Wszyscy jesteśmy Kopciuszkami

Wszyscy jesteśmy Kopciuszkami

Rozmowa z Judith Rich Harris, psychologiem, autorką książki „Geny czy wychowanie”
„Wprost": Jak wychować mądre dziecko? Pani przekonuje rodziców, by wyrzucili wszelkie poradniki na ten temat.
Judith Rich Harris: W poradnikach często wmawia się rodzicom, że jeśli dziecko nie jest bardzo bystre, to jest to wyłącznie ich wina. Zakładają, że właśnie rodzice mają największy wpływ na swoje dzieci, na to, kim się staną, kiedy dorosną. Nakłada to ogromne brzemię zarówno na rodziców, jak i na dzieci. Rodzice czują się winni, jeśli nie robią wystarczająco dużo i piętrzą obowiązki. – Pani oponenci mówią, że rodzice wybierają środowisko, co jest argumentem obalającym pani teorię.
– Ależ to właśnie potwierdza moją teorię. Zawsze podkreślam, że największy wpływ, jaki rodzic ma na dziecko, to wybór miejsca zamieszkania: czy będzie żyło w Afryce, na Florydzie, czy w Polsce. Decydując o tym, powodujemy, że nasze dziecko wyrośnie na kogoś zupełnie innego. Rodzic podejmuje decyzję, która jest brzemienna w skutki na całe życie dziecka. Nawet jeśli nic nie zmieni się w samej rodzinie, to na zewnątrz świat jest inny. Natomiast to, jak dziecko odnajdzie się w tym nowym środowisku, zależy już od niego samego.
– Rodzice też ulegają wpływowi grupy?
– Oczywiście. Bardzo dobrym tego przykładem jest przywrócenie do życia języka hebrajskiego. Zanim powstało Państwo Izrael, dorośli wspólnie zdecydowali, że chcą, aby językiem tego kraju był hebrajski. Ale ich dzieci pochodziły z różnych krajów, mówiły różnymi językami. Wtedy zostały założone szkoły, gdzie uczono i mówiono tylko po hebrajsku. I dzieci zaczęły rozmawiać tym językiem między sobą, ponieważ był to język ich grupy rówieśniczej. Choć nie wyniosły go z domu, uznały hebrajski za język ojczysty.
– Dzieci imigrantów przejmują język rówieśników, nie rodziców.
– Po raz pierwszy zwrócił na to uwagę Steven Pinker, psycholog ewolucyjny i lingwista. Język jest cechą, która nie jest dziedziczna i na którą nie mają wpływu geny. Jest w 100 proc. wyuczony. Kiedy oddzieli się wpływ genów od środowiska, wyraźnie widać, w jaki sposób dzieci przejmują kulturę, jak świat zewnętrzny wpływa na nie i je kształtuje. Nawet jeśli w dzieciństwie w domu imigrantów dzieci mówiły po polsku, kiedy dorosną, ich pierwszym językiem będzie język kraju, w którym przyszło im żyć.
– A jak jest z innymi cechami, takimi jak wartości moralne, poglądy, wybór zawodu?
– Jeśli chodzi o edukację, jest to kolejna rzecz, na którą rodzice mogą mieć większy wpływ niż grupa rówieśnicza. Bardzo często dzieci lekarzy zostają lekarzami, dzieci prawników – prawnikami. Częściowo jest to związane z dziedziczeniem pewnych cech, predyspozycji, które sprawiają, że nasze zainteresowania idą w podobnym kierunku. Drugi aspekt jest taki, że dzieci uczą się w domu – jak to jest być lekarzem, jak nim zostać, jakie są korzyści z tego zawodu. Często też rodzice decydują o finansowaniu nauki i w ten sposób wpływają na dziecko. Przynależność do grupy rówieśniczej to nie tylko upodabnianie się do siebie, ale i różnicowanie. Wybór zawodu, pytanie, „kim chcesz być" - należy do tej drugiej kategorii.
– Zasady moralne też dziedziczymy?
– Skrupulatność czy sumienność w przestrzeganiu zasad i norm, takich jak „nie kłam", „nie kradnij", są w mniej więcej 50 proc. dziedziczone. Przeprowadzono eksperyment, w którym psychologowie skłonili dzieci do kłamania. Zauważyli, że występuje tylko niewielka korelacja między skłonnością do kłamstw a tym, czy dane dziecko przestrzegało zasad etycznych w domu. I na tę bardzo małą zależność musiały wpływać geny. Ale w większości wypadków dzieci będą się zachowywać w zależności od kontekstu. Pewnych rzeczy uczysz się w domu, ale kiedy wychodzisz na zewnątrz i świat różni się od świata poznanego w domu, zmieniasz się, dostosowujesz. Styl wychowywania dzieci jest uzależniony w dużej mierze od osobowości rodziców, zatem ich dziecko będzie miało podobną osobowość ze względu na odziedziczone cechy. David Rowe, genetyk behawioralny, badał rodziny mające dwoje lub więcej adoptowanych dzieci. Zauważył, że w życiu dorosłym nie przypominały adopcyjnych rodziców. To dowodzi, że styl wychowania ma związek z genami. Niektórzy rodzice są bardzo wylewni, uczuciowi i te cechy mogą zostać przekazane w genach dzieciom. Inni są zimni, mają skłonność do karania i to też można odziedziczyć.
– Skąd się wzięło przekonanie, że najważniejsze w rozwoju człowieka są pierwsze trzy, cztery lata życia, gdy rodzice odgrywają zasadniczą rolę?
– Jest ono błędne. Cechy osobowości, za które odpowiadają geny, ujawniają się już około pierwszego roku życia. Widać wtedy, czy dziecko jest spokojne, czy łatwo się ekscytuje, czy jest bystre, czy otępiałe. Rodzice zakładają, że te cechy mają związek z uczeniem się, dlatego od tych pierwszych lat zależy cały późniejszy rozwój. I tu się mylą. To, czy dziecko pochodzi z domu, gdzie mówi się pięknym językiem, czy praktycznie w ogóle nie odzywa, nie ma znaczenia w długofalowym okresie, po wykluczeniu wpływu genów. Najważniejsze lata dla rozwoju osobowości przypadają na wiek między 6. a 15. rokiem życia.
– I ten rozwój nie dokonuje się w domu?
– Dokonuje się w grupie rówieśniczej, bo tam dzieci przygotowują się do bycia dorosłymi. Zauważmy, że to, jak zachowujemy się wobec ojca, nie przesądza o naszych relacjach z szefem. A to, jak traktujemy rodzeństwo, nie wyznacza stosunków z przyjaciółmi. Wpływ grupy widać wyraźnie u bojaźliwych chłopców. Kiedy sześciolatek idzie do szkoły, ulega socjalizacji. Musi się upodobnić do grupy, inaczej zostanie wyśmiany, odrzucony. W wieku 10 lat jest nie do poznania, ma kolegów i zachowuje się dokładnie tak jak oni. Kiedyś bał się burzy i płakał, teraz robi eksperymenty z saletrą i szaleje na rowerze. Chłopcy stają się bardziej męscy, a dziewczynki dziewczęce, kobiece, jako efekt kontrastu. Takich grup może być więcej w środowisku poza domem. Podwórko, klasa, chór, grupa na obozie letnim – dziecko może być zupełnie inaczej postrzegane w każdej z tych grup. W każdej może się inaczej zachowywać, ujawniać inną osobowość. Bo na podwórku jest najmniejszy i ma niski status, ale w chórze jest najważniejszy ze względu na dobry głos. Adaptuje się do każdej grupy inaczej.
– Skąd ta zdolność do adaptowania się w grupie? Dlaczego w książce „Geny czy wychowanie" analizuje ją pani na przykładzie Kopciuszka?
– Kopciuszek nauczył się odgrywać pewną rolę w domu. Kiedy dziewczynka była atakowana i wyśmiewana, nauczyła się, że najlepiej zrobi, gdy będzie jak najmniej widoczna. Przyjęła najniższy status w domu. Natomiast poza domem było inne środowisko. Fakt, że Kopciuszek potrafił odnieść sukces na balu, świadczy o tym, że w środowisku poza domem nauczył się czegoś innego, miał inny status, inną osobowość. Ludzie nie adaptują się w mgnieniu oka. Dziecko instynktownie wie, że znalazło się w innym środowisku. Nie wie od razu, jak się zachowywać, żeby zostać zaakceptowanym, ale wie, że należy być ostrożnym, rozejrzeć się i rozpoznać, jakie zasady tu panują. Ten proces zaczyna się już u bardzo małych dzieci. Zauważmy, że kiedy dziecko nauczy się pierwszych słów, a następnie po raz pierwszy znajdzie się w nowym środowisku, nie jest skłonne do odzywania się. Rodzice odbierają to jako nieśmiałość, ale ja myślę, że dziecko w ten sposób testuje, jaki język obowiązuje w tym nowym środowisku. Jest ostrożne, bo może zasady będą inne.
– Dlaczego dziecko woli naśladować rówieśników, a nie rodziców?
– W każdym społeczeństwie ludzie podlegają kategoryzacji, podziałowi na dorosłych i dzieci, kobiety i mężczyzn. Istnieją zasady, według których ludzie z danej kategorii powinni się zachowywać. Dziecko musi ocenić, kim jest, do jakiej kategorii się zalicza. Kiedy dziecko wychodzi z domu, zauważa, że są osoby podobne do niego, w jego wieku, które muszą się stosować do tych samych reguł. Więc naturalnie dzieci naśladują się wzajemnie.
– Dlaczego dwoje bliźniąt, nawet identycznych i wychowanych w tym samym domu, ma różną osobowość?
– Człowiek rośnie i rozwija się w indywidualny sposób. Nawet jeśli zdarzyło się, że odziedziczył taki sam komplet genów. Dzieci w czasie swojego dzieciństwa mają za zadanie wypełnić trzy cele. Pierwszy to formowanie i utrzymanie relacji z najważniejszymi osobami w ich życiu. Drugi to zaadaptowanie się do otaczającej je kultury. Trzeci – wypracowanie strategii, jak konkurować z rywalami, jak zdobyć swoją pozycję. I każdy osiąga te cele w inny sposób.
– W jaki sposób dzieci budują systemy relacji, socjalizacji i statusu?
– System relacji formuje się od narodzin dziecka. Niemowlę uczy się rozpoznawać poszczególne osoby, wie, kto w jaki sposób zachowuje się w stosunku do niego: ojciec się ze mną bawi, mama przewija i karmi, siostra jest niedobra, a opiekunka obojętna. System socjalizacji zaczyna się rozwijać od mniej więcej trzeciego roku życia. Dziecko idzie do przedszkola – może na przykład nauczyć się akcentu od rówieśników, przejmuje ich zachowania. Wykształcenie się systemu statusu zajmuje najwięcej czasu, ponieważ wymaga najbardziej złożonego procesu pojmowania świata. Dziecko musi się nauczyć dostrzegać, co inni ludzie myślą o nim, jak go widzą. Czytać ich myśli – czy uważają mnie za mądrzejszego, głupszego, ładniejszego, słabszego. Prawdopodobnie ten proces zaczyna się około szóstego roku życia. I rozwija się przez resztę dzieciństwa. Socjalizacja sprawia, że dzieci stają się bardziej podobne w zachowaniu do innych dzieci. A rozwój osobowościowy odwrotnie – uwypuklane są cechy wyróżniające dziecko od innych. Nawet identyczne bliźnięta znajdują swoje własne, odrębne nisze. 
Największy wpływ, jaki rodzic ma na dziecko, to wybór miejsca zamieszkania
Judith Rich Harr is (urodzona w 1938 r.) jest psychologiem i autorką dwóch bestsellerowych książek „Geny czy wychowanie" (1998) oraz najnowszej „No Two Alike” (wyd. 2006 r.). Choć nie ma doktoratu i nie pracuje na uniwersytecie, stworzyła nowatorską teorię o znikomym wpływie rodziców na dzieci i o rozwoju osobowości dziecka w grupie rówieśniczej. Wyrzucona z Uniwersytetu Harvarda przez George’a A. Millera prawie 40 lat po tym zdarzeniu otrzymała od Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego nagrodę jego imienia za artykuł „Where Is the Child’s Environment? A Group Socialization Theory of Development”. Mieszka z mężem w małej miejscowości w stanie New Jersey, ma dwie córki i czworo wnucząt.



Okładka tygodnika WPROST: 10/2008
Więcej możesz przeczytać w 10/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 10/2008 (1315)

  • Wprost od Czytelników 2 mar 2008, 22:00 Jak one to robią Bardzo dziękuję za artykuł o kobietach po pięćdziesiątce („Jak one to robią", nr 9). Ja też do nich należę (rocznik 50.). Odniosłam sukces zawodowy właśnie po ukończeniu pięćdziesiątki. Poprzednio... 3
  • Na stronie - Nasz morderca 2 mar 2008, 22:00 Zwykły pirat drogowy może być mordercą i zwyrodnialcem, a znaną osobę tylko poniosło 3
  • Skaner 2 mar 2008, 22:00 10
  • Dossier 2 mar 2008, 22:00 „Kaziu od czasu do czasu lubi przypomnieć o sobie, po czym wyjeżdża do Londynu i znów jest spokój"Zbigniew Chlebowski (PO) o stwierdzeniu Kazimierza Marcinkiewicza, że gdy skończy dyrektorowanie w Europejskim Banku Odbudowy i... 10
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Złapałam chińskiego bakcyla 2 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Julią Piterą, pełnomocnikiem rządu ds. walki z korupcją 10
  • Ludzie 2 mar 2008, 22:00 Möller i mohery Steffen Möller, niemiecki aktor i kabareciarz występujący w Polsce, wyda w Niemczech książkę „Viva Polonia". W jednym z rozdziałów, poświęconym Radiu Maryja, przetłumaczył tekst piosenki Big Cyca... 10
  • Rodzinny interes 2 mar 2008, 22:00 ReklamaMaciej Stuhr, który wcielił się w postać Rockefellera, i jego ojciec Jerzy Stuhr jako narrator – tak wygląda najnowszy spot reklamowy banku Raiffeisen. Maciej Stuhr po raz pierwszy zgodził się na udział w reklamie, ale –... 10
  • Piloci nie chcą wozić rządu 2 mar 2008, 22:00 LotnictwoPiloci rządowych samolotów nie chcą już wozić polskich polityków. Dziesięciu z nich złożyło wypowiedzenia i odchodzi z wojska – dowiedział się „Wprost". Powód? Dramatyczny stan maszyn, strach przed braniem... 10
  • Czarzasty rozbija LiD 2 mar 2008, 22:00 LewicaWłodzimierz Czarzasty, szef Stowarzyszenia Ordynacka, rozpoczyna kampanię, której celem ma być rozpad LiD. Wraz z warszawskim kołem SLD „Śródmieście" przygotował ankietę dla członków sojuszu (patrz obok w Galerii... 10
  • Srebrnousty Kwaśniewski 2 mar 2008, 22:00 Nagrody TrójkiAleksander Kwaśniewski został laureatem nagrody Srebrne Usta za najzabawniejsze wypowiedzi ubiegłego roku. Słuchacze radiowej Trójki nagrodzili go za słowa: „My wiemy, jak było i nie idźcie tą drogą! Jarosławie... 10
  • Burza mózgów z Blanchett 2 mar 2008, 22:00 AustraliaAktorka Cate Blanchett, znana m.in. z filmów „Elizabeth: Złoty wiek", „Babel", czy „Aviator” (za rolę w tym filmie otrzymała Oscara), została przewodniczącą specjalnej stuosobowej grupy... 10
  • Wojna zapachowa 2 mar 2008, 22:00 EkologiaEuroparlamentarzysta Bogusław Sonik (PO) chce, by osoby mieszkające w okolicach fabryk miały zagwarantowaną ochronę nie tylko przed szkodliwymi substancjami, ale także przed przykrym zapachem. W tej sprawie napisał interpelację do... 10
  • Sawka czatuje 2 mar 2008, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Podwodny samochód 2 mar 2008, 22:00 SZWAJCARSKA FIRMA RINSPEED szykuje rewolucję w motoryzacji. Na rozpoczynających się w tym tygodniu targach motoryzacyjnych w Genewie zaprezentuje prototyp samochodu sQuba, który może nurkować. Inspiracją dla twórców pojazdu było auto,... 12
  • Poczta 2 mar 2008, 22:00 Hodowla mistrzów Wbrew temu, co pisze autor artykułu „Hodowla mistrzów" (nr 7), uważam, że Klimek Murańka jest jednym z największych talentów nie tylko w narciarstwie, ale i w całym obecnym polskim sporcie. Autor podał... 14
  • Playback 2 mar 2008, 22:00 Przewodniczący SLD Wojciech Olejniczak i wicemarszałek Sejmu Jerzy Szmajdziński (SLD) 14
  • Zapytaj Wprost - Monika Olejnik 2 mar 2008, 22:00 Monika Olejnik, która początkowo zadeklarowała chęć udzielenia odpowiedzi na pytania naszych czytelników w rubryce "Zapytaj Wprost", w ostatniej chwili zmieniła zdanie. Redakcja "Wprost" przeprasza czytelników i... 15
  • Wprost przeciwnie - Tuski sen 2 mar 2008, 22:00 Ślepa wiara w geniusz premiera może zaprowadzić tam, dokąd dotarli klienci hipermarketu Czeski Sen 16
  • Fotoplastykon 2 mar 2008, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 17
  • Z życia koalicji 2 mar 2008, 22:00 Z okazji stu dni gabinetu Tuska premier opowiedział, co zrobi do roku 2015. A my nie zdziwilibyśmy się, gdyby w roku 2015 nazwisko Tusk było znane tylko dzięki 148. edycji „Tańca z gwiazdami", w której wystąpił były premier i... 18
  • Z życia opozycji 2 mar 2008, 22:00 Jeśli wierzyć prasie, to czarne chmury gromadzą się nad Przemysławem Gosiewskim. A wszystko dlatego, że Przemysław Edgar trzyma klub żelazną ręką, paskudny jest dla współpracowników, puszy się i zachowuje jak Książę Pan z... 19
  • Bilans tygodnia 2 mar 2008, 22:00 20
  • Z Hollywood do Bollywood 2 mar 2008, 22:00 Film 20
  • Ekspres Tuska 2 mar 2008, 22:00 Dyplomacja 20
  • Seksprezydent 2 mar 2008, 22:00 Skandale 20
  • Wałęsa z rozrusznikiem 2 mar 2008, 22:00 Zdrowie 20
  • Jak pokochać Niemcy 2 mar 2008, 22:00 Antyniemieckość Polaków to mit 22
  • Wywiadówka Tuska 2 mar 2008, 22:00 Piątka należy się rządowi Tuska za zakończenie wojny polsko-polskiej, dwójka – za tempo zmian 28
  • Polityka rozstrojonych instrumentów 2 mar 2008, 22:00 To mit, że powinniśmy coś od Ameryki "dostać", żeby sprawdzić efektywność naszego sojuszu 30
  • Waszyngtoński test 2 mar 2008, 22:00 Przyszedł czas, aby powiedzieć Amerykanom: " Przestańcie się wygłupiać" 32
  • Dyplomacja naiwnych 2 mar 2008, 22:00 Polski rząd nie rozumie Rosji 36
  • Syndrom odstawienia 2 mar 2008, 22:00 Byli posłowie nie radzą sobie poza Sejmem 38
  • Dwugłos Wprost 2 mar 2008, 22:00 Naczelny śledczy. Czy należy rozdzielić funkcje ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego? 40
  • Oleksy prawicy - Rafał Dutkiewicz 2 mar 2008, 22:00 Kto będzie przyszłym prezydentem Polski? Dutkiewicz. A dlaczego właśnie on? Dlatego że o nim się dziś nie mówi. Ma doświadczenie samorządowe, obycie międzynarodowe. Może być czarnym koniem przyszłych wyborów. Może być najlepszym... 41
  • Wielki odlot Polaków 2 mar 2008, 22:00 Dlaczego lubimy latać 42
  • Beton na uniwersytecie - polemika 2 mar 2008, 22:00  Artykuł Michała Zielińskiego i Aleksandra Pińskiego „Beton na uniwersytecie" wywołał lawinę polemicznych głosów. Z większości wynika, że na uczelniach jest nawet gorzej, niż napisali autorzy „Wprost".... 48
  • Trójka bez sternika 2 mar 2008, 22:00 50
  • Linia rozsądku 2 mar 2008, 22:00 W 1991 r. Tusk był przeciwko podatkowi liniowemu 50
  • Nabijanie w rurę 2 mar 2008, 22:00 Premier Węgier rozbija energetyczną solidarność Europy 50
  • Najmądrzejsi Polacy 2 mar 2008, 22:00 Posłowie nie znają traktatu lizbońskiego, a chcą nad nim głosować 50
  • Stadionowa emancypacja 2 mar 2008, 22:00 Kobiecy sport staje się popularniejszy od męskiego 52
  • Giełda 2 mar 2008, 22:00 56
  • Składka dla obszarników 2 mar 2008, 22:00 PSL zgadza się na podwyższenie składki na ubezpieczenie społeczne dla najbogatszych rolników. Dziś budżet państwa dopłaca do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ponad 15 mld zł rocznie. Ile będzie dokładał po podwyższeniu... 56
  • Drużyna polskiego produktu 2 mar 2008, 22:00 Średnio 18-procentowym wzrostem sprzedaży mogą się pochwalić towary, których producenci wzięli udział w kampanii „Drużyna polskiego produktu". Zorganizowała ją fundacja Dajesz Pracę PL. Do „drużyny" dostały... 56
  • Słońce nad Thaiti 2 mar 2008, 22:00 Polinezja Francuska jest najatrakcyjniejszym na świecie miejscem do inwestowania w nieruchomości pod wynajem. 300-metrowy apartament na Tahiti kosztuje niecałe pół miliona złotych. Rata kredytu tej wysokości zaciągniętego we frankach... 56
  • Pirackie ferrari 2 mar 2008, 22:00 Chiny są uznawane za kraj, w którym podrabia się wszystko, ale nie do nich należy największe „osiągnięcie" w dziedzinie piractwa. Włoska Gwardia Finansowa zamknęła na Sycylii małą fabrykę podróbek… samochodów... 56
  • Przenośne kasyno 2 mar 2008, 22:00 Mieszkasz w kraju, gdzie hazard jest nielegalny? Musisz latać do Las Vegas czy Macau? Być może już wkrótce kasyno przyleci do ciebie. Airbus ujawnił właśnie, że prowadzi rozmowy z kilkoma firmami chcącymi kupić model A380 przerobiony na... 56
  • Polak utracjusz 2 mar 2008, 22:00 Mamy najmniej oszczędności w Europie Środkowej 58
  • Bank politycznej troski 2 mar 2008, 22:00 Czy istnienie Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju ma jeszcze sens 64
  • Porażeni prądem 2 mar 2008, 22:00 Za energię elektryczną zapłacimy najwięcej w Unii Europejskiej 68
  • 2x2=4 - Ekonomia i władza 2 mar 2008, 22:00 Reakcja cen na wzrost płac jedynie pogorszy sytuację najsłabszych 70
  • Know-How 2 mar 2008, 22:00   72
  • Oceany zagrożone 2 mar 2008, 22:00 Naukowcy ocenili wpływ 17 typów ludzkiej aktywności na środowisko morskie: od stosowania nawozów sztucznych, przez wydobycie ropy i gazu, po hodowle skorupiaków i ryb. Badacze ostrzegają, że aż 40 proc. morskich ekosystemów jest już... 72
  • Horror na murawie 2 mar 2008, 22:00 To był jeden z najbardziej brutalnych wślizgów w historii piłki nożnej. Eduardowi da Silvie, napastnikowi Arsenalu Londyn i reprezentacji Chorwacji, pękła kość piszczelowa i strzałkowa. W okolicy kostki kość przebiła skórę i... 72
  • Antykoncepcja dla jeleni 2 mar 2008, 22:00 Amerykańska weterynarz dr Duane Kraemer opracowała pigułkę antykoncepcyjną dla dzików, saren, jeleni i kojotów, które stają się szkodnikami, jeśli nadmiernie się rozmnożą. Środek dodawany do wykładanej karmy ma działać podobnie... 72
  • Recykling zwłok 2 mar 2008, 22:00 Ludzkość zjada milion zwierząt na godzinę, głównie drób. Codziennie zabija się 20 mln kurczaków. Zwierzęta na fermach są tak stłoczone, że wydziobują sobie wzajemnie oczy, a nawet zjadają się nawzajem. Niektóre kurczaki są... 72
  • Choroba Mony LiZy 2 mar 2008, 22:00 Mona Liza z obrazu Leonarda da Vinci była chora na hipercholesterolemię, czyli wysokie stężenie cholesterolu we krwi. Dowiodły tego badania opublikowane w „Current Cardiology Reviews". Analizy wykazały, że na górnej lewej... 72
  • Brudna ekologia 2 mar 2008, 22:00 Modą na ochronę środowiska manipulują macherzy od zielonego marketingu 74
  • Wszyscy jesteśmy Kopciuszkami 2 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Judith Rich Harris, psychologiem, autorką książki „Geny czy wychowanie” 78
  • Autoszofer 2 mar 2008, 22:00 Pojazdy nowej generacji będą same omijały korki i wybierały najtańsze stacje benzynowe 82
  • Wygnańcy 2 mar 2008, 22:00 Udaje się dziś połączyć odmowę zapomnienia z postawą wybaczenia 86
  • Bez granic 2 mar 2008, 22:00 88
  • Z pieśnią na bazy 2 mar 2008, 22:00 Organizatorzy kampanii przeciwko amerykańskiej obecności wojskowej w Kirgistanie ogłosili konkurs dla raperów i muzyków rockowych na najlepszą piosenkę protestującą przeciwko amerykańskim bazom w tym kraju. Amerykanie rozmieścili swoje... 88
  • Flagi łatwopalne 2 mar 2008, 22:00 W Norwegii za spalenie flagi narodowej od dawna nie grozi kara. Teraz, jak pisze dziennik „Aftenposten", wolno będzie puszczać z dymem też emblematy narodowe innych państw. Tak postanowiła komisja norweskiego parlamentu. „Dla... 88
  • KWiz 2 mar 2008, 22:00 1. Ile krajów Unii Europejskiej ma jednoizbowy parlament?a) 9 b) 11 c) 132. Który kraj świata wydaje najwięcej na zbrojenia (w stosunku do PKB) ?a) Oman b) Izrael c) USA3. Ile razy w historii Stanów Zjednoczonych prezydentem został syn... 88
  • Reforma proroka 2 mar 2008, 22:00 Turcja szykuje reformę zasad islamu. Urząd ds. religii przedstawi projekt nowej wersji hadisów, czyli zbioru wypowiedzi proroka Mahometa i opowieści o jego życiu, spisanych w X wieku. Zreformowane hadisy nie będą zawierać m.in. opowieści... 88
  • Cytat tygodnia 2 mar 2008, 22:00 „Wolę w ogóle nie komentować jego poczynań. Amerykańska gospodarka i tak dostarcza mu już wystarczająco dużo zmartwień".Alan Greenspan, były szef amerykańskiej Rezerwy Federalnej, o swoim następcy Benie Bernankem 88
  • Wymiana carów 2 mar 2008, 22:00 Nowy prezydent Rosji ma być Putinem w wersji soft 90
  • Maski Zorro 2 mar 2008, 22:00 Hiszpania chce się stać modelem dla Europy 94
  • Ferenc niezniszczalny 2 mar 2008, 22:00 Choć premierowi Węgier ufa tylko 10 proc. obywateli, on nic sobie z tego nie robi 96
  • Pasaż 2 mar 2008, 22:00 98
  • Mundur buntownika 2 mar 2008, 22:00 Choć dżinsy noszą dziś prawie wszyscy, wciąż są one atrybutem outsiderów, buntowników i ekscentryków. Takich jak Amy Winehouse, znana z fenomenalnego głosu, ale też picia na umór, dewastowania hotelowych pokojów i okładania... 98
  • Wyścig dżinsów 2 mar 2008, 22:00 DSquared2, marka stworzona na początku lat 90. przez braci Deana i Dana Catenów, słynie z umiejętnego łączenia amerykańskiego luzu i wyrafinowanego włoskiego krawiectwa. Cenią ją takie gwiazdy jak Lenny Kravitz, Justin Timberlake i... 98
  • Spodnie amiszów 2 mar 2008, 22:00 Bardzo szczytne idee przyświecały tworzeniu najnowszej kolekcji marki Wrangler: solidność, niezawodność i prostota. Wszystko dlatego, że projektanci inspirowali się stylem życia amiszów. Marka promuje więc spodnie luźne, takie jak... 98
  • Powrót kantów 2 mar 2008, 22:00 Spodnie w kancik nie są ostatnim krzykiem mody, a już na pewno nie tej młodzieżowej. Projektanci marki Lee postanowili jednak przywrócić je do łask. Na sezon wiosenno-letni i paniom, i panom proponują Lee Prest – dżinsy z kantem... 98
  • Antyrurki 2 mar 2008, 22:00 Jak się wyróżnić z tłumu? Z myślą o kobietach, którym właśnie na tym zależy, marka Diesel stworzyła model dżinsów Yoka. Spodnie mają luźne nogawki i pasek, który wiąże się w kokardę. Można je nosić na dwa sposoby: albo... 98
  • Laser 2 mar 2008, 22:00 102
  • Temat tygodnia: Marzec ’68 – 40 lat później 2 mar 2008, 22:00 Z okazji 40. rocznicy wydarzeń marcowych teatry, galerie i stacje telewizyjne przygotowały specjalny program. Galeria Zachęta – Warszawa Krystyna Piotrowska. „Dokumenty podróży" (8-23.03) – wideoinstalacja Uczestnicy... 102
  • Trzy po trzy – Nobliści, jakich nie znacie 2 mar 2008, 22:00 "O kotach: Doris LessingTrzynaście wypisów z dziennika noblistki 2007 niby tylko o kotach znanych jej osobiście. Wielki triumf czystej literatury – bez podpórek ideologicznych czy kostiumu fantastyki. Największy twardziel podczas... 102
  • Bomba dezinformacji 2 mar 2008, 22:00 WRZE 102
  • Worek Loacha 2 mar 2008, 22:00 ANI ZIĘBI, ANI GRZEJEKen Loach dla jednych jest symbolem lewicowej bezkompromisowości, dla innych skamieliną, „marksistowskim bigotem" – jak ujął to Simon Heffer z „Daily Telegraph". Od kiedy w 1990 r., po chudych... 102
  • Taniec z banałem 2 mar 2008, 22:00 MRÓZMiała być lekka komedia o relacjach damsko-męskich. Sukces frekwencyjny wydawał się pewny, bo w obsadzie znaleźli się Katarzyna Skrzynecka i Piotr Gąsowski. Spektakl to jedyna okazja dla fanów „Tańca z gwiazdami", by... 102
  • Bóg nie jest religijny 2 mar 2008, 22:00 Rozmowa z Amosem Ozem, pisarzem, autorem m.in. książek „Opowieść o miłości i mroku” oraz „Rymy życia i śmierci” 104
  • Partyzanci mody 2 mar 2008, 22:00 Luksusowemu klientowi znudziła się łatwość zakupów 106
  • Wieczny smutek 2 mar 2008, 22:00 Dlaczego nie umiera legenda Joy Division 109
  • Wencel gordyjski – Noc długich członków 2 mar 2008, 22:00 Gdyby nasz rodak wywijał piruety w czeskiej telewizji, od razu podniosłyby się głosy, że robi wiochę za granicą 112
  • Krótko po Wolsku – San Remo 2 mar 2008, 22:00 W San Remo wprowadzono w tym roku zakaz śpiewania piosenek politycznych. 113
  • Ueorgan Ludu – Harem wezyra Tuska 2 mar 2008, 22:00 Harem wezyra Tuska * Niemcy chcą korytarza * Zmniejszanie o połowę braci Kaczyńskich * Raj dla emerytów dzięki dostępowi do skrzyżowań 113
  • Skibą w mur – Zbuntowane wysyłanie 2 mar 2008, 22:00 Z polskiej perspektywy poczta to miejsce, w którym urzędniczka dłubie w nosie, a klient stoi w kolejce 114

ZKDP - Nakład kontrolowany