Przegrana szansa

Przegrana szansa

Czy Czesi, którzy przed wojną dysponowali jedną z najsilniejszych armii świata, powinni byli odrzucić traktat z Monachium i przeciwstawić się nazistowskiej agresji? Czy w okolicznościach zaistniałych na rok przed wybuchem ogólnoświatowego konfliktu Związek Sowiecki (największy obok Francji sojusznik Czech) mógł i chciał spełnić swe zobowiązania wobec Czechosłowaków? Takie m.in. pytania zadawali uczestnicy debaty poprzedzającej 70. rocznicę układu monachijskiego. Doprowadził on do likwidacji Czechosłowacji i przesądził o przebiegu przynajmniej pierwszych lat II wojny światowej. Nie zadano jednak dwóch kluczowych pytań. Jak to możliwe, że we wrześniu 1938 r. przeciw Hitlerowi nie wystąpiła Polska? I jak ewentualne polsko-czechosłowackie przymierze mogło zmienić przebieg kryzysu i II wojny?20 lat nienawiści
W polskiej części Cieszyna, w pobliżu działającego tu do niedawna przejścia granicznego, stoi niewielki pomnik ku czci miejscowego pułku. Upamiętnia on między innymi bitwę o Karwinę (dziś znane czeskie miasto górnicze) w styczniu 1919 r. „wojna siedmiodniowa", jak w czechosłowackiej historiografii zwykło się określać ów polsko-czeski konflikt, ustaliła obecną wspólną granicę obu państw. Czechosłowacja pod rządami Masaryka rok po zakończeniu I wojny światowej wykorzystała moment, gdy Polska broniła się na wschodzie przed inwazją ze strony ZSRR, którą powstrzymał dopiero „cud nad Wisłą” w sierpniu 1920 r. Problem czesko-polskiej granicy na Śląsku i Śląsku Cieszyńskim, o którego rozwiązaniu miał, zgodnie z ustaleniami traktatu wersalskiego, zadecydować plebiscyt, rozstrzygnęła ostatecznie siła uzbrojenia. Armia czechosłowacka, której rdzeń tworzyli czescy legioniści z Francji, była zdecydowanie silniejsza – potrzebowała zaledwie kilku dni, by wypędzić Polaków aż za Wisłę. Front zatrzymał się dopiero pod Skoczowem. Gdyby nie presja ze strony Francji i Wielkiej Brytanii, Czechosłowacy weszliby dalej w głąb Polski.
Aby załagodzić spór, czechosłowackie wojska wycofały się za Olzę, która stała się od tej chwili nową polsko-czeską granicą. Podczas konfliktu żadna ze stron nie poniosła poważnych strat w ludziach – podaje się, że zginęło kilkadziesiąt osób. Mimo to sporny region o powierzchni zaledwie tysiąca kilometrów kwadratowych, z bogatymi zasobami węgla i dobrze rozwiniętym przemysłem ciężkim, zamieszkany przez niecałe ćwierć miliona osób różnych narodowości (oprócz Czechów i Polaków żyło tu również wielu śląskich Niemców), stał się w czesko-polskich stosunkach przeszkodą nie do pokonania. Nie udało się jej przezwyciężyć przez dwadzieścia międzywojennych lat.
W państwie czechosłowackim w okresie międzywojnia żyło 15 mln osób – Czechów, Słowaków, około trzech milionów Niemców sudeckich, prawie milion Węgrów na Słowacji, setki tysięcy Ukraińców zakarpackich, kilka tysięcy Żydów. A także 50 tys. Polaków na Zaolziu. Kluczowym dla Czechosłowacji regionem był obszar sudeckiego pogranicza. Zamieszkiwali go w większości Niemcy, którzy po włączeniu w 1918 r. do nowo powstałego państwa próbowali się od niego oderwać, ale do poniechania zamiarów zmusiło ich tutejsze wojsko. Podobnie było z Węgrami żyjącymi w południowej Słowacji. Mimo że osobom pochodzenia niemieckiego, podobnie jak innym mniejszościom, w tym Polakom, przyznano rozległe prawa, Czechosłowacja nie była federacją narodów, ale krajem unitarnym, z dominującym, sztucznie stworzonym „narodem czechosłowackim". I choć mogła się ona pochwalić największymi spośród wszystkich państw Europy Środkowej sukcesami gospodarczymi (swego czasu uznano ją nawet za dziesiątą przemysłową potęgę świata), nie potrafiła zapewnić sobie lojalności mniejszości narodowych. Na reformy i federalizację zdecydowała się dopiero w 1938 r., kiedy było już za późno.
Mniejszość Niemców sudeckich po 1933 r. przeszła na pozycje antyczechosłowackie. Nazistowska Partia Niemców Sudeckich (SdP) na rozkaz z Berlina zaczęła prowadzić działania zmierzające do rozbicia Czechosłowacji. 5 września 1938 r. czechosłowacki rząd przyjął żądania nazistów w sprawie szerokiej autonomii dla Niemców sudeckich, co jednak nie zadowoliło strony niemieckiej, która dążyła do realizacji kolejnej fazy planu Hitlera – przyłączenia Sudetów do Niemiec i likwidacji państwa czechosłowackiego. Doszło do tego wkrótce po podpisaniu traktatu monachijskiego, na mocy którego terytorium III Rzeszy powiększyło się o 41 tys. km² (jedna trzecia powierzchni Czechosłowacji, na której obok 3 mln Niemców żyło 800 tys. Czechów). Na konferencji w Monachium zadecydowano też o włączeniu południowej Słowacji oraz części Ukrainy Zakarpackiej do Węgier. Polsce przypadło w udziale Zaolzie, Bogumin i słowacka Orawa. Czechosłowacja, która na skutek tych działań stała się gospodarczym i militarnym bankrutem, faktycznie przestała istnieć pół roku później – 1 marca 1939 r., gdy naziści zajęli Pragę, Słowacy ogłosili niepodległość, a Węgrzy zaczęli okupować całą Ukrainę Zakarpacką.

Historyczny błąd
W drugiej połowie września 1938 r. wszystko mogło wyglądać zupełnie inaczej. Władzom czechosłowackim udało się zmobilizować ponad 1,5-milionową armię (pod względem liczebności zbliżoną do armii niemieckiej), która rozlokowała się w potężnych fortyfikacjach wybudowanych na granicy z III Rzeszą. W kraju pod koniec września w zaledwie kilka godzin zduszono powstanie „henleinowców". Francja nie wykluczała, że dotrzyma swych sojuszniczych zobowiązań wobec Czechosłowacji i w razie konieczności podejmie walkę, a brytyjska flota wypłynęła na pozycje bojowe.
Polska wojna propagandowa kierowana we wrześniu 1938 r. przeciw sąsiadom zza południowej granicy do tego stopnia powielała negatywne wzorce berlińskiej propagandy nienawiści, że skłoniła do oficjalnego protestu ambasadorów Wielkiej Brytanii i Francji. Na Śląsku Cieszyńskim zatrzymano w owym czasie polskie grupy terrorystyczne, przy granicy z Czechosłowacją rozlokowało się największe przed wybuchem II wojny światowej zgrupowanie polskich wojsk, a polskie władze ogłosiły częściową mobilizację sił zbrojnych. Warszawa nie mogła oczywiście podejmować żadnych gwałtownych kroków bez porozumienia z nazistowskimi Niemcami. Polska ambasada w Berlinie na początku września 1938 r. zakomunikowała, że „władze niemieckie nie będą się przeciwstawiały planom warszawskiego rządu dotyczącym zajęcia Zaolzia". Co więcej, Niemcy obiecali Polakom pomoc na wypadek ewentualnego ataku ze strony sojusznika Pragi – ZSRR.
1 września, dzień po podpisaniu układu monachijskiego, na krótko przed północą rząd w Warszawie skierował do Pragi ultimatum. Czesi mieli w ciągu 24 godzin opuścić większą część Śląska Cieszyńskiego, a przed upływem dziesięciu dni spełnić pozostałe roszczenia terytorialne Polaków. 2 października polska armia, dowodzona przez generała Władysława Bortnowskiego, zajęła Czeski Cieszyn.           
Szkody, jakie wyrządził udział Polaków w likwidacji Czechosłowacji, były ogromne. Prasa zachodnioeuropejska zaczęła określać rząd w Warszawie mianem polskich hien. Bojkotowanej później dyplomacji Becka trudno było odbudować dawną reputację. „Polskie ultimatum wobec Czechosłowacji i zajęcie Śląska Cieszyńskiego okazały się poważnym błędem taktycznym" – twierdzi brytyjski historyk Richard M. Watt. „Choć w wypadku Cieszyna prawo było po stronie Polaków, egzekwowanie tego prawa w roku 1938 należy uznać za wielką pomyłkę, która popsuła dobrą opinię Polski wśród demokratycznych państw świata” – dodaje Watt. Okupacja Czech w marcu 1939 r. i powstanie państwa słowackiego przyczyniły się do szybkiej porażki polskich wojsk w pierwszym miesiącu II wojny światowej. Niemcy zaatakowali Polaków czeskimi czołgami, działami i karabinami maszynowymi, a do nazistowskiego ataku na Polskę przyłączyła się też Słowacja.
Rok wcześniej wydarzenia mogły się potoczyć zgoła inaczej. Wspólny czesko--polski front obrony przed Hitlerem nie byłby pozbawiony szans na zwycięstwo – u boku milionowej armii polskiej walczyłoby przynajmniej 1,5-milionowe wojsko czeskie. Być może pod naciskiem tego sojuszu we wrześniu 1939 r. naziści musieliby ustąpić. Być może niemiecki Wehrmacht dokonałby przewrotu, który, jak dowodzi w swych pamiętnikach Winston Churchill, był przygotowany na rok przed rozpoczęciem wojny. 

Okładka tygodnika WPROST: 42/2008
Więcej możesz przeczytać w 42/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 7
  • bez-nazwy   IP
    Cieszyn byl Polski w latach 990-1327, od roku 1327 byl Czeski.
    Cieszyn byl po pierwszej wojnie swiatowej uznany za czesc Czechoslowacje przez Entente.
    W roku 1918 Polska zajala Cieszyn - okupacja.
    Dlatego Czechoslowacja zaatakowala Polsku w roku 1919. Chcielismy tylko swoje terytorium, ktore nam Polska w roku 1918 ukradla. Teraz mamy tylko 56% tego terytoria, ale Cieszyn powinien nam nalezec caly.
    V Cieszynie bylo wiecej Czechow i Slazakow(ktorzy byli przetiw Polsce) niz Polakow.

    Pozdrowienia z Czech do bratow Polakow.
    • góral z Dzianisza   IP
      W ramach sprostowania:

      Prawda jest taka, że Czesi w 1919 roku zajęli czysto etnicznie polskie ziemie. W oficjalnych (zaniżonych) spisach szacowano, iż na Zaolziu mieszka ok 75 tys. Polaków. Rzeczywiście mieszkało, ich tam blisko 130 tys.!! Nie wiem skąd autor wziął swe dane demograficzne??

      Druga sprawa jest taka, że RP pomimo zajęcia Zaolzia przez Czechosłowację chciało w latach XX podjąć bliską współpracę z Czechami. Jednak Edward Benes późniejszy prezydent CSR storpedował te wysiłki, ponieważ obawiał się, iż pogorszy to relacje czesko-niemieckie (sic!) A poza tym sądził, iż Polska stanie się pierwszą ofiara niemieckich rewindykacji!

      Po trzecie to w 1938 r. było już za późno na sojusz polsko-czechosłowacki. Tym bardziej, iż Józef Beck wiedział, iż najbliższa sojuszniczka Francja CSR ją sprzedała Hitlerowi! Wybór był prosty, albo Niemcy zajmą kopalnie i huty Zaolzia, albo Polska upomni się o swoją własność!
      • zaolziok   IP
        Kompletna chałtura. Autor powiela tendencyjne stereotypy. Myli podstawowe daty z historii własnego kraju. Czechosłowacja została zajęta 15 marca 1939, a nie 1 marca. W Monachium nie zadecydowano o przyznaniu Zaolzia Polsce - pojawiła się tam tylko mglista obietnica załatwienia kwestii granic pl-cz w ciągu 3 miesięcy. To nie mogło Polski zadowolić. Potem znowu autor myli październik z wrześniem.
        I jak tu wymagać, żeby autor rozumiał kwestie Zaolzia i prawo tamtejszych mieszkańców do życia we własnej ojczyźnie. Za to akurat trudno mieć pretensje do autora, bo w literaturze czeskiej trudno znaleźć jakieś rzetelne opracowania na ten temat. Ale nawet to, co było dla niego łatwo dostępne, to pomylił.
        • magnus   IP
          Myślę, że facet celowo przeinacza fakty. Zapomniał o rozganianiu Polskich Rad Ludowych i innych równie istotnych w okresie odzyskiwania niepodległości sprawah. Co do pomocy Francji i Wielkiej Brytanii mogliśmy się sami przekonać we wrześniu 1939 roku, gdy Francuzi \"nie chcieli umierać za Gdańsk, a Brytyjczycy jak zwykle patrzyli na wszystko z własnej perspektywy i interesu. Gdy można było pokonać Hitlera od Zachodu, oni kupczyli, jak wcześniej Austrią. Moim zdaniem ówczesna Czechosłowacja nie miała szans na pomoc Zachodu. W dodatku władze nie mogły się zdecydować, czy mają walczyć, cyz poddać się. Wybrali to drugie. To teraz lepiej niech szukają winnych u siebie a nie u nas.
          • iwona@sui.pl   IP
            Szanowni Państwo !
            Z zainteresowaniem przeczytałem artkuł Waszego praskiego współpracownika Jozefa Tresnaka \"Przegrana Szansa\". Z żalem muszę stwierdzić, że powiela on uproszczenia i kłamstwa propagandy tzw. historiografii czasów realnego komunizmu. Jako historyk-hobbysta (i z wykształcenia)przykro mi w 2008roku czytać takie banialuki w szanującym się , opiniotwórczym tygodniku. Rozumiem, że autor żyjący w oparach wszechobecnego kłamstwa, ma problem z oderwaniem sie od stereotypów, zwłaszcza dotyczących ciemnych kart historii własnej ojczyzny; od tłumacza i od redakcji oczekuję jednak więcej. Nie może tak być że obok świetnych tekstów p. Balickiego publikujecie takie knoty. Polecam rozdział świetnie napisanej książki R. Szeremietiewa , która na stronach 193-205 odnosi się do tego tematu:
            http://www.szeremietiew.pl/ksiazki/RSZ_Czy_moglismy_przetrwac.pdf
            Osobiście posiadam egzemplarz wydany w drugim obiegu pod innym tytułem
            Pozdrawiam

            Spis treści tygodnika Wprost nr 42/2008 (1347)

            • Na stronie - Pętaki rządzą 12 paź 2008, 22:00 Takiej masy plastiku w rządach i parlamentach nie było nigdy 3
            • Dorn zastąpi Kaczyńskiego? 12 paź 2008, 22:00 Sondaż 6
            • Skaner 12 paź 2008, 22:00 6
            • Pirat McCain 12 paź 2008, 22:00 USA 6
            • Europejski nielot 12 paź 2008, 22:00 Lotnictwo 6
            • Zerwij łańcuchy! 12 paź 2008, 22:00 Zwierzęta 6
            • Polski sukces 12 paź 2008, 22:00 Parlament Europejski 6
            • Dossier 12 paź 2008, 22:00 „Zorientowałem się, kiedy zaczęły towarzyszyć mi panie młodsze od mojej córki"Roger Moore o tym, kiedy zauważył, że jest za stary, by grać Jamesa Bonda„Próba przełożenia na konkrety podatkowych propozycji senatora... 8
            • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Byłem postrachem imprezy 12 paź 2008, 22:00 Rozmowa z Cezarym Grabarczykiem, ministrem infrastruktury, sternikiem z patentem i miłośnikiem filmów o piratach 8
            • Ludzie 12 paź 2008, 22:00 Maleńczuk prostytutką Maciej Maleńczuk użyczy głosu postaci prostytutki w ekranizacji komiksu „Jeż Jerzy". Oprócz Maleńczuka film będą dubbingować m.in. Borys Szyc, Maria Peszek i Michał Koterski. Film trafi do kin w 2010 r.... 8
            • Charytatywny striptiz 12 paź 2008, 22:00 Obyczaje 8
            • Ahtisaari z Kosowa 12 paź 2008, 22:00 Nobel 10
            • Wedel jak Polska 12 paź 2008, 22:00 Marketing 10
            • Wykrywacz kłamstw 12 paź 2008, 22:00 „Stan wojenny był pod koniec 1981 r. jedyną formą powstrzymania rozpadu gospodarki"Wojciech Jaruzelski (ur. 6 lipca 1923 r. w Kurowie)– podczas procesu organizatorów stanu wojennego 5 października 2008 r. Absolwent szkoły... 10
            • Gładki fachowiec 12 paź 2008, 22:00 Polityka i biznes 12
            • Politycy pod lupą 12 paź 2008, 22:00 Internet 12
            • Zapytaj Wprost - PZPN znokautował rząd 12 paź 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika „Wprost” odpowiada Ryszard Czarnecki. 13
            • Poczta 12 paź 2008, 22:00 EUROBOLSZEWICYZ satysfakcją przeczytałem felieton Mirosława Cielemęckiego „Eurobolszewicy" (nr 37), a propozycję formułowania myśli takich faktów, jak uważam za niezwykle trafną. To prawda, że Zachód zupełnie nie rozumie... 14
            • Playback 12 paź 2008, 22:00 Prezydent Lech Kaczyński i premier Donald Tusk 14
            • Wprost przeciwnie - Rewolucja grudniowa 12 paź 2008, 22:00 Partii prezydenta Juszczenki wychodzi wyłącznie wywoływanie permanentnych kryzysów 15
            • Z życia koalicji 12 paź 2008, 22:00 TO SIĘ NAZYWA KLĘCHA! Czyli wielka klęska. Tyle było prężenia muskułów, twardych deklaracji i mocnych słów. A jak przyszło co do czego, to wystarczyło tupnięcie nogą Blattera z Platinim i minister Drzewiecki podkulił ogonek. Na... 16
            • Z życia opozycji 12 paź 2008, 22:00 WAŻĄ SIĘ LOSY GOSIEWSKIEGO, który ma polecieć ze stanowiska szefa klubu PiS. Ponoć dlatego, że jest mało klubowy. Przesada. Do wiejskich klubokawiarni pasowałby jak ulał.ZACZĘŁO SIĘ OD TEGO, ŻE NA GOSIA wściekł się Mały Kaczor,... 17
            • Kto przepłynie 12 paź 2008, 22:00 Brukselska orkiestra jeszcze gra, ale atmosfera w unii przypomina ostatnie chwile na "Titanicu" 18
            • Czarownicy kasy 12 paź 2008, 22:00 Urzędowy optymizm polskiego rządu oraz tabunu ekonomistów i analityków zaklina rzeczywistość 22
            • Pływanie na golasa 12 paź 2008, 22:00 Następną władzę w Polsce wybierze nie elektorat PO i PiS, lecz kryzys 24
            • Drzewko Szczęścia 12 paź 2008, 22:00 Mirosław Drzewiecki jest tylko żołnierzem wykonującym polecenia wicepremiera Grzegorza Schetyny 26
            • Pary władzy 12 paź 2008, 22:00 Radosław Sikorski i Anne Applebaum to najbardziej wpływowa para w Polsce 30
            • Zemsta Saddama 12 paź 2008, 22:00 Trzech uczestników akcji wywiezienia agentów CIA z Iraku zginęło w tajemniczych okolicznościach – każdy 25 października 36
            • Postać tygodnia - Michał Listkiewicz 12 paź 2008, 22:00 Genialny kamerdyner 38
            • Wprost z blogu 12 paź 2008, 22:00 PolitykaWyrób czekoladopodobnyKrzysztof K. Karnkowski www.budyn78.salon24.plJeżeli ktoś z prawicowego elektoratu wierzył, że platforma zamierza faktycznie pozbawić emerytalnych przywilejów byłych funkcjonariuszy SB, powinien pozbyć się... 39
            • Trójka bez sternika 12 paź 2008, 22:00 40
            • Komisja hipokrytów 12 paź 2008, 22:00 Gigantyczna pomoc rządów państw unii dla banków może ocalić polskie stocznieO TYM, ŻE POLSKIE STOCZNIE – poza Stocznią Gdańsk – nie przetrwają, mówi się w Brukseli od kilku tygodni. Jednocześnie brukselscy urzędnicy... 40
            • Szpital na peryferiach 12 paź 2008, 22:00 Niebezpieczne jest wyłączenie służby zdrowia z rachunku ekonomicznego PREZYDENT LECH KACZYŃSKI domaga się referendum w sprawie prywatyzacji szpitali, strasząc obywateli, że jeśli takowa nastąpi, staną się „źródłem zysku".... 40
            • Idioci pod Waterloo 12 paź 2008, 22:00 Waterloo Listkiewicza to pewna już utrata władzy i być może Euro 2012 W PIŁCE NOŻNEJ tylko jedna rzecz jest pewna. Że po każdym meczu nadchodzi rewanż. Opisana przez „Wprost" przed tygodniem bitwa pod Austerlitz (bezwzględny... 40
            • Ryba po polsku - Koncesja na debit 12 paź 2008, 22:00 Projekt prawa prasowego lansowany przez SDP jest dziełem imponującym drobiazgowością i bezsensem 41
            • Giełda 12 paź 2008, 22:00 42
            • Pusta kasa Schwarzeneggera 12 paź 2008, 22:00 W budżecie Kalifornii pojawiła się dziura wielkości 7 mld USD. Gubernator Arnold Schwarzenegger zamierzał jak zwykle pod koniec roku pożyczyć pieniądze od banków i spłacić potem długi z wpływów podatkowych w 2009 r. Z powodu krachu... 42
            • Telerydzyk 12 paź 2008, 22:00 Własna uczelnia, radio, telewizja i gazeta nie wystarczają ojcu Tadeuszowi Rydzykowi. Teraz społeczność Radia Maryja będzie miała telefonie komórkowa – na wzór amerykańskiej Catholic Mobile. Porozumienie o współpracy przy... 42
            • Ostre hamowanie 12 paź 2008, 22:00 Kryzys finansowy szybko wpłynął na rynek motoryzacyjny – również w Europie. Salony samochodowe zaczynają świecić pustkami, bo klienci – niepewni przyszłości – odkładają większe wydatki. Potężne tąpniecie... 42
            • Austriacka figa 12 paź 2008, 22:00 Polskiemu hydraulikowi Austriacy mówią stanowcze „nein". Rząd w Wiedniu nie chce otworzyć rynku pracy dla pracowników z nowych państw unii i wystąpi do Brukseli o przedłużenie okresu zamknięcia swojego rynku pracy do 2011 r.... 42
            • 2X2=4 - Ten okropny pieniądz 12 paź 2008, 22:00 Amerykańskie banki zakpiły z reguł gospodarki pieniężno-kredytowej 51
            • OFEnsywa lepkich rąk 12 paź 2008, 22:00 Rząd chce dokonać największej grabieży w najnowszej historii Polski 52
            • Faktyczny prezydent 12 paź 2008, 22:00 W swoim domu w Barrington w stanie Illinois hoduje pająki, jadowite węże, aligatory, szopy i latające wiewiórki. Większość z szacowanego na 700 mln USD majątku zapisał w spadku różnym organizacjom ochrony środowiska. Wraz z żoną i... 56
            • Pociąg do złudzeń 12 paź 2008, 22:00 Aż 300-350 kilometrów na godzinę mamy pędzić w 2020 r. polskim superszybkim pociągiem. Ma on kursować na „linii Y", łączącej Warszawę, Łódź, Wrocław i Poznań. Rewolucję zapowiedział minister infrastruktury Cezary... 60
            • Know-How 12 paź 2008, 22:00 64
            • Zwierzę dla malucha 12 paź 2008, 22:00 Amerykańscy pediatrzy twierdzą, że dzieci poniżej piątego roku życia nie powinny mieć w domu egzotycznych zwierząt. A do takich zaliczają chomiki, świnki morskie, jaszczurki i żółwie. Te gatunki przenoszą groźne bakterie. 11 proc.... 64
            • Wanna Archimedesa 12 paź 2008, 22:00 Archimedes nie przypadkiem doznał olśnienia właśnie w wannie. Osobie rozwiązującej trudny problem nie może się przydarzyć nic lepszego niż choćby chwilowe oderwanie się od pracy – dowiedli psycholodzy z Northwestern University w... 64
            • Żona Bacha 12 paź 2008, 22:00 Nie sam mistrz, lecz żona Johanna Sebastiana Bacha mogła napisać niektóre z jego dzieł. Anna Magdalena Bach jest niesłusznie przedstawiana jako kobieta, która jedynie rodziła mężowi dzieci i przepisywała jego manuskrypty –... 64
            • Strespiryna 12 paź 2008, 22:00 Ludzie zażywają aspirynę, by zbić gorączkę. Natomiast drzewa w sytuacji zagrożenia wydzielają salicylan metylu – związek przypominający aspirynę. To reakcja obronna m.in. orzecha włoskiego na suszę. Salicylan metylu zwiększa... 64
            • Matematyka dla idiotów 12 paź 2008, 22:00 Od wielu lat matematyka nie jest przedmiotem obowiązkowym na maturze. Tymczasem bez liczb i wzorów nie jeździlibyśmy samochodami, nie znalibyśmy telefonów komórkowych. Nie byłoby DVD, MP3 ani GPS. Matematyka to sposób myślenia... 64
            • Pocałunek raka 12 paź 2008, 22:00 Czy seks oralny może doprowadzić do rozwoju raka jamy ustnej? Jeszcze w latach 70. XX wieku mało wiarygodne wydawały się wyniki badań wskazujące, że rak może być przenoszony drogą płciową. Prof. Harald zur Hausen, tegoroczny laureat... 66
            • Elżbieta i Antoni Europejscy 12 paź 2008, 22:00 Część V 71
            • Integracja społeczna 12 paź 2008, 22:00 Do 2013 r. Komisja Europejska, państwa członkowskie UE i sektor prywatny zainwestują ponad 1 mld euro w badania i innowacje mające na celu poprawę sytuacji społecznej osób starszych 72
            • Opieka medyczna 12 paź 2008, 22:00 Środki finansowe z funduszy strukturalnych przeznaczone bezpośrednio dla sektora ochrony zdrowia na lata 2007-2013 sięgają 1,5 mld euro 74
            • Podnoszenie kwalifikacji 12 paź 2008, 22:00 Spośród projektów dotyczących zasobów ludzkich i rynku pracy 38,2 proc. odnosi się do rozwoju kształcenia i szkolenia zawodowego 76
            • Detektyw w komórce 12 paź 2008, 22:00 Rozmowa z prof. Martinem Chalfiem z Columbia University w Nowym Jorku, tegorocznym laureatem Nagrody Nobla z chemii 80
            • Rysopis dewianta 12 paź 2008, 22:00 Czy istnieje „osobowość dewianta seksualnego"? W literaturze specjalistycznej opisano ponad 200 dewiacji. Część z nich jest powszechnie znana, m.in. pedofilia, ekshibicjonizm, fetyszyzm, masochizm i tzw. ocieractwo. Są również... 82
            • Gal zdobywca 12 paź 2008, 22:00 Podbój Europy przez Celtów był możliwy dzięki niezwykłemu wyszkoleniu celtyckich wojowników, budzących strach nawet w szeregach doskonale uzbrojonych Rzymian. Rzymski historyk Polibiusz pisał o wojownikach celtyckich zwanych Gesatami,... 84
            • Kolor seksapilu 12 paź 2008, 22:00 Mitem jest przekonanie, że mężczyźni wolą blondynki 86
            • Prawo do bezprawia 12 paź 2008, 22:00 Zgodziłem się na objęcie tego stanowiska z wielkimi oporami i tylko dlatego, że wiedziałem o waszym poparciu i że to wasza decyzja. Gdyby było inaczej, nigdy bym się nie zdecydował" – tak w październiku 1981 r. gen. Jaruzelski... 90
            • Górna półka - Towarzysze z Paryża 12 paź 2008, 22:00 Trudno w to uwierzyć, ale zaledwie 30 lat temu przeprowadzono najbardziej odrażający eksperyment z inżynierii społecznej w historii ludzkości. 94
            • Bez granic 12 paź 2008, 22:00   96
            • Żarłoczny dyplomata 12 paź 2008, 22:00 Bernard Kouchner, francuski minister spraw zagranicznych, wywołał spore zamieszanie z powodu swoich kłopotów z angielską wymową. W udzielonym po angielsku wywiadzie dla izraelskiego dziennika „Haarec" szef francuskiej dyplomacji... 96
            • Putin na macie 12 paź 2008, 22:00 „Trenuj dżudo z Władimirem Putinem" – to tytuł najnowszego instruktażowego DVD do nauki wschodniej sztuki walki, które w ubiegłym tygodniu miało premierę w Sankt Petersburgu, rodzinnym mieście premiera Rosji. Na filmie... 96
            • Cytat tygodnia 12 paź 2008, 22:00 „Prezydent Miedwiediew w Internecie czuje się tak swobodnie jak Władimir Putin w cerkwi"Siergiej Markow, deputowany partii Jedna Rosja, tłumacząc, dlaczego prowadzi własny wideoblog   96
            • Kontrola nieboszczyków 12 paź 2008, 22:00 Rząd Wielkiej Brytanii chce powstrzymać plagę kradzieży tożsamości nieżyjących osób. Przyjęte właśnie zmiany w przepisach przewidują, że wskazane instytucje co tydzień będą otrzymywać zaszyfrowaną, zaktualizowaną listę... 96
            • Škodą na Brukselę 12 paź 2008, 22:00 Czesi, którzy w styczniu 2009 r. obejmą półroczne przewodnictwo w Unii Europejskiej, postanowili wykorzystać tę okazję do promocji własnego przemysłu motoryzacyjnego. W okresie przewodnictwa Pragi w unii czeski koncern Škoda Auto... 96
            • Dwie Ameryki 12 paź 2008, 22:00 Obama i McCain odzwierciedlają podział Stanów Zjednoczonych na dwie różniące się ideologicznie, niemal równe części 98
            • Pojedynek żon 12 paź 2008, 22:00 Obie są wykształcone, aktywne zawodowo, niezależne finansowo. Obie eleganckie (choć w różnym stylu), dodają splendoru kampanii swoich mężów. Obie pozują dla magazynów mody, występują w telewizyjnych talk-shows. A jednocześnie... 102
            • Jądro jasności 12 paź 2008, 22:00 Jeśli nic niezwykłego się nie wydarzy, kolejnym prezydentem Stanów Zjednoczonych będzie Barack Obama. Niczego nie zmienią oskarżenia o jego kontakty z lewackimi terrorystami czy islamskimi duchownymi. Republikanie są u władzy od ponad... 106
            • Przyjaciel wszystkich 12 paź 2008, 22:00 Rosjanie chcieli wejść do Tbilisi i obalić naszego prezydenta Saakaszwilego. Berlusconi ich zatrzymał, rozmawiając przez pięć godzin z Bushem i Putinem – mówi piłkarz Kaka Kaładze, obrońca Milanu i gruzińskiej reprezentacji... 108
            • Najlepszy płatnik 12 paź 2008, 22:00 To superfacet. Każdemu pomoże i zawsze można na niego liczyć – mówi o Jensie Stoltenbergu, lewicowym premierze Norwegii, Bob Geldof. Gwiazdor rocka od lat jest zaangażowany w akcje charytatywne na rzecz najbiedniejszych regionów... 112
            • Przegrana szansa 12 paź 2008, 22:00 Czy Czesi, którzy przed wojną dysponowali jedną z najsilniejszych armii świata, powinni byli odrzucić traktat z Monachium i przeciwstawić się nazistowskiej agresji? Czy w okolicznościach zaistniałych na rok przed wybuchem... 114
            • Pasaż 12 paź 2008, 22:00 116
            • Po prostu gotuj! 12 paź 2008, 22:00 Polskie celebrities świetnie gotują. Najlepiej – gdy dobiegają kresu popularności. Wtedy przychodzi czas na program kulinarny lub książkę kucharską. Bo przecież w dobie Jamiego Olivera na pewno przydadzą nam się porady od takich... 116
            • Cytrynowy Lennon 12 paź 2008, 22:00  Firma Cha Cha w hołdzie legendzie muzyki zaprojektowała kultowy wyciskacz do cytryn John Lemon. Oczywiście wyposażono go w okulary „lennonki" (lemonki?). Do nabycia na stronie zoomzoom.pl. 116
            • Durszlak z gumy 12 paź 2008, 22:00 Boje Estermann, projektant duńskiej firmy Normann Copenhagen, ewidentnie miał problem z przechowywaniem durszlaka. Dlatego zrobił durszlak z… gumy, który można złożyć na płasko, by zajmował mniej miejsca. 116
            • Samurajski miecz 12 paź 2008, 22:00 Wszystko, czego potrzeba do krojenia, to jeden dobry nóż szefa kuchni – uważa Anthony Bourdain, znany amerykański kucharz. Jednak dla kucharzy amatorów kolekcjonowanie noży jest źródłem niemal zmysłowej rozkoszy. Yanagi Sashimi... 116
            • Szwedzki stół z Ikei 12 paź 2008, 22:00 Tradycyjna, rustykalna, ultranowoczesna czy ekstrawagancka – Ikea przekonuje, że z jej meblami kuchnię można urządzić w każdym stylu. Szwedzka firma udostępnia swoje meble w coraz nowszych wersjach kolorystycznych. Jedną z... 116
            • Mistrzowskie patelnie 12 paź 2008, 22:00 Firma Skeppshult chwali się, że jej naczynia uwielbiają szefowie kuchni na całym świecie. Wykonanych z żeliwa patelni i rondli można używać na płytach indukcyjnych, szklanych, ceramicznych, halogenowych, elektrycznych i gazowych. Do ich... 116
            • Wencel gordyjski - Homo wiadomo 12 paź 2008, 22:00 Maria Konopnicka była lesbijką, która dla  niepoznaki urodziła ośmioro dzieci 131
            • Laser 12 paź 2008, 22:00 Indianin w Paryżu 132
            • Ucieczka z lewicowego gułagu 12 paź 2008, 22:00 Namiętne flirty z najbardziej odrażającymi zbrodniczymi reżimami XX wieku stały się znakiem rozpoznawczym zachodniej lewicy. Zjawisko to trafnie już na początku 1941 r., w najczarniejszym okresie bitwy o Anglię, gdy Stalin był wciąż... 134
            • POPjudaizm 12 paź 2008, 22:00 Większości osób schwytanych w sieci polskiej mody na żydowskość judaizm jako religia w zasadzie nie interesuje 138
            • Muzyka do windy 12 paź 2008, 22:00 Gdyby ktoś z zagranicy chciał kupić u nas na pamiątkę polską płytę, ze zdumieniem odkryłby bardzo popularnego w Polsce artystę o imieniu „Rozni" i nazwisku „Wykonawcy". To oczywiście parafraza żartu o... 140
            • Lolitki Disneya 12 paź 2008, 22:00 Dlaczego kilkuletnie dziewczynki są przerabiane na dorosłe kobiety 142
            • Krótko po wolsku - Wielkie łowy 12 paź 2008, 22:00 Polowanie na pumopodobne stworzenie nie przyniosło rezultatu. Fachowcy stwierdzili, że w pościg za potworem wysłano zbyt wielu ścigających – starczyłby jeden dobry tropiciel śladów i po kłopocie. Możliwe. Chociaż rodzi się... 144
            • UEorgan Ludu 12 paź 2008, 22:00 XI przykazanie: nie zostawisz żony bez orgazmu * Czy Listkiewicz wyśle komisarza do rządu? * Przedsiębiorczość się opłaca, choć wiąże się z ryzykiem 144
            • Skibą w mur - Na litość boską! 12 paź 2008, 22:00 Podobno Edgar Gosiewski w wolnych chwilach grywa w rosyjską ruletkę z Joachimem Brudzińskim 146

            ZKDP - Nakład kontrolowany