Zachód ajatollahów

Zachód ajatollahów

Mimo że od zakończenia woj-ny Iranu z Irakiem (1980-1988) minęło 14 lat, kalekich ludzi na ulicach Teheranu czy Isfahanu wciąż widać niemal na każdym kroku.

Nienawiść wielu Irańczyków do Saddama nie słabnie, gdyż prawie każdej rodzinie Husajn odebrał kogoś bliskiego. W bezsensownej wojnie zginęło około miliona Irańczyków. Niechęci do Iraku nie osłabia to, że także Iran został zaliczony przez prezydenta USA George'a W. Busha do "osi zła" i że nie brak głosów, iż Stany Zjednoczone mogą zaatakować również ojczyznę Pahlawiego.
Wspólne zagrożenie ze strony supermocarstwa, nazwanego niegdyś przez ajatolla-
ha Chomeiniego - przywódcę rewolucji islamskiej w Iranie - "wielkim szatanem", nie zamieniło dawnych wrogów w sojuszników. Istnieje jednak wiele związków iracko-irańskich, o których mało się mówi. Kilka tysięcy pielgrzymów (irańskich szyitów) odwiedza co roku święte miasta Iraku. Do Iranu szmuglowana jest iracka ropa, zapowiedziano też w Teheranie wizytę Nadżiego Sabriego, ministra spraw zagranicznych Iraku.
Z wizytą w Iranie pojawili się jednak też przywódcy irackich Kurdów, Masud Bar-zani i Dżalal Talabani, oraz przedstawiciele szyitów z Iraku. Jednych i drugich trudno posądzać o przychylność wobec obecnych władz w Bagdadzie. Tę politykę grania na dwa fronty Irańczycy nazywają "aktywną neutralnością".

Wielbiciele wielkiego szatana
O ile mułłowie sprawujący władzę w Iranie mają powody, by się obawiać Ameryki, o tyle zwykli Irańczycy na ogół patrzą na "wielkiego szatana" z niekłamaną sympatią i podziwem. W ankiecie Narodowego Instytutu Studiów Opinii Publicznej na pytanie "Czy popierasz antyamerykańską politykę ajatollaha Chamenei (przywódcy Iranu)?" 74 proc. respondentów odpowiedziało negatywnie. Czterem dyrektorom instytutu wytoczono proces - określony wkrótce jako "parodia wymiaru sprawiedliwości" - oskarżając ich o sfabrykowanie wyników i szpiegostwo. Zmiana stosunku do Stanów Zjednoczonych jest uderzająca, dotyczy przede wszystkim młodzieży i mieszkańców miast, ale nie omija elity władzy. Uchodzący za reformatora prezydent Mohammed Chatami, słysząc hasło "Śmierć Ameryce", stwierdził krótko: "Ja wolę mówić o życiu niż o śmierci". Ali, inżynier z Isfahanu, przypomina o manifestacjach sympatii dla Ameryki, o zapalaniu świec w miejscach publicznych na znak solidarno-
ści z ofiarami zamachów z 
11 września. - Ja też jedną zapaliłem - mówi.
Mało kto chce dziś pamiętać o 444 dramatycznych dniach oblężenia ambasady USA w okresie rewolucji Chomeiniego. Spośród 67 mln Irańczyków ponad połowa ma mniej niż 25 lat i patrzy na tamte wydarzenia z rosnącym dystansem. Zupełnie inaczej niż na amerykańską modę czy muzykę, fast foody i amerykańskie filmy.
- American? - pytają mnie w centrum Teheranu dwaj młodzi mężczyźni. - Szkoda
- słyszę, gdy odpowiadam przecząco. Obaj uczą się intensywnie angielskiego. Mówimy o studenckich protestach: - Na uniwersytecie już chyba spokój? - pytam. - Tak, ale to nie koniec, to początek. Chcemy żyć jak ludzie. Jak wy u siebie - mówią. Opowiadam o zaskoczeniu, że w kraju ortodoksyjnego islamu widzi się kobiety za kierownicą samochodów, dżinsy spod czerni dziewczęcych szat, ostentacyjny makijaż. Słyszę: - Wszystko musi się zmienić.

Idol Agadżari
Najgłośniej zmian żądają studenci. Przed kilku tygodniami demonstrowali na uniwersytecie w Teheranie przeciw działaniom konserwatywnych mułłów. Nie wyszli jednak poza kampus i nie było starć z policją ani Gwardią Rewolucyjną (w czasie studenckiej rewolty cztery lata temu w obronie wolności prasy zginęły co najmniej trzy osoby, 200 zostało rannych, a 1500 aresztowano, z czego cztery do dziś są przetrzymywane w więzieniu). Tym razem poszło o karę śmierci dla pisarza, profesora Haszema Agadżariego, oskarżonego o bluźnierstwo i apostazję. Profesor pozwolił sobie na krytykę władzy duchownych, nazywając ich "protestantami islamu". Studenci jeszcze raz żądali wolności, demokracji, świeckiej władzy, uwolnienia więźniów politycznych. Padały okrzyki: "Talibowie, precz z Iranu!".
Znacznie mniej świat dowiedział się o ostrych starciach w kilku miastach południowo-zachodniego Iranu. Młodzież w wieku 12-18 lat wyszła tam na ulice, protestując przeciw zamykaniu klubów, sklepów sprzedających kasety i taśmy wideo z nowoczesną (czytaj: amerykańską) muzyką i usuwaniu z dachów anten satelitarnych. Największe zamieszki ogarnęły miasta Ahwaz i Chorramszahr, gdzie blokowano drogi, podpalano banki, autobusy, rzucano w policjantów kamieniami i koktajlami Mołotowa. Reza Delbari, lider Muzułmańskiego Stowarzyszenia Studentów na Uniwersytecie Amir Kabir w Teheranie, powiedział: "Młodzież uważa, że zbyt głęboki rów wykopano między klasą kontrolującą a narodem irańskim".

Uśmiech średniowiecza
Nie trzeba być przenikliwym socjologiem czy politologiem, by przewidzieć możliwość ponownej transformacji w Iranie. Na uniwersytetach wrze, ludzie odważni, jak profesor Agadżari czy ajatollah Dżalaleddin Taheri z Isfahanu, człowiek niegdyś bliski Chomeiniemu, wskazują na fatalne skutki autorytarnej władzy mułłów. Tymczasem likwidowane są kolejne niezależne czasopisma, niepokornych wtrąca się do więzień i poddaje szantażom i torturom, inni znikają bez śladu. Właśnie doniesiono o aresztowaniu kolejnego pisarza, Alirezy Dżabbariego, tłumacza dzieł Lwa Tołstoja i Toni Morrison. Jakby dla zachowania równowagi aresztowano też Mohammeda Naqdiego, znienawidzonego generała Gwardii Rewolucyjnej, odpowiedzialnego za wiele zbrodni.
W trwających rozmowach z Unią Europejską, które są nadzieją na zmniejszenie napięcia w relacjach z Waszyngtonem, prawa człowieka, w tym problem kary śmierci, stanowią warunek porozumienia. Ajatollah Chamenei doprowadził do zawieszenia wykonania kary śmierci w wypadku Haszema Agadżariego i wezwał go do wniesienia apelacji od wyroku (Agadżari odmówił, bo uważa się za niewinnego). Ogłoszono nawet zaniechanie kamienowania, choć jeszcze w ubiegłym roku odbyły się dwie takie egzekucje (w tym na kobiecie, która występowała w filmach porno). Karę śmierci przez powieszenie na podnoszonym dźwigu wykonano na 200 skazanych. Stale stosuje się, przeważnie za korupcję i picie alkoholu, karę chłosty (uderzenia w gołe plecy), choć już w asyście lekarza.
Wielką nadzieją na gruntowne zmiany był wybór Chatamiego na prezydenta. Nawet i ten mułła, uśmiechający się, mówiący o "dialogu cywilizacji", a nie o eksporcie islamskiej rewolucji, nie był jednak w stanie wyjść zbyt daleko poza swą retorykę, by przeforsować zmiany, którym sprzeciwiają się twardogłowi kontynuatorzy idei Chomeiniego. Jego rola w systemie ustrojowym państwa ma charakter w znacznym stopniu dekoracyjny. Kontrolę nad resortami siłowymi sprawuje tzw. lider, czyli następca Chomeiniego ajatollah Ali Chamenei.
Obalając szacha Rezę Pahlawiego, który próbował wprowadzać reformy gospodarcze i społeczne, rewolucja mułłów zatrzymała wskazówki zegara cywilizacji, kultury i obyczajów. Mimo postępów globalizacji w Iranie średniowiecze nadal nie chce ustąpić. Okrzyki: "Talibowie, precz z Iranu!", są jednak coraz głośniejsze.

Olgierd Budrewicz

1963 Szach Reza Pahlawi rozpoczyna kampanię modernizowania i westernizowania kraju. Ogłasza "białą rewolucję", której celem są reformy socjalne, gospodarcze i rolne.

1978 Autorytarne rządy szacha doprowadzają do masowych protestów, demonstracji i strajków. Wprowadzony zostaje stan wojenny.

1979 Rewolucja islamska. Szach z rodziną opuszcza kraj. Islamski fundamentalista ajatollah Ruhollah Chomeini wraca do Iranu po 14 latach spędzonych na wygnaniu w Iraku i Francji, by proklamować Islamską Republikę Iranu, położyć kres zagranicznym wpływom i nawoływać do eksportu rewolucji islamskiej. Radykałowie zajmują ambasadę USA w Teheranie, trzymając jako zakładników jej pracowników. W zamian za ich uwolnienie żądają ekstradycji szacha przebywającego na leczeniu w USA.

1980 Inwazja Iraku na Iran rozpoczyna trwającą osiem lat wojnę.

1988 Porozumienie o zawieszeniu broni z Irakiem.

1989 Fatwa, wyrok śmierci, Chomeiniego na pisarza Salmana Rushdiego, autora "Szatańskich wersetów". Chomeini umiera.

1981 Po 444 dniach uwięzienia Iran zwalnia amerykańskich zakładników.

1997 Mohammed Chatami wygrywa wybory prezydenta Iranu, obiecuje reformy i normalizację stosunków ze światem.

1998 Po zamordowaniu przez talibów kilku irańskich dyplomatów Iran rozmieszcza na granicy z Afganistanem tysiące żołnierzy.

1999 Rewolta studentów domagających się wolności słowa.

2000 Liberałowie i zwolennicy Chatamiego zdobywają 170 spośród 290 miejsc w parlamencie, uchwalają ustawę mającą przy-ciągnąć inwestorów zagranicznych. Sądy zakazują wydawania 16 reformatorskich gazet.

2001 Prezydent Chatami zostaje wybrany na drugą kadencję.

2002 George Bush zalicza Iran do "osi zła". Mimo ostrych sprzeciwów USA rosyjscy technicy zaczynają konstruować pierwszy irański reaktor atomowy w Buszahr.
Okładka tygodnika WPROST: 4/2003
Więcej możesz przeczytać w 4/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2003 (1052)

  • Wprost od cztelników 26 sty 2003 Listy czytelników 3
  • Piersi w pracy 26 sty 2003 Leon Zawodowiec pojawił się w Polsce po świętach, choć działał od lata ubiegłego roku. 3
  • Peryskop 26 sty 2003 Podatkowa szarża Kołodki Po czerwcowym referendum w sprawie członkostwa w Unii Europejskiej Grzegorz Kołodko rozpocznie reformę finansów publicznych. Cięcia obejmą przede wszystkim KRUS i wydatki na renty. W Polsce na tysiąc... 6
  • Dossier 26 sty 2003 JÓZEF OLEKSY, poseł SLD "Nic nie jest po równo. Po równo to już było" PAP DONALD TUSK, wicemarszałek Sejmu, poseł PO "Afery mają to do siebie, szczególnie afery na styku biznes - polityka, że... 7
  • Z życia koalicji 26 sty 2003 Ostatnio co rusz się dowiadujemy, że jesteśmy rubryką plotkarską (no jasne, w końcu to my pierwsi wyssaliśmy z palca te brednie o Rywinie). Ale dobra, niech tam będzie. Rozumiemy, że pewnie dlatego tego samego dnia zadzwoniło do nas... 8
  • Z życia opozycji 26 sty 2003 Bez wątpienia obciach miesiąca. Chłopaki z Platformy Obywatelskiej olały sejmowe głosowanie w sprawie liczebności komisji śledczej, która zbada aferę Rywina. W efekcie większość w tej komisji ma koalicja. Skąd się wzięła tak... 9
  • Odrzucenie veta 26 sty 2003 Felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 26 sty 2003 10
  • Pełzająca rekonstrukcja 26 sty 2003 Mariusz Łapiński nie jest ostatnim odwołanym ministrem rządu Leszka Millera. 10
  • Fotoplastykon 26 sty 2003 12
  • Poczta 26 sty 2003 Listy od czytelników 14
  • Kadry 26 sty 2003 15
  • Farsa Rywina 26 sty 2003 Afera Rywina skończy się niczym. Albo symboliczną karą, na przykład grzywną. Stanie się zapewne największą farsą sądową III RP 16
  • Ściśle jawne 26 sty 2003 Spotkanie z TOMASZEM NAŁĘCZEM, przewodniczącym sejmowej komisji śledczej, wicemarszałkiem Sejmu RP 21
  • Wirus Łapińskiego 26 sty 2003 Chorzy, którzy wymagają opieki medycznej, uzyskają ją i będą uzyskiwali" - powiedział Mariusz Łapiński, odwołany w ostatni piątek minister zdrowia, podczas konferencji prasowej 9 stycznia. 22
  • PZPR "Solidarność" 26 sty 2003 Niestety, przeciętny polski polityk jest niedouczony i nie rozumie, jak wielkie znaczenie mają dla kraju niskie i proste podatki. Słyszał co nieco o potrzebie przyciągania zagranicznych inwestorów, lecz nie pojmuje, że utrzymując wysokie podatki, skłaniamy ich do wyprowadzania... 26
  • Kolorowe bąbelki 26 sty 2003 Polacy nie nadają się do Europy - orzekła kilka lat temu światła część awangardy narodu, zgromadzona wokół tzw. autorytetów moralnych. Nie nadają się, bo Europa nie wytrzyma przeszczepu z parafiańskiego, zacofanego i ksenofobicznego Polaka. 28
  • Sekcja śmierci 26 sty 2003 Generał Kiszczak kontra prokurator Witkowski. Riposta 30
  • Warszawska paranoja 26 sty 2003 Wszystko, co działo się w Warszawie po 1945 r., było zaczynaniem od zera. Chwalenie się tym, co zrobiono, ma sens, zwłaszcza wobec cudzoziemców. Nowe pokolenia lekceważą jednak przeszłość. Mało ich obchodzi cud odbudowy - chcą żyć w normalnym mieście. Ale Warszawa nie jest... 32
  • Wyrodni ojcowie 26 sty 2003 Hitem politycznym tygodnia było rozpoczęcie obrad przez komisję śledczą powołaną przez Sejm w celu wyjaśnienia tzw. sprawy Rywina. 33
  • Giełda i wektory 26 sty 2003 Hossa Świat Tytoń zaszkodził Sąd Najwyższy USA zatwierdził najwyższą w historii karę za zmowę monopolową. UST Inc., producent tytoniu do żucia, musi zapłacić 1,05 mld USD (to więcej niż roczne przychody firmy) za wykorzystywanie... 34
  • Bankierzy i bankieterzy 26 sty 2003 Zyski największych prywatnych polskich banków są najniższe od 1995 r.! 36
  • Kołodko w kieszeni 26 sty 2003 Co pewien czas władza ogłasza zamiar obniżki podatków, "jak tylko sytuacja się poprawi". Są to obietnice podobne do tych, które składa pijak mówiący, że przestanie pić, "jak tylko wyleczy kaca". Prawda jest taka: za rządów obecnej koalicji podatki wzrosną. 42
  • Instynkt PSA 26 sty 2003 Dlaczego Toyota i Peugeot Citroën przejechały nam koło nosa 44
  • Hossa przed burzą 26 sty 2003 W doskonale skrojonej tweedowej marynarce, wypolerowanych butach i z wiszącą na szyi lornetką teatralną z lat 30. Abu Zaki - co sam podkreśla - jest najszykowniejszym gościem giełdy w Bagdadzie. 46
  • Wziąć IV władzę głodem 26 sty 2003 Zakaz reklamy legalnych produktów godzi w interesy konsumentów i wpycha media w objęcia polityków 48
  • Pochwała głupoty 26 sty 2003 Głupota jest zjawiskiem powszechnym i traktowanie pieniędzy jako manny z nieba zdarza się wszędzie 50
  • Supersam 26 sty 2003 Kuchenka dla milionera Firma La Cornue, rolls-royce wśród producentów kuchenek gazowych, wprowadziła na rynek model Babcia 1936, zrobiony z inoxu (stal nierdzewna). I choć urządzenie kosztuje tyle, ile samochód dobrej... 52
  • Sponsoring czyni mistrza - debata internetowa "Wprost" 26 sty 2003 Jedynie część sportowców potrafi zapewnić sobie środki finansowe umożliwiające profesjonalne uprawianie ich dyscyplin. 52
  • Matriarchat biznesu 26 sty 2003 Polki są najbardziej przedsiębiorczymi kobietami Europy 54
  • Oralne molestowanie 26 sty 2003 "Polski lotnik poleci nawet na drzwiach od stodoły" -  politycy słownie molestujący słuchaczy wygrywają z pytiami i złośliwcami. Konkurs Srebrne Usta "Trójki" i "Wprost" 58
  • Mecz o życie 26 sty 2003 Udaj, syn Saddama Husajna i prezydent Irackiego Komitetu Olimpijskiego (IKO), stworzył nową konkurencję sportową - torturowanie, zamykanie do więzień i mordowanie irackich sportowców. 61
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - dyskretny urok antrykotu 26 sty 2003 Piotrusiu! Czy miewasz czasem ochotę na mięciutki, soczysty, jeszcze różowawy w środku antrykot, rostbef czy też rozbratel? Ja tak, tylko że straszna z tym bieda. 62
  • Jęk seniora 26 sty 2003 Ministerstwo Zdrowia hołduje zasadzie: im mniej obywateli, tym zdrowszy budżet 63
  • Holding Małysz 26 sty 2003 Kilka tysięcy osób żyje z Adama Małysza 64
  • Nie pękamy 26 sty 2003 Spotkanie z JERZYM OWSIAKIEM, twórcą Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy 65
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 26 sty 2003 W gościnie Kirgizów http://acid.ch.pw.edu.pl/~morawski/ "Często przydarzało mi się spać na wsi w domu typowej kirgiskiej rodziny. Zawsze ugaszczano mnie posiłkiem, taki tu panuje zwyczaj. Jeśli gość zawita pod strzechę lub do... 66
  • Ekran osobisty - co leży na wieży? 26 sty 2003 Kino komercyjne najlepiej zarabia na megaprodukcjach. Dominacja rzemieślników nad artystami stała się faktem 67
  • Bolszewik Hitler 26 sty 2003 Führer III Rzeszy był gorliwym uczniem Marksa i Engelsa 68
  • Know-how 26 sty 2003 Worek śmierci Plastikowy worek zakładany na głowę połączony przewodem z niewielkim aparatem zawierającym dwutlenek węgla - tak wygląda Exit Bag, "maszyna śmierci", którą dr Philip Nitschke z Australii zaprezentował w... 71
  • Rewolucja seksualna pracoholików 26 sty 2003 Ponad 80 proc. kobiet i mężczyzn flirtuje lub flirtowało ze swymi współpracownikami - ujawniły przeprowadzone wśród 10 tys. osób najnowsze badania ankietowe "Playboya". Aż dwie trzecie czynnych zawodowo kobiet i co drugi mężczyzna przynajmniej raz uprawiali seks z osobą... 72
  • Nasz praszczur 26 sty 2003 Rozmowa z prof. ERIKIEM LANDEREM, matematykiem, ekonomistą i genetykiem z Massachusetts 78
  • Bez granic 26 sty 2003 Sycylia bliżej Włoch Nad Cieśniną Mesyńską powstanie najdłuższy wiszący most świata. Będzie miał 3,6 km długości, a jego filary będą wyższe niż paryska wieża Eiffla. Most połączy Sycylię ze stałym lądem. Budowa ma się... 82
  • Nowe getto Żydów 26 sty 2003 Trzeba uwierzyć, że Izrael to rzeczywiście jądro ciemności, albo nie dać się ogłupić! 84
  • Atomowe szaleństwo 26 sty 2003 Rozmowa z MADELEINE ALBRIGHT, byłą sekretarz stanu USA 88
  • Zachód ajatollahów 26 sty 2003 Mimo że od zakończenia woj-ny Iranu z Irakiem (1980-1988) minęło 14 lat, kalekich ludzi na ulicach Teheranu czy Isfahanu wciąż widać niemal na każdym kroku. 90
  • Łóżko Niemiec 26 sty 2003 Berlin za otwartymi drzwiami sypialni kanclerza 93
  • Cytat dyplomatyczny 26 sty 2003 Po trzynastoletnim urzędowaniu Vaclava Havla na praskim Hradzie trudno mówić o zaskoczeniu, a nawet o smutku. 95
  • Menu 26 sty 2003 Polska Następcy Mętraka "Wkurzony młodzian włoskiego pochodzenia Fredo (Joe Pesci) zwołuje grupę kolegów rekrutujących się z mniejszości rasowych w celu wyjaśnienia problemów z Saru-Manem, kontrolującym sąsiednią... 96
  • Zabić krytyków 26 sty 2003 W Polsce nie ma krytyki, lecz usłużne wazeliniarstwo 100
  • Kino Tomasza Raczka 26 sty 2003 Dziewczyna z Alabamy Reżyseria: Andy Tennant W rolach głównych: Reese Witherspoon, Josh Lucas, Candice Bergen. USA 2002 Hollywoodzka, bajkowa klisza o dziewczynie z małego miasteczka, która jedzie do Nowego Jorku, by zrobić tam... 103
  • Śmierć w dyskotece 26 sty 2003 W królestwie muzyki pop, zdominowanym przez twórców sezonowej tandety, klan Gibbów (Barry, Robin i niedawno zmarły Maurice) od początku stanowił arystokrację. 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 26 sty 2003 Recenzje płyt 105
  • Cała kasa nieboszczyka 26 sty 2003 Rodziny i agenci artystów wyciągają z szuflad wszystko, co można sprzedać 106
  • Lew i grupa 26 sty 2003 Siedzimy sobie przed telewizorami, relaksujemy się na kanapach, popijamy orzeźwiające płyny, a w nieprzeniknionej kubaturze własnej rezydencji hamletyzuje (mówić czy milczeć - oto jest pytanie) bohater naszych czasów. Ściśle... 108
  • System idiotele - Żeby ćwiartka była ćwiartką 26 sty 2003 Jak pięknie by mogło być, gdyby nie weto! Jakiż byłby wpływ ustawy o biopaliwach na trzeźwość społeczeństwa! Bo tak... 4,5 proc. czystego alkoholu w paliwie... 108
  • Organ Ludu 26 sty 2003 Kaszanka dla wszystkich! TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 4 (17) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 20 stycznia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Pod kierunkiem I sekretarza E. Millera Sukcesy służby zdrowia Ogromny sukces... 109
  • Zadyma w Sopocie 26 sty 2003 Lew Rywin otrzymał tytuł Zwierzę Roku jako "naiwny drapieżnik, który liczył na wyciągnięcie szmalu z 'Gazety Wyborczej'" 110

ZKDP - Nakład kontrolowany