Manifest Vermeera

Manifest Vermeera

Choć pozostawił zaledwie 37 obrazów, powiedziano o nim już tyle, że mogłaby powstać biblioteka z galerią i filmoteką. Vermeer intryguje i inspiruje. Mistrzostwo holenderskiego twórcy z czasów baroku przyciąga tłumy badaczy, artystów i widzów. Najnowsza wystawa w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu poświęcona tylko jednemu jego arcydziełu – „Sztuce malowania” – jest wydarzeniem równie głośnym jak pamiętna ekranizacja „Dziewczyny z perłą”.
„Sztukę malowania", zwaną również „Alegorią malarstwa”, artysta stworzył z wewnętrznej potrzeby, a nie jak większość innych obrazów – na  zamówienie. Płótno powstałe w latach 1666-1668 (tę datę odnaleziono ostatnio na  odwrocie płótna) jest uważane za artystyczny manifest mistrza, z którym nie chciał się rozstać do końca życia. Po jego śmierci żona Catharina –  choć oblegli ją wierzyciele – starała się zatrzymać ten obraz w  rodzinie, przekazując go matce. W zbiorach Kunsthistorisches Museum obraz znajduje się od roku 1958. Ostatnio prawa do niego rości sobie rodzina spadkobierców hrabiego Jaromira Černina, który sprzedał w 1940 r. obraz do kolekcji Hitlera w Linzu.

Wystawę w Kunsthistorisches Muzeum otwarto świeżo po konserwacji dzieła. Scena z artystą przy sztalugach i  pozującą mu modelką odzyskała pełnię barw i głębi. Atrakcyjność pokazu podnosi aranżacja pozwalająca oglądać obraz z wielu perspektyw. Można spojrzeć na „Sztukę malowania" okiem Petera Greenawaya, bo na wideo pokazywana jest scena z filmu „Zet i dwa zera” (1985) skomponowana na  podobieństwo obrazu. Z tą różnicą, że modelka pozująca w filmie malującemu ją bohaterowi – chirurgowi Van Meegerenowi – jest naga. Jedynie na głowie ma płomienny kapelusz, identyczny jak „Dziewczyna w  czerwonym kapeluszu” na równie sławnym obrazie Vermeera. Notabene Greenaway dał van Meegerenowi nazwisko jednego z najgłośniejszych fałszerzy Vermeera, którego falsyfikat „Wieczerza w Emaus” wielu ekspertów wzięło za autentyk mistrza z Delftu.

Inne spojrzenie na słynny obraz prezentuje znana austriacka artystka Maria Lassing. Wyświetlany na  wystawie jej animowany film „Art Education" (1976) o akcentach feministycznych kpi z tradycyjnych relacji malarza w typie macho i  całkowicie mu podporządkowanej modelki. Rysunkowa „barokowo” bujna trawestacja obrazu Vermeera została wzbogacona o dialog. Malarz denerwuje się, że modelka bez przerwy się kręci i nie słucha poleceń. Na  dodatek robi nieszczęśliwe miny. Ona próbuje go uwieść, na co artysta opryskliwie odburkuje: „Nie ma czasu, wracajmy do pracy”. Doprowadzona do pasji kobieta buntuje się w końcu. Sama siada przy sztalugach, a  malarz zostaje modelem...

Vermeer inspirował wielu malarzy, m.in. samego Salvadora Dalego. Wielki surrealista lubił się wcielać w jego rolę, o  czym na wiedeńskiej wystawie przypomina inscenizowana fotografia „Salvador Dali jako Vermeer z Delftu" oraz reprodukcja obrazu „Duch Vermeera, który może być używany jako stół” (oryginały obu prac znajdują się w Muzeum Dalego w amerykańskim St. Petersburgu na Florydzie).

„Sztuka malowania" Vermeera mimo pozorów realizmu nie poprzestaje na  pokazaniu codziennej sytuacji z życia artysty. Wizerunek malarza i jego muzy staje się alegorią malarstwa. Modelka w błękitnej sukni jest zarazem wcieleniem Klio – muzy historii. Świadczą o tym wieniec laurowy na jej głowie oraz księga (być może pisma Herodota lub Tukidydesa) i  trąbka (symbol sławy) w rękach. Artysta siedzi przy sztalugach odwrócony do widzów plecami. Malowanie modelki zaczyna od liści laurowego wieńca (może myśli o własnejsławie?). On także jest ubrany z fantazją. Jego czarny żakiet ma ponacinane plecy i rękawy. Na nogach nosi jaskrawe czerwone pończochy i długie wywinięte buty. Głowę osłonił miękkim beretem. To nie jest strój codzienny, raczej kostium teatralny.

Organizatorzy wiedeńskiej wystawy zaprosili młodych projektantów, by  stworzyli nowoczesne kreacje inspirowane obrazem Vermeera. Projektanci zamienili marmurowe schody prowadzące do galerii w promenadę mody (najsilniej na ich wyobraźnię podziałały ekstrawaganckie cięcia). U  szczytu klatki schodowej zawisł najciekawszy obiekt Carla Kriebla –  gigantyczny metalowy rękaw.

„Sztuka malowania" to dzieło 36-letniego dojrzałego artysty. W rodzinnym Delftcie wcześnie poznano się na jego talencie. W 1653 r. w wieku 21 lat został przyjęty do gildii św. Łukasza. W tym samym roku ożenił się z Cathariną Reyniers Bolnes. Zapewne z miłości, bo aby zawrzeć z nią ślub, najprawdopodobniej przeszedł z protestantyzmu na katolicyzm. Ale potem nadeszła proza życia i trud utrzymania jedenaściorga dzieci przerósł artystę. Vermeer jak w  filmie Petera Webbera „Dziewczyna z perłą” zapewne uciekał przed domowymi problemami w zacisze swojej pracowni. W 1675 r. w wieku 42 lat zmarł nagle na skutek załamania nerwowego, pozostawiając rodzinę w  nędzy.

Cyzelowane przez malarza obrazy przypominają skomplikowane rebusy, skłaniając badaczy do mnożenia pytań. Jedno z najbardziej frapujących to, czy malował je rzeczywiście w pracowni? Przemawia za tym realizm kompozycji (aby go osiągnąć, artysta używał kamery obskury –  prototypu dzisiejszego aparatu fotograficznego) i detali (wystawa w  Wiedniu prezentuje przedmioty z epoki, podobne do tych na płótnie: XVII- -wieczną mapę Niderlandów wydaną przez Nicolasa Visshera, widoki Delftu i prowincji holenderskich, tapiserię i świecznik z dwugłowym orłem Habsburgów). Co więcej, to samo wnętrze – z geometrycznym wzorem na  podłodze i światłem wpadającym przez boczne okno – zdaje się powtarzać w  „Żołnierzu i śmiejącej się dziewczynie", „Lekcji muzyki”, „Pani piszącej list”. A jednak nie są to wnętrza identyczne. Czy to oznacza, że Vermeer zmieniał pracownie, czy może tylko przeobrażał je w wyobraźni? Jedno jest pewne – mistrzowsko grał zmienną perspektywą i kolorystyką, dając widzowi złudzenie, żeznajduje się w tym samym pokoju co artysta i jego muza.

Wystawa „Vermeer. Die Malkunst" czynna w Kunsthistorisches Museum w  Wiedniu do 25 kwietnia


Okładka tygodnika WPROST: 6/2010
Więcej możesz przeczytać w 6/2010 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 6/2010 (1410)

  • Na stronie - Mój "Wprost" 31 sty 2010, 19:00 Moja przygoda z "Wprost" dobiegła końca. Nie kończy się natomiast moja aktywność publicystyczna. Wszyscy ci spośród Szanownych Czytelników, którzy podzielali mój sposób widzenia świata, ale także ci, których moje teksty i publiczne wystąpienia irytowały bądź skłaniały do... 5
  • Z życia koalicji 31 sty 2010, 19:00 Mirosław Sekuła działa na nas wielce inspirująco. Ostatnio kojarzy nam się z poezją Bolesława Leśmiana. Jest bowiem taki piękny wiersz, w którym powtarza się fraza „Dziewczyna rozumie". To dokładnie jak z Sekuła, on też... 6
  • Z życia opozycji 31 sty 2010, 19:00 Jak liderzy SLD oceniają szanse prezydenckie Jerzego Szmajdzińskiego? Najlepiej świadczy o tym opowiadana przez nich anegdotka, nawiązująca do peerelowskiej przeszłości kandydata. Otóż Szmajdziński ma szanse na drugą turę. Jeśli... 7
  • Polska wielu narodów 31 sty 2010, 19:00 Jeżeli nie podniesiemy szlabanów na wschodnich granicach i nie złagodzimy polityki imigracyjnej, najpierw grozi nam katastrofa demograficzna, a potem gospodarcza – alarmują ekonomiści, a popierają ich niektórzy politycy. W niedalekiej przyszłości ulice Warszawy powinny... 8
  • Mickiewicz będzie Wietnamczykiem 31 sty 2010, 19:00 Przed rewolucją przemysłową społeczeństwa tkwiły w maltuzjańskiej pułapce, nie inaczej niż populacja królików – im lepsza była sytuacja gospodarcza, tym więcej rodziło się dzieci. Przeludnienie prowadziło z kolei do obniżenia standardu życia, kryzysu, głodu i w... 13
  • Skaner 31 sty 2010, 19:00 14
  • Puls gospodarki 31 sty 2010, 19:00 Podatkowy napad na bankIm szybciej banki poprawiają swoje wyniki finansowe, tym głośniej i odważniej politycy wyrażają chęć odebrania im części zysków. Bankowcy już zaczynają uciekać przed podatkami do Szwajcarii.Do bankowych... 18
  • Przegląd prasy zagranicznej 31 sty 2010, 19:00 The New York TimesOswoić talibów   Administracja prezydenta Baracka Obamy, który podjął trudna decyzje o wysłaniu 30 tys. dodatkowych żołnierzy do Afganistanu, stanęła przed kolejnym dylematem: czy wyciągnąć rękę do ludzi, którzy... 19
  • Gambit Tuska 31 sty 2010, 19:00 Rezygnacja z walki o najwyższy urząd w państwie to dopiero początek politycznego gambitu Donalda Tuska. Prawdziwą stawką tej gry jest kierowanie rządem przez dwie kadencje i uczynienie z prezydentury wydmuszki. 21
  • Rodowody zostawiam kynologom 31 sty 2010, 19:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Grzegorz Napieralski, przewodniczący SLD. 23
  • Hazardowa pętla 31 sty 2010, 19:00 Rozmydlanie prac komisji hazardowej miało być mistrzowską zagrywką Platformy Obywatelskiej. Forsowanie wersji, według której były trzy afery – za rządów SLD, PiS i PO – miało udowodnić, że w sprawie hazardu Zbigniew Chlebowski i Mirosław Drzewiecki nie zrobili... 24
  • Studentka dla sponsora 31 sty 2010, 19:00 Nie chodzi o to, co robię z nim w łóżku, tylko o to, dlaczego muszę to robić, żeby studiować – mówi Marta, studentka pedagogiki. Jest ambitna i nie ma złudzeń. Wie, że studia kosztują. Na rodziców nie może liczyć, więc znalazła sponsora, jak wiele dziewczyn na uczelni.... 26
  • Breżniew przy mnie płakał 31 sty 2010, 19:00 Rozmowa z Krzesimirem Dębskim, muzykiem, kompozytorem 30
  • Kto i jak zarabia w wirtualnym świecie 31 sty 2010, 19:00 W cyberprzestrzeni jedni dostarczają informacje, inni pomagają je znaleźć. Są też tacy, którzy oferują rozrywkę albo ułatwiają ludziom kontakty. Niektórzy handlują, inni budują dla nich targowiska. Jedni oferują gry zręcznościowe, inni hazard. Są oszuści i przestępcy, a także... 35
  • Szczęściarz José 31 sty 2010, 19:00 „Jestem optymistą. Bycie kimkolwiek innym nie wydaje mi się przydatne do czegokolwiek” – mawiał Winston Churchill. Motto brytyjskiego premiera wciela dziś w życie José Luis Rodriguez Zapatero, szef rządu Hiszpanii, sprawującej od stycznia rotacyjne... 42
  • Kto nas chrzanuje? 31 sty 2010, 19:00 „Pochwalony” – mówi marszałek Stefaniuk, zasiadając w komisji hazardowej. „Sekuła seculorum” – odpowiadają komisarze z PO. A Mirosław Sekuła, człowiek z dykcją faceta, któremu przed miesiącem sprawiono nowe zęby, nieustannie tworzy system... 45
  • Samouczek inwestora 31 sty 2010, 19:00 Ci, którzy na początku 2009 r. mieli tyle odwagi, aby inwestować na giełdzie przeczołganej przez kryzys, teraz mogą tapetować banknotami ściany w swoich nowych willach. Inwestując na warszawskim parkiecie, mogli zyskać nawet ośmiokrotnie. Rok 2010 nie będzie już taki dobry.... 46
  • Praojciec spekulantów 31 sty 2010, 19:00 W czasach, gdy akcjami handlowali panowie w melonikach, z brylantyną na włosach i kwiatem w butonierce, giełdowa gra potrafiła być równie ostra jak w XXI wieku. Historia wzlotów i upadków Jesse’ego Livermore’a to najlepszy dowód na to, że 100 lat temu na rynkach... 49
  • Mój kosmos, moja muzyka 31 sty 2010, 19:00 Już 68 mln Amerykanów było w grudniu 2009 r. użytkownikami MySpace – wyliczyła firma comScore monitorująca ruch w internecie. Wzrost z miesiąca na miesiąc wyniósł 7 proc. To bardzo dobra wiadomość dla My- Space. I bardzo potrzebna serwisowi po trudnym dla niego roku... 50
  • Plan Obamy 31 sty 2010, 19:00 W jednym tygodniu prezydent Obama przedstawił roczny plan swojej administracji, a Senat USA przegłosował kandydaturę Bena Bernankego na drugą kadencję prezesa Rezerwy Federalnej. Tego dnia giełdy silnie spadły, jakby na przekór nowym przewidywaniom Międzynarodowego Funduszu... 52
  • Głos z Ameryki - Zabójcy tuńczyków 31 sty 2010, 19:00 Obejrzałem niedawno reportaż poświęcony niezwykłemu zjawisku – w lidze NFL gra sporo zawodników z maleńkiego Samoa Amerykańskiego. Potomkowie wojowniczych wyspiarzy z Pacyfiku potrafili bezboleśnie wdrożyć się do amerykańskiego futbolu, mimo że uczyli się grać w miejscu,... 55
  • Psychopaci i Królowa Śniegu 31 sty 2010, 19:00 Czy przyszłość należy do psychopatów? Są wyrachowani, pozbawieni emocji, poczucia winy i wyrzutów sumienia. Znakomicie sobie radzą w zawodach wymagających chłodnej głowy i logicznego myślenia. Robią wielkie kariery jako politycy, prawnicy, biznesmeni, policjanci i wojskowi. 56
  • Zwierzę w łóżku 31 sty 2010, 19:00 „On (lub ona) bardziej kocha psa niż mnie”, „W domu kot jest ważniejszy ode mnie” – z takimi skargami spotkałem się wielokrotnie w trakcie mojej praktyki. Takie sytuacje zdarzają się na przykład wtedy, kiedy uczucia żywione do partnera gasną,... 59
  • Choroba czystych rąk 31 sty 2010, 19:00 Gdy w 1902 r. francuski neurolog i psychiatra Pierre Janet po raz pierwszy opisał nerwicę natręctw, chorobę tę uznano za co najmniej wątpliwą. Dziś w Polsce, podobnie jak w innych krajach, cierpią z jej powodu trzy osoby na sto. A ten odsetek wciąż rośnie. 60
  • Operacje bez transfuzji 31 sty 2010, 19:00 Koniec z przetaczaniem litrów krwi. Chirurdzy potrafią już wykonać niemal wszystkie zabiegi bez transfuzji. Bezkrwawo przeprowadza się nawet najbardziej skomplikowane operacje: kardiochirurgiczne, neurologiczne, a nawet transplantacje. 62
  • Kobiety chcą, by mężczyźni myśleli tak jak one 31 sty 2010, 19:00 Rozmowa z Allanem Pease’em, współautorem książki „Dlaczego mężczyźni pragną seksu, a kobiety potrzebują miłości”. 64
  • Rabuś z Doliny Królów 31 sty 2010, 19:00 Czy brytyjski archeolog Howard Carter splądrował odkryty przez siebie grobowiec Tutanchamona? Choć od tego wydarzenia minęło wiele lat, dopiero teraz odkryto wiele dowodów wskazujących, że tak mogło być. 66
  • SMS palcem w powietrzu 31 sty 2010, 19:00 Komputery odczytujące ruch, rozpoznające twarz i słowa, a nawet wirtualne postacie w grach poruszające się zgodnie z ruchem ciała gracza – takie możliwości dają nowe systemy opracowane przez największych producentów elektroniki i oprogramowania. SMS-a będziemy mogli... 69
  • Piramidalne bzdury historyczne 31 sty 2010, 19:00 Blaga jest żywicielką wielu autorów piszących o historii. Kiedy w 1864 r. szkocki archeolog Charles Piazzi Smyth opublikował „Nasze dziedzictwo w wielkiej piramidzie”, zapoczątkował nowy rozdział w dziejach nauk historycznych – świadomego bzdurzenia o... 70
  • Aferzyści z wyższych sfer 31 sty 2010, 19:00 Kto jest złym menedżerem? Ten, kto da się złapać na przekupstwie – kpią Niemcy. Stróżom porządku w RFN wcale nie jest jednak do śmiechu. Bo w zastraszającym tempie rośnie tam przestępczość gospodarcza. Łapówkarstwo, oszustwa, kradzieże danych – lewe interesy na... 72
  • Powrót białych Rosjan 31 sty 2010, 19:00 Idą jak gorące bułeczki na Izmajłowie, największym moskiewskim bazarze ze starociami. Popyt na pamiątki z przed 1917 r. gwałtownie wzrasta, bo zapanowała moda na przedrewolucyjną Rosję. Obecna, wywodząca się z komunistycznych czasów elita władzy chce się uwiarygodnić,... 74
  • Włoski wstyd 31 sty 2010, 19:00 Silvio Berlusconi wrócił uśmiechnięty do pracy. Pokazał gładką twarz bez śladów brutalnej napaści sprzed miesiąca. Od pewnego czasu przybywa jednak szpetnych narośli na obliczu jego kraju. Ostatnim wykwitem były wrogie okrzyki i oklaski, jakimi mieszkańcy kalabryjskiej... 76
  • Okiem Brytyjczyka - Bałwan trojański 31 sty 2010, 19:00 W 1970 r., gdy miałem osiem lat, dostałem od dziadków sanki, które stały później nieużywane w garażu przez dziesięć lat. Brytyjskie zimy były chłodne i wilgotne, ale temperatura nigdy nie spadała poniżej zera na dłużej. Dopiero w 1984 r., kiedy po raz pierwszy pojechałem na... 78
  • Co tam, panie, w Ameryce - Stany tyłem do Waszyngtonu 31 sty 2010, 19:00 Tocząca się debata nad reformą systemu ubezpieczeń zdrowotnych w USA jest tematem wielu komentarzy, niewolnych jednak od nieporozumień. Najpowszechniejszym z nich jest określanie proponowanych zmian mianem reformy służby zdrowia, choć mają one jedynie na celu zwiększenie... 79
  • Manifest Vermeera 31 sty 2010, 19:00 Choć pozostawił zaledwie 37 obrazów, powiedziano o nim już tyle, że mogłaby powstać biblioteka z galerią i filmoteką. Vermeer intryguje i inspiruje. Mistrzostwo holenderskiego twórcy z czasów baroku przyciąga tłumy badaczy, artystów i widzów. Najnowsza wystawa w... 80
  • Jazzowe diwy jak wino 31 sty 2010, 19:00 Dee Dee Bridgewater Pięćdziesięcioletnie tancerki są już na emeryturze, aktorki grają ciocie i babcie, a piosenkarki świecą najczęściej jedynie dawnym blaskiem. Natomiast wokalistki jazzowe naprawdę doskonałe stają się dopiero po półwieczu. 82
  • Co nam mówią ambasady 31 sty 2010, 19:00 Czy architektura ma wpływ na styl uprawiania dyplomacji? Można by tak sądzić, analizując formy budowanych ambasad. W ciągu ostatniego półwiecza przeszły one ewolucję od zimnowojennej retoryki betonowego bunkra, przez karnawał unijnych akcesji, do paranoi terroryzmu... 84
  • Moda podaj dalej 31 sty 2010, 19:00 Wielogodzinne polowanie na ciuchy w centrum handlowym to przeżytek. Teraz zakupy robi się na imprezie, przy winie i muzyce. Na dodatek za darmo. 88
  • Recenzje 31 sty 2010, 19:00 FilmPremierySłowa limitowane"Czasem lubię filmy, w których ludzie tylko siedzą i nic nie mówią". Ta kwestia wypowiedziana przez jedna z bohaterek "Limits of Control" znakomicie streszcza najnowszy film Jima Jarmusha.... 92
  • Madera – luksus w stylu retro 31 sty 2010, 19:00 Można tu szukać typowych wakacyjnych rozrywek. Tylko po co, skoro wyspa oferuje coś ekstra – splendor odpoczynku, którego zażywali cesarzowa Sissi, Churchill i Piłsudski. Na Maderę trzeba przyjechać na tydzień i założyć, że się tu wróci. Aby się nie spieszyć z oglądaniem... 94
  • Biznesturystyka 31 sty 2010, 19:00 Bardziej bezsensownego samochodu BMW nie mogło skonstruować. Jednocześnie nie mogło lepiej trafić w oczekiwania prezesów i menedżerów dbających o ciągłość pokoleniową. 96
  • Skibą w mur - Dobrze wypaść 31 sty 2010, 19:00 Był już pies, który jeździł koleją, pies, który zdobywał Berlin na czołgu (Szarik na Rudym 102), pies, a właściwie suka, która poleciała w kosmos (słynna radziecka Łajka). Teraz do tej galerii psich podróżników dołączył pies, który płynął Wisłą na krze i dotarł do Zatoki... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany