Hełm królowej

Hełm królowej

Zabytki kultury Majów znikną pod zwałami popiołów? Grób królowej Majów odkryli w starożytnym mieście Waka w gwatemalskiej puszczy tropikalnej archeolodzy David Freidel z Southern Methodist University i Hector Escobedo z Universidad de San Carlos w Gwatemali. W podziemnej komorze złożono 2400 przedmiotów, głównie biżuterię i narzędzia z jadeitu, muszli i obsydianu. Najbardziej sensacyjne znalezisko to płytki jadeitu, które niegdyś tworzyły hełm. Wojenne nakrycie głowy było symbolem władzy królewskiej. Nosili je wyłącznie mężczyźni, a więc hełm znaleziony w grobie w Waka sugeruje, że pochowana tam kobieta to jedna z niewielu królowych wojowniczek. W społeczeństwie Majów ranga kobiet była o wiele wyższa niż w innych kulturach świata starożytnego. Matki i żony królów odgrywały znaczną rolę w życiu dworu i podczas religijnych rytuałów, ale niewiele z nich zostało samodzielnymi władczyniami. W Waka znaleziono kamienną płytę z wyrytym portretem królowej (pochodzącym z tego okresu co grób, czyli z lat 650-750). Inskrypcja na płycie nazywa królową "najwyższym wodzem", ale archeolodzy nie mają jeszcze pewności, czy kobieta, o której mówi inskrypcja, została pochowana w grobowcu.
Wielki wąż
Tuż przy ciele leżało wykonane z kręgosłupa płaszczki ostrze, jakiego Majowie używali podczas wyjątkowo okrutnej ceremonii upuszczania krwi. Rytuał prawdopodobnie wyglądał tak jak ten z 709 r., wyrzeźbiony na kamiennej płycie z Yaxchilán w Meksyku. Przedstawiona tam królowa, zwana Damą Xok, klęczy na wprost męża i przeciąga sznur z umocowanymi na nim kolcami i cierniami przez... własny język. Krew spływa z ust i policzków do stojącego u stóp kobiety koszyka i wsiąka w zwitki papieru. Papier nasiąknięty krwią - jako ofiara dla bogów - był następnie palony, a unoszący się z niego dym służył do wywoływania halucynacji (w ten sposób władcy Majów naradzali się z przodkami, gdy podejmowali ważne państwowe decyzje).
Upuszczanie krwi było obowiązkiem królów i królowych. Kaleczono języki, uszy oraz męskie genitalia, gdyż Majowie uważali krew uzyskaną z tej części ciała za najpiękniejszą, życiodajną substancję we wszechświecie. Dlatego dzieci nazywano "kwiatami, które spływają po ostrzu z kręgosłupa płaszczki". Na płaskorzeźbie z Yaxchilán z krwi Damy Xok podnosi się wielki wąż, a z jego ust wyłania się postać starego człowieka.


Świątynia przeznaczenia
Cywilizacja Majów była podzielona na miasta. Toczyły one między sobą wojny, których głównym celem było branie jeńców: ci niskiego pochodzenia zostawali niewolnikami, a jeńcy ze szlachetnych rodów byli składani w ofierze podczas świąt, ceremonii religijnych oraz uroczystości towarzyszących intronizacji króla. Jeńcom najczęściej ścinano głowy podczas publicznej egzekucji, czasami jednak wydzierano im serca. Obnażeni i pomalowani na niebiesko byli przytrzymywani przez kapłanów, z których jeden za pomocą obsydianowego noża otwierał klatkę piersiową i wyrywał serce. W ofierze składano zarówno mężczyzn, jak też kobiety i dzieci.

Cmentarzysko władców
Większość miast Majów wzniesiono w gęstwinie lasów tropikalnych. Waka, które w latach 60. przypadkowo odkryli poszukiwacze ropy naftowej, leży w centrum parku narodowego Laguna del Tigre (największego rezerwatu Ameryki Środkowej). Miasto, znane dziś jako El Peru (Waka to nazwa używana przez Majów), leży 60 km na zachód od słynnego miasta Majów - Tikal. Powstało ono prawdopodobnie około 500 r. p.n.e., ale największy rozkwit przeżywało w latach 400-800 n.e. - liczyło wtedy około 10 tys. mieszkańców. Z tego okresu znamy imiona 22 królów Waka. W mieście odkryto 672 monumentalne budowle. Odsłonięto też pałac, który służył jako siedziba króla, centrum handlowe i polityczne, ale również cmentarzysko władców.
Miasta Majów odgrywały przede wszystkim rolę centrów religijnych, a ludzie mieszkali w wioskach rozproszonych w okolicy. Dlatego masowy upadek ośrodków miejskich Majów około 900 r. nie spowodował końca całej kultury. Badania Freidela i Escobeda być może pozwolą wyjaśnić, kiedy i dlaczego Waka zostało opuszczone. Na terenie wielkiego kompleksu świątyń w południowej części miasta znaleziono rozrzucone ceramiczne naczynia oraz ludzkie szczątki. Zbezczeszczenie zwłok może być znakiem, że mieszkańców napadnięto - uważa David Frei-del. Pozostałości Waka nadal są jednak zagrożone, gdyż otaczającą miasto tropikalną puszczę niszczą kłusownicy, nielegalnie ją wycinając i wypalając. Tylko w ubiegłym roku wzniecono 2 tys. pożarów, w których spłonęło ponad 40 tys. hektarów lasu. Jeśli utrzyma się tempo niszczenia puszczy, wkrótce nie będzie pum, tukanów ani jaguarów, a licząca ponad tysiąc lat kultura Majów zostanie pogrzebana pod grubą warstwą popiołów.

Upadek imperium
Majowie pojawili się w Ameryce Środkowej około 1200 r. p.n.e. i zajęli część Meksyku, Gwatemali, Belize, Hondurasu i Salwadoru. Ich starożytna kultura została podzielona przez archeologów na podokresy. W tzw. okresie przedklasycznym (300 r. p.n.e. - 250 r. n.e.) powstały na terenie Gwatemali wielkie piramidy z kamiennymi maskami, takimi, jakie znaleziono w Cival. W okresie wczesnoklasycznym (250 r. n.e. - 500 r. n.e.) wzniesiono Tikal, największe miasto Majów. Kultura przeżywała rozkwit w okresie późnoklasycznym (600 r. n.e - 900 r. n.e.). Z tego czasu pochodzi większość hieroglificznych tekstów, wspaniałych płaskorzeźb, malowanych naczyń i ceramicznych rzeźb. Wtedy miasta Majów: Tikal, Palenque, Yaxchilán i Copán, rządzone przez potężnych królów, toczyły z sobą zacięte wojny. Majowie stworzyli kalendarz słoneczny. Ich kultura, mimo wspaniałych osiągnięć, była kulturą epoki kamiennej. Wydaje się, że to właśnie wojny, niewydolność rolnictwa oraz inwazja ludów z terenów środkowego Meksyku doprowadziły do upadku miast Majów około 900 r. n.e.
Okładka tygodnika WPROST: 32/2004
Więcej możesz przeczytać w 32/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • qual0play@vp.pl IP
    <...licząca ponad tysiąc lat kultura Majów zostanie pogrzebana pod grubą warstwą popiołów.> Od siebie dodam że popiół ma własności konserwujące. Ci co te zabytki odkopią może zastaną je w stanie nie gorszym w jakim są teraz? Poza tym w czasach świetności Majów puszcza na ich terenach nie była rozległa jak teraz. Teraz po prostu powraca do stanu sprzed ok 1000 lat!

    Spis treści tygodnika Wprost nr 32/2004 (1132)

    • Wprost od czytelników 8 sie 2004 Pieniądze leżą na ulicy Codziennie ćwiczę zliczanie różnych sum, dojeżdżając do pracy i wracając do domu. "200 zł" - rzucam, gdy zatrzymuję się na światłach, a z gwizdem concorde'a wyprzedza mnie BMW. "2 x 250... 3
    • Na stronie - Polska kosa 8 sie 2004 Glukoza sukcesu działa również na tych, którzy z pasją walczą z sukcesem innych Jak dorośli ludzie, zwłaszcza po czterdziestce, mogą sprawdzić, czy żyją? Recepta jest stara i powszechnie znana: wystarczy po przebudzeniu dokonać samoobdukcji. Jeśli nic nas nie boli w trakcie... 3
    • Skaner 8 sie 2004 Politycy www sieci Dramatyczna sytuacja na rynku owoców miękkich, szlagiery partyjne, garść starych informacji i kilka nudnych fotek - tak wyglądają strony internetowe polskich partii politycznych. A nasi politycy na listy... 8
    • Dossier 8 sie 2004 WOJCIECH MANN dziennikarz "Jestem ponurym zgredem, ale staram się z tym kryć" PAP LUDWIK DORN szef Klubu Parlamentarnego PiS "Nagroda dla posła to jest ta słodycz, którą zlizuje klub wargami swojego... 9
    • Sawka 8 sie 2004 12
    • Kadry 8 sie 2004 13
    • Licznik 8 sie 2004 1 gruby i pomarańczowy kot nazywa się Garfield 2 tytuły doktora honoris causa ma Jim Davis - twórca Garfielda 4 nagrody Emmy otrzymał Jim Davis za Garfielda 18 miesięcy trwała praca nad filmem "Garfield" 25 kotów... 13
    • Playback 8 sie 2004 14
    • M&M 8 sie 2004  RAPORT Z OPUSZCZONEGO MIASTA Wszyscy przyjezdni przechodnie zdziwieni są bardziej coraz: - Skąd wzrósł w Warszawie raptownie inteligencji iloraz? Sprzątaczka z Sejmu odpowie: - Bo wyjechali posłowie. 14
    • Poczta 8 sie 2004 LU na bruk W związku z notką "LU na bruk" (Giełda, nr 30) chciałbym wyjaśnić, iż załoga fabryki ciastek LU w Jarosławiu liczy obecnie 380 pracowników. Większość z nich opuści firmę nie w październiku - jak napisano... 14
    • Nałęcz - Test Belki 8 sie 2004 Premierowi, który zapowiadał bezlitosną walkę z aferami, na razie nie udało się wyjaśnić żadnej z nich Rozpoczynając swoją misję rządową, premier Belka zapowiedział bezlitosną walkę z mnożącymi się aferami, także w... 15
    • Z życia koalicji 8 sie 2004 Lewica niepokoi się debiałorusinizacją TVP. Swoje niepokoje wyraziła na posiedzeniu sejmowej Komisji Kultury, na którą przybyli członkowie zarządu telewizji. Najbardziej dostało się nowemu szefowi pierwszego programu Maciejowi... 16
    • Z życia opozycji 8 sie 2004 "Musiałem to zrobić, skoro tak wpływowa rubryka mnie skrytykowała" - tak tłumaczył obcięcie swej idiotycznej grzywki Zbigniew Ziobro. Trzy dni po tym jak go wyśmialiśmy! To chwalebne, że korzysta z dobrych rad, ale jako że nam... 17
    • Fotoplastykon 8 sie 2004 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 18
    • Milczenie owiec i pasterzy 8 sie 2004 Skłonności księdza prałata Henryka J. nie były w Gdańsku tajemnicą Wspólne wyjazdy, luksusowe trunki, motocykl w prezencie, wypad do Rzymu, wspólne noclegi w szczecińskim hotelu Radisson - uczniowie z gimnazjum w Gdańsku nie mają wątpliwości, że Sławomir R. był w ten sposób... 20
    • Rokita show 8 sie 2004 W polityce najważniejsza jest dziś rozrywka Żeby święcić polityczne sukcesy, nie wystarczy dobrze wypadać w telewizji. Trzeba być showmanem. Partie bez liderów showmanów stają się żywymi skamielinami i spadają do drugiej ligi. Sukcesy święcą zaś politycy, którzy dostarczają... 26
    • Wizytówka kompromitacji 8 sie 2004 Budynek polskiej ambasady w Berlinie synonimem dawnej polnische Wirtschaft 62 metry kompromitacji - tyle wynosi długość fasady ambasady RP przy eksponowanej alei Unter den Linden w Ber-linie, 200 m od Bramy Brandenburskiej. Siedziba dyplomatów, która miała być przebudowana i... 30
    • Cholera w Sejmie 8 sie 2004 Trzeba zdemontować korbę do zatrutej akademickiej studni i odkazić chlorem rury Sto pięćdziesiąt lat temu w Londynie panowała cholera. Rada najciężej dotkniętej parafii św. Jakuba w Soho bez powodzenia próbowała opanować epidemię. W akcie rozpaczy rajcy postanowili posłuchać... 32
    • Giełda 8 sie 2004 Hossa Świat Piekło motywuje W krajach, w których wiara w piekło jest powszechna, panuje najmniejsza korupcja, a standard życia jest wyższy niż gdzie indziej - wynika z raportu oddziału banku centralnego USA w Saint Louis. Po zbadaniu... 34
    • Spółdzielcza pętla 8 sie 2004 Skończmy z wyzyskiem 12 milionów Polaków! 36
    • Deficyt wyobraźni 8 sie 2004 Żerowanie na biedzie pomaga w zdobyciu władzy, ale nie pozwala na jej utrzymanie Niektórzy politycy mogą żyć z pieniędzy podatników - tak im się przynajmniej wydaje - bo je rozdają. Jak trafnie ujął to Milton Friedman, laureat Nagrody Nobla z ekonomii: "Nasi ustawodawcy... 40
    • Cash and Kerry 8 sie 2004 Zwycięstwo kandydata demokratów na prezydenta USA będzie można oblać keczupem Jedzenie w puszkach było w historii kuchni tym, czym w polityce zburzenie Bastylii" - zauważył Amerykanin Henry John Heinz, założyciel spożywczego potentata Heinz. Największa bodaj rewolucja... 42
    • Narkotyk MFW 8 sie 2004 Międzynarodowy Fundusz Walutowy zabija wolny rynek Już od 60 lat Międzynarodowy Fundusz Walutowy wyrzuca w błoto miliardy dolarów pochodzące między innymi ze składek polskich podatników. Pożycza pieniądze państwom przeżywającym kryzys gospodarczy, a następnie najczęściej... 46
    • Załatwione odmownie - WMD - broń masowego ogłupiania 8 sie 2004 Wmówiono nam, że żyjemy w okrutnym państwie, w którym brakuje minimalnej opieki socjalnej Sprowokowany przez zachodnioeuropejskiego postępowca stwierdzeniem, że jednak nie znaleziono w Iraku wea-pons of mass destruction - WMD, czyli broni masowego rażenia, odpowiedziałem, że... 48
    • Supersam 8 sie 2004 Multimedialna szminka Brelok multimedialny Key019 Philipsa jest jednocześnie kamerą, aparatem cyfrowym, nośnikiem danych oraz odtwarzaczem plików muzycznych MP3. Pamięć o pojemności 128 MB pozwala na 24 minuty nagrania wideo, a... 50
    • Eliksir życia 8 sie 2004 Wybitne osiągnięcia wywołują pozytywny stres, a ten wydłuża życie Marlon Brando, podwójny laureat Oscara, dożył osiemdziesiątki, choć, zdaniem lekarzy, prowadził tak wyniszczający tryb życia, że nie powinien dożyć sześćdziesiątki. Wyróżniony Oscarem piosenkarz i aktor Frank... 52
    • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Z podróży dalekich i bliskich 8 sie 2004 Piotrusiu! Siedzę sobie oto we własnej kuchni i pieszczę wzrokiem wyjęte przed chwilą z bagaży słoiki ajvaru i sardeli konserwowanych w morskiej soli, torebeczki z inkaustem kałamarnic, butelki z rakiją i travaricą, słoiczki miodu rozmarynowego, szałwiowego i kasztanowego,... 59
    • Pensjonat dyskrecja 8 sie 2004 Szwajcaria stała się największą ekskluzywną dzielnicą Europy To jedyny kraj świata, gdzie możesz wejść do sklepu i nie powitają cię łowcy autografów, a dyskretna obsługa będzie udawać, że nie wie, kim jesteś - wychwala zalety życia w Szwajcarii Phil Collins, były lider... 60
    • Przerwać tę rzeź! 8 sie 2004 Przywódcy Polski podziemnej byli przeciwni wybuchowi powstania warszawskiego To miało być zupełnie inne powstanie. Niemcy mieli uciekać - zakładano - a my mieliśmy ich rozbrajać. Tak jak w roku 1918. Bo to, że Niemcy będą kiedyś uciekać, dla nikogo od początku tej... 62
    • Know-how 8 sie 2004 Głuszenie wielorybów Nie ma już wątpliwości, że sonary używane przez wojsko do identyfikacji łodzi podwodnych powodują masową śmierć wielorybów - alarmują naukowcy z International Whaling Commission. Wysyłane przez te... 65
    • Farmakologia zwycięstwa 8 sie 2004 Walka z dopingiem w sporcie to hipokryzja! Gdy test kontroli antydopingowej wypada negatywnie, to znaczy, że przygotowanie farmakologiczne sportowca zostało przeprowadzone poprawnie. Jeśli wynik testu jest pozytywny, to oznacza, że trener był idiotą - mówi prof. Siergiej... 66
    • Twarz do wymiany 8 sie 2004 Wkrótce pierwsza operacja, która całkowicie odmieni wizerunek człowieka Chirurdzy w USA, Austrii i Chinach u dwudziestu osób wykonali przeszczep ręki, a czterem przyszyli obie dłonie. Na całym świecie przeprowadzono już osiem udanych transplantacji kości udowej i kolana,... 70
    • Hełm królowej 8 sie 2004 Zabytki kultury Majów znikną pod zwałami popiołów? Grób królowej Majów odkryli w starożytnym mieście Waka w gwatemalskiej puszczy tropikalnej archeolodzy David Freidel z Southern Methodist University i Hector Escobedo z Universidad de San Carlos w Gwatemali. W podziemnej... 72
    • Bez granic 8 sie 2004 Potop azjatycki Południowo-wschodnia Azja pod wodą. W powodziach w Indiach, Bangladeszu i Chinach zginęło już prawie półtora tysiąca osób. Kilkaset milionów jest odciętych od świata. Najgorsza sytuacja panuje w... 74
    • Clintonomika 8 sie 2004 8 procent amerykańskich wyborców zadecyduje o przyszłości świata Niespełna godzinę po zakończeniu konwencji wyborczej demokratów w Bostonie pojawiły się wyniki sondaży przedwyborczych: republikanie stracili 3 punkty procentowe. John Kerry prowadzi z Bushem 48 proc. do 43... 76
    • Ukraińska Republika Rosji 8 sie 2004 Aleksander Kwaśniewski zbudował sobie piedestał z nagrobka własnej polityki zagranicznej Czy pan jest prezydentem Polski czy Ukrainy? - zapytał Lecha Wałęsę William Perry, sekretarz obrony w gabinecie Busha ojca po tym, jak większość czasu przeznaczonego na rozmowę prezydent... 80
    • Rząd plażowy 8 sie 2004 Dni premiera Berlusconiego są policzone Po lipcowym przesileniu Berlusconi z roli męża opatrznościowego został zdegradowany do roli zakładnika partyjnych gierek, jakimi Włochy stały w całym okresie powojennym. To prawda, że jego gabinet przetrwał dłużej niż jakikolwiek inny... 84
    • Al-Świat 8 sie 2004 Al-Kaida lepiej rozumie McŚwiat niż McŚwiat Al-Kaidę Zamachowcy z 11 września od lat żyli na Zachodzie i sprawiali wrażenie świetnie zaadaptowanych. Dla wielu z nas było to szokiem. Kierownictwo Al-Kaidy nadal korzysta z pomocy takich ludzi - i to nie tylko przy prowadzeniu... 86
    • Menu 8 sie 2004 Europa Malarstwo do 19 września, "Wassily Kandinsky. Dźwięk koloru 1900-1921", Wuppertal (Niemcy). Bogata ekspozycja prac jednego z największych twórców XX wieku, która rzuca światło na jego fascynującą... 88
    • Pissing w operze 8 sie 2004 Sikanie na scenie przedłuża życie sztuce operowej Goły biust, z jakim po scenie naszej Opery Narodowej biega perwersyjna Salome, wzburzył część publiczności. A przecież jest on całkiem na miejscu - odpowiada sytuacji i charakterowi zboczonej księżniczki, która marzy, by się... 90
    • Lekarstwo na splin 8 sie 2004 Robert Smith i The Cure stworzyli jedno z najłatwiej rozpoznawalnych brzmień w dziejach rocka Przeciętny punkowy zespół, którego głównym towarem na sprzedaż jest smętna melancholia". Tak ćwierć wieku temu ocenił grupę The Cure i ich album "Boys Don't Cry" krytyk "New York... 94
    • Sława i chała 8 sie 2004 Płyta Paprykowy przekładaniec Odrobina funkowego nastroju, szczypta hardrockowego brzmienia, garść punkowej energii, a wszystko przyprawione urokliwą spontanicznością. Dwupłytowy album "Live in Hyde Park" Red Hot Chilli Peppers... 96
    • Ueorgan Ludu 8 sie 2004 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A  MŁODYMI 97
    • Skibą w mur - Precz z felietonami! 8 sie 2004 Kontakt z tekstami Skiby grozi serią bolesnych zastrzyków Nie czytajcie tego felietonu. To stracony czas, który można spożytkować o wiele ciekawiej. Autor zwykle nie ma nic do powiedzenia, jedynie efekciarsko żongluje słowami, bezskutecznie usiłując wydobyć z siebie głębsze... 98

    ZKDP - Nakład kontrolowany