Sto kwiatów i chwast

Sto kwiatów i chwast

Dodano:   /  Zmieniono: 
Socjalizm, własność państwowa, planowanie, kontrola nad gospodarką - to droga do nędzy
 

Jan Winiecki

Parada głupców, o jakiej pisałem niedawno z okazji kolejnej szopki z "oddłużaniem biednych krajów" (czytaj: zasilaniem zagranicznych rachunków bankowych kleptokratów rządzących tymi krajami), pokazywała, jak niewiele zachodnie elity są zdolne nauczyć się, wyciągając wnioski z niepowodzeń. Ale sytuacja jest - jak to często bywa - znacznie gorsza! Postępowe elity naszego zachodniego świata nie są bowiem w stanie wiele się nauczyć dzięki oczywistym sukcesom.
Afryka, na której skoncentrowali się nasi głupcy, jest dzisiaj najbiedniejszym kontynentem. Tyle że nie zawsze tak było.
Po II wojnie światowej niewątpliwie najbiedniejszym kontynentem była Azja. Podniesienie poziomu życia choćby powyżej progu zdolności przetrwania wydawało się zadaniem nie do zrealizowania. Jeden z "unoblowionych" później cymbałów, szwedzki ekonomista Gunnar Myrdal, w swojej książce "Asian Drama" widział (podobnie jak wielu innych) tylko jedno wyjście: socjalizm. Podobnie uważali komunistyczni satrapowie rządzący Chinami z Mao Tse-tungiem na czele. Popierani, rzecz jasna, przez rozmaitych "postępowców" na Zachodzie.
I rzeczywiście, socjalizm - demokratyczny w indyjskim i totalitarny w chińskim wydaniu - stał się losem mas ludzkich w obu tych krajach. Tyle że, jak śpiewał w 1981 r. Stanisław Klawe, "budowaliśmy socjalizm - i na nic więcej nie starczyło już czasu". Chińczycy i Hindusi też nie mogli liczyć na nic więcej przez następnych 30-40 lat, nawet na więcej ryżu i chleba (o frykasach już nie wspominając).

Od paranoi do produkcji
Likwidacja wrogów klasowych, czystki wewnątrz reżimu, ataki paranoi kulturowej ("wielka rewolucja kulturalna") - wszystko to było przerabiane w Chinach z okrutną zajadłością. Przerabiana była również gospodarka planowa. W dramatycznie biednym kraju nie trzeba było długo czekać na ujawnienie się negatywnych jej skutków. Szukając wyjścia, kierownictwo partyjne rzuciło hasło: "Niech kwitnie sto kwiatów! Niech rozkwita sto szkół myślenia!". I niedobitki ludzi myślących dały się na to nabrać, śpiesząc z radami, jak można by naprawić czy nawet ucywilizować chiński socjalizm. Ale rady były bardzo nie w smak Mao Tse-tungowi i jego kolegom. Dlatego bardziej nieprawomyślne kwiatki zostały powyrywane. Pozostali już tylko "intelektualiści partyjni", potakujący wielkiemu przywódcy. Dlatego nikt nie próbował już przestrzegać przywódców przed konsekwencjami ich genialnych pomysłów. Pomysł przewodniczącego Mao, by chłopi w komunach, zamiast (leniwie) produkować ryż, (ochoczo) produkowali stal w domowych paleniskach, był największą katastrofą w historii ludzkości. W następstwie "wielkiego skoku" ponad 30 mln ludzi zmarło z głodu, dwa miliony szczęśliwców uciekło do Hongkongu, a reszta wróciła do poziomu życia na granicy biologicznego przetrwania. W 1978 r., w przededniu reform systemu gospodarczego w Chinach, PKB na mieszkańca w Hongkongu, liberalnej enklawie brytyjskiej, był 25 razy wyższy niż w Chinach (a przed II wojną światową był tak samo niski).
Chińskie reformy Deng Xiaopinga, przybliżające stopniowo ten kraj do skorumpowanego i biurokratycznego, ale jednak kapitalizmu, wyzwoliły - po latach ekonomicznej wegetacji i politycznego szaleństwa - takie pokłady pracowitości, pomysłowości i przedsiębiorczości, że Chiny od tego czasu idą do przodu jak burza. Ludzie, jak to podkreślał noblista John Hicks, mają podejście ekonomiczne. To znaczy, że jeśli trafi się okazja, by poprawić własnym działaniem warunki bytowania - podejmą próbę. Chiny nie są żadnym eldorado. Są despotyczną dyktaturą, skorumpowaną i źle zarządzaną. Ale ludzie dostali w sektorze niepaństwowym szansę i uchwycili się jej zębami i pazurami. Żyją wyraźnie lepiej niż za Mao i to ich (na razie!) satysfakcjonuje.

Marsz kulawego żółwia
Chociaż to o Chinach rozpisywano się w lewicowej prasie świata zachodniego, to jednak Indie - przy całym swoim biurokratyczno-socjalistycznym garbie - wykazywały wyższy poziom życia. I to aż do 1991 r. Wywodzące się z warstw wyższych (w szczególności bramińskiej) hinduskie elity narzuciły krajowi system planowania bardzo zbliżony do gospodarki sowieckiej, ale z dużym, choć celowo redukowanym, udziałem sektora prywatnego.
I to właśnie te tak nie lubiane relikty potępianego kapitalizmu pozwalały gospodarce Indii uniknąć skrajnych aberracji, łagodząc nieco dramatyczną niewydolność systemu. Owszem, doszło do ostracyzmu tych nielicznych, którzy twierdzili, że rynek lepiej rozwiązuje problemy ekonomiczne. Ale ostracyzm to nie fizyczna likwidacja jak w Chinach. Owszem, rosnący sektor państwowy był niewydolny i, pochłaniając coraz większą część krajowych inwestycji, dawał coraz mniejszą część produkcji. Owszem, system planowania powodował, że na przykład na decyzje w sprawie zakupu za granicą części zamiennych czekało się pięć, siedem miesięcy. Ale w porównaniu z Chinami to nie były paroksyzmy, lecz - powiedzmy - marsz kulawego żółwia. Pozwalało to uniknąć tragedii na miarę "wielkiego skoku", ale nie było również powodów do chwały. Indie startowały po II wojnie światowej z tego samego, bardzo niskiego poziomu PKB per capita co na przykład Tajwan, ale już w latach 70. ten ostatni, idący od końca lat 50. drogą kapitalistyczną, miał wskaźnik PKB na mieszkańca dziesięć razy wyższy!
Rolnictwa nie skolektywizowano, ale interwencja państwa nie dała właściwie nic. Do połowy lat 60., czyli tzw. zielonej rewolucji (wywołanej postępem biologiczno-technicznym, transplantowanym z Zachodu), wydajność z hektara się nie zmieniła przez 4 tys. lat! Wprowadzenie gospodarki scentralizowanej nie zmieniło liczby osób żyjących poniżej granicy ubóstwa - utrzymywała się ona w mieście i na wsi przez kilkadziesiąt lat na tym samym poziomie około 40 proc.
I znowu, w Indiach trzeba było odrobiny kapitalizmu, dania ludziom szansy, aby zaczęło się dziać lepiej. W latach 1982-1990 ówczesny premier Rajiv Gandhi zaczął trochę liberalizować gospodarkę, co zaowocowało przyspieszeniem tempa wzrostu PKB do 5,2 proc. rocznie (o połowę więcej niż poprzednio). Potem pomógł kryzys bilansu płatniczego w 1991 r.: obniżono wówczas znacznie taryfy celne, sprywatyzowano trochę państwowych "kulawych kaczątek", zmniejszono zakres biurokratycznej kontroli nad sektorem prywatnym. I wzrost przyspieszył jeszcze trochę.

Nieoczekiwana zamiana miejsc
Azja to w naszej pamięci przede wszystkim kraj "azjatyckich tygrysów", czwórki krajów prowadzących od dawna prorynkową i otwartą na świat politykę gospodarczą. I dlatego rozwijających się w fantastycznym tempie. Do tej czwórki doszlusowały Chiny, a następnie trochę wolniej rosnące Indie (po wzmiankowanym kryzysie i liberalizacji - w tempie prawie 6 proc. rocznie). Nastąpiła nieoczekiwana w roku, powiedzmy, 1950 zamiana miejsc. Wtedy na przykład w Afryce lokowano 7 proc. światowych zagranicznych inwestycji bezpośrednich, podczas gdy Azja miała ich śladowe ilości. Dzisiaj tych inwestycji w Afryce jest mniej niż 2 proc., natomiast Azja przyciąga ich prawie 30 proc.
Tyle że zapatrzone w swoje lewicowe utopie elity nie chcą przyjąć do wiadomości tego, że socjalizm, własność państwowa, planowanie, kontrola nad gospodarką - to droga do nędzy, a kapitalistyczny rynek - wprost przeciwnie. I co i raz powtarzają, jak inny "unoblowiony", Joseph Stiglitz, że "źle zorganizowany rynek niszczy gospodarkę i równowagę społeczną. Psuje demokrację i wpędza ludzi w biedę" (cytat z wywiadu w "Polityce").
Rynek nie jest ideałem, funkcjonuje w realnym, a nie wymyślonym świecie. Ale gdy nie ma się ideologicznych klapek na oczach, to trzeba natychmiast dodać, że nawet "źle zorganizowany rynek" i tak działa nieskończenie lepiej niż wszystkie bzdurne utopie ekonomiczne, wymyślane przez rozmaitych nawiedzonych naprawiaczy świata. I antykapitalistyczne elity swoim ukochanym biednym, o których tak się rzekomo troszczą, mają do zaoferowania tylko nędzę.
Więcej możesz przeczytać w 32/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 32/2005 (1184)

  • Sposób 14 sie 2005 Korupcję leczy się prywatyzacją, wolnym rynkiem i uczciwą konkurencją 3
  • Wprost od Czytelników 14 sie 2005 Województwo londyńskie Ciekawy jest artykuł Jacka Pałasińskiego o polskim Londynie ("Województwo londyńskie", nr 30), ale zbyt drastyczny w swoich osądach. To prawda, że między starą emigracją a armią... 3
  • Skaner 14 sie 2005 Die Toten Hosen - słynny niemiecki zespół punkrockowy - był największą gwiazdą XI Przystanku Woodstock 6
  • Dossier 14 sie 2005 HANNA GRONKIEWICZ-WALTZ była prezes NBP, szefowa warszawskiej PO "Żal mi, że Zyty Gilowskiej nie ma już w Platformie Obywatelskiej, bo myśmy były `Zyta i Hania od sprzątania`" Program III Polskiego Radia ANDRZEJ LEPPER szef... 7
  • Sawka czatuje 14 sie 2005 8
  • Jurata na Białorusi 14 sie 2005 Arytmetyka podpowiada, że na Marię Szyszkowską będzie głosować ponad połowa Polaków 12
  • Playback 14 sie 2005 Michał Listkiewicz, prezes PZPN 13
  • "Wprost" dla młodych dziennikarzy 14 sie 2005 Ósma edycja konkursu dla młodych dziennikarzy, organizowanego przez Ambasadę USA w Polsce i tygodnik "Wprost", rozstrzygnięta. W zmaganiach wzięło udział 112 osób 13
  • Z życia koalicji 14 sie 2005 Sztabowcami apolitycznego Pana Doktora Cimoszewicza są szef rady nadzorczej publicznego radia w Olsztynie Henryk Łańko oraz Zbigniew Krzywicki, członek rady regionalnego radia w Białymstoku 14
  • Z życia opozycji 14 sie 2005 Jeśli do waszych drzwi zapuka smętnie wyglądający koleś w kiepskim garniturze, to oczywiście może to być izba skarbowa, ale możecie też trafić znacznie gorzej 15
  • Klęska grunwaldzka 14 sie 2005 Piotr Semka trafił kulą w płot, porównując niedowiarków z SLD do Krzyżaków 16
  • Fotoplastykon 14 sie 2005 17
  • Glejt od Pierwszego 14 sie 2005 Prezydent RP jest szantażowany przez Rosjan - twierdzi Roman Giertych, wiceszef sejmowej komisji śledczej 18
  • Włodzimierz Nieświadomy 14 sie 2005 Gdyby akcję "Czyste ręce" przeprowadzano dziś, Cimoszewicz byłby jej negatywnym bohaterem 22
  • Dyplomacja pałacowa 14 sie 2005 To Aleksander Kwaśniewski skłócił PiS z PO w kwestii obsady stanowiska ambasadora w Waszyngtonie 24
  • Sztukmistrze prawa 14 sie 2005 Zawodowcy od prawa wsparli specjalistów od reklamy i socjotechniki w rozgrywaniu społeczeństwa przez lewicę 27
  • Moskiewskie biesy 14 sie 2005 Polska będzie jednym z ostatnich krajów zjednoczonej Europy, z którym Rosja będzie żyła bez uprzedzeń i zadrażnień 30
  • Buty Blaira 14 sie 2005 Nie ma mody na liberalizm, jest odcinanie się od liberalizmu 32
  • Egalitaryzm dla idiotów 14 sie 2005 Nie było, nie ma i nie będzie bezpłatnych studiów 34
  • Pielgrzymkiada 14 sie 2005 Już w tym roku do Łagiewnik przybędzie więcej pielgrzymów niż na Jasną Górę 36
  • Giełda 14 sie 2005 Dania jest najatrakcyjniejszym krajem dla cudzoziemców kupujących samochody - wynika z raportu Komisji Europejskiej 40
  • Ośmiornica na brukselskim wikcie 14 sie 2005 Mafioso to przeżytek, we Włoszech bryluje progettista - wyłudzacz unijnych funduszy 42
  • Rozwój przez zatrudnienie - polemika 14 sie 2005 Miażdżącej krytyce poddał redaktor Michał Zieliński program gospodarczy Prawa i Sprawiedliwości "Finanse publiczne - rozwój przez zatrudnienie" ("Wprost", nr 30). Nie bardzo wiem tylko, czy program, czy PiS.... 46
  • Program niewidka 14 sie 2005 PiS obniży i podatki, i deficyt, a 25 mld zł wyczaruje 46
  • Historia bańki 14 sie 2005 Prezesa Enronu niewiele różni od kontrolera finansów osiemnastowiecznej Francji 49
  • Sto kwiatów i chwast 14 sie 2005 Socjalizm, własność państwowa, planowanie, kontrola nad gospodarką - to droga do nędzy 50
  • Noga nogę myje 14 sie 2005 22 miliony złotych kasuje co roku polska mafia futbolowa 52
  • Cały ten pasztet 14 sie 2005 Rozmowa ze ZBIGNIEWEM BOŃKIEM, byłym piłkarzem i trenerem reprezentacji Polski, byłym wiceprezesem PZPN 60
  • Rajskie piekło 14 sie 2005 10 miejsc, które musisz zobaczyć. Budrewicz odkrywa Pantanal 62
  • Stany Zjednoczone Europy 14 sie 2005 Nie było bardziej nacjonalistycznego kontynentu niż Europa i nie było bardziej humanistycznego kontynentu niż Europa 65
  • Miłość po francusku 14 sie 2005 Nikt nie wie, za jakie zasługi dla Polski wystawiono de Gaulle`owi pomnik w Warszawie 66
  • Know-how 14 sie 2005 Mózgi ludzi starzeją się zupełnie inaczej niż mózgi szympansów, naszych najbliższych ewolucyjnych krewnych - ogłosili amerykańscy uczeni 68
  • Azja klonuje 14 sie 2005 Sklonowanie psa jest trudniejsze niż sklonowanie człowieka 72
  • Fizyka żywych trupów 14 sie 2005 Komputery mogą działać w kilku wszechświatach?! 76
  • Metropolia szkła 14 sie 2005 W Egipcie i Mezopotamii już w IV tysiącleciu p.n.e. były wytwarzane paciorki z fajansu 78
  • Bez granic 14 sie 2005 Zatopiona Bułgaria Kilka tygodni temu pod wodą znalazła się Rumunia, teraz ulewy nękają Bułgarię. Deszcze podzieliły kraj, przerywając łączność między wschodnią a zachodnią częścią Bułgarii. Zalane są kilkukilometrowe odcinki... 80
  • Saudyjska bomba zegarowa 14 sie 2005 Spokój panujący w Arabii Saudyjskiej może mylić. Natychmiast po śmierci Fahda w Rijadzie ogłoszono stan wyjątkowy 82
  • Gnicie pomarańczy 14 sie 2005 Pół roku po "pomarańczowej rewolucji" Ukraina weszła w ostry zakręt 86
  • Straszenie króla Donbasu 14 sie 2005 Czy atak na Achmetowa jest efektem konkurowania Juszczenki i Tymoszenko o względy donieckiego oligarchy? 89
  • Pokój dwudziestodniowy 14 sie 2005 Południowy Sudan nie rozwijał się od czasu, gdy Bóg stworzył Adama i Ewę 90
  • Menu 14 sie 2005 Tańczące gigantyczne żurawie stoczniowe i feeria świateł to tylko niektóre z elementów widowiska Jeana-Michela Jarre`a, które będzie ozdobą obchodów 25-lecia "Solidarności" w Gdańsku 92
  • Recenzje 14 sie 2005 94
  • Smak Hollyburgera 14 sie 2005 **Po co wymyślać nową historię? Wystarczy nakręcić ciąg dalszy - tak jak się to robi w Ameryce. Dziwne jest tylko to, że znienawidzone wzorce komercyjne z USA triumfują nie gdzie indziej jak nad Sekwaną. Powodzenie błahego, ale... 94
  • Pocztówka z Illinois 14 sie 2005 *****W historii tzw. concept album rok 2003 okazał się przełomowy. Tego roku bowiem ukazała się płyta "Greetings From Michigan: The Great Lake State" Sufjana Stevensa, poświęcona jego rodzinnemu stanowi - Michigan. Jej... 94
  • Wspaniała i nieznośna 14 sie 2005 ****  Gdyby użyć kryteriów Witkacego, najnowszy album Bjork trzeba by uznać za prawdziwe dzieło sztuki. Bo rzadko która płyta jest w stanie wywołać tyle metafizycznego niepokoju i drżenia. Liryczna, ale nie sentymentalna,... 94
  • Nie tylko dla kobiet 14 sie 2005 ***Czeska Judyta ma na imię Laura, a Oliver to praski odpowiednik Adama. Michal Viewegh, autor "Powieści dla kobiet", nie jest jednak czeską Grocholą. Ulubieniec brukowców, skandalista, oskarżany przez literackie autorytety o... 94
  • Strach ma skośne oczy 14 sie 2005 ***  Amerykańscy bohaterowie filmu "Między słowami" umierali w Japonii z nudów. Ich rodacy w filmie "The Grudge - klątwa" umierają ze strachu. Ale sami są sobie winni - przekroczyli próg domu, w którym grasują... 94
  • Dinozaur kina 14 sie 2005 Z filmów Spielberga zniknął humor i łobuzerskie mrużenie oka do widowni. Zastąpiły je moralizatorstwo i ckliwość 96
  • Fotografie znalezione w ruinach 14 sie 2005 Często pod ostrzałem Jerzy Tomaszewski wystawiał tylko ręce z aparatem i "na ślepo" fotografował walki w powstaniu warszawskim 100
  • Ueorgan Ludu 14 sie 2005 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 32 (147) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 8 sierpnia 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza 104
  • Dostęp do Hitlera 14 sie 2005 "Gazeta Wyborcza" robi Hitlerowi reklamę lepszą niż Michał Wiśniewski partii Leppera 106