Wypędzeni z pojednania

Wypędzeni z pojednania

Centrum Pojednania w Szczecinie zamiast Centrum przeciw Wypędzeniom w Berlinie
Jak zlikwidować kontrowersje i otworzyć nowy rozdział w stosunkach niemiecko-polskich? Takim początkiem może być wspólna budowa Centrum Pojednania. Zamiast berlińskiego Centrum przeciw Wypędzeniom. Centrum Pojednania mogłoby powstać na przejściu granicznym w Pommellen – Kołbaskowie pod Szczecinem. Za tą lokalizacją przemawia nie tylko to, że po obu stronach granicy żyją niemieccy i polscy przesiedleńcy.
Centrum Pojednania mogłoby się stać miejscem prezentacji wystaw historycznych, umożliwiłoby także współpracę ośrodków uniwersyteckich z pobliskiego Berlina i Szczecina oraz ułatwiłoby prowadzenie wspólnych inicjatyw.
Realizacja idei Centrum Pojednania będzie testem na to, czy Polacy i Niemcy potrafią ugruntować przyjaźń. „Wprost" deklaruje patronat nad tą inicjatywą. Będzie ona odpowiedzią na pytanie, czy naszych sąsiadów stać na coś więcej niż postawienie przed przejściem granicznym w Pommellen pomnika chłopca na koniu, z tęsknotą spoglądającego na wschód. Czy nasi sąsiedzi są w stanie zignorować Erikę Steinbach i jej jątrzące pomysły? Czy potrafią odstąpić od idei Centrum przeciw Wypędzeniom?

Polityczny mutant
„Już samo nazwisko Steinbach działa na nawet umiarkowanych polskich polityków jak czerwona płachta na byka" – twierdzi Wolfgang Thierse, wiceprzewodniczący Bundestagu. Niemcy mają świadomość destruktywnej roli szefowej Związku Wypędzonych w niemiecko-polskich stosunkach. Tamtejszym politykom brak jednak woli i siły, by rozwiązać problem balastu przeszłości. „Niech minister spraw zagranicznych Niemiec, Polski czy Czech nie sądzi, że przyszłość Europy można kształtować bez niemieckich wypędzonych!" – oświadczyła Steinbach po objęciu w 1998 r. przewodnictwa Związku Wypędzonych (BdV). „O polityce Niemiec nie decyduje pani Steinbach, lecz rząd Niemiec" – skontrował we „Wprost" poseł Bundestagu Markus Meckel. Niestety, to tylko pół prawdy. Steinbach jest najbardziej znaną działaczką BdV, lecz niejedyną, która podważa zaufanie do władz w Berlinie. Powstały w 1957 r. Związek Wypędzonych ma spory wkład w integrację przesiedleńców z byłych terenów III Rzeszy. Działalność tej organizacji, skupiającej 21 ziomkostw i 16 związków landowych, nie skończyła się jednak na pomocy wypędzonym w nowej ojczyźnie. BdV stał się politycznym mutantem, który ma wpływ na układ sił w kraju i stosunki zagraniczne RFN.
Działacze Związku Wypędzonych chętnie stroją się w piórka „rzeczników pojednania". W 1991 r. BdV odciął się jednak od układu granicznego i dobrosąsiedzkiego z Polską, a Herbert Hupka, ówczesny wiceszef związku, wyliczył na zjeździe w Norymberdze warunki, na których „możliwe byłoby nawiązanie poprawnych stosunków" z Polakami i Czechami. Chodziło o umożliwienie wysiedleńcom powrotu, zwrot ich majątków, wypłatę odszkodowań, przywrócenie niemieckiego języka urzędowego i nazewnictwa. Erika Steinbach pouczyła polskie władze, jak powinny „załatwić sprawy z przeszłości". „Jeśli zwrot mienia jest niemożliwy, są tereny państwowe, które mogą zrekompensować wypędzonym straty" – mówiła. Domagała się też, by rząd Niemiec zablokował rozszerzenie UE do czasu spełnienia oczekiwań związku i złożyła w Bundestagu formalny wniosek o wymuszenie na unijnych aspirantach wypłaty odszkodowań dla niemieckich jeńców wojennych. Już dla Klausa Kinkela, szefa dyplomacji w gabinecie Helmuta Kohla, roszczenia BdV były „kawałkiem sztuki z domu wariatów". Ale chylący się ku upadkowi Kohl, by zdobyć poparcie tych środowisk, przeforsował w Bundestagu rezolucję o bezprawiu i krzywdzie wypędzenia. Gerhard Schröder początkowo nie zostawiał na BdV suchej nitki, oskarżając go o „prowokowanie konfliktów", i zapowiedział obcięcie dotacji dla związku. Gdy został kanclerzem, jako pierwszy z szefów rządu RFN przybył na zjazd „wypędzonych", a ich dofinansowanie wzrosło. Przyjacielem BdV jest ten, kto realizuje ich politykę. Szef MSZ Hans-Dietrich Genscher był „mięczakiem” i „zdrajcą narodu”, to samo usłyszeli prezydent Roman Herzog czy Günter Verheugen.
Związek skupia około 2 mln członków. Choć od zakończenia wojny minęły 62 lata, jego liczebność nie maleje, a to dzięki wręczaniu legitymacji „wypędzonych" dzieciom i wnukom przesiedleńców oraz imigrantom z ostatnich lat. Równie zręcznie BdV żongluje danymi – liczba wypędzonych urosła do 15 mln, czego nie potwierdza żaden poważny historyk. Wygnańcami są okupanci, osiedleńcy i uciekinierzy, wśród nich rodzina prezydenta Horsta Köhlera przesiedlona do Skierbieszowa w 1942 r. Tajemnicą poliszynela są powiązania związku ze skrajną prawicą. Jak obliczył „Der Spiegel", jedna trzecia spośród dwustu członków kierownictwa BdV miała nazistowskie korzenie. Pierwszy przewodniczący Hans Krüger brał udział w puczu monachijskim, a później w Chojnicach skazywał na śmierć Polaków za łamanie prawa okupacyjnego. Steinbach nie chce badać przeszłości aktywistów BdV, bo – jak mówi – „nie ma na to pieniędzy". „Die Zeit" zakpił, że fundusze, którymi dysponuje, są większe od wydawanych na wsparcie niemieckiej kinematografii. W latach 2002–2004 dofinansowanie wysiedleńców wzrosło do 920 tys. euro rocznie, a od 2005 r. – do miliona euro rocznie. Według oficjalnego uzasadnienia, BdV „wypełnia zadania zgodne z interesem Niemiec".

Widoczny znak
Początkowo BdV chciał postawić pomnik „ofiarom wypędzenia". Z inicjatywy Steinbach ta idea urosła do „narodowej inicjatywy budowy Centrum przeciw Wypędzeniom". Jej pomysłu nie poparła żadna partia, a kanclerz Schröder wręcz go odrzucał. Gdy jego rywal wyborach z 2004 r. Edmund Stoiber poparł Steinbach, Schröder zmiękł. W Bundestagu pojawiły się projekty uchwał w tej sprawie aż pięciu partii. Jedni byli za, drudzy chcieli upamiętnić exodus Niemców w innej formie. Steinbach torpedowała sugestie sprzeczne z jej wolą. Przedstawiona rok temu w Berlinie wystawa „Wymuszone drogi", mająca stanowić zaczyn centrum, dowiodła, w jakim kierunku zmierza Steinbach. Jednym z dowodów jej obiektywizmu miał być zaproszony do członkostwa w radzie wystawy prof. Moshe Zimmermann, dyrektor Katedry Historii Niemiec na Uniwersytecie w Jerozolimie. Gdy dostrzegł próbę zestawiania wysiedlenia Niemców z mordowaniem ludzi w obozach koncentracyjnych i czystkami etnicznymi dokonanymi na Ormianach i Bośniakach, zerwał współpracę. Jak napisał, nie chce „służyć za alibi" w przedsięwzięciu, do którego w Izraelu „zanikły resztki zaufania". Na zastrzeżenia Polaków wobec wystawy Steinbach reagowała z arogancją: „My nie pytamy, jakie miejsca pamięci narodowej buduje się w Warszawie. Nic mi nie wiadomo, by pytano Niemcy o udział w upamiętnieniu powstania warszawskiego". Na antenie radia Deutchlandfunk stwierdziła, że dzięki klęsce Hitlera spełniły się „dawne życzenia Polaków o wypędzeniu Niemców". Po takich popisach koalicja CDU/CSU-SPD zdecydowała się na realizację własnej koncepcji „widocznego znaku”, której podstawą ma być wystawa „Ucieczka, wypędzenia i integracja” zorganizowana w Domu Historii w Bonn, uzupełniona ekspozycją „Wymuszonych dróg”. Wybrano już nawet budynek: położony w centrum Deutschlandhaus, gdzie mieści się berliński oddział Związku Wypędzonych. Centrum Steinbach po rządowym liftingu będzie fundacją podporządkowaną Niemieckiemu Muzeum Historii. W przemówieniu wygłoszonym podczas uroczystości 50-lecia związku kanclerz Angela Merkel zapowiedziała rychłą prezentację projektu placówki „upamiętniającej wypędzenia”. Dziś zastanawia się nad przesunięciem terminu przedstawienia koncepcji „widocznego znaku”. „Steinbach prawie u celu” – podsumował nie bez racji „Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Jakkolwiek by na to patrzeć, „widoczny znak” jest konsekwencją inicjatywy szefowej BdV. Na wszelki wypadek, gdyby nie spełnił jej wszystkich oczekiwań, przygotowuje „uzupełnienie projektu rządowego”: stworzenie centrum wypędzonych w Görlitz i Zgorzelcu, upamiętniającego wysiedlenia Niemców i Polaków. Władze tych miast opracowały już memorandum „Wspominajmy razem”. Ten pomysł popiera kolega Steinbach z CDU, szef europarlamentu Hans-Gert Pöttering.
Z polskiego punktu widzenia byłby to poważny błąd, gdyż podobieństwo cierpień wysiedlonych Niemców i Polaków jest pozorne: pierwsi rozpętali wojnę, drudzy zostali napadnięci i byli eksterminowani. Stawianie wspólnego mianownika byłoby wstępem do relatywizacji historii. Jak mawiał niemiecki socjolog Theodor Adorno: „W abstrakcyjnym pojęciu uniwersalnego bezprawia ginie każda konkretna odpowiedzialność". O takim przedsięwzięciu nie powinni decydować radni Zgorzelca, bo polityka zagraniczna nie należy do ich kompetencji.

Arnulf Baring
historyk i politolog
Interesująca myśl. Centrum Pojednania nie jest z pewnością zbyteczną inicjatywą, obok której można przejść obojętnie, i nie musi kolidować z rządową koncepcją upamiętnienia „widocznym znakiem" wysiedlenia Niemców. Może pomóc przerwać barierę milczenia wokół tego tematu i przysłużyć się lepszemu poznaniu i rozwojowi naszych stosunków. Chętnie poczytałbym coś konkretnego o realizacji tej idei.

Bogusław Sonik
eurodeputowany
Debata na temat wypędzonych toczy się od kilku lat, ale nie powstało poważne historyczne opracowanie podsumowujące chociażby skalę problemu. To powinien być punkt wyjścia do debaty. Szczecin byłby lepszym pomysłem niż Berlin – jest miastem symbolicznym: opuściły go tysiące Niemców, a ich miejsce zajęli Polacy wypędzeni ze wschodnich terenów Rzeczypospolitej. Zresztą każdy projekt jest lepszy od pomysłu Eriki Steinbach.

Wojciech Roszkowski
eurodeputowany, historyk
Gdyby udało się powołać Centrum Pojednania i jego gospodarzami byliby Polacy, byłoby to wspaniałe rozwiązanie. To gwarantowałoby nam, że będziemy mieli wpływ na profil centrum i prawda historyczna nie zostanie wypaczona. Oczywiście to, że centrum powstałoby przy współpracy strony niemieckiej, także jest istotne. No i Szczecin ze względu na lokalizację i historię jest predysponowany do bycia centrum pojednania.

Dorota Simonides
były wieloletni senator RP, wykładowca Uniwersytetu Opolskiego
Idea jest znakomita, bo ukierunkowana na przyszłość, a nie przeszłość, nie dzieli, lecz integruje. Po obu stronach granicy żyją wypędzeni z przedwojennych terenów Polski i Niemiec. Centrum Pojednania może wnieść istotny, trwały wkład w porozumienie naszych narodów. Bliskość Berlina i Szczecina daje możliwość pozyskania środowisk naukowych i młodzieży dla tego dzieła.

Samuel Salzborn
politolog Uniwersytetu w Giessen
To dobra, wręcz pożądana inicjatywa. W polityce Związek Wypędzonych nie ma czego szukać. Nie można kształtować międzynarodowych stosunków pod dyktando pani Steinbach, która nie ma wyłącznego prawa do rozprawiania o cierpieniach doznanych de facto przez wiele nacji z powodu szaleństwa narodowych socjalistów III Rzeszy. Umiejscowienie Centrum Pojednania na niemiecko-polskiej granicy ma wiele walorów: od głębokiej symboliki, po tworzenie na trwałe dobrego sąsiedztwa. Może powstać coś o naprawdę wielkim wymiarze historycznym.

Cornelius Ochmann
ekspert ds. stosunków wschodnich w Fundacji Bertelsmanna
Cieszę się, że pada taka propozycja ze strony „Wprost". To dobry pomysł. Centrum Pojednania umożliwiłoby nadanie znaczenia międzynarodowego kwestii powojennego exodusu ludności i uwzględnienia wszystkich aspektów wypędzenia. To sygnał świadczący o tym, że Polacy nie ograniczają się do totalnej negacji i mają własny obraz wyjścia z trudnej sytuacji, które pozwoli zachować twarz każdej ze stron. Centrum Pojednania byłoby krokiem do przodu w polsko-niemieckich stosunkach, a mogłoby także zyskać rangę europejską.

Stefan Hambura
prawnik prowadzący kancelarię adwokacką w Berlinie
Jesteśmy w fazie walki o pamięć zbiorową. Porozumienie musi się opierać na prawdzie, a nie ograniczać do kolejnej ekspozycji ludzkich nieszczęść. Inicjatywa „Wprost" daje możliwość skończenia z kiczem pojednania i przełamania muru milczenia. Centrum Pojednania może mieć fundamentalne znaczenie dla przyszłych stosunków Niemiec i Polski.

Piotr Krzystek
prezydent Szczecina
Szczecin, z całą swą niemiecką historią, wykorzystuje pewne symbole do kształtowania swego wizerunku i budowania własnej tożsamości. Niedawno na cmentarzu powstało lapidarium, został odnowiony rodzinny nagrobek przedwojennego burmistrza miasta Hermanna Hakena. W całej dyskusji o wypędzeniach fundamentem powinien więc być dialog. Mam nadzieję, że idei dialogu przysłuży się właśnie Centrum Pojednania.

Angelica Schwall-Düren
wiceprzewodnicząca frakcji SPD w Bundestagu, przewodnicząca Federalnego Związku Towarzystw Niemiecko-Polskich
Pomysł stworzenia Centrum Pojednania brzmi znakomicie. Wprawdzie zawarliśmy kompromis z CDU/CSU w sprawie tzw. widocznego znaku w Berlinie i SPD dokłada starań, by nie nastąpiło to pod hegemonią pani Steinbach, ale sądzę, że nasze zobowiązanie koalicyjne o upamiętnieniu wysiedleń nie wyklucza stworzenia Centrum Pojednania. Byłoby cudownie, gdyby udało się wspólnymi siłami urzeczywistnić tę ideę.

Renate Künast
przewodnicząca frakcji Zielonych w Bundestagu
Upamiętnienie wypędzeń nie powinno nastąpić w Berlinie, skąd wyszła wojna, lecz w Polsce lub Czechach. Dopracowaniem tego projektu powinni się zająć eksperci z naszych krajów, co umożliwi zróżnicowaną dyskusję o przyczynach wypędzenia Niemców we właściwym kontekście: ludobójstwa na Żydach, Sinti i Romach, jak też części polskiej i rosyjskiej ludności. Centrum Pojednania umożliwiłoby stworzenie rzeczywiście europejskiego miejsca pamięci. Wybór miejsca uważam za słuszny.




Okładka tygodnika WPROST: 47/2007
Więcej możesz przeczytać w 47/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2007 (1300)

  • Na stronie - Łyżwiarstwo polityczne 18 lis 2007, 22:00 Czy Tusk i Pawlak są najwybitniejszymi politykami na świecie? 3
  • W grze Tuska najgorszy odpada 18 lis 2007, 22:00 Rząd 6
  • Sikorski skarży się na prezydenta 18 lis 2007, 22:00 Polityka 6
  • Pipes odznaczony przez Busha 18 lis 2007, 22:00 USA 6
  • Polska Tori Amos 18 lis 2007, 22:00 Kariery 6
  • Skaner 18 lis 2007, 22:00 6
  • Wałęsa rzecznikiem Wrocławia 18 lis 2007, 22:00 Expo 2012 7
  • Zamachy miały wstrząsnąć Warszawą 18 lis 2007, 22:00 Gangi 7
  • Dossier 18 lis 2007, 22:00 Bardzo bym chciała poznać ojca Tadeusza Rydzyka Nelli Rokita w „Rzeczpospolitej", zapytana, czy tak jak inni posłowie PiS będzie jeździć do Radia MaryjaNelli Rokita jeszcze się rozwinie i kiedyś coś mądrego zrobiKazimiera... 8
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Przechodzę na boks polityczny 18 lis 2007, 22:00 Rozmowa z Iwoną Guzowską, nową posłanką PO, wielokrotną mistrzynią świata w kick-boxingu i boksie 8
  • Ludzie 18 lis 2007, 22:00 Mężydło Mikołaj i maratończyk Antoni Mężydło okazuje się długodystansowcem. Ale nie politycznym. 8 grudnia poseł PO wystartuje w półmaratonie Świętych Mikołajów w Toruniu. To dla niego żadne wyzwanie. Dzień przed wyborami w... 9
  • „Pitbull” i „Kryminalni” jadą w świat 18 lis 2007, 22:00 Telewizja 9
  • Grzywna za seks księżnej 18 lis 2007, 22:00 Monarchie 10
  • Gazowanie więźniów 18 lis 2007, 22:00 Guantanamo 10
  • Daria Werbowy dla Amazonii 18 lis 2007, 22:00 Moda 10
  • Sawka czatuje 18 lis 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Poczta 18 lis 2007, 22:00 WyznanieOddawna o tym myślałem, a zabawny i trafny zarazem felieton „Wyznanie" (nr 45) Macieja Rybińskiego, zmobilizował mnie do działania. Zakładam Stowarzyszenie Obrony Heteroseksualistów!Nie odmawiam nikomu prawa do... 12
  • Playback 18 lis 2007, 22:00 Premier Donald Tusk i wicepremier Waldemar Pawlak 12
  • Zapytaj Wprost - ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski 18 lis 2007, 22:00 Internauci pytają ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego czy miał chwile zwątpienia, czy nie czuje się samotny jako mężczyzna i kogo poparł w ostatnich wyborach. 14
  • Z życia koalicji 18 lis 2007, 22:00 Podobno Donald Tusk urządził klubowi Platformy Obywatelskiej pokaz filmu z zatrzymania posłanki Sawickiej (tego niewiniątka, któremu Ziobro niszczył życie). Po projekcji zapadła cisza, a niedoszły jeszcze wówczas premier syknął:... 16
  • Z życia opozycji 18 lis 2007, 22:00 Rządził – źle, ustąpił – jeszcze gorzej. Czepiają się wszyscy tego biednego Jarosława. Tym razem, że nie wpuścił Tuska do kancelarii osobiście, tylko przez portiera, a w gabinecie zostawił mu tylko list, zamiast podjąć... 17
  • Wprost przeciwnie - Do góry nogami 18 lis 2007, 22:00 Najlepiej okazać skromność i na wizyty zagraniczne latać na drzwiach od stodoły 18
  • Fotoplastykon 18 lis 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 20
  • Promowani są zwolennicy zła 18 lis 2007, 22:00 Rozmowa z byłym premierem Jarosławem Kaczyńskim 22
  • Przestrogi dla premiera 18 lis 2007, 22:00 Jeśli Donald Tusk ulegnie presji salonu, zniszczy źródło swego sukcesu 26
  • Chwała plebejuszom! 18 lis 2007, 22:00 Platforma Obywatelska nie jest partią ani młodych, ani zdolnych, ani bogatych i szczęśliwych 30
  • Więzienia klasy lux 18 lis 2007, 22:00 Polscy więźniowie mogą puścić Skarb Państwa z torbami 32
  • Mediapulacja 18 lis 2007, 22:00 Polscy politycy stali się bohaterami przemysłu rozrywkowego 34
  • Manifest antykorupcyjny 18 lis 2007, 22:00 Korupcji nie da się wyplenić tylko jej ściganiem 38
  • Brzuch premiera 18 lis 2007, 22:00 Polska po trzech latach rządów Tuska 40
  • Ryba po polsku - Zaszczyty dla elity 18 lis 2007, 22:00 Ktoś, kto myśli samodzielnie, bywa w dzisiejszej Polsce potępiony, a będzie wytępiony 42
  • Giełda 18 lis 2007, 22:00 44
  • Polska potęga turystyczna 18 lis 2007, 22:00 Po raz pierwszy nasz kraj znalazł się wśród turystycznych gigantów. W rankingu Country Brand Index umieszczono Polskę w dziesiątce państw mających szansę stać się celem turystycznych wypraw. Na czele rankingu znalazły się Chorwacja,... 44
  • Martha Teresa 18 lis 2007, 22:00 OD HITU DO KITUW tym dniu Martha Stewart miała na sobie kostium Jil Sander za 3 tys. USD. I wskoczył na nią kot. Martha wykrzyknęła: „co za brudny kotek!", ale nie przepędziła go. Naprawdę ma w sobie mnóstwo dobroci. Tego typu... 44
  • Energia zniewolona 18 lis 2007, 22:00 Indeks „Wprost"Ceny energii zostały uwolnione i zaraz potem zniewolone. Najpierw prezes Urzędu Regulacji Energetyki Adam Szafrański zdecydował o uwolnieniu cen - firmy zostały zwolnione z obowiązku zatwierdzenia taryf energii.... 44
  • Rewolucja telekomunikacyjna 18 lis 2007, 22:00 UE musi zrewolucjonizować rynek usług telekomunikacyjnych – uważa komisarz ds. telekomunikacji i mediów Viviane Reding. Chce ona stworzenia ogólnoeuropejskiego regulatora. Zastąpi on komitet złożony z przedstawicieli krajowych... 44
  • Auto dla muzułmanina 18 lis 2007, 22:00 Po islamskiej coli, islamskich bankach i islamskim telefonie komórkowych przyszła pora na islamski samochód. Malezyjski koncern motoryzacyjny Proton wraz z partnerami z Turcji i Iranu chce produkować auta przystosowane do potrzeb wyznawców... 45
  • Na zdrowie 18 lis 2007, 22:00 Państwa OECD wraz ze starzeniem się społeczeństw coraz więcej wydają na zdrowie. W 2005 r. średnia dla 30 krajów członkowskich wyniosła 9 proc. PKB. W latach 1997-2002 odsetek ten oscylował między 7,8 proc. PKB a 8,5 proc. PKB. Polska... 45
  • Hitchcock pod choinkę 18 lis 2007, 22:00 Czekają nas najdroższe święta od odzyskania wolności 46
  • Nieczysty biznes 18 lis 2007, 22:00 Jak rodzina Hanny Gronkiewicz-Waltz sprzedawała pożydowską kamienicę w centrum Warszawy 50
  • Repatrianci Tuska 18 lis 2007, 22:00 Dlaczego Polacy wracają z Wielkiej Brytanii 52
  • Wahadło Greenspana 18 lis 2007, 22:00 Z Sybilli w Kasandrę zmienił się były szef amerykańskiego banku centralnego 56
  • Know - How 18 lis 2007, 22:00   58
  • Albo wódka, albo Red Bull 18 lis 2007, 22:00 Nie mieszajmy napojów energetyzujących z alkoholem! Osoby, które to robią, są dwukrotnie bardziej narażone na niebezpieczeństwa i wypadki niż spożywający tylko alkohol. Takie są wnioski z badań uczonych z Wake Forest University School... 58
  • Self-service 18 lis 2007, 22:00 Niektóre odmiany kostrzewy – trawy tworzącej gęste trawniki – mają skuteczny sposób na pozbycie się konkurencji. Ich korzenie wydzielają herbicyd, który nie pozwala na wzrost innych roślin. Ta substancja to aminokwas... 58
  • Pochwały rozleniwiają 18 lis 2007, 22:00 Dzieci nie należy przesadnie chwalić. Szkodzi im powtarzanie: „Jesteś mądry i zdolny". Jak dowodzą badania opublikowane w piśmie „Cognitive Daily", takie pochwały pozwalają nadmiernie uwierzyć dzieciom w ich geniusz... 58
  • Chłopaki płaczą 18 lis 2007, 22:00 Łatwiej akceptujemy łzy u mężczyzn, a trudniej u kobiet. Taki wniosek płynie z badań uczonych z Penn State University. Uczestnicy eksperymentu uznali, że płacz „twardzieli" wyraża szczere uczucia. Łkanie kobiet było dla nich... 59
  • Starość w nogach 18 lis 2007, 22:00 Głuptak niebieskonogi, ptak z wybrzeży Ameryki Południowej uwodzi samicę... nogami. Nogi ma bowiem niezwykłe – intensywnie niebieskie. By je zaprezentować, tańczy przed partnerką. Z wiekiem powodzenie głuptaka słabnie, gdyż... 59
  • Gwałt poranny 18 lis 2007, 22:00 Nasze funkcjonowanie zależy od światła 60
  • Sejsmograf chorób 18 lis 2007, 22:00 Po wyglądzie można poznać, na co zachorujemy 68
  • Ratownicy nienarodzonych 18 lis 2007, 22:00 Wiele usuniętych płodów mogłaby uratować operacja w łonie matki 70
  • Dziury w czarnych dziurach 18 lis 2007, 22:00 Czy najbardziej tajemnicze obiekty w kosmosie mogą w ogóle nie istnieć? 72
  • Dzienniki Reagana 18 lis 2007, 22:00 Po projekcji "Człowieka z żelaza" prezydent był tak wzruszony, że łkał, a ściśnięte gardło nie pozwalało mu mówić 78
  • Bez granic 18 lis 2007, 22:00 82
  • 15 listopada Paryż, Francja 18 lis 2007, 22:00 Pracownicy kolei i komunikacji miejskiej strajkują drugi dzień. Paryżanie przesiadają się na rowery                                                                 82
  • Wojna po wojnie 18 lis 2007, 22:00 Misja w Afganistanie i Iraku największe żniwo zbiera wśród amerykańskich weteranów. Doświadczenia frontowe doprowadziły do fali samobójstw wśród byłych żołnierzy. Według telewizji CBS, tylko w 2005 r. życie odebrało sobie ponad 6... 82
  • Zagubieni 18 lis 2007, 22:00 Portugalczycy najczęściej gubią bagaże. Na 1000 pasażerów lecących samolotami portugalskich linii TAP przypada ponad 35 zgubionych walizek. W czołówce rankingu pechowych przewoźników są linie British Airways i włoska Alitalia. LOT... 82
  • Zboczeńców powiesić! 18 lis 2007, 22:00 „W Iranie nie ma homoseksualistów. A ci, którzy są, zasługują na śmierć" – powiedział Mohsen Yahyavi, irański minister, do członków brytyjskiej Izby Gmin. Brytyjczycy osłupieli. „Wedle islamu, homoseksualizm nie... 83
  • Wypędzeni z pojednania 18 lis 2007, 22:00 Centrum Pojednania w Szczecinie zamiast Centrum przeciw Wypędzeniom w Berlinie 84
  • Ludzie, których nie ma 18 lis 2007, 22:00 KOMENTARZLuise Arbour, komisarz ONZ ds. praw człowiekaAntónio Guterres, komisarz ONZ ds. uchodźcówPonad 15 mln ludzi na świecie to bezpaństwowcy. Oni nie mają żadnych praw. Nie mogą uczęszczać do szkoły, legalnie pracować, mieć konta... 85
  • Feralny patrol 18 lis 2007, 22:00 Oskarżeni o zbrodnię wojenną Polacy mogli uczestniczyć w pokazie siły, który wymknął się spod kontroli 90
  • Barakopolie Italii 18 lis 2007, 22:00 Włoskie metropolie zaczynają otaczać fawele na wzór południowoamerykańskich dzielnic nędzy 94
  • Pakistański zapalnik 18 lis 2007, 22:00 Państwo żydowskie znalazło się na pierwszej linii frontu wojny ze światowym dżihadem 96
  • Rydzyki Ameryki 18 lis 2007, 22:00 George Bush słono zapłacił za zabiegi o poparcie religijnych fundamentalistów 98
  • Pasaż 18 lis 2007, 22:00 . 100
  • Zmień opony i makijaż! 18 lis 2007, 22:00 Makijaż podlega modom tak jak ubrania. W każdym sezonie firmy przygotowują całkiem nowe kolekcje kolorowych kosmetyków albo wzbogacają te starsze o nowe produkty. Oto kilka propozycji na sezon jesień-zima 2007/2008. 100
  • Skórzany makijaż 18 lis 2007, 22:00 Leather Collection, czyli skórzana kolekcja, to pomysł na jesienny makijaż Giorgia Armaniego. Projektant słynie z zamiłowania do egzotycznych skór i w tym sezonie zamknął część kosmetyków w opakowaniach z tłoczeniami w kształcie... 100
  • Królowa Śniegu 18 lis 2007, 22:00 IsaDora, szwedzka marka kosmetyczna, aktualnie promuje kolekcję Snow Belle. Znajdziemy w niej m.in. puder rozświetlający Snow Belle Highlighter i biały Pearly Eyeliner. Barwy zaiste zimowe dają efekt Królowej Śniegu. Dopełniają go... 100
  • Nowe szaty Avonu 18 lis 2007, 22:00 W kosmetykach lubimy nie tylko skuteczność, ale i ładne opakowania. Dlatego Avon zaprosił do współpracy Cynthię Rowley, projektantkę mody. Efektem jej pracy jest seria opakowań z fantazyjnym wzorem kwiatowym. Zamknięto w nich puder,... 101
  • Ogród jesienno-zimowy 18 lis 2007, 22:00 „Ogród wyobraźni" to jesienno-zimowa kolekcja makijażu Chanel. W ogrodzie znajdziemy przede wszystkim cztery kamelie – „4 Camélias de Chanel", czyli zestaw czterech błyszczyków do ust w kształcie kamelii. Poza... 101
  • Spojrzenie Jessiki Alby 18 lis 2007, 22:00 Mówi, że wolałaby słynąć z mądrości, a nie z urody. Aktorka nie powinna jednak marudzić – to nie z powodu intelektu podpisała kontrakt z marką Revlon. Gwiazda reklamuje nowość – eyeliner ColorStay. Kosmetyk ma wyjątkową... 101
  • Kocie oczy Demi Moore 18 lis 2007, 22:00 Skóry są ewidentnie trendy tej jesieni - to właśnie one były inspiracją dla edycji kolekcjonerskiej Lash Queen Feline Blacks, maskary marki Helena Rubinstein. Tusz pogrubiający ma teraz nowe opakowanie w lamparcie cętki. O jego... 101
  • Rzeczpospolita klubowa 18 lis 2007, 22:00 Ranking najlepszych klubów w Polsce 104
  • Gwiazdy na żebrach 18 lis 2007, 22:00 Polskie celebrities wynoszą z bankietów kiełbasę, alkohol i kosmetyki 108
  • Laser 18 lis 2007, 22:00   112
  • Krótko po Wolsku - Pies, świnia i sznurek 18 lis 2007, 22:00 Dwa kraje, dwa pomysły. Oba polegające na wykorzystywaniu niewinnych zwierząt. We włoskiej Padwie pewien obywatel w przystępie ataku nietolerancji wybrał się na spacer ze świnią na sznurku. Celem był plac budowy meczetu. Miejski... 112
  • Rozmach władcy 18 lis 2007, 22:00 Film 112
  • Sławy przyjeżdżają same 18 lis 2007, 22:00 Rozmowa z Markiem Żydowiczem, dyrektorem festiwalu PLUS CAMERIMAGE 113
  • Kasia kontra Amy 18 lis 2007, 22:00 Płyty 113
  • Parszywa trzynastka 18 lis 2007, 22:00 Największe katastrofy kulturalne sezonu 114
  • Nałogowe gadanie 18 lis 2007, 22:00 Jerzy Stuhr nakręcił taki film o lustracji, jakby się zapisywał do ZBOWID-u 118
  • Wencel gordyjski - Córka Polka 18 lis 2007, 22:00 Nie oszukujmy się: żadna z naszych gwiazdek nie zrobi kariery za oceanem 120
  • Ueorgan Ludu 18 lis 2007, 22:00 Doda Elektroda rzecznikiem rządu* Polska nareszcie pełnoprawnym sojusznikiem USA* J. Kaczyński lepszy od Chucka Norrisa * Gra w trzy kubki min. Jakubiak. 121
  • Skibą w mur - Gabinet Skiby 18 lis 2007, 22:00 Ciężkie kontakty z Rosją weźmie na siebie poseł Moskal, a słodkie kontakty z arystokracją poseł Szlachta 122

ZKDP - Nakład kontrolowany