Niebezpieczne związki

Niebezpieczne związki

Czy szef GPW nakłaniał spółki, by sponsorowały film, w którym gra jego partnerka? Prezes zaprzecza, a minister skarbu wzywa CBA.
Takiego trzęsienia ziemi nikt się nie spodziewał. Nie tylko dlatego, że nagle i niespodziewanie skończyła się kariera prezesa wielkiej spółki. Nawet nie tylko dlatego, że ta spółka to warszawska giełda. Wbrew obyczajom panującym w świecie finansów prezes GPW Ludwik Sobolewski odchodzi w atmosferze towarzyskiego skandalu i korupcyjnych oskarżeń, a o jego miłosnych perypetiach i bolesnym upadku więcej piszą plotkarskie serwisy niż prasa ekonomiczna. Czy naprawdę romans z piękną aktorką złamał jedną z najlepiej rozwijających się karier na rynku kapitałowym?

Sobolewski wydawał się dzieckiem szczęścia. Szedł od sukcesu do sukcesu, zajmował kolejne prestiżowe stanowiska, by w 2006 r. zostać prezesem Giełdy. W 2010 r. wygrał konkurs i został prezesem GPW na drugą kadencję. Nic dziwnego – był pupilem ministra skarbu Aleksandra Grada, współautorem sukcesu ukochanego dziecka ministra – programu „akcjonariatu obywatelskiego”. Prywatyzacja giełdy przez giełdę zelektryzowała Polaków, zainteresowanie akcjami GPW biło wszelkie rekordy. A GPW to spółka niezwykła: operator giełdy w Warszawie, a także symbol sukcesu polskiego kapitalizmu i transformacji ustrojowej – największa giełda w regionie, cel pielgrzymek środkowo- i wschodnioeuropejskich firm po kapitał, nawet w czasach kryzysu, oraz potentat pod względem debiutów nowych firm.
Szefowanie sprywatyzowanej (choć wciąż kontrolowanej przez skarb państwa) GPW to nie tylko prestiż, ale także wymierne korzyści. W 2011 r. Sobolewski inkasuje blisko 1,9 mln zł pensji. Ma też ogromną władzę: to z nim muszą się liczyć prezesi spółek marzących o giełdzie oraz instytucje z giełdy żyjące – jak choćby Izba Domów Maklerskich. To spór z Sobolewskim o wysokość opłat dla domów maklerskich, podsycany prywatną niechęcią, wysadza z fotela prezesa IDM Janusza Czarzastego. Maklerzy wolą zmienić swojego prezesa, niż tkwić w konflikcie z potężnym szefem GPW.

Klątwa


W październiku 2012 r. dziennik „Puls Biznesu” donosi o dwuznacznej sytuacji, w której znalazł się Sobolewski. Sugeruje, że – za pośrednictwem swego podwładnego – prezes poszukuje sponsorów filmu „Klątwa faraona”, nowej komedii o wakacjach Polaków w Egipcie. W filmie jedną z głównych ról gra Anna Szarek, modelka i aktorka, była asystentka Sobolewskiego, a teraz jego życiowa partnerka.

Szarek nie tylko gra w filmie. Jest także współwłaścicielką firmy notowanej na NewConnect, która jest producentem „Klątwy...”.

A podwładny prezesa GPW, Emil Stępień, aktywnie poszukuje finansowania dla produkcji właśnie wśród spółek notowanych na New- Connect. Prasa sugeruje, że zapytania wysłane ze służbowej poczty menedżera GPW mogą być odebrane jako nacisk na spółki.

– Emil Stępień zaangażował się w aranżowanie finansowania częściowo dlatego, że podzieliłem się z nim problemem finansowania projektów z branży filmowej, a częściowo dlatego, że odpowiadało to jego zdolnościom i zainteresowaniom. O tym, że wysyłał informacje ze służbowej skrzynki e-mailowej, dowiedziałem się z prasy – opowiada „Wprost” Ludwik Sobolewski.

Początkowo historia przechodzi bez większego echa, ale ściąga na GPW audyt. Tuż przed Bożym Narodzeniem wybucha bomba. Rada Giełdy ogłasza, że z powodu nieetycznego zachowania prezesa Sobolewskiego zawiesza go w obowiązkach. Dzień później wchodzi do gry główny udziałowiec GPW – resort skarbu. Chce nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy GPW. I nie pozostawia wątpliwości, że jego celem będzie odwołanie prezesa.

Gdzie się podziała etyka


– Cała Rada negatywnie oceniła postępowanie prezesa Sobolewskiego. Wyraziliśmy dezaprobatę wobec jego działań – mówi „Wprost” prof. Leszek Pawłowicz, przewodniczący Rady Giełdy.

Podkreśla, że zewnętrzny audytor wprawdzie nie stwierdził „uchybień prawnych”, ale postępowanie Sobolewskiego nie spełnia standardów etyki w biznesie. A dla GPW transparentność i etyka to podstawy działania. GPW niejednokrotnie karała inne firmy za naruszanie tych wartości, choćby za naruszanie zasad informowania inwestorów giełdowych o sprawach ważnych dla giełdowej wyceny akcji.

– Nie podobało nam się też to, że do nakłaniania firm w sprawie finansowania filmu prezes zaangażował swojego podwładnego, który robił to za pomocą poczty służbowej – dodaje szef Rady Giełdy. I tłumaczy: spółki z NewConnect mogły poczuć nacisk w wyniku takiego postępowania.

Zastrzega jednak: – Nie podejmujemy decyzji w sprawie przyszłości prezesa Sobolewskiego, to zostawiamy nadzwyczajnemu walnemu zgromadzeniu akcjonariuszy.

O zwołanie WZA GPW na 17 stycznia wystąpił po komunikacie o zawieszeniu Sobolewskiego minister skarbu, a to skarb wciąż jest większościowym udziałowcem giełdy. Tyle że od wyboru Sobolewskiego na drugą kadencję zmienił się szef resortu – Grada zastąpił Mikołaj Budzanowski. Rzeczniczka resortu Katarzyna Kozłowska: – Decyzja w sprawie odwołania Ludwika Sobolewskiego lub przywrócenia go do obowiązków zostanie podjęta przez NWZA.

Ale resort skarbu nie zamierza czekać bezczynnie do 17 stycznia. – Ministerstwo wystąpiło do Centralnego Biura Antykorupcyjnego z prośbą o podjęcie działań sprawdzających proces pozyskiwania środków dla potrzeb finansowania komercyjnej produkcji filmowej – dodaje Kozłowska.

Dalej w oskarżeniach idzie sam minister skarbu. Mikołaj Budzanowski w radiu mówił wprost, że nie wnika w życie prywatne Sobolewskiego, ale jego partnerka zyskała na zaangażowaniu prezesa GPW.

Prezes przerywa milczenie


Ludwik Sobolewski początkowo nie komentował sprawy. Nie odbierał telefonów, dopiero po kilku dniach wydał oświadczenie. „Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie nie uczestniczyła w żadnym jawnym albo zakamuflowanym finansowym wsparciu przedsięwzięcia biznesowego, opisywanego w mediach (projektu filmowego), i to samo dotyczy podmiotów należących do Grupy Kapitałowej GPW”. Odrzucił zarzuty o „nacisk, niedozwoloną presję” i „obietnice preferencyjnego traktowania czy groźbę dyskryminacji wobec jakiegokolwiek podmiotu będącego klientem Giełdy, który był, jest albo miał możliwość stać się uczestnikiem przedsięwzięcia”.

– Treść e-maili nie zawierała żadnych elementów, które nosiłyby znamiona zastraszania spółek lub jakiejkolwiek obietnicy. Zresztą gdy tylko kilka spółek wyraziło zainteresowanie projektem, pan Emil Stępień został przeniesiony w inny obszar biznesowy na GPW, nie mający związku z rynkiem NewConnect. Co więcej, wysłał pismo do wszystkich spółek i autoryzowanych doradców tego rynku, że już nie zajmuje się NewConnect. Właśnie po to, aby wszyscy wiedzieli, że jego wpływ czy uprawnienia w tym obszarze są żadne – tłumaczy nam Sobolewski.

Na rynku mówi się nieoficjalnie, że Sobolewski po pierwszej konfrontacji z Radą Giełdy był gotów na „honorowe” rozwiązanie, czyli rezygnację. Ale potem miał zmienić zdanie. W ostatnim tygodniu ruszył do medialnego kontrataku. Nazwał decyzję Rady „haniebną”. – Haniebne jest to, że wykorzystuje się funkcje prezesa giełdy do pozyskiwania funduszy [na film] – odciął się minister skarbu.

W czwartek Sobolewski występuje w telewizji i sugeruje, że mógł komuś swoimi działaniami jako prezes GPW nadepnąć na odcisk. Pytany przez nas o ewentualne polityczne podłoże całego zamieszania odpowiada: – Uczciwość i rzetelność na Giełdzie to wartości święte. Chodzi o zaufanie do instytucji. I właśnie w imię tego musi być wiadome, dlaczego planowana jest zmiana na stanowisku prezesa GPW. Przez ostatnie sześć lat przeprowadzałem wejście GPW na giełdę, przejęcie spółki BondSpot i Towarowej Giełdy Energii, zamierzałem też skonsolidować z Giełdą KDPW, przed rozpoczęciem pewnego projektu regionalnego. Nie wszystkim się to podobało.

Ale właściwie to o co chodzi

Na wieść o zawieszeniu Sobolewskiego kurs akcji GPW wystrzelił o kilka procent. Czy był to znak entuzjazmu inwestorów dla decyzji Rady Giełdy, czy spekulacja? Co naprawdę stało za tak zdecydowanymi działaniami wobec prezesa?

– Sobolewski zawdzięczał drugą kadencję Gradowi. Budzanowski czyści kadry po Gradzie i właśnie zyskał świetny pretekst do zmiany prezesa GPW – mówi jeden z maklerów.

– Może prezes uwierzył, że może bardzo wiele. I zapomniał, że są rzeczy, których mu nie wolno – zastanawia sie inny uczestnik rynku kapitałowego.

Sobolewski: – Czy ja, jako prezes GPW, miałbym możliwości odgrywania się na spółkach, które nie chciałyby finansować projektu? Tak, ale musiałbym być szalony i niespełna rozumu zarazem, żeby choćby tak pomyśleć. Działalność giełdy podlega ścisłemu nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Nie mówiąc o audycie wewnętrznym czy opinii publicznej. Jesteśmy na to szczególnie wyczuleni, bo jako spółka giełdowa, która zarazem reguluje rynek, a więc i sama siebie, żyjemy jakby w permanentnym konflikcie interesów, polegającym na tym, że teoretycznie moglibyśmy jakąś regulację dotyczącą spółek uszyć pod siebie.
Okładka tygodnika WPROST: 2/2013
Więcej możesz przeczytać w 2/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2013 (1559)

  • Loty i nieloty 6 sty 2013, 20:00 Mówiąc wprost, co nowy rok, to nowy szok. Nie pamiętam, czy po 1989 r. mieliśmy choć jeden spokojny początek stycznia. Zawsze wprowadzano nam jeśli nie terapię szokową, to nowe podatki, nowe podziały kraju, najróżniejsze utrudniające... 4
  • Vive la Matuszka Rassija! 6 sty 2013, 20:00 Chwała Rosji! – napisał w liście do rosyjskich mediów Gérard Depardieu, gdy dzięki dekretowi Władimira Putina otrzymał rosyjskie obywatelstwo. – Mój ojciec był swego czasu komunistą i słuchał Radia Moskwa. To także... 6
  • Cytat tygodnia 6 sty 2013, 20:00 „Dzięki piłce wyjechałem z Nigerii, zyskałem drugą ojczyznę. Otrzymałem polskie obywatelstwo, za które odwdzięczyłem się bramkami. Pewnie, że gdyby nie urazy, to zdziałałbym więcej, ale nie ma co rozpaczać. I tak dużo się... 6
  • Mussolini na dnie 6 sty 2013, 20:00 Zaczęło się niewinnie. Fani nurkowania postawili na dnie jeziora Garda popiersie Mussoliniego. Posąg dołączył do grona postaci z historii i literatury spoczywających na głębokości 40 m. Wtedy zawrzało. Powstały grupy na Facebooku.... 6
  • Da Vinci i nerka 6 sty 2013, 20:00 To pierwsza taka operacja w Polsce. W poniedziałek 7 stycznia w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu robot przeszczepi nastolatkowi nerkę pochodzącą od żywego dawcy. To ma znaczenie, bo biorcy żyją z takim narządem blisko... 6
  • Pan ambasador tańczy 6 sty 2013, 20:00 Tuż przed świętami użytkownicy polskiego Facebooka żyli życzeniami, które za jego pośrednictwem „śpiewająco” złożyli nam pracownicy ambasady USA w Warszawie. Ambasador RP w Chinach Tadeusz Chomicki poszedł dalej. Otóż... 7
  • Tylko rok dla "Mengele" 6 sty 2013, 20:00 Doktor Mirosław G. został skazany na rok w zawieszeniu za łapówkarstwo. To nikły wyrok, szczególnie jak na zarzuty, które początkowo formułowano. Przypomnijmy, że wchodzić w grę miało nie tylko przyjmowanie łapówek, ale też... 7
  • Dochodzenie 6 sty 2013, 20:00 Już za tydzień „Wprost” z płytą DVD z filmem „Dochodzenie” Michaela Catona-Jonesa. Reżyser „Rob Roya” opowiada historię śledztwa prowadzonego przez nowojorskiego policjanta. W tej roli Robert De Niro.... 7
  • Komu potrzebna jest Polska? 6 sty 2013, 20:00 Nagrody Kisiela 2012 rozdane. Gala wręczenia nagród odbędzie się 20 stycznia. Tymczasem przypominamy kolejny fragment felietonu Stefana Kisielewskiego z pytaniami o pozycję międzynarodową Polski i jej sytuację gospodarczą. Aktualne? Na... 9
  • Teresa Torańska (1944-2013) 6 sty 2013, 20:00 Zawsze chciała zrozumieć. Wolała to od przyklejania etykietek. Taką miała filozofię zawodu. Nie wahała się, nawet gdy musiała iść wszystkim na przekór. 12
  • Owsiak na zakręcie 6 sty 2013, 20:00 Jurek Owsiak lubi, kiedy jest głośno. Jednak zamieszania, które wywołał w tym roku, się nie spodziewał. Musi odpierać oskarżenia o promowanie eutanazji i znosić złośliwe komentarze na temat lansowania się na reklamowych billboardach. 14
  • This is the end 6 sty 2013, 20:00 Szef ABW Krzysztof Bondaryk stał się pierwszą ofiarą w toczonej podskórnie wojnie służb specjalnych. 20
  • Niech słowo odzyska wartość 6 sty 2013, 20:00 Rozpoczynamy nowy rok. Przyjmijcie państwo ode mnie serdeczne życzenia wszelkiej pomyślności, zdrowia i mądrości, abyśmy nie dali się kryzysom, zajęli się konkretnymi problemami i wyrwali się z matni ciągłego rozmawiania o trudnej... 25
  • Partia z Gierkiem 6 sty 2013, 20:00 Dzieci za czasów gierka rzadko chodziły głodne – przekonuje paulina Piechna-Więckiewicz, wiceszefowa SLD. Ale z obchodów roku byłego I sekretarza sojusz się wycofuje 26
  • Największy zakład fotograficzny w Polsce 6 sty 2013, 20:00 Rozbudowany system fotoradarów ma zwalczać „morderców drogowych” – przekonuje minister Nowak. Tymczasem w jego resorcie po cichu przygotowano wzór, na którego podstawie urządzenia te mają przynieść budżetowi w tym roku aż 1,5 mld zł. 30
  • Niebezpieczne związki 6 sty 2013, 20:00 Czy szef GPW nakłaniał spółki, by sponsorowały film, w którym gra jego partnerka? Prezes zaprzecza, a minister skarbu wzywa CBA. 34
  • Miłość, Szymborska i donos 6 sty 2013, 20:00 O tym, że Adam Włodek, były mąż Wisławy Szymborskiej, był ubeckim donosicielem, podobno wiedział cały krakowski salon. Czy wiedziała noblistka? Podobno salon chronił ją przed tą wiedzą. 38
  • W dworcowym bufecie 6 sty 2013, 20:00 Nie było mnie w kraju. Po powrocie jak zwykle rzuciłem się wygłodniały na newsy z religijnej branży. I po raz kolejny zaliczyłem twarde lądowanie, jak człowiek, który przez całą podróż nastawia się na nowe smaki, a kończy w... 42
  • Pożegnanie Teresy 6 sty 2013, 20:00 Nie uczestniczyła w telewizyjnym show, zwanym dziś mylnie programem publicystycznym, nie zwiększała niczyjej „oglądalności”, nic też nie wiedziała o liczbie „kliknięć” – głównym kryterium dziennikarskiego... 43
  • Love me tender pod Tatrami 6 sty 2013, 20:00 Europejska ginie wśród neonów knajp góralskich i McDonalda. Ci, którzy do niej trafią, zobaczą chybotliwe stoliki z płyty pilśniowej, a w karcie śledzia, kawę plujkę, wódkę z ogórkiem. Na scenie króluje pan Ryszard, czyli Ricardo. Zakopiańska wersja Elvisa. Fenomen. 44
  • Pożegnanie z historią 6 sty 2013, 20:00 Dowiaduję się, że około 60 proc. uczniów gimnazjum nie wie, kiedy była II wojna światowa. W pierwszym odruchu jestem wstrząśnięty, jak w reakcji na wypowiedź tego posła, który powstanie warszawskie umieścił w 1989 r. Po chwili... 49
  • Zmiany 2013. Znikające grosze 6 sty 2013, 20:00 Najbliższe miesiące przyniosą przynajmniej kilkanaście zmian w różnych dziedzinach życia. Czy na lepsze? Już widać, że nie wszystko działa tak, jak powinno. 50
  • Pan od biegunów 6 sty 2013, 20:00 Zdobył już wszystko, co zdobyć chciał. Teraz planuje przejście wszerz Europy, by… po prostu porozmawiać z innymi ludźmi. O czym konkretnie, Marek Kamiński opowiada Magdalenie Rigamonti. 53
  • Dzieci geopolitycznej troski 6 sty 2013, 20:00 Moskwa otwiera nowy front w ideologicznej wojnie z Am eryką. Zabijacie nasze sieroty – mówi Kreml i wprowadza zakaz adopcji rosyjskich dzieci do USA. 58
  • Izrael jastrzębi 6 sty 2013, 20:00 Największym przegranym wyborów do Knesetu będzie mniejszość arabska. Również z własnej winy. Arabowie mogliby rządzić Izraelem, ale nie potrafią się dogadać. 62
  • Ostrzę nóż na Bengalczyków 6 sty 2013, 20:00 Gurkha w Indiach może być żołnierzem lub kelnerem. Jako lekarz albo prawnik budzi śmiech – mówi Palden z Dardżylingu. Jego rodacy, najlepsi w Azji żołnierze i producenci herbaty, są w Indiach obywatelami drugi ej kategorii i od lat walczą o niezależność. 64
  • Nowy rok, nowe postanowienia 6 sty 2013, 20:00 Początek roku to czas postanowień. Często słyszy się „w nowym roku zapiszę się na siłownię” lub „będę się zdrowiej odżywiał”. O tym, jakie ekonomiczne noworoczne postanowienia warto przyjąć, mówi Krzysztof Sadecki, prezes New Direct sp. z o.o. 69
  • Tajemnice Asasynów 6 sty 2013, 20:00 O Asasynach przypomniała światu Al-Kaida. Czy Bin Laden był dzieckiem legendarnych wojowników? 70
  • Cena czyni cuda i miliardy 6 sty 2013, 20:00 Idzie luty, szykuj buty. Jakie? Oczywiście tanie, bo zaciskamy pasa. Ilekroć ekonomiści zaczynają straszyć nas kryzysem, Dariusz Miłek może zapalać cygaro studolarowym banknotem. 74
  • Era gazu 6 sty 2013, 20:00 O ile wiek XIX był wiekiem pary, a XX - ropy naftowej, to XXI będzie wiekiem gazu. Gaz jest ekologiczny, wystarczy go na długo. Technologia używana przy jego wydobyciu i transporcie pozwoli na łagodne przejście do ery wodoru. 78
  • Gaz ziemny w kilku postaciach 6 sty 2013, 20:00 Płynny, lotny, sprężony. Gaz ziemny przybiera różne formy, każda z nich różni się kalorycznością i zastosowaniem. Gaz robi karierę we współczesnym świecie, dzięki jego skropleniu lub sprężeniu może być transportowany na duże odległości. To o wiele bardziej ekologiczny surowiec... 80
  • Nowe szaty muzyki 6 sty 2013, 20:00 Rynek fonograficzny przechodzi kolejną rewolucję. Po etapie digitalizacji i sprzedaży plików z muzyką nadchodzi czas serwisów streamingowych. Największy – Spotify – wchodzi do Polski. 81
  • Szczęśliwy zmęczony facet 6 sty 2013, 20:00 Osiągnął już wszystko. Prawie. Teraz planuje studia i marzy o rządzeniu No wym Jo rkiem. Ale zanim to nastąpi, udziela głosu świętemu Mikołajowi w filmie „Strażnicy marzeń”. Z Alekiem Baldwinem rozmawia Krzysztof Kwiatkowski. 84
  • Lechu Wątpliwy 6 sty 2013, 20:00 Na scenie – zadziorny, w życiu – niezdecydowany. Lech Janerka kończy w tym roku 60 lat i zapowiada nową płytę. Pierwszą od ośmiu lat. 88
  • Tydzień kultury polskiej Jakuba Żulczyka 6 sty 2013, 20:00 No i stało się. Maryla Rodowicz zatańczyła „Gangnam style” w sylwestra na pl. Konstytucji w Warszawie, co pokazała w glorii i chwale TVP. Mówiąc szczerze, nie mam do niej o to pretensji. Parę osób w Polsce wciąż nie ma... 91
  • Tabelki nie są ok 6 sty 2013, 20:00 Wprowadzony 1 stycznia nakaz grania w radiu w większości polskich piosenek to fatalny pomysł – pisze Piotr Metz, krytyk muzyczny. 91
  • Wizualna uczta 6 sty 2013, 20:00 „Życie Pi” to pierwsze podejście Anga Lee do trójwymiaru. Film zachwyca spektakularnymi obrazami natury. 92
  • Patrol filmowy Tomasza Raczka 6 sty 2013, 20:00 Czarny koń 93
  • Muzyczny ranking Piotra Metza 6 sty 2013, 20:00 1. Bruno Mars Unorthodox Jukebox Warner Ten album (co sugeruje już tytuł) to swoista układanka inspiracji, z których nawet niewprawne ucho najpierw wyłapuje Michaela Jacksona. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę, że Mars sam pisze i produkuje... 94
  • Piotr Kofta wie, co czytać 6 sty 2013, 20:00 1. To nie jest dziennik Zygmunt Bauman, przeł. Maria Zawadzka Wydawnictwo Literackie 2012 To rzeczywiście nie jest dziennik sensu stricto. Zapiski i refleksje wybitnego socjologa na marginesach bieżących lektur – obejmujące pół roku... 94
  • Przychodzi zbrodnia do lekarza 6 sty 2013, 20:00 Leczy chorych i pisze świetne kryminały. Mimo że to, jak sam mówi, diabelnie trudne. Najnowsza powieść norweskiego neurologa Christera MjÅseta „Lekarz, który wiedział za dużo” właśnie ukazała się w Polsce. 95
  • Giełda love story 6 sty 2013, 20:00 Dzięki aferze z partnerką prezesa Giełdy Papierów Wartościowych ten bezduszny twór, ten rząd cyferek i notowań w większości zupełnie niezrozumiałych, którym nas straszą na paskach u dołu ekranu, nabrał ludzkich cech. Polska... 96
  • Rosjanin 6 sty 2013, 20:00 Gérard Depardieu może w krótkim czasie stać się obywatelem świata, mającym tyle paszportów, ile istnieje państw. Wyłączając z tej mapy Francję, której nie chce płacić 75 proc. podatku od tego, co zarobił, bo tak sobie tamtejszy... 96
  • Pożegnania i powitania 6 sty 2013, 20:00 Nowy rok ma paskudny zestaw liczb. Nie jestem przesądny, ale 2013 mi się nie podoba. Jakie to ma jednak znaczenie? Ci, którzy mieli się narodzić, przyjdą na świat. Odejdą ci, którzy mieli odejść. Jak obszerna musi być łódź, by... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany