Ruch postępowowsteczny

Ruch postępowowsteczny

Dodano:   /  Zmieniono: 
Państwa, które zabrały ludziom gospodarczą swobodę, pozbawiły ich zarazem szansy na dobrobyt

Rozrost państwa, ograniczający wolność gospodarczą, przyniósł w XX wieku wątpliwe korzyści. Im większa była ekspansja etatyzmu, tym - generalnie - większe szkody. Państwa, które zabrały ludziom gospodarczą swobodę, pozbawiły ich zarazem szansy na dobrobyt. Ani wolności, ani dobrobytu - oto dorobek skrajnego etatyzmu, jakim był dawny socjalizm i pokrewne antyrynkowe reżimy Trzeciego Świata. Dlatego mało kto ich dzisiaj broni, choć są głośne (dosłownie!) wyjątki, na przykład Żyrinowski w Rosji, a w Polsce... (tu każdy z państwa z łatwością wstawi odpowiednie nazwiska). Inaczej wygląda ocena interwencjonizmu w krajach Zachodu. Mimo że nie brakuje naukowych analiz pokazujących jego negatywne skutki (bezrobocie, ograniczona innowacyjność, szara strefa czy korupcja), sporo osób go broni, również w naszym kraju. Taka postawa ma wiele przyczyn, dzisiaj chciałbym zwrócić uwagę tylko na niektóre z nich.

Zbawca kapitalizmu
Uzasadniając państwowy interwencjonizm, często przypisuje mu się rolę... zbawcy kapitalizmu. Twierdzi się mianowicie, że bez ekspansji państwa socjalnego masy pracujące na Zachodzie obaliłyby ów ustrój. Jeśli więc ekspansja państwa wyrządziła tam jakieś szkody, to i tak się opłaciła, bo ocaliła gospodarkę rynkową. Problem polega na tym, że choć przez zwolenników to twierdzenie jest traktowane jako oczywiste, bardzo trudno je udowodnić. Szczególnie szybka ekspansja państwa nastąpiła na Zachodzie w latach 1950-1970, a wtedy kapitalizmowi niewiele zagrażało. W wielu krajach wolnego świata doszło wówczas do eksplozji wydatków socjalnych. Dokładniejsze analizy wskazują, że nie było to wynikiem narastającej rewolucyjnej gorączki mas, które były generalnie bardziej trzeźwe od wielu rozgorączkowanych intelektualistów humanistów. Ekspansja budżetu nastąpiła raczej pod wpływem rozmaitych zorganizowanych presji, wywieranych zwłaszcza przez elity związków zawodowych. Rozrost wydatków publicznych brał się także z przedwyborczej rywalizacji, w której programy socjalne traktowano jak kartę atutową. Powodzenie tego typu strategii zwiększało liczbę beneficjentów budżetu, a ci byli zainteresowani tym, aby wydatki, z których korzystali, nie zostały zredukowane. Dlatego wiele wydatków budżetowych łatwiej zwiększyć, niż zmniejszyć. W Szwecji na przykład stosunek liczby osób finansowanych z podatków (zatrudnienie w sektorze publicznym oraz beneficjenci rozmai-tych zasiłków) do liczby osób opłacanych przez rynek (pracownicy przedsiębiorstw, samozatrudnieni) wzrósł z 0,38 w 1960 r. do 1,83 w 1995 r.! Nawet w tym kraju kryzys gospodarczy wymusił jednak w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych radykalne ograniczenia budżetu.

Filozofia potrzeb
Inne uzasadnienie ekspansji państwa odwołuje się do "potrzeb". Richard Musgrave, amerykański ekonomista, pisze: "Upadek więzi rodzinnych, wybryki cyklu koniunkturalnego i zmienne warunki rynkowe sprawiły, że konieczne stało się powołanie nowych instytucji dostarczających pomoc, a więc wzrost sektora prywatnego był raczej czynnikiem reaktywnym niż inicjującym". Ta teza budzi kilka wątpliwości. Po pierwsze, niektóre zjawiska uważane za przyczynę rozrostu państwa socjalnego mogą być przez ów rozrost wywoływane lub potęgowane.
Po drugie, odpowiedzią na trudne sytuacje jednostek nie musi być rozrost państwa - powstaje w ten sposób pole do indywidualnej przezorności, rodziny oraz organizacji pozarządowych. Trzeba zerwać z opinią, że jeśli państwo czegoś nie zrobi, nikt tego nie zrobi. Powszechne wyznawanie takiego poglądu to recepta na wysokie podatki, powolny wzrost gospodarczy, duże bezrobocie i duże wydatki budżetu, co prowadzi do... wysokich podatków itd. Jest to więc recepta na błędne koło.
Po trzecie, ekspansji państwa nie da się dobrze opisać i wyjaśnić za pomocą psychologicznej kategorii "potrzeb", trzeba się raczej odwoływać do rozmaitych interesów, nacisków czy ideologii. Jednym z głównych problemów jest to, że rozrost państwa, ograniczający cudzą wolność, daje określonym grupom duże korzyści, choć po pewnym czasie wszyscy tracą. Przykładem jest ograniczenie konkurencji, wzrost wydatków socjalnych prowadzący do zwiększonych podatków, zagęszczanie sieci skomplikowanych przepisów dające wpływy (a niekiedy i pieniądze) politykom i urzędnikom. Wolny rynek odbiera tym grupom arbitralną władzę i między innymi dlatego tak trudno go wprowadzić i utrzymać.

Dziewiętnastowieczny postęp
Trzecie uzasadnienie interwencjonizmu państwa traktuje go jako wyraz "postępu" w porównaniu z dziewiętnastowiecznym kapitalizmem, który jest przedstawiany z pogardą jako anachronizm. "To przecież dziewiętnastowieczny kapitalizm" - takie formułki można często usłyszeć w dyskusjach o roli państwa w społeczeństwie. W intencji ich autorów mają one rozstrzygać problem i niszczyć stanowisko oponenta. Tymczasem są wyrazem naiwnego dziewiętnastowiecznego poglądu na życie społeczne, a mianowicie przekonania, że postęp ma charakter liniowy, a więc to, co pojawia się później, jest lepsze. Nietrudno zauważyć absurd tej doktryny - wiek dwudziesty przyniósł straszne rzeczy, na przykład systematyczny państwowy terror.
Uzasadnienie państwowego interwencjonizmu ideą "postępu" jest nie tylko błędne z filozoficznego punktu widzenia, lecz także śmieszne w świetle historii. Dwudziestowieczne rozrośnięte państwo, owszem, różni się od liberalnych rozwiązań XIX wieku, lecz pod niektórymi względami przypomina epokę merkantylizmu, jaka panowała na Zachodzie od XVI wieku do połowy XVIII stulecia. Był to okres rozwiniętej (choć stopniowo zanikającej) reglamentacji życia gospodarczego przez organizacje cechowe i tworzące się państwo narodowe. Cechy ściśle kontrolowały dostęp do zawodu oraz ilość i jakość produkcji, a także ceny. Czy nie przypomina to naszych "wolnych" (!) profesji (adwokaci, notariusze itp.)? Technologia produkcji była narzucona. Czy nie kłania nam się ustawa o biopaliwach? Państwo wydawało indywidualne zezwolenia na tworzenie przedsiębiorstw i nadawało im prawa monopolowe, blokując konkurencyjny import. Tu też znajdziemy współczesne analogie. W świetle tych (i innych) faktów dwudziestowieczny interwencjonizm był pod wieloma względami cofaniem się do przodu, innymi słowy ruchem postępowowstecznym.
Więcej możesz przeczytać w 7/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 7/2003 (1055)

  • Na stronie - Zrób to sam! 16 lut 2003 Nie ma żadnej afery Rywina. Jest epokowy wynalazek Rywina, który przejdzie do historii, podobnie jak koło, druk, telefon czy Internet. 3
  • Trybunał sejmowy 16 lut 2003 Kim są członkowie "grupy trzymającej władzę", na którą w rozmowie z Adamem Michnikiem powoływał się Lew Rywin, domagając się łapówki od Agory? To starają się ustalić posłowie z komisji śledczej,... 8
  • Dossier 16 lut 2003 JÓZEF ŻYCIŃSKI arcybiskup, metropolita lubelski "Nie bądźmy jedynymi sprawiedliwymi. W każdym kraju można spotkać osoby, które spryt kochają bardziej niż uczciwość i zasady moralne" Program I Polskiego Radia... 9
  • Z życia koalicji 16 lut 2003 Nie wiemy, czy ktoś to w końcu opublikuje, ale po Warszawie już krążą całkiem nieoficjalnie zdobyte billingi rozmów z komórki Lwa Rywina z lipca zeszłego roku. Wynika z nich jasno, że tuż po spotkanku z Michnikiem pan Lew... 10
  • Z życia opozycji 16 lut 2003 Chłopy blokują drogi, znaczy się idzie wiosna. Nie zważając na parszywą pogodę, zwolennicy Andrzeja Leppera opuścili ciepłe domostwa i rozstawili się na kilku ważnych trasach. Podobno na blokadach widziano także przedstawicieli Ligi... 11
  • M&M 16 lut 2003 Łapówka (nie) kontrolowana - felieton Marka majewskiego 12
  • Playback 16 lut 2003 12
  • Omijaj Polskę 16 lut 2003 Ponad połowa z siedmiuset przebadanych przez Centrum Badań Marketingowych Indicator (na zlecenie Państwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych) przedstawicieli firm z zagranicznym kapitałem uważa, że nasze prawo przeszkadza w działalności gospodarczej! 12
  • Fotoplastykon 16 lut 2003 14
  • Poczta 16 lut 2003 Listy od czytelników 16
  • Kadry 16 lut 2003 17
  • Na złe i na najgorsze 16 lut 2003 W opiece medycznej dopiero teraz - a właściwie należałoby powiedzieć: wreszcie! - kończy się PRL. - Z powodu zadłużenia mamy kłopoty z zaopatrzeniem w podstawowe leki - alarmuje Bogdan Dziatkiewicz, dyrektor Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Białymstoku. - W naszym ośrodku... 18
  • Polska moralność 16 lut 2003 Hipokryzja i podwójna moralność to zasady działania polskich elit 26
  • Cafe Wprost - Jestem pesymistą 16 lut 2003 Spotkanie ze ZBIGNIEWEM ZIOBRĄ, posłem PiS, członkiem komisji sejmowej badającej tzw. sprawę Rywina 30
  • Zerowanie zielonych 16 lut 2003 Po unijnym referendum Leszek Miller wyrzuci PSL z rządu. Zacznie od likwidacji kontrolowanych przez ludowców ministerstw i agencji. 32
  • Bomba płacowa 16 lut 2003 700 tysięcy pracowników nie otrzymuje regularnie wypłat 36
  • Sejm przeciw pedofilom 16 lut 2003 Posłowie chcą wyręczyć nieudolną prokuraturę w walce z pedofilską ośmiornicą 38
  • Nałęcz - Piłsudski na Husajna 16 lut 2003 Już starożytni Rzymianie mówili: chcesz pokoju, gotuj się do wojny 39
  • Giełda i wektory 16 lut 2003 Hossa Świat Faraon Rosji W Moskwie aresztowano Siergieja Mawrodiego, któremu stawiany jest zarzut popełnienia oszustwa finansowego na wielką skalę. Utworzona przez niego na początku lat 90. spółka MMM działała na zasadzie... 40
  • Amerykańska katapulta 16 lut 2003 Amerykanin W.B. Shockley wynalazł w 1949 r. tranzystor bipolarny, który zrewolucjonizował światową elektronikę. Największą fortunę na tym wynalazku zrobił jednak Akio Morita, twórca Sony, zasypując Amerykanów produktami, w których wykorzystano tranzystory. Lekcję z doświadczeń... 42
  • Trybunał budżetu 16 lut 2003 Trybunał Konstytucyjny chroni finanse państwa kosztem obywateli! 46
  • Nóż na giełdzie 16 lut 2003 Akcjonariusze amerykańskich koncernów nadzorują rady nadzorcze 48
  • Świnka roku 16 lut 2003 Najlepsze produkty świata 2002 roku według magazynu "Business Week" 52
  • Ruch postępowowsteczny 16 lut 2003 Państwa, które zabrały ludziom gospodarczą swobodę, pozbawiły ich zarazem szansy na dobrobyt 56
  • W czambuł! 16 lut 2003 Sztandarowe postaci antykomunistycznej opozycji wróciły do swoich czerwonych korzeni 57
  • Supersam 16 lut 2003 Koktajl bez wysiłku Tefal wprowadził na rynek mikser stojący Ice Crusher służący do przygotowania drinków, także tych z lodem. Urządzenie o pojemności 1,5 l jest wyposażone w specjalny nóż do kruszenia lodu i szufladę do... 58
  • Srebrne usta Zyty Gilowskiej 16 lut 2003 To słuchacze Radia Maryja najpewniej głosowali na Zytę Gilowską, posłankę Platformy Obywatelskiej, która wygrała dziesiąty plebiscyt radiowej Trójki i tygodnika "Wprost" na najzabawniejszą wypowiedź roku 2002. 59
  • Dzieci Sendlerowej 16 lut 2003 Oskar Schindler uratował 1100 Żydów, Irena Sendler - 2500 żydowskich dzieci. Ocaleni chcą zgłosić Polkę do Pokojowej Nagrody Nobla 60
  • Dollywood 16 lut 2003 Dolly Parton zbudowała sobie w Tennessee świątynię 64
  • Ślizg na Clintonie 16 lut 2003 Na imprezie pod patronatem radiowej Trójki można zjeżdżać po śniegu nawet na dziurze budżetowej 65
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Fasolowy zawrót głowy 16 lut 2003 Bracie! Zbliża siĘ przednówek. Wszystkie ziemniaki z piwnicy już zjedzone, mąka na wykończeniu, a do sklepu daleko, nawet groch już wyszedł, bo my, jak wiesz, lubimy grochówkę. 66
  • Mucha bojowa 16 lut 2003 Husajn przygotowuje się na tradycyjną wojnę, Bush na wojnę robotów i nowych technologii. Takich jak amerykańska mucha bojowa. 68
  • Druga płeć - Wiśniewski? Ja to kupuję! 16 lut 2003 Tym, którzy obejrzeli "Gwiazdora", lider Ich Troje przestał się jawić jako dziwoląg o czerwonych włosach i z piercingiem na twarzy 70
  • Taniec ze związanymi nogami 16 lut 2003 Jak w II RP przedsiębiorcy zmagali się z biurokracją, fiskalizmem i korupcją 72
  • Know-how 16 lut 2003 Tu mówi twoje serce! Wszczepione do klatki piersiowej (z podłączeniem do jednej z komór serca) urządzenie wielkości pudełka zapałek może monitorować pracę serca i bezzwłocznie przekazywać dane lekarzowi nawet... 75
  • "Titanic" Hellady 16 lut 2003 Robert Ballard odnalazł najstarszy wrak statku starożytnej Grecji 76
  • Iloraz długowieczności 16 lut 2003 Inteligentniejsi żyją zdrowiej i dłużej 78
  • Koszmar Parkinsona 16 lut 2003 Zaburzenia snu są często sygnałem schorzeń neurologicznych 79
  • Bez granic 16 lut 2003 Bunkier widmo Colin Powell, amerykański sekretarz stanu, zademonstrował Radzie Bezpieczeństwa ONZ taśmy z nagraniami, na których iraccy oficerowie rozmawiają o możliwości posiadania "zakazanej" amunicji i... 80
  • Bankrut Schröder 16 lut 2003 Kanclerz Niemiec zawarł samobójczy sojusz ze związkowcami Jak to pięknie, że teraz znowu można przejechać od Alp do Morza Północnego przez same zaprzyjaźnione kraje" - zauważył popularny polityk bawarskiej CSU Michael Glos. 82
  • As z rękawa SPD 16 lut 2003 Wolfgang Clement następcą Schrödera? 84
  • Kalifat wolnego świata 16 lut 2003 Nie zdążymy się nawet obejrzeć, a już będzie po wszystkim. Wtedy wreszcie wszyscy swobodnie odetchną, bo pozbędziemy się tego wariata Husajna. Jak tylko Amerykanie "posprzątają" w Bagdadzie, od razu zrobi się ruch w biznesie nad całą Zatoką Perską. Irak to przecież duży i... 86
  • Siła przyciągania 16 lut 2003 Rozmowa z BENJAMINEM R. BARBEREM, politologiem, byłym doradcą Billa Clintona 88
  • Tarcza wodza 16 lut 2003 Husajn nie zawaha się zagazować Irakijczyków 90
  • Rok to wyrok 16 lut 2003 Rosja spycha Ukrainę na szlak przetarty przez Łukaszenkę 91
  • Cytat dyplomatyczny - Potęga kłamstwa 16 lut 2003 Wierzyć w kłamstwo jest łatwiej niż mu zaprzeczyć 93
  • Menu 16 lut 2003 Polska W 80 lat dookoła świata Olgierd Budrewicz powtarza, że w życiu trzeba mieć pasje i chcieć je realizować. On sam ma je trzy: podróże, pisanie i Warszawę. Dwie pierwsze stały się jego sposobem na życie. Budrewicz kończy... 94
  • Bóg w Hollywood 16 lut 2003 W tym roku Oscary przyznane zostaną filmom klasycznym, nie przenoszącym widza w świat wirtualny. Kto w kolejce po statuetki? 98
  • Gra pośladków 16 lut 2003 George Clooney wypina siź na wizerunek słodkiego przystojniaka 102
  • Kino Tomasza Raczka 16 lut 2003 Recenzje filmów: Solaris i wszytsko albo nic 103
  • Klęska mistrzów 16 lut 2003 Nowe przedstawienia Hanuszkiewicza, Lupy i Bradeckiego są nudne i wtórne 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 16 lut 2003 Recenzje płyt 105
  • Bezustanna jasność 16 lut 2003 "Bezsenność" Christophera Nolana śmiało łączy tradycyjny czarny kryminał z kinem artystycznym i autorskim 106
  • Pomylka 16 lut 2003 Jak wszyscy byli zdobywcy telewizyjnego Wiktora biorę corocznie udział w wyborach kolejnych laureatów. W tym roku na wydrukowanej na kredowym papierze liście kandydatów znajdował się dwukrotnie Piotr Bałtroczyk: w rubryce osobowość telewizyjna jako Bartołczyk i w rubryce... 108
  • Życie jest (tele)nowelą 16 lut 2003 Życie polityczne w Polsce przypomina telenowelę. Nie ma obawy, że wyjeżdżając na jakiś czas z kraju, można stracić wątek. Po dwóch tygodniach sprawy (z drobnymi wyjątkami) znajdują się dokładnie w tym samym miejscu co przed... 108
  • Organ Ludu 16 lut 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 7 (20) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 10 lutego 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Gospodarska troska I sekretarza Partii i rządu Edwarda Millera Wizyta w hollywoodzkiej fabryce I sekretarz z... 109
  • Świńskie zabawki 16 lut 2003 Andrzej Lepper, który w wielkim stylu powrócił do łask telewizji, problemy świń zna dobrze, bo od lat walczy o dostęp do koryta 110