Zupa wszechświata

Zupa wszechświata

Eksperymenty z materią w genewskim CERN nie doprowadzą do zniszczenia naszej planety
Uczeni bawią się w eksperymenty zagrażające Ziemi. Takie komentarze pojawiły się, gdy w CERN pod Genewą uruchomiono Wielki Zderzacz Hadronów (LHC). Przestrzegano przed powstaniem czarnych dziur i eksplozji znacznie groźniejszych niż awaria elektrowni atomowej. Czy powinniśmy się bać? Choć LHC ruszył, eksperymenty dopiero się zaczną, najwcześniej na początku 2009 r. I nie ma obaw, nie doprowadzą do zniszczenia naszej planety. Ale mogą wywrócić dotychczasowe teorie o budowie materii i wszechświata.Wprawki przed burzą
W podziemnym tunelu na granicy Francji i Szwajcarii, otoczonym przez tysiące nadprzewodzących elektromagnesów schłodzonych do – 271º C, fizycy na próbę przepuścili pojedyncze „paczki" protonów rozpędzonych w mniejszych akceleratorach do energii 0,45 TeV (ponad 15-krotnie mniejszej od docelowej). Sam LHC jeszcze ich nie przyspieszał. Nie rozpoczęły się też zderzenia, gdyż podczas pierwszych testów sprawdzano tylko zdolność systemów wielkiego zderzacza do utrzymania wiązki i sterowania nią wewnątrz rur próżniowych.
Na razie wiązki protonów krążą rozpędzone do 99,9998 proc. prędkości światła. Niedługo rozpocznie się proces przyspieszania protonów, najpierw do energii 5 TeV, a do końca 2008 r. powinny nastąpić pierwsze zderzenia. Pełna moc zostania zapewne włączona wiosną 2009 r. Co wtedy? Czy uspokajający teoretycy mogą się mylić? Oczywiście, mogą. Na szczęście, bezpieczeństwo zapewnia nam sama natura.

Cząstka O mój Boże!
Eksperymenty, które mają być przeprowadzone w CERN, odbywają się nad naszymi głowami. Tak było 15 października 1991 r., gdy nad stanem Utah w USA detektory cząstek elementarnych zarejestrowały nadejście z kosmosu cząstki nazwanej Oh-My-God (O Mój Boże!). Choć była zapewne zwykłym protonem lub lekkim jądrem atomowym, jej energia wynosiła aż 50 dżuli – kilkadziesiąt milionów razy więcej od energii protonów w LHC (porównywalną z energią piłeczki pingpongowej rozpędzonej do 450 km/h). Jej prędkość była tak bliska prędkości światła, że gdyby wyruszyła w drogę przez próżnię jednocześnie z fotonem, po roku zostałaby przezeń wyprzedzona o zaledwie 46 nanometrów – taką odległość zajmowałoby kilkaset ustawionych w rządku atomów.
Oh-My-God nie dotarła do powierzchni Ziemi, lecz zderzyła się z cząstkami atmosfery i utworzyła lawinę około 200 mld cząstek wtórnych: poruszających się z podświetlnymi prędkościami elektronów, pozytonów i ich cięższych kuzynów – mionów. Choć Oh-My-God była unikatem, Ziemię, Księżyc i inne ciała niebieskie bombarduje nieustannie strumień wysokoenergetycznych cząstek z kosmosu. Część tych zderzeń naśladuje eksperymenty, które mają być prowadzone w LHC. Takie „niby-LHC", zderzenie rozpędzonej cząstki z względnie nieruchomymi atomami atmosfery odbywa się, gdy sama cząstka ma energię 1017 eV, czyli niecałe 100 tys. razy większą od protonów w LHC.
Podobnych kolizji w atmosferze tylko nad Warszawą wydarza się rocznie około 3,5 mln. Promieniowanie kosmiczne bombarduje też Słońce i inne gwiazdy, w tym supergęste, pokryte ciężkimi jądrami atomowymi powierzchnie gwiazd neutronowych. Na razie żyjemy, radzą też sobie kosmiczne obiekty. Wszystko wskazuje więc na to, że przetrzymamy i LHC.

Egzotyczna, ale niegroźna
Gdy LHC osiągnie docelowe parametry, energia zgromadzonych w nim cząstek będzie podobna do energii 400-tonowego pociągu TGV jadącego z prędkością ponad 200 km/h. Energia wyzwalana w trakcie ich zderzeń (około 14 teraelektronowoltów – porównywalna ze zderzeniem dwóch szybko lecących komarów, ale skoncentrowana na obszarze miliardy razy mniejszym) będzie kilkakrotnie większa od energii, z jaką zderzają się cząstki w rekordowym dotychczas amerykańskim Tevatronie.
Podczas takich czołowych zderzeń powstaną miliardy egzotycznych cząstek elementarnych – niektórych poszukiwanych przez fizyków od lat, innych zapewne zupełnie niespodziewanych. Ale nawet wtedy nie ma obawy, że wytworzymy w nich materię, która będzie groźna dla Ziemi i całego wszechświata. Badacze uspokajają, że oceniając bezpieczeństwo działań, nie lekceważą nawet najbardziej egzotycznych możliwości. A jest ich sporo. Co mogłoby zatem pojawić się jeszcze w LHC?

Białe karły
Aby zamienić Ziemię w czarną dziurę, musielibyśmy ją sprasować do rozmiarów kulki o średnicy 9 mm. W dzisiejszym wszechświecie nie znamy procesów, które byłyby w stanie tego dokonać. Jeszcze mniejsze dziurki o masie podobnej do masy zwykłych atomów mogą teoretycznie powstać podczas zderzeń w LHC. Ale dla większości fizyków ich powstanie nie jest wcale oczywiste. Z tego, co wiemy, do powstania minidziur potrzeba energii miliardy razy większych od energii zderzeń LHC. Jeśli jednak wszechświat ma więcej wymiarów, niż dziś obserwujemy (co jest teoretycznie możliwe), LHC może się okazać gigantycznym producentem fajerwerków. Minidziury będą bowiem świecić – i to intensywnie, a później ginąć.
Stephen Hawking 30 lat temu wykazał, że czarne dziury parują, czyli wyświecają energię, a wskutek tego tracą masę. Tempo parowania czarnych dziur jest tym szybsze, im mniejsza jest ich masa. Dziura o masie Słońca mogłaby wyparować po niewyobrażalnie długim czasie, miliardy miliardów razy dłuższym od dotychczasowego wieku wszechświata, a minidziurki w CERN żyłyby zaledwie 10-27 s. A jeśli i Hawking się pomylił?
Badacze szacują, że gdyby czarne dziury powstawały we wszechświecie o łącznej liczbie ponad siedmiu wymiarów, wciągałyby materię bardzo wolno, tak że Ziemia byłaby niezagrożona przez miliardy lat. W wypadku czterech-sześciu wymiarów widzielibyśmy skutki powstawania minidziur, ale na innych obiektach kosmicznych. Szczególnie wiele tworzyłoby się ich w zderzeniach cząstek promieniowania kosmicznego z powierzchnią supergęstych gwiazd, białych karłów i gwiazd neutronowych, czego przecież nie obserwujemy.

Dziwadła i niby-jądra
Gdy w LHC rozpoczną się zderzenia rozpędzonych jąder ołowiu, mogą tam powstać dziwadełka – skupiska cząstek zawierających tzw. cząstki dziwne. Zwykłe protony i neutrony składają się z mniejszych cząstek zwanych kwarkami. Choć kwarków jest aż sześć rodzajów, spotykana wokół nas materia zawiera tylko dwa ich rodzaje: górne i dolne. Kolejny, cięższy rodzaj to kwarki dziwne. Jako cięższe od górnych i dolnych tworzą się podczas wysokoenergetycznych zderzeń, a więc z pewnością powstaną w LHC. Ich istnienie nie wyrządzi nam szkody, o ile nie powstaną dziwadełka – niby-jądra przypominające nieco zwykłe jądra atomowe, ale złożone z cząstek zawierających m.in. kwarki dziwne.
Nie można wykluczyć, że część dziwadełek będzie stabilniejsza od jąder zwykłej materii i będzie je w stanie przekształcać na swoje podobieństwo. Czy grozi nam więc zamiana zwykłego świata na dziwny (i zupełnie nieprzypominający dzisiejszego) świat dziwadełek? Temu problemowi poświęcono więcej uwagi niż stosunkowo bezpiecznym minidziurom. Teoretyczną stronę powstania dziwadełek przetestowano już w amerykańskim akceleratorze RHIC. Choć wytwarzane w nim energie były mniejsze od docelowo osiąganych w LHC, szansa na powstanie dziwadełek była większa.
Dziwadełka podobnie jak zwykłe jądra są stabilne tylko w stosunkowo niskich temperaturach, a nie w warunkach występujących w trakcie zderzeń. Już w RHIC szacowana temperatura w miejscu zderzenia przekraczała tysiąc miliardów stopni. W LHC ma być wyższa, co oznacza, że – jak piszą autorzy raportu poświęconemu dziwadełkom – ich odnalezienie przypominałoby odkrycie kostki lodu w piecu hutniczym.

Bąble superpróżni
Czy istnieje ryzyko wykasowania wszechświata? Taka możliwość łączy się z teorią, zgodnie z którą zwykła próżnia nie jest stanem o najniższej możliwej energii (do którego starają się zbliżyć wszystkie inne obiekty). Jeśli teoretycznie istnieje stan o niższej energii, w LHC mogłyby powstać bąble takiej superpróżni, która powoli zmieniłaby nasz świat na swoje podobieństwo. Niewiele mniejsze zagrożenie wiąże się z ewentualnym powstaniem monopoli magnetycznych. Te od dawna poszukiwane cząstki miałyby pojedynczy ładunek magnetyczny. Dziś go nie obserwujemy, a próby jego wytworzenia przypominały metody przekrawania zwykłego magnesu sztabkowego – po każdym przecięciu zostają dwa mniejsze magnesy zawierające i biegun północny, i południowy.
Fizycy w zasadzie pogodzili się już z nieistnieniem monopoli magnetycznych, uznając tylko, że być może mogłyby się pojawiać przy energiach tysiąc miliardów razy większych od osiągalnych w LHC. Teoria może nas jednak zwodzić. Gdyby monopole powstały w LHC, mogłyby (znów – według niektórych teorii) powodować rozpad protonów i neutronów na elektrony. Wprawdzie powstałe w superzderzeniach monopole powinny błyskawicznie opuścić Ziemię, ale gwarancji bezpieczeństwa – podobnie jak w wypadku bąbli superpróżni – nie ma. Ale nie ma powodów do obaw. Fizycy jedynie się obawiają, że niektóre ich teorie mogą się nie sprawdzić.
Najbardziej wyczekiwaną przez nich cząstką jest bozon Higgsa – ma on nadawać masę wszystkim innym obiektom. Higgsa poszukiwały już bezskuteczne akceleratory amerykańskie. Jeśli teraz nie uda się go znaleźć, nauka znajdzie się w kłopocie. W twórczym kłopocie, oznaczającym, że dzisiejsze teorie wymagają uzupełnienia, a może nawet zmiany. Wielu fizyków uważa, że gdyby nie udało się odnaleźć Higgsa, byłoby to większe odkrycie niż tak wyczekiwane jego odkrycie.

Prof. Helena Białkowska, Instytut Problemów Jądrowych

W zderzeniach protonów wszyscy czekają na cząsteczkę Higgsa. Ale po protonach, rok czy dwa później, do LHC wprowadzone zostaną jądra całkowicie zjonizowanego ołowiu i to w zderzeniach ołów - ołów być może uda się wytworzyć, a następnie zbadać własności tak zwanej plazmy kwarkowo-gluonowej. Przypomina ona wrzącą zupę, w której swobodnie pływają kwarki i gluony, najbardziej elementarne składniki materii, które w naszej zwykłej materii pozostają uwięzione w cząstkach takich jak protony. Od takiej plazmy tuż po Wielkim Wybuchu wszystko się zaczęło.

Prof. Krzysztof Doroba, Uniwersytet Warszawski

Wielki Zderzacz Hadronów ma odkryć tzw. cząstkę Higgsa nadającą cząstkom elementarnym masę w modelu standardowym.
Nie mniej duże nadzieje wiąże się z możliwością udowodnienia w LHC istnienia tak zwanych supersymetrycznych partnerów obecnie znanych cząstek. Niektóre z tych hipotetycznych cząstek mogą tworzyć ciemną materię współodpowiedzialną za masę wszechświata. Być może słuczne okażą się tzw. modele strunowe, w których rzeczywista liczba wymiarów wszechświata jest znacznie większa niż obecnie uznawane cztery.

Okładka tygodnika WPROST: 38/2008
Więcej możesz przeczytać w 38/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2008 (1343)

  • Na stronie - Oda do bałwanów 14 wrz 2008, 22:00 Problem polega na tym, że bałwany zwykle nie są świadome swego bałwaństwa 3
  • Seks grupowy z Angelą Merkel 14 wrz 2008, 22:00 Gerhard Schröder trzyma rękę na wzgórku łonowym swej następczyni. Kanclerz Angela Merkel dzierży w dłoni penisa byłego premiera Bawarii Edmunda Stoibera. Z kolei Stoiber ugniata genitalia szefa liberałów Guida Westerwellego. A minister... 6
  • Skaner 14 wrz 2008, 22:00 6
  • Mateusz dla Kaczora i Lao Che 14 wrz 2008, 22:00 Nie laureatka wszystkiego Kasia Nosowska i nie debiut roku, czyli „Czesław Śpiewa", ale płocki zespół rockowy Lao Che został laureatem Mateusza, muzycznej nagrody radiowej Trójki, przyznawanej ku czci jednego z jej twórców,... 7
  • Papież w piekle 14 wrz 2008, 22:00 „Za 20 lat papież będzie tam, gdzie jego miejsce – w piekle! I będzie dręczony przez wielkie zboczone diabły. Bardzo aktywne diabły. Nie pasywne" – powiedziała włoska satyryk Sabina Guzzanti podczas swojego... 7
  • Einstein na ręku 14 wrz 2008, 22:00 Teorie Alberta Einsteina zmieniły sposób postrzegania przez nas czasu, jednak sam fizyk preferował symbol solidności – szwajcarski zegarek marki Longines z 14-karatowego złota. Teraz właścicielem czasomierza może się stać każdy,... 7
  • Spowiedź agentów Stasi 14 wrz 2008, 22:00 Jeden z agentów przyznał się do donoszenia na własną siostrę, inny do szpiegowania swoich studentów. Te i inne sekrety ujawniło sześciu agentów tajnej niemieckiej policji Stasi. Efektem jest książka „Zdrada nie umiera nigdy"... 7
  • Dossier 14 wrz 2008, 22:00 „Można zapakować zdechłą rybę w gazetę, a i tak będzie śmierdzieć. Można świnię umalować szminką, ale wciąż będzie świnią" Barack Obama o duecie McCain – Palin podczas wiecu w Wirginii„Chciałbym zobaczyć... 8
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Jak gram, to się nie zaciągam 14 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Mirosławem Drzewieckim, ministrem sportu, mistrzem Europy parlamentarzystów w golfa 8
  • Ludzie 14 wrz 2008, 22:00 Cruise kontra ShrekTom Cruise chce dołączyć do obsady czwartej części filmu o przygodach ogra Shreka. Jego córka jest fanem popularnych animacji i aktor uważa, że będzie jej miło usłyszeć w nich głos ojca. Cruise będzie... 8
  • Luksusowy odwyk 14 wrz 2008, 22:00 David Duchovny trafił do kliniki odwykowej z powodu seksoholizmu. Znajomi aktora ujawnili jednak, że w rzeczywistości problem tkwi w uzależnieniu aktora od filmów pornograficznych. Odwyki gwiazd stały się tak częste, że co chwila... 9
  • Teoria spisku 14 wrz 2008, 22:00 Konflikt w Gruzji wywołali amerykańscy doradcy prezydenta Saakaszwilego, bo chcieli spowodować w ten sposób wzrost poparcia dla Johna McCaina, republikańskiego kandydata na prezydenta USA. Podobnych teorii spiskowych było w historii bez... 10
  • Wzorzec Balcerowicza 14 wrz 2008, 22:00 Niemal o połowę więcej zwolenników niż przeciwników ma wśród przedsiębiorców i menedżerów projekt budżetu przygotowany przez rząd Donalda Tuska. Jednak tylko co dwudziesty ankietowany uważa, że obecny budżet jest najlepszym w... 10
  • Meksykanin w Nowym Jorku 14 wrz 2008, 22:00 Meksykanin Carlos Slim, jeden z najbogatszych ludzi świata, kupił 6,4 proc. akcji New York Times Company, wydawcy gazet „New York Times", „International Herald Tribune” i „Boston Globe”. Nie oznacza to jednak,... 10
  • Najhojniejsze gwiazdy Ameryki 14 wrz 2008, 22:00 Oprah Winfrey 50,2 mln USDcel: nauka, ochrona zdrowia, ochrona prawna dla kobiet i dzieciHerb Alpert 13 mln USDcel: edukacja muzycznaBarbra Streisand 11 mln USDcel: ochrona środowiska, ochrona praw obywatelskich, walka z AIDSPaul Newman 10 mln... 12
  • Zapytaj Wprost - Będę pisał 14 wrz 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika "Wprost" odpowiada Andrzej Urbański. Polityk, dziennikarz, od ponad roku jest prezesem TVP. Na początku lat 90. był członkiem rady politycznej Porozumienia Centrum. W latach 2002-2005 był zastępcą prezydenta Warszawy Lecha... 14
  • Poczta 14 wrz 2008, 22:00 Partnerstwo dla pokoju 16
  • Playback 14 wrz 2008, 22:00 Minister Spraw Zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow i szef polskiego MSZ Radosław Sikorski 16
  • Wprost Przeciwnie - Dyplomacja naiwnych 14 wrz 2008, 22:00 Polska polityka wobec Rosji jest niezborna i tchórzliwa 17
  • Z życia koalicji 14 wrz 2008, 22:00 Trudno nie zauważyć, że Jarosław Kaczyński stał się celem brutalnych ataków gabinetu Donalda Tuska. Nie dość, że ostatnio grożono mu Trybunałem Stanu, to teraz jeszcze uzyskanie prawa jazdy ma być trudniejsze niż dotychczas. Co... 18
  • Z życia opozycji 14 wrz 2008, 22:00 Pasjonujący serial wybierania nowego przewodniczącego borówek trwa. Ekscytuje się tym cały świat i połowa Moniek, a CNN, BBC i Al-Dżazira porzuciły kampanię amerykańską i relacjonują wszystko na żywca. A my, specjalnie dla państwa,... 19
  • Mogę być admirałem albo marynarzem 14 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Janem Rokitą, byłym liderem PO, obecnie komentatorem politycznym 26
  • Koalicja impotentów 14 wrz 2008, 22:00 Powodem niespotykanie spokojnej koalicji PO-PSL jest to, że jej o nic nie chodzi 30
  • Karateka Kiszczaka 14 wrz 2008, 22:00 Czy były oficer stołecznej policji był członkiem oddziału mordującego opozycjonistów? 32
  • Postać tygodnia - Aleksander Grad 14 wrz 2008, 22:00 Car Małopolski 36
  • Wprost z Blogu 14 wrz 2008, 22:00 SportKról powrócił na tronJacek Żytnicki www.nawysokoscimurawy.blox.plPrzez cały sezon na drodze po trzynasty wielkoszlemowy triumf w karierze stawała mu hiszpańska ściana w osobie Rafaela Nadala. W Pekinie walki o olimpijski medal... 37
  • Trójka bez sternika 14 wrz 2008, 22:00 38
  • Czcze gadanie 14 wrz 2008, 22:00 Bruksela pogodzi się z faktem, że Rosja umacnia swoją obecność militarną w zbuntowanych gruzińskich republikach.Ostre słowa potępienia kierowane pod adresem Kremla przez unijnych liderów są wyłącznie czczą gadaniną. Bruksela, mimo... 38
  • Gwałt zbiorowy 14 wrz 2008, 22:00 Ujawnienie wizerunków córki i żony "potwora z Podlasia" jest kolejnym gwałtem na kobietach. Cała Polska żyła „potworem z Podlasia", który przez lata gwałcił swoją córkę. Mężczyznę okrzyknięto „polskim... 38
  • Układ z Krynicy 14 wrz 2008, 22:00 W Krynicy minister Aleksander Grad zapowiedział całkowitą prywatyzację sektora chemicznego. Premier Jarosław Kaczyński deklarował, że jego rząd jest bliski stworzenia „komputerowego modelu układu". Pewnie dlatego, że misja... 38
  • Ryba po polsku - Totalna anihilacja 14 wrz 2008, 22:00 Żal ściska czarną dziurę, gdy się pomyśli, czego byśmy uniknęli, gdyby wszechświat zapadł się w niebyt 47
  • Giełda 14 wrz 2008, 22:00 Młodzi i hojniMłodzi milionerzy przeznaczają na cele charytatywne więcej pieniędzy niż ich starsi koledzy. Firma doradcza Northern Trust zbadała osoby od 28. do 42. roku życia dysponujące majątkiem większym niż milion dolarów.... 48
  • Poznajcie państwa Europejskich! 14 wrz 2008, 22:00 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej 49
  • Europejski wyścig 14 wrz 2008, 22:00 Na projekty dotyczące budowy i remontu dróg w latach 2004-2007 z funduszy unijnych przeznaczono 9494,5 mln zł 50
  • Wodny świat 14 wrz 2008, 22:00 Jeśli chodzi o projekty dotyczące infrastruktury środowiskowej w fazie realizacji znajduje się 329 projektów o wartości 16 824,6 mln zł 52
  • Sukces miasta 14 wrz 2008, 22:00 W latach 2004-2007 z funduszy unijnych zostało odrestaurowanych 14 obiektów historycznych o łącznej powierzchni ok. 7244 mkw. 54
  • 2 X 2 = 4 - Kosztowne kolebki 14 wrz 2008, 22:00 Polska szkoła źle uczy podstaw ekonomii 57
  • Auto pierwszej starości 14 wrz 2008, 22:00 Dlaczego politycy chcą zniszczyć rynek używanych samochodów 58
  • Atak klanów 14 wrz 2008, 22:00 Niemieckie rodziny biznesowe znów podbijają świat 64
  • Kłamstwo emerytalne 14 wrz 2008, 22:00 Za siedem lat armia ubogich emerytów zacznie zdobywać Polskę 66
  • Lady Prada 14 wrz 2008, 22:00 Czy Miuccia Prada uratuje rodzinne imperium? 68
  • Know-How 14 wrz 2008, 22:00   72
  • Marihuana na bakterię 14 wrz 2008, 22:00 Substancje zawarte w marihuanie mogą zwalczać bakterie oporne na antybiotyki. Co więcej, stosowane jako leki nie będą powodowały uzależnień – twierdzi włosko-brytyjski zespół badaczy. Te same związki mogą się stać alternatywą... 72
  • Gosposia Kopernika 14 wrz 2008, 22:00 Była ładna, dobrze wykształcona i poważnie zainteresowana astronomią. Taka opinię miała Anna Schelling, kochanka Kopernika. O córce Holendra, który osiadł w Gdańsku, mówiono, że miała magnetyczną osobowość. W XVI wieku wielu... 72
  • Zawał w puszce 14 wrz 2008, 22:00 Zaledwie jedna puszka red bulla może znacząco zwiększyć ryzyko zawału serca lub udaru mózgu, nawet wśród młodych ludzi – ostrzegają naukowcy z Królewskiego Szpitala w Adelajdzie. Red bull, który działa podobnie jak filiżanka... 72
  • Amerykanin na Syberii 14 wrz 2008, 22:00 Dotychczas uważano, że mamuty włochate, które przewędrowały z Azji do Ameryki Północnej, nie znaczyły wiele w ewolucji tego gatunku, zamieszkując nowy kontynent, zanim zostały wybite przez innych azjatyckich migrantów – ludzi... 72
  • Eliksir młodości 14 wrz 2008, 22:00 Można odmłodzić skórę, ale na efekt trzeba czekać 24 tygodnie 74
  • Dar rąk 14 wrz 2008, 22:00 Obie całe ręce przez szesnaście godzin przeszczepiał czterdziestoosobowy zespół 80
  • Marycha na łące 14 wrz 2008, 22:00 Rośliny potrafią manipulować owadami 84
  • Zupa wszechświata 14 wrz 2008, 22:00 Eksperymenty z materią w genewskim CERN nie doprowadzą do zniszczenia naszej planety 86
  • Hieny niepodległości 14 wrz 2008, 22:00 Inwazja ZSRR z 17 września 1939 roku spotkała się wśród polskich komunistów z entuzjastycznym przyjęciem 90
  • Górna półka - Ruch Czumy 14 wrz 2008, 22:00 Zdarzyło się to w czasach, kiedy Wałęsa pracował jeszcze w POM-ie w Łochocinie, a Kuroń i Modzelewski odsiadywali wyrok za list otwarty do członków PZPR, w którym postulowali zastąpienie dyktatury Gomułki rządami rad robotniczych. W... 93
  • Bez granic 14 wrz 2008, 22:00   94
  • Chińska fala 14 wrz 2008, 22:00 Chińczycy stanowią największą grupę imigrantów napływających do bogatych krajów zachodnich. Jak wynika z raportu OECD, organizacji skupiającej najbardziej rozwinięte państwa świata, do krajów członkowskich organizacji napływa... 94
  • Chutorowa Republika Rad 14 wrz 2008, 22:00 Dwa gospodarstwa rolne dokonały secesji od „burżuazyjnej Estonii, którą rządzą NATO i Amerykanie", i postanowiły ogłosić niepodległość – doniosła „Niezawisimaja Gazieta". Chcą się sprzymierzyć z Rosją i... 94
  • Oblicza terroryzmu 14 wrz 2008, 22:00 Gdzie leży źródło ekstremizmu prowadzącego do ataków terrorystycznych? Jakie regulacje prawne wymierzone w terroryzm wypracowała społeczność międzynarodowa? Czy świat jest gotowy do zwalczania terroryzmu? To główne tematy poruszane w... 94
  • Upiory przeszłości 14 wrz 2008, 22:00 Rząd premiera Zapatero przystąpił do realizacji Ustawy o pamięci historycznej, będącej próbą rozrachunku z czasami generała Franco. Wykonawcą tej trudnej „operacji" jest sędzia hiszpańskiego Sądu Najwyższego Baltasar... 94
  • Kijowskie wojny na górze 14 wrz 2008, 22:00 Z każdym kolejnym politycznym zawirowaniem Ukraina zbliża się do statusu rosyjskiej kolonii 96
  • Żonglerka na linie 14 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Piotrem Tymą, prezesem Związku Ukraińców w Polsce 99
  • Rzym, Krym, Sudetenland 14 wrz 2008, 22:00 Jeśli Rosjan tak zachwyca wizja odrodzenia imperium, niech owoce tego procesu konsumują na "plażach" Morza Białego, a nie na Cyprze czy Riwierze 100
  • Oblężenie Kijowa 14 wrz 2008, 22:00 Europa nie może stracić Ukrainy 102
  • Papierowa dyplomacja 14 wrz 2008, 22:00 Odrzucając traktat z Lizbony, prezydent RP uczyni więcej dla dobra Europy niż odrzucając go 104
  • Armia Sarah Palin 14 wrz 2008, 22:00 40 milionów amerykańskich ewangelikałów zdecyduje o zwycięstwie Johna McCaina 106
  • Galopujący na lwie 14 wrz 2008, 22:00 Czy nowy prezydent Pakistanu poprowadzi muzułmański świat do demokracji? 108
  • Faszyzm bez faszyzmu 14 wrz 2008, 22:00 Berlusconi przywraca nad Tybrem zagubione poczucie bezpieczeństwa 110
  • Pasaż 14 wrz 2008, 22:00 112
  • Wszystko dla zwierząt 14 wrz 2008, 22:00 700 mln zł wydają rocznie Polacy na karmę dla psów i kotów. Amerykanie w 2008 r. przeznaczą na wszystkie potrzeby swoich pupili 90 mld zł. Czy te wydatki uszczęśliwiają zwierzęta? Tak, jeśli założymy, że psy lubią nosić wdzianka,... 112
  • Hollywoodzki (psi) uśmiech 14 wrz 2008, 22:00 Mycie zębów oznacza dla psów po prostu smaczną przekąskę. Na przykład taką jak Greenies. Przysmak ma kształt szczoteczki do zębów (ludzkiej) i usuwa płytkę oraz kamień nazębny aż do linii dziąseł. Dzięki Greenies pies ma zęby... 112
  • Dla psa i pana 14 wrz 2008, 22:00  Psia miska ma być źródłem przyjemności i dla zwierzaka, i dla jego pana – tak uważa projektant Jon Wesley Rahman. Ponieważ żadne z dostępnych karmideł nie pasowało do wystroju jego domu, sam zaczął projektować miski i... 112
  • Karmnik od designera 14 wrz 2008, 22:00 Dokarmianie ptaków niedługo przestanie się kojarzyć z drewnianymi budkami wykonanymi na pracach ręcznych. Na rynku jest coraz więcej designerskich karmników. Firma Blomus proponuje elegancki stalowy karmnik, który sprawdzi się i zimą, i... 112
  • Koty bez zmarszczek 14 wrz 2008, 22:00 Firma Waltham, producent kociego jedzenia z wyższej półki Royal Canin, przekonuje, że choć koty są mięsożerne, do pełni szczęścia potrzebują składników pochodzenia roślinnego. Trzy nowe karmy Pure Feline sprawią, że kot zyska... 112
  • Przyjaciel i obrońca 14 wrz 2008, 22:00 Michael Young, znany projektant sztuki użytkowej, uważa, że w designie przydaje się odrobina luzu. Projektuje dla dorosłych kolorowe, małe mebelki, które wyglądają jak wyjęte z pokoju dziecięcego. A dla maleńkich piesków budki z... 112
  • Laser 14 wrz 2008, 22:00 116
  • Dożynki płytowe 14 wrz 2008, 22:00 Metallica jest ulubionym zagranicznym zespołem Polaków, zaraz po grupie Feel – wynika z ankiety przeprowadzonej wśród internautów. Zamówienia na pierwszą od pięciu lat nową płytę kwartetu osiągnęły 20 tys. egzemplarzy, co już... 116
  • Koncertowa jesień 14 wrz 2008, 22:00 Po najgorętszym lecie w historii polskiego rynku koncertowego szykuje się wcale nie chłodniejsza, tyle że przeważnie już nie plenerowa jesień. Korzystny kurs złotówki sprawi zapewne, że zagraniczni artyści o polski rynek koncertowy... 116
  • Taniec z gwiazdkami 14 wrz 2008, 22:00 Tej jesieni dyrektorzy programowi polskich stacji telewizyjnych zachowują się tak, jakby inspirował ich Pudelek.pl. Serwują nam głównie programy, których jedyną atrakcją jest udział znanych z tego portalu plotkarskiego celebrities. 118
  • Wiktoria na Wembley 14 wrz 2008, 22:00 Podczas koncertu polskich gwiazd w Londynie po raz pierwszy potraktowano rodaków jak ludzi, a nie jak towar 122
  • Lekarz dusz 14 wrz 2008, 22:00 Wierzono, że cadyk Elimelech czyni cuda, uzdrawia nieuleczalnie chorych, potrafi się porozumiewać ze zwierzętami 126
  • Wencel Gordyjski - Niepoliczalność 14 wrz 2008, 22:00 Misja Donalda Tuska z wprowadzeniem do Polski euro skończy się mordobiciem 128
  • UEorgan Ludu 14 wrz 2008, 22:00 dziura nie gorsza * Polska - San Marino 4:0 * Bojkot Eurowizji w Moskwie uratuje nasz kraj przed katastrofą * Protest w stringach pod redakcją Ueorganu Ludu 129
  • Krótko po wolsku - Piłeś, nie tańcz! 14 wrz 2008, 22:00 Wiadomo, że to, co jest przyjemne, bywa szkodliwe, a to, co szkodliwe, jest zabronione. 129
  • Skibą w mur - Nieżywa gotówka 14 wrz 2008, 22:00 Posiadanie karty lub wielu kart stało się tandetnym synonimem zamożności 130

ZKDP - Nakład kontrolowany