Teresa Torańska (1944-2013)

Teresa Torańska (1944-2013)

Zawsze chciała zrozumieć. Wolała to od przyklejania etykietek. Taką miała filozofię zawodu. Nie wahała się, nawet gdy musiała iść wszystkim na przekór.
1.

2011. Kolacja na Starym Mieście. Niemal we wszystkich redakcjach trwają brutalne zwolnienia. Nastroje podłe. Wznoszę toast za wyrzucanych dziennikarzy. Teresa Torańska przerywa mi wpół słowa:

– Daj spokój, zwolnienie z pracy wcale nie musi być takie złe. Ja na przykład, jak wyleciałam z roboty po wprowadzeniu stanu wojennego, wzięłam się do rozmów ze starymi komunistami. Chciałam się dowiedzieć, co im siedzi w głowach. Wiesz, dlaczego ze mną gadali? Bo byli pewni, tak samo jak ja, że piszę do szuflady, że to się nigdy nigdzie nie ukaże. Więc sam widzisz, nie musi być źle – wypaliła.

To była krótka historia powstania „Onych” – jednej z najsłynniejszych książek dziennikarskich w historii. Była niebezpiecznym rozmówcą. Takim, który jest nastawiony na słuchanie, a nie na gadanie. Najchętniej patrzyłaby człowiekowi głęboko w oczy, kiwała głową, by od czasu do czasu rzucić jakieś „niewinne” pytanko. Dlatego kiedy chciało się coś od Torańskiej wyciągnąć, przez cały czas trzeba było uważać – bo role mogły odwrócić się w jednej chwili. Tak było zresztą podczas tej kolacji. Wieczór organizowała Fundacja Reporterów, gościli na niej finaliści konkursu dla dziennikarzy z krajów Partnerstwa Wschodniego – 12 młodych, dobrych reporterów. Torańska wychyla kieliszek i nie czekając, zwraca się do pierwszego reportera z brzegu:

– A ty skąd jesteś? Aaaa… znam to miejsce! A powiedz mi…

Od tej chwili T.T. już kontroluje sytuację i gdyby tylko chciała, wyszłaby z knajpy z 12 dobrymi wywiadami.
2.

W czasie kolacji robiliśmy wszystko, żeby tym razem to ona mówiła. Opłaciło się – to był fantastyczny wieczór. Teresa odpowiedziała na dziesiątki pytań: – Jak pani sprawiła, że ci starzy aparatczycy mówili aż tyle? – pyta dziennikarka z Ukrainy.

– Różnie, wiesz, oni na przykład uważali, że jestem głupia. Taka blondynka, dziecko. Niektórzy zresztą się tak do mnie zwracali. A ja nie wyprowadzałam ich z błędu. To była lekcja warsztatu: „To było w PRL, zeszłam po coś do sklepu. Nie było. »Skąd to bierzecie«. Z fabryki…”. Potem wyprawa do fabryki, huty, ministerstwa, zjednoczenia… Opowieść o absurdach PRL. To była też lekcja tolerancji, bo Torańska była zbyt pilnym obserwatorem, żeby potępiać.

– Co wynikało z tych wywiadów z komunistami?

– Zaczynałam rozumieć, o co im chodziło.

– Zaprzyjaźniła się pani z którymś z nich?

– Nie.

3.

Kolegom Torańska zawsze chciała przekazać coś istotnego – nieważne, czy podczas uroczystej kolacji, czy podczas przygodnego spotkania na papierosie. Że w naszym zawodzie nie warto odstawiać fuszerki, nie ma sensu lać wody, nie ma sensu pisać pustych zdań, śpieszyć się, biegać na skróty – że to się kończy na manowcach. – Zawsze pisałam mało, zawsze zarabiałam mniej od swoich koleżanek, ale wiesz, po latach chyba wyszło na moje – mówiła mi kiedyś „na fajce” przed redakcją „Polityki”. Rzeczywiście nie chodziła na skróty. Nawet jak udawała głupią blondynkę – stała za tym gigantyczna praca, szczegółowa wiedza. I upór – do wielu rozmówców podchodziła kilka, kilkanaście razy. Żaden wywiad nie kończył się na jednym spotkaniu.

4.

Nawet jako już wielka gwiazda pracowała solidnie, jak Bóg (reporterowi) przykazał. Pojawiała się w Sejmie – w barku kawowym, w Hawełce (co większości napuszonych publicystów się już nie zdarza), by umówić się na wywiad. Wśród lepiej wykształconej „młodzieży” poselskiej wywoływało to sensację:

– Czy to jest…?

– Tak, to Torańska.

– Nie-moż-li-we!

– Ona, ona! Cześć, Tereska!

– Cześć!

– Może mnie pan przedstawić?

Dla nich (tych bystrzejszych, inni jej nie poznawali) było to tak, jakby w nudnym, zajętym banałami budynku nagle pojawił się kawałek historii. A ona? Ona zwyczajnie była w pracy.

5.

Kiedy robiła wywiady z zajadłymi komunistami, koledzy dziennikarze, którzy zeszli do podziemia, dziwnie na nią patrzyli. Po co ona to robi? Gadać z „tamtymi”? Przecież jest wojna. Torańska wiedziała, że to jest wielki temat. Dlatego jak ją wyrzucali drzwiami, wracała oknem. Tak samo uparła się na książkę o Smoleńsku, w której mieli prawo mówić wszyscy – i ci od Kaczyńskiego, i ci od Tuska. To też się nie podobało. A ona uważała, że musi być kronikarką tej tragedii. Jeśli nie ona, nikt tego nie zrobi. Wyciągała ze swoich rozmówców bardzo wiele. Wywiad z ambasadorem Jerzym Bahrem był wstrząsający w warstwie emocjonalnej i niesamowity w warstwie newsowej. – Myślałem, że ty robisz takie tam human stories, ale ten wywiad z Bahrem, tam jest mnóstwo nieznanych faktów – mówiłem jej.

– Starałam się – odpowiedziała, zaciągając się kolejnym papierosem. Widać było, że książka o Smoleńsku ją kręci, chciała o tym mówić, wymieniać się informacjami, dyskutować, spierać się. Oczywiście za wszystko dostawała po uszach – w prawe ucho za wstrząsający wywiad z Ewą Kopacz, „bo jej nie docisnęła”. W lewe ucho za wywiady z pisowcami – „bo dała im się wygadać” i „po co to czytać”.

6.

Potrafiła płynąć pod prąd. Miała odwagę wbrew wszystkim bronić książkę Artura Domosławskiego o Ryszardzie Kapuścińskim. Domosławski chciał zrozumieć Kapuścińskiego. Torańska chciała zrozumieć Domosławskiego. To wymagało charakteru. Rodzina Kapuścińskiego pogniewała się na biografię i biografa. Brązownicy wieszali psy na Domosławskim, broniąc pamięci mistrza.

Głosu tych, którzy po tej książce jeszcze bardziej cenili twórczość Kapuścińskiego – bo lepiej ją rozumieli – nie było słychać. Zostali zakrzyczani. Torańska umówiła się na wywiad z Domosławskim:

– Cenne jest to, że zrywasz zasłony, rozbrajasz ten uśmiech, dużo rzeczy się dowiedziałam o nim – zaczęła rozmowę. Potem rzuciła: – Uważam, że wykazałeś się dużą odwagą.

Domosławski wypalił na to:

– Miałem dylemat, jak opisywać uwikłania Ryśka w historię. Zadawałem sobie pytania, jak pisać o człowieku, który był przyjacielem, mistrzem, i jak pisać o rzeczach, które są trudne, bolesne, bo ludzie nie żyją przecież na pomnikach.

7.

Nie jazgotała. Nie oceniała. Pytała. A teraz? Znów obmyśla jakieś wywiady. Jej nowa książka pewnie się będzie nazywać „Ci z góry”.
Okładka tygodnika WPROST: 2/2013
Więcej możesz przeczytać w 2/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2013 (1559)

  • Loty i nieloty 6 sty 2013, 20:00 Mówiąc wprost, co nowy rok, to nowy szok. Nie pamiętam, czy po 1989 r. mieliśmy choć jeden spokojny początek stycznia. Zawsze wprowadzano nam jeśli nie terapię szokową, to nowe podatki, nowe podziały kraju, najróżniejsze utrudniające... 4
  • Vive la Matuszka Rassija! 6 sty 2013, 20:00 Chwała Rosji! – napisał w liście do rosyjskich mediów Gérard Depardieu, gdy dzięki dekretowi Władimira Putina otrzymał rosyjskie obywatelstwo. – Mój ojciec był swego czasu komunistą i słuchał Radia Moskwa. To także... 6
  • Cytat tygodnia 6 sty 2013, 20:00 „Dzięki piłce wyjechałem z Nigerii, zyskałem drugą ojczyznę. Otrzymałem polskie obywatelstwo, za które odwdzięczyłem się bramkami. Pewnie, że gdyby nie urazy, to zdziałałbym więcej, ale nie ma co rozpaczać. I tak dużo się... 6
  • Mussolini na dnie 6 sty 2013, 20:00 Zaczęło się niewinnie. Fani nurkowania postawili na dnie jeziora Garda popiersie Mussoliniego. Posąg dołączył do grona postaci z historii i literatury spoczywających na głębokości 40 m. Wtedy zawrzało. Powstały grupy na Facebooku.... 6
  • Da Vinci i nerka 6 sty 2013, 20:00 To pierwsza taka operacja w Polsce. W poniedziałek 7 stycznia w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu robot przeszczepi nastolatkowi nerkę pochodzącą od żywego dawcy. To ma znaczenie, bo biorcy żyją z takim narządem blisko... 6
  • Pan ambasador tańczy 6 sty 2013, 20:00 Tuż przed świętami użytkownicy polskiego Facebooka żyli życzeniami, które za jego pośrednictwem „śpiewająco” złożyli nam pracownicy ambasady USA w Warszawie. Ambasador RP w Chinach Tadeusz Chomicki poszedł dalej. Otóż... 7
  • Tylko rok dla "Mengele" 6 sty 2013, 20:00 Doktor Mirosław G. został skazany na rok w zawieszeniu za łapówkarstwo. To nikły wyrok, szczególnie jak na zarzuty, które początkowo formułowano. Przypomnijmy, że wchodzić w grę miało nie tylko przyjmowanie łapówek, ale też... 7
  • Dochodzenie 6 sty 2013, 20:00 Już za tydzień „Wprost” z płytą DVD z filmem „Dochodzenie” Michaela Catona-Jonesa. Reżyser „Rob Roya” opowiada historię śledztwa prowadzonego przez nowojorskiego policjanta. W tej roli Robert De Niro.... 7
  • Komu potrzebna jest Polska? 6 sty 2013, 20:00 Nagrody Kisiela 2012 rozdane. Gala wręczenia nagród odbędzie się 20 stycznia. Tymczasem przypominamy kolejny fragment felietonu Stefana Kisielewskiego z pytaniami o pozycję międzynarodową Polski i jej sytuację gospodarczą. Aktualne? Na... 9
  • Teresa Torańska (1944-2013) 6 sty 2013, 20:00 Zawsze chciała zrozumieć. Wolała to od przyklejania etykietek. Taką miała filozofię zawodu. Nie wahała się, nawet gdy musiała iść wszystkim na przekór. 12
  • Owsiak na zakręcie 6 sty 2013, 20:00 Jurek Owsiak lubi, kiedy jest głośno. Jednak zamieszania, które wywołał w tym roku, się nie spodziewał. Musi odpierać oskarżenia o promowanie eutanazji i znosić złośliwe komentarze na temat lansowania się na reklamowych billboardach. 14
  • This is the end 6 sty 2013, 20:00 Szef ABW Krzysztof Bondaryk stał się pierwszą ofiarą w toczonej podskórnie wojnie służb specjalnych. 20
  • Niech słowo odzyska wartość 6 sty 2013, 20:00 Rozpoczynamy nowy rok. Przyjmijcie państwo ode mnie serdeczne życzenia wszelkiej pomyślności, zdrowia i mądrości, abyśmy nie dali się kryzysom, zajęli się konkretnymi problemami i wyrwali się z matni ciągłego rozmawiania o trudnej... 25
  • Partia z Gierkiem 6 sty 2013, 20:00 Dzieci za czasów gierka rzadko chodziły głodne – przekonuje paulina Piechna-Więckiewicz, wiceszefowa SLD. Ale z obchodów roku byłego I sekretarza sojusz się wycofuje 26
  • Największy zakład fotograficzny w Polsce 6 sty 2013, 20:00 Rozbudowany system fotoradarów ma zwalczać „morderców drogowych” – przekonuje minister Nowak. Tymczasem w jego resorcie po cichu przygotowano wzór, na którego podstawie urządzenia te mają przynieść budżetowi w tym roku aż 1,5 mld zł. 30
  • Niebezpieczne związki 6 sty 2013, 20:00 Czy szef GPW nakłaniał spółki, by sponsorowały film, w którym gra jego partnerka? Prezes zaprzecza, a minister skarbu wzywa CBA. 34
  • Miłość, Szymborska i donos 6 sty 2013, 20:00 O tym, że Adam Włodek, były mąż Wisławy Szymborskiej, był ubeckim donosicielem, podobno wiedział cały krakowski salon. Czy wiedziała noblistka? Podobno salon chronił ją przed tą wiedzą. 38
  • W dworcowym bufecie 6 sty 2013, 20:00 Nie było mnie w kraju. Po powrocie jak zwykle rzuciłem się wygłodniały na newsy z religijnej branży. I po raz kolejny zaliczyłem twarde lądowanie, jak człowiek, który przez całą podróż nastawia się na nowe smaki, a kończy w... 42
  • Pożegnanie Teresy 6 sty 2013, 20:00 Nie uczestniczyła w telewizyjnym show, zwanym dziś mylnie programem publicystycznym, nie zwiększała niczyjej „oglądalności”, nic też nie wiedziała o liczbie „kliknięć” – głównym kryterium dziennikarskiego... 43
  • Love me tender pod Tatrami 6 sty 2013, 20:00 Europejska ginie wśród neonów knajp góralskich i McDonalda. Ci, którzy do niej trafią, zobaczą chybotliwe stoliki z płyty pilśniowej, a w karcie śledzia, kawę plujkę, wódkę z ogórkiem. Na scenie króluje pan Ryszard, czyli Ricardo. Zakopiańska wersja Elvisa. Fenomen. 44
  • Pożegnanie z historią 6 sty 2013, 20:00 Dowiaduję się, że około 60 proc. uczniów gimnazjum nie wie, kiedy była II wojna światowa. W pierwszym odruchu jestem wstrząśnięty, jak w reakcji na wypowiedź tego posła, który powstanie warszawskie umieścił w 1989 r. Po chwili... 49
  • Zmiany 2013. Znikające grosze 6 sty 2013, 20:00 Najbliższe miesiące przyniosą przynajmniej kilkanaście zmian w różnych dziedzinach życia. Czy na lepsze? Już widać, że nie wszystko działa tak, jak powinno. 50
  • Pan od biegunów 6 sty 2013, 20:00 Zdobył już wszystko, co zdobyć chciał. Teraz planuje przejście wszerz Europy, by… po prostu porozmawiać z innymi ludźmi. O czym konkretnie, Marek Kamiński opowiada Magdalenie Rigamonti. 53
  • Dzieci geopolitycznej troski 6 sty 2013, 20:00 Moskwa otwiera nowy front w ideologicznej wojnie z Am eryką. Zabijacie nasze sieroty – mówi Kreml i wprowadza zakaz adopcji rosyjskich dzieci do USA. 58
  • Izrael jastrzębi 6 sty 2013, 20:00 Największym przegranym wyborów do Knesetu będzie mniejszość arabska. Również z własnej winy. Arabowie mogliby rządzić Izraelem, ale nie potrafią się dogadać. 62
  • Ostrzę nóż na Bengalczyków 6 sty 2013, 20:00 Gurkha w Indiach może być żołnierzem lub kelnerem. Jako lekarz albo prawnik budzi śmiech – mówi Palden z Dardżylingu. Jego rodacy, najlepsi w Azji żołnierze i producenci herbaty, są w Indiach obywatelami drugi ej kategorii i od lat walczą o niezależność. 64
  • Nowy rok, nowe postanowienia 6 sty 2013, 20:00 Początek roku to czas postanowień. Często słyszy się „w nowym roku zapiszę się na siłownię” lub „będę się zdrowiej odżywiał”. O tym, jakie ekonomiczne noworoczne postanowienia warto przyjąć, mówi Krzysztof Sadecki, prezes New Direct sp. z o.o. 69
  • Tajemnice Asasynów 6 sty 2013, 20:00 O Asasynach przypomniała światu Al-Kaida. Czy Bin Laden był dzieckiem legendarnych wojowników? 70
  • Cena czyni cuda i miliardy 6 sty 2013, 20:00 Idzie luty, szykuj buty. Jakie? Oczywiście tanie, bo zaciskamy pasa. Ilekroć ekonomiści zaczynają straszyć nas kryzysem, Dariusz Miłek może zapalać cygaro studolarowym banknotem. 74
  • Era gazu 6 sty 2013, 20:00 O ile wiek XIX był wiekiem pary, a XX - ropy naftowej, to XXI będzie wiekiem gazu. Gaz jest ekologiczny, wystarczy go na długo. Technologia używana przy jego wydobyciu i transporcie pozwoli na łagodne przejście do ery wodoru. 78
  • Gaz ziemny w kilku postaciach 6 sty 2013, 20:00 Płynny, lotny, sprężony. Gaz ziemny przybiera różne formy, każda z nich różni się kalorycznością i zastosowaniem. Gaz robi karierę we współczesnym świecie, dzięki jego skropleniu lub sprężeniu może być transportowany na duże odległości. To o wiele bardziej ekologiczny surowiec... 80
  • Nowe szaty muzyki 6 sty 2013, 20:00 Rynek fonograficzny przechodzi kolejną rewolucję. Po etapie digitalizacji i sprzedaży plików z muzyką nadchodzi czas serwisów streamingowych. Największy – Spotify – wchodzi do Polski. 81
  • Szczęśliwy zmęczony facet 6 sty 2013, 20:00 Osiągnął już wszystko. Prawie. Teraz planuje studia i marzy o rządzeniu No wym Jo rkiem. Ale zanim to nastąpi, udziela głosu świętemu Mikołajowi w filmie „Strażnicy marzeń”. Z Alekiem Baldwinem rozmawia Krzysztof Kwiatkowski. 84
  • Lechu Wątpliwy 6 sty 2013, 20:00 Na scenie – zadziorny, w życiu – niezdecydowany. Lech Janerka kończy w tym roku 60 lat i zapowiada nową płytę. Pierwszą od ośmiu lat. 88
  • Tydzień kultury polskiej Jakuba Żulczyka 6 sty 2013, 20:00 No i stało się. Maryla Rodowicz zatańczyła „Gangnam style” w sylwestra na pl. Konstytucji w Warszawie, co pokazała w glorii i chwale TVP. Mówiąc szczerze, nie mam do niej o to pretensji. Parę osób w Polsce wciąż nie ma... 91
  • Tabelki nie są ok 6 sty 2013, 20:00 Wprowadzony 1 stycznia nakaz grania w radiu w większości polskich piosenek to fatalny pomysł – pisze Piotr Metz, krytyk muzyczny. 91
  • Wizualna uczta 6 sty 2013, 20:00 „Życie Pi” to pierwsze podejście Anga Lee do trójwymiaru. Film zachwyca spektakularnymi obrazami natury. 92
  • Patrol filmowy Tomasza Raczka 6 sty 2013, 20:00 Czarny koń 93
  • Muzyczny ranking Piotra Metza 6 sty 2013, 20:00 1. Bruno Mars Unorthodox Jukebox Warner Ten album (co sugeruje już tytuł) to swoista układanka inspiracji, z których nawet niewprawne ucho najpierw wyłapuje Michaela Jacksona. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę, że Mars sam pisze i produkuje... 94
  • Piotr Kofta wie, co czytać 6 sty 2013, 20:00 1. To nie jest dziennik Zygmunt Bauman, przeł. Maria Zawadzka Wydawnictwo Literackie 2012 To rzeczywiście nie jest dziennik sensu stricto. Zapiski i refleksje wybitnego socjologa na marginesach bieżących lektur – obejmujące pół roku... 94
  • Przychodzi zbrodnia do lekarza 6 sty 2013, 20:00 Leczy chorych i pisze świetne kryminały. Mimo że to, jak sam mówi, diabelnie trudne. Najnowsza powieść norweskiego neurologa Christera MjÅseta „Lekarz, który wiedział za dużo” właśnie ukazała się w Polsce. 95
  • Giełda love story 6 sty 2013, 20:00 Dzięki aferze z partnerką prezesa Giełdy Papierów Wartościowych ten bezduszny twór, ten rząd cyferek i notowań w większości zupełnie niezrozumiałych, którym nas straszą na paskach u dołu ekranu, nabrał ludzkich cech. Polska... 96
  • Rosjanin 6 sty 2013, 20:00 Gérard Depardieu może w krótkim czasie stać się obywatelem świata, mającym tyle paszportów, ile istnieje państw. Wyłączając z tej mapy Francję, której nie chce płacić 75 proc. podatku od tego, co zarobił, bo tak sobie tamtejszy... 96
  • Pożegnania i powitania 6 sty 2013, 20:00 Nowy rok ma paskudny zestaw liczb. Nie jestem przesądny, ale 2013 mi się nie podoba. Jakie to ma jednak znaczenie? Ci, którzy mieli się narodzić, przyjdą na świat. Odejdą ci, którzy mieli odejść. Jak obszerna musi być łódź, by... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany