawniono skandale z udziałem dziesiątek tysięcy kapłanów (5948 w USA, 1880 w Australii, 1670 w Niemczech, 800 w Holandii, 500 w Belgii i tak dalej…) – to największa seria w całej współczesnej historii chrześcijaństwa”. Ale i prasa, i kino dostrzegły ten problem, na długo zanim Joseph Ratzinger zasiadł na papieskim tronie.

Kościół ukrywa skandale

Niewiele osób pamięta dziś telewizyjne produkcje takie jak zrealizowany przez stację HBO „Judgment” (1990) czy kanadyjscy „Chłopcy od świętego Wincentego” (1992), opowiadający o pedofilskim skandalu w prowadzonym przez księży sierocińcu Mount Cashel. Ale pierwsze próby przełamania tabu sprawiały, że o problemie molestowania dzieci przez ludzi Kościoła mówiło się coraz więcej. W „Siostrach magdalenkach” (2002) Peter Mullan wracał do skandalu związanego z azylami dla „upadłych kobiet” w Irlandii, gdzie podopieczne, także nieletnie, były molestowane seksualnie i dręczone. Problem instytucjonalnej pedofilii poruszył w „Złym wychowaniu” (2004) Pedro Almodóvar – choć sam twierdził, że walka z Kościołem nie jest ani jego celem, ani tematem filmu.

„Wątpliwość” (2008) Johna Patricka Shanleya – choć nie była oparta na faktach – odwoływała się do doświadczeń wielu ofiar molestowania, a w szczególności sytuacji, w której słowo dziecka znaczy mniej niż złożona przez księdza deklaracja niewinności. Przełomem w filmowym opowiadaniu o systemowym ukrywaniu przypadków kościelnej pedofilii stał się „Spotlight” (2015) Toma McCarthy’ego – opowieść o dochodzeniu prowadzonym przez reporterów działu śledczego „The Boston Globe”. Komercyjny sukces, przypieczętowany dwoma Oscarami, w tym za najlepszy film roku, pomógł zwrócić uwagę na problem molestowania seksualnego dzieci przez księży i hierarchów kościelnych. A skala przestępstw była niewyobrażalna.

„Dzięki dziennikarskiemu śledztwu dziennika »The Boston Globe« w całym kraju wyszedł na jaw wielki system seksualnych nadużyć” – przypomina Martel w „Sodomie” – „oskarżono 8948 księży i spisano zeznania ponad 15 tys. ofiar (z czego 85 proc. stanowili chłopcy między 11. a 17. rokiem życia). Arcybiskup Bostonu, kardynał Bernard Francis Law, stał się symbolem tego skandalu – tuszował przypadki pedofilii i chronił wielu dopuszczających się jej księży”. W 2017 r. serwis Netflix zrealizował serial dokumentalny „The Keepers”, analizujący sprawę zabójstwa zakonnicy z Baltimore, która miała zostać zamordowana po odkryciu afery pedofilskiej w jednej z tamtejszych szkół.

W 2015 r. premierę miał znakomity chilijski „El Club” Pabla Larraína, przyglądający się grupie emerytowanych księżych przebywających w domu spokojnej starości na prowincji. Ich codzienną rutynę zaburza przybycie duchownego, który, oskarżony o pedofilię, popełnia samobójstwo. Śledztwo prowadzone w tej sprawie przez wysłannika Kościoła wydobywa na światło dzienne znacznie więcej brudnych sekretów kleru. Nagrodzony na festiwalu w Berlinie film Larraína był jednocześnie rozliczeniem z epoką dyktatury Augusto Pinocheta, podkreślającym, że zbrodnie popełniane przez ludzi Kościoła często szły w parze z politycznym przyzwoleniem.

Polskie kino także zdecydowało się poruszyć temat, który przez lata pozostawał tabu. W „Klerze” (2018) Wojciecha Smarzowskiego to tylko jeden z wątków – choć istotny dla zrozumienia zarówno motywacji bohaterów, jak i bardzo krytycznego wizerunku duchowieństwa. Ale dokument „Tylko nie mów nikomu” (2019) Tomasza Sekielskiego poruszał problem systemowego ukrywania skandali pedofilskich z pełną, przyprawiającą o mdłości dosłownością. W tym filmie nie ma już miejsca na niedopowiedzenia i uniki: wyznania ofiar, które zdecydowały się przed kamerą opowiedzieć o traumatycznych doświadczeniach, a niekiedy także skonfrontować się z oprawcami, musiały wreszcie wywołać reakcję ze strony episkopatu, choć Kościół wciąż nie chce przyznać, jak wielka jest skala problemu w Polsce.

Z pewnością oba filmy odpowiadały na potrzeby widzów: „Kler” obejrzało w kinach ponad 5 mln widzów, „Tylko nie mów nikomu” ma na YouTubie ponad 22 mln wyświetleń (choć nie sposób precyzyjnie określić, ilu widzów obejrzało cały film), jest też dostępny w innych serwisach i był pokazywany w ogólnopolskiej telewizji. A jak Kościół reaguje na głosy niezgody artystów? Symptomatyczna była odpowiedź hierarchów na epizod popularnego serialu animowanego „Miasteczko South Park” zatytułowany „A Boy and a Priest” (Chłopiec i ksiądz). Oświadczenie w jego sprawie wydał Bill Donohue, przewodniczący Catholic League for Religious and Civil Rights, skrajnie konserwatywnej organizacji katolickiej z Nowego Jorku: „[epizod] pokazywał molestujących księży jako pedofilów. To jest niezgodne z prawdą: niemal wszyscy molestujący – 8 na 10 – byli homoseksualistami. W związku z tym rysunkowe ofiary powinny być przedstawione jako dorastający, a nie dzieci”. Kuriozalne dementi najlepiej skomentował dziennikarz magazynu „Esquire”: „Pomijając obrzydliwą i krzykliwą homofobię tego oświadczenia, Donohue mówi po prostu: »Tak naprawdę nasi księża to gwałciciele, nie pedofile«”. Pewne jest jednak, że to milczenie nie może trwać wiecznie. Bo sztuka skutecznie zwraca spojrzenie widzów w stronę najbardziej mrocznych tajemnic Kościoła.

Losy sprawców

Historia, którą Franćois Ozon opisuje w „Dzięki Bogu”, jeszcze się nie zakończyła. Już po premierze filmu Watykan usunął Preynata (na zdjęciu z lewej) ze stanu duchownego, zaś Barbarin (na zdjęciu z prawej) złożył rezygnację na ręce papieża Franciszka, który jej nie przyjął, pozostawiając decyzję co do dalszych działań kardynałowi. Barbarin – choć zachował tytuł arcybiskupa – przestał pełnić funkcję metropolity Lyonu. – To wielka decyzja. Doświadczenie pokazuje, że molestujący księża są po prostu przenoszeni do innej diecezji. A jeśli zachowują prawo do celebrowania mszy, zachowują też władzę nad ludźmi – mówił agencji Associate Press Alexandre Herz, jedna z ofiar Preynata. Członkowie grupy La Parole Libérée czekają na procesy, które pozwolą im domagać się zadośćuczynienia od francuskiego Kościoła. Jezuita Luis Ladaria Ferrer – współoskarżony z Barbarinem o tuszowanie skandalu (jego postać nie pojawia się w filmie Ozona) – jest dziś prefektem Kongregacji Nauki Wiary. Dzięki watykańskiemu immunitetowi dyplomatycznemu nie jest już stroną w procesie. W 2018 r. papież Franciszek mianował go kardynałem.

Okładka tygodnika WPROST: 39/2019
Więcej możesz przeczytać w 39/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2019 (1904)

  • Marcin Dzierżanowski: Chrońmy dzieci 22 wrz 2019, 20:00 Nie świruj, idź na wybory – to hasło nowej kampanii społecznej, która – według twórców – miała w zabawny, lekki sposób zachęcać Polaków do pójścia do urn. Na krótkich filmach znane postacie odgrywają rolę osób chorych... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 22 wrz 2019, 20:00 EFEKT MAŁGORZATY KIDAWY- -BŁOŃSKIEJ, KANDYDATKI KOALICJI OBYWATELSKIEJ NA PREMIERA, zaczął być wreszcie widoczny, bo poparcie dla KO poszło w górę o kilka punktów procentowych. Niestety dla opozycji, te głosy zostały zdobyte kosztem... 6
  • Obraz tygodnia 22 wrz 2019, 20:00 1mln zł dostanie Edyta Górniak za to, że w programie TVN będzie zdobywała prawo jazdy. Nad tym, żeby się udało, czuwać będzie aż trzech instruktorów. 10% Polaków powyżej 15. roku życia przyznaje, że nie brało udziału w lekcjach... 9
  • Info radar 22 wrz 2019, 20:00 Pilecki zdobywa Berlin W Berlinie otworzono pierwszy zagraniczny oddział Instytutu Pileckiego. Położona w samym sercu stolicy Niemiec, naprzeciwko Bramy Brandenburskiej placówka ma za zadanie szerzyć wiedzę o historii i kulturze polskiej.... 10
  • Prawda ekranu 22 wrz 2019, 20:00 W TORONTO ZAKOŃCZYŁ SIĘ NAJWAŻNIEJSZY ZA OCEANEM FESTIWAL FILMOWY. Czuło się na nim widmo trumpowskich czasów. Artyści upominali się o wolność, równość i społeczną sprawiedliwość, a najciekawsze propozycje powstały w oparciu o... 11
  • Słodycz cenzury 22 wrz 2019, 20:00 PiS zapowiada ustawę regulującą status zawodu dziennikarza. Szczegółów brak. Wygląda na to, że chce założyć pismakom uzdę. Czy jest ona potrzebna? 12
  • Co będzie kiedyś 22 wrz 2019, 20:00 Motyw pana gardzącego chamem stary jest jak ludzkość. Przykłady z literatury światowej i z życia, kiedy silniejszy gardzi słabszym, można mnożyć w nieskończoność. Ci, którzy uważają się za lepszych, bo np. urodzili się w... 13
  • Nie wystarczy wybaczyć 22 wrz 2019, 20:00 Ofiary przemocy domowej mają ogromne pokłady napięcia i lęku zatrzymane w ciele. Trzeba się mądrze wybrać na gruzowisko swojego dzieciństwa, bo paruje z niego toksyczny dym – mówi Paulina Młynarska, dziennikarka i pisarka. 15
  • Dziecko w rodzinnej matni 22 wrz 2019, 20:00 Nawet 2 mln polskich dzieci są pod opieką rodzica, który zmaga się z zaburzeniem psychicznym: depresją, nerwicą, schizofrenią, psychozą maniakalno-depresyjną. 19
  • Rodzinny interes, czyli parlament dla krewnego 22 wrz 2019, 20:00 Morawiecki, Duda, Zdrojewski, Cimoszewicz, Pęk – to nazwiska, które członkom rodzin przyniosły mandaty parlamentarne. Czyżby polityczne klany znane z zachodniej polityki zawitały nad Wisłę? 22
  • Klątwa Tuska 22 wrz 2019, 20:00 – Gdybym w 2013 r. nie zablokował przyjęcia ustawy o związkach partnerskich, pary homoseksualne mogłyby już w Polsce adoptować dzieci – mówi Jarosław Gowin, wicepremier. 27
  • Mamy pomysł, jak odzyskać wrak 22 wrz 2019, 20:00 Postanowiliśmy wyjść do Rosji z nową propozycją dotyczącą zwrotu tupolewa – ujawnia prof. Jacek Czaputowicz, minister spraw zagranicznych. 30
  • Czyściciele trzymają się mocno 22 wrz 2019, 20:00 Komisja weryfikacyjna ds. warszawskiej reprywatyzacji przedstawiła właśnie raport ze swej działalności. Jej bilans nie jest jednoznaczny – oddała ona wprawdzie głos pokrzywdzonym, ale nie udało jej się trwale poprawić ich losu. 34
  • „Malowany ptak” – szok i niedowierzanie 22 wrz 2019, 20:00 Pisarz Jerzy Kosiński był jak gwiazda rocka. Ludzie stali w kolejkach po autograf w książce, która wywróciła ich wyobrażenia o kulturalnej literaturze i o tym, co robili Polacy żydowskim dzieciom w czasie wojny. 39
  • Ekofrajerzy 22 wrz 2019, 20:00 Kupujesz drogie jedzenie z etykietką „bio” lub „eko”, bo myślisz, że jest zdrowsze? To coraz częściej wysoko przetworzona żywność o wątpliwej wartości odżywczej – alarmują naukowcy i organizacje konsumenckie. 42
  • Rewolucja 4.0 na rynku pracy 22 wrz 2019, 20:00 Najbardziej zagrożone automatyzacją są sektory oparte na czynnościach powtarzalnych. Najmniej: szkolnictwo oraz zarządzanie, a także zawody będące blisko człowieka – uważa Izabela Katarzyna Mrzygłocka, była wieloletnia szefowa Rady Ochrony Pracy. 46
  • Hossa Bessa 22 wrz 2019, 20:00 Droga parówko To koniec pewnej epoki. Inflacja dotknęła nawet słynne hot-dogi z Ikei. Szwedzka sieć po raz pierwszy od 22 lat zdecydowała się podwyższyć ich ceny w polskich sklepach. Od 1997 r. obowiązkowa po zakupie mebli bułka z... 47
  • Tak pęka internet 22 wrz 2019, 20:00 Globalna sieć, łącząca wszystkich i wszędzie, nie istnieje. Internet został podzielony na mniejsze części, których użytkownicy coraz bardziej się od siebie oddalają. 48
  • Nekrolog Białorusi 22 wrz 2019, 20:00 Odkąd tydzień temu moskiewska gazeta „Kommiersant” opisała szczegóły przygotowywanego porozumienia rosyjsko-białoruskiego, wśród obserwatorów białoruskiej polityki zapanowała panika. Zwłaszcza w polskich mediach opublikowano już... 52
  • Smart City, czyli miasto dla ludzi 22 wrz 2019, 20:00 ONZ szacuje, że do 2050 r. 66 proc. ludności Ziemi będzie mieszkać w miastach. Dlatego idea inteligentnego miasta nabiera coraz większego znaczenia. 54
  • Jutro jest już dziś 22 wrz 2019, 20:00 Miasta przyszłości już dzisiaj stają się rzeczywistością – mówi minister cyfryzacji Marek Zagórski. 56
  • Kraków – Nowa Huta Przyszłości 22 wrz 2019, 20:00 Chcemy przekształcić poindustrialną przestrzeń w nowoczesną tkankę miejską – mówi Artur Paszko, prezes zarządu Kraków Nowa Huta Przyszłości SA. 57
  • Prosumenci za kierownicą 22 wrz 2019, 20:00 O wyzwaniach stojących przed dostawcami energii i technologiach, które mogą zrewolucjonizować miasta, mówi Agnieszka Okońska członek zarządu innogy Stoen Operator 58
  • Zielona energia 22 wrz 2019, 20:00 Grupa Kapitałowa PGE jest liderem segmentu energetyki odnawialnej i planuje kolejne duże inwestycje w zieloną energię. 60
  • Zamówienia publiczne dla wszystkich 22 wrz 2019, 20:00 Małe i średnie firmy mogą się starać o dofinansowanie szkoleń i doradztwa dotyczącego zamówień publicznych. 62
  • Oświeceni smogiem 22 wrz 2019, 20:00 Polacy coraz więcej wiedzą o smogu, ale nie ma się co łudzić, że medialny przekaz załatwi sprawę. Potrzebna jest praca u podstaw rozłożona na długie lata. 64
  • Bez wody nie ma miast 22 wrz 2019, 20:00 Jakie znaczenie ma woda dla rozwoju miast oraz jakości życia? O tym, jak mogą oddziaływać na siebie środowisko wodne i miejskie, rozmawiać będą uczestnicy II kongresu Economy of a Water City. 66
  • Proste nie znaczy łatwe 22 wrz 2019, 20:00 Na gali Orłów Wprost w Rzeszowie spotkały się niewielkie firmy rodzinne, zagraniczni potentaci oraz rodzimi przedsiębiorcy, którzy podbili rynki na całym świecie. 68
  • TAURON Festiwal Biegowy – jubileuszowy, rekordowy 22 wrz 2019, 20:00 Krynica-Zdrój przez trzy dni zmieniła się w miasto biegaczy. 8705 osób wystartowało w niemal 30 konkurencjach biegowych i nordic walking. 70
  • Macierzyństwo i endometrioza 22 wrz 2019, 20:00 O swojej chorobie kobiety często dowiadują się dopiero wtedy, gdy bezskutecznie starają się o dziecko. Endometrioza utrudnia i opóźnia zajście w ciążę, ale na pewno jej nie wyklucza – mówi dr hab. n. med. Iwona Szymusik. 72
  • Gdynia podziałów 22 wrz 2019, 20:00 Polscy filmowcy uważnie obserwują przemiany współczesnego świata. Proponują świetne, głęboko akorzenione w rzeczywistości filmy. Ale w kuluarach gdyńskiego festiwalu panował nastrój pełen goryczy. 74
  • Ksiądz Preynat i strażnicy tajemnic 22 wrz 2019, 20:00 „Dzięki Bogu” Franćois Ozona to kolejne świadectwo skandali pedofilskich wstrząsających Kościołem na całym świecie. Reżyserzy coraz częściej pokazują na ekranie dramat ofiar molestowania. 78
  • Najwyższe męstwo 22 wrz 2019, 20:00 W Łazienkach Królewskich można obejrzeć wystawę „Virtuti Militari”. Dzieje ustanowionego przez króla Stanisława Augusta orderu to opowieść o dramatycznych losach Rzeczypospolitej. 82
  • Wydarzenie 22 wrz 2019, 20:00 Podszewka fantazji Powieściowy debiut Dominiki Słowik sprzed czterech lat, „Atlas: Doppelganger”, spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem i dotarł do finału prestiżowej Nagrody Literackiej Gdynia. I słusznie. Od tego czasu Dominika... 83
  • Film 22 wrz 2019, 20:00 W sieci kłamstw Takiego kina przez lata w Polsce brakowało. Bezpretensjonalnego, adresowanego do szerokiego widza, a zarazem niebłahego. „(Nie)znajomi” są remakiem włoskiej produkcji „Dobrze się kłamie w miłym towarzystwie”. Z... 84
  • Muzyka 22 wrz 2019, 20:00 Powiew chłodu Dwudziestolecie swojego istnienia jeden z najważniejszych dla europejskiej sceny niezależnej zespołów uczcił wydaniem nowej, szóstej już płyty. Metronomy, które było forp ocztą stylistyki indie, mocno zmieniło kurs.... 85
  • Książka 22 wrz 2019, 20:00 Bez obciachu Inteligencja kręci nosem, miliony słuchaczy są zachwycone. W powszechnej świadomości disco polo przestało być obciachem i na równych prawach z innymi wytworami kultury popularnej pojawia się w głównych mediach. Z jednej... 86
  • Kalejdoskop 22 wrz 2019, 20:00 Ucho premiera Dla Stephena Poliakoffa „Lato szpiegów” to rozliczenie z własnym dzieciństwem. Wychowany w szacunku do ojczyzny chłopak uznał ją w pewnym momencie za swojego największego wroga. Miłość przeszła w nienawiść. –... 87
  • Świat bez glutenu i Rozenek 22 wrz 2019, 20:00 Piszę właśnie kryminał retro pt. „Tango”, którego akcja toczy się pod koniec lat 20. ubiegłego wieku. Zawsze kusiło mnie umieszczenie akcji w przedwojniu, ale panicznie się tego bałem. A co, jeśli coś pomylę, ta kamienica tu nie... 88
  • Wszystko w porządku 22 wrz 2019, 20:00 Decluttering dotarł niedawno zza oceanu i wygląda na to, że zadomowi się u nas na dobre. Dlaczego to połączenie idei zero waste, slow life, duńskiej filozofii hygge, minimalizmu i testu białej rękawiczki tak zafascynowało Polaków? 90
  • Dźwięki są w moim ciele 22 wrz 2019, 20:00 Co mnie inspiruje mówi Natalia Przybysz 94
  • Lepszy niż maślaczek 22 wrz 2019, 20:00 Można je marynować, doskonałe są smażone i duszone, a jajecznica na rydzach to prawdziwe delicje. 96
  • 5 sposobów na...kłótnie w związku 22 wrz 2019, 20:00 Co robić, aby sprzeczka nie przerodziła się w długotrwały konflikt? Czy strzelanie focha i straszenie odejściem ma sens? – wyjaśnia dr Bartosz Zalewski, psychoterapeuta. 97
  • Zrób sobie... Polańskiego 22 wrz 2019, 20:00 U Romana Polańskiego ostatnio dużo się dzieje: w filmie Tarantino wciela się w niego Zawierucha, na festiwalu w Wenecji – żona, a paru prokuratorów też by go chętnie gdzieś obsadziło. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany