Metropolia szkła

Metropolia szkła

Dodano:   /  Zmieniono: 
W Egipcie i Mezopotamii już w IV tysiącleciu p.n.e. były wytwarzane paciorki z fajansu


Przedmioty ze szkła były znane na Bliskim Wschodzie już 3,5 tys. lat temu, tyle że do niedawna technologia produkcji szkła w epoce brązu pozostawała dla archeologów tajemnicą. Uczonym dopiero teraz udało się odtworzyć wszystkie etapy produkcji tego cennego materiału dzięki odkryciu pierwszej znanej nauce huty szkła z epoki brązu w Pi-Ramzes w Egipcie. Thilo Rehren z University College w Londynie i Edgar Pusch z Pelizaeus Museum w niemieckim Hildesheim znaleźli ponad tysiąc tygli wykonanych z gruboziarnistej gliny, wypełnionych pyłem kwarcowym, oblepionych surową, zastygłą masą szklaną. Okazało się, że szkło produkowano w Egipcie kilkaset lat wcześniej, niż uważano do tej pory. Fabryka w Pi-Ramzes zaczęła działać około 1250 r. p.n.e., sto lat po śmierci faraona Tutanchamona.
Nie wiadomo, kto i kiedy wynalazł szkło. Rzymski historyk i przyrodnik Pliniusz Starszy twierdził w I wieku n.e., że odkrycia dokonali feniccy kupcy. Być może ktoś zaobserwował, jak tworzą się fulguryty - pręty kwarcowe powstałe podczas uderzenia pioruna w kwarcowy grunt, lub jak topi się piasek podczas pożaru. Na Bliskim Wschodzie w III tysiącleciu p.n.e. wykonywano już glazury ceramiczne z pokruszonego kwarcu ogrzanego do wysokiej temperatury (pierwszy podręcznik szklarstwa napisano na asyryjskich tabliczkach 650 lat p.n.e.). Już w IV tysiącleciu p.n.e. pojawiły się w Egipcie i Mezopotamii paciorki z fajansu, szklistej substancji, w której skład wchodzą pokruszony kwarc lub piasek kwarcowy, natron (soda naturalna) i sól.

Na wagę złota
Szklane przedmioty z epoki brązu można znaleźć w całym basenie Morza Śródziemnego, ale jedynie nieliczni mieszkańcy ówczesnego świata posiedli sekret wytwarzania masy szklanej. Do tej pory badacze sądzili, że głównym, jeśli nie jedynym producentem szkła w basenie Morza Śródziemnego była Mezopotamia. Odkrycie w Pi-Ramzes pozwoliło uznać pierwszeństwo Egiptu w tej dziedzinie. Przypuszcza się zresztą, że technologia wytopu masy szklanej była znana w dolinie Nilu, jeszcze zanim zaczęła pracować huta szkła w Pi-Ramzes. Świadczy o tym ładunek statku, który zatonął w XIV wieku p.n.e. u wybrzeży Anatolii. Kształt i wielkość sztab szkła znalezionych we wraku pasuje do tygli z Pi-Ramzes, ale statek zatonął 50 lat wcześniej, niż warsztaty w królewskim mieście rozpoczęły działalność. Być może najstarsze warsztaty szklarzy w Egipcie czekają na odkrycie.
W II tysiącleciu p.n.e. szkło było przede wszystkim artykułem luksusowym, z którego wyrabiano biżuterię i buteleczki stosowane prawdopodobnie do przechowywania perfum
i kosztownych olejków. Szkło barwione na ciemnoniebiesko i zdobione żółtymi i białymi smugami miało imitować bezcenny lapis lazuli. Szkło było przedmiotem handlu i cennym podarkiem wysyłanym na dwory królewskie.
W korespondencji z XIV wieku p.n.e., która zachowała się na glinianych tabliczkach w Tell Amarna w Egipcie, faraon Achenaton domaga się przysłania mu szkła na równi ze szlachetnymi gatunkami drewna, szeklami srebra i złota, ozdobnymi rydwanami i rumakami pełnej krwi.

Tygle po piwie
Egipcjanie używali do produkcji szkła brył kwarcu, które kruszyli na pył. Pył mieszano z popiołem uzyskiwanym ze spalania halofitów, roślin występujących tam, gdzie gleba i wody gruntowe są bardzo zasolone. Popioły zawierały sodę, ważny składnik w produkcji szkła, który razem z substancjami alkalicznymi obniża temperaturę topnienia kwarcu z 2000 C do 1000 C. Na tym etapie jako tygle do podgrzewania pyłu kwarcowego i popiołu służyły stare dzbany po piwie. Podgrzane składniki łączyły się w surową, szklaną masę. Po jej ostygnięciu rozbijano dzbany, a bryły ponownie kruszono, by się pozbyć pęcherzyków powietrza powstałych w masie szklanej. Następnie pył płukano wodą, by usunąć resztki soli, wsypywano do ceramicznych tygli i dodawano do niego barwniki.
Ponieważ Egipcjanie nie opracowali techniki produkcji szkła przezroczystego, popularne było szkło wielokolorowe. W Pi-Ramzes produkowano masę zielonkawą (zanieczyszczoną związkami żelaza), czerwoną (z dodatkiem miedzi), ciemnobłękitną (z domieszką kobaltu) oraz w kolorze purpury. Sztaby szklane z wraku odnalezionego u wybrzeży Anatolii miały barwę głębokiego, kobaltowego błękitu, turkusu (dodano do nich tlenków miedzi) oraz rzadko spotykany odcień lawendy. Szklany pył razem z barwnikami ponownie podgrzewano, tym razem do temperatury nieco poniżej 1000 C. Proces wymagał precyzji i umiejętności - kilkadziesiąt stopni za wiele i tygle topiły się razem z cenną zawartością. Po ostudzeniu szklaną masę przechowywano w tym samym tyglu, w którym powstała, dzięki czemu cenny materiał mógł być bezpiecznie przewożony na duże odległości.

O obrotach szkła
Rozwój techniki szklarskiej przyspieszył gwałtownie, kiedy w I wieku n.e. Syryjczycy wynaleźli technikę produkcji szkła wydmuchiwanego, którą udoskonalili Rzymianie, a po nich średniowieczna i nowożytna Europa. W okresie rewolucji przemysłowej produkcja szkła osiągnęła apogeum - zaczęto produkować na masową skalę naczynia laboratoryjne i instrumenty naukowe: mikroskopy, teleskopy, barometry. Niewiele jest materiałów, które miały tak wielkie znaczenie dla rozwoju nauki. Bez szkła Faraday nie mógłby wykorzystać elektryczności, Newton nie rozszczepiłby światła, a Kopernik nie ogłosiłby dzieła "O obrotach sfer niebieskich".
Więcej możesz przeczytać w 32/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 32/2005 (1184)

  • Sposób 14 sie 2005 Korupcję leczy się prywatyzacją, wolnym rynkiem i uczciwą konkurencją 3
  • Wprost od Czytelników 14 sie 2005 Województwo londyńskie Ciekawy jest artykuł Jacka Pałasińskiego o polskim Londynie ("Województwo londyńskie", nr 30), ale zbyt drastyczny w swoich osądach. To prawda, że między starą emigracją a armią... 3
  • Skaner 14 sie 2005 Die Toten Hosen - słynny niemiecki zespół punkrockowy - był największą gwiazdą XI Przystanku Woodstock 6
  • Dossier 14 sie 2005 HANNA GRONKIEWICZ-WALTZ była prezes NBP, szefowa warszawskiej PO "Żal mi, że Zyty Gilowskiej nie ma już w Platformie Obywatelskiej, bo myśmy były `Zyta i Hania od sprzątania`" Program III Polskiego Radia ANDRZEJ LEPPER szef... 7
  • Sawka czatuje 14 sie 2005 8
  • Jurata na Białorusi 14 sie 2005 Arytmetyka podpowiada, że na Marię Szyszkowską będzie głosować ponad połowa Polaków 12
  • Playback 14 sie 2005 Michał Listkiewicz, prezes PZPN 13
  • "Wprost" dla młodych dziennikarzy 14 sie 2005 Ósma edycja konkursu dla młodych dziennikarzy, organizowanego przez Ambasadę USA w Polsce i tygodnik "Wprost", rozstrzygnięta. W zmaganiach wzięło udział 112 osób 13
  • Z życia koalicji 14 sie 2005 Sztabowcami apolitycznego Pana Doktora Cimoszewicza są szef rady nadzorczej publicznego radia w Olsztynie Henryk Łańko oraz Zbigniew Krzywicki, członek rady regionalnego radia w Białymstoku 14
  • Z życia opozycji 14 sie 2005 Jeśli do waszych drzwi zapuka smętnie wyglądający koleś w kiepskim garniturze, to oczywiście może to być izba skarbowa, ale możecie też trafić znacznie gorzej 15
  • Klęska grunwaldzka 14 sie 2005 Piotr Semka trafił kulą w płot, porównując niedowiarków z SLD do Krzyżaków 16
  • Fotoplastykon 14 sie 2005 17
  • Glejt od Pierwszego 14 sie 2005 Prezydent RP jest szantażowany przez Rosjan - twierdzi Roman Giertych, wiceszef sejmowej komisji śledczej 18
  • Włodzimierz Nieświadomy 14 sie 2005 Gdyby akcję "Czyste ręce" przeprowadzano dziś, Cimoszewicz byłby jej negatywnym bohaterem 22
  • Dyplomacja pałacowa 14 sie 2005 To Aleksander Kwaśniewski skłócił PiS z PO w kwestii obsady stanowiska ambasadora w Waszyngtonie 24
  • Sztukmistrze prawa 14 sie 2005 Zawodowcy od prawa wsparli specjalistów od reklamy i socjotechniki w rozgrywaniu społeczeństwa przez lewicę 27
  • Moskiewskie biesy 14 sie 2005 Polska będzie jednym z ostatnich krajów zjednoczonej Europy, z którym Rosja będzie żyła bez uprzedzeń i zadrażnień 30
  • Buty Blaira 14 sie 2005 Nie ma mody na liberalizm, jest odcinanie się od liberalizmu 32
  • Egalitaryzm dla idiotów 14 sie 2005 Nie było, nie ma i nie będzie bezpłatnych studiów 34
  • Pielgrzymkiada 14 sie 2005 Już w tym roku do Łagiewnik przybędzie więcej pielgrzymów niż na Jasną Górę 36
  • Giełda 14 sie 2005 Dania jest najatrakcyjniejszym krajem dla cudzoziemców kupujących samochody - wynika z raportu Komisji Europejskiej 40
  • Ośmiornica na brukselskim wikcie 14 sie 2005 Mafioso to przeżytek, we Włoszech bryluje progettista - wyłudzacz unijnych funduszy 42
  • Rozwój przez zatrudnienie - polemika 14 sie 2005 Miażdżącej krytyce poddał redaktor Michał Zieliński program gospodarczy Prawa i Sprawiedliwości "Finanse publiczne - rozwój przez zatrudnienie" ("Wprost", nr 30). Nie bardzo wiem tylko, czy program, czy PiS.... 46
  • Program niewidka 14 sie 2005 PiS obniży i podatki, i deficyt, a 25 mld zł wyczaruje 46
  • Historia bańki 14 sie 2005 Prezesa Enronu niewiele różni od kontrolera finansów osiemnastowiecznej Francji 49
  • Sto kwiatów i chwast 14 sie 2005 Socjalizm, własność państwowa, planowanie, kontrola nad gospodarką - to droga do nędzy 50
  • Noga nogę myje 14 sie 2005 22 miliony złotych kasuje co roku polska mafia futbolowa 52
  • Cały ten pasztet 14 sie 2005 Rozmowa ze ZBIGNIEWEM BOŃKIEM, byłym piłkarzem i trenerem reprezentacji Polski, byłym wiceprezesem PZPN 60
  • Rajskie piekło 14 sie 2005 10 miejsc, które musisz zobaczyć. Budrewicz odkrywa Pantanal 62
  • Stany Zjednoczone Europy 14 sie 2005 Nie było bardziej nacjonalistycznego kontynentu niż Europa i nie było bardziej humanistycznego kontynentu niż Europa 65
  • Miłość po francusku 14 sie 2005 Nikt nie wie, za jakie zasługi dla Polski wystawiono de Gaulle`owi pomnik w Warszawie 66
  • Know-how 14 sie 2005 Mózgi ludzi starzeją się zupełnie inaczej niż mózgi szympansów, naszych najbliższych ewolucyjnych krewnych - ogłosili amerykańscy uczeni 68
  • Azja klonuje 14 sie 2005 Sklonowanie psa jest trudniejsze niż sklonowanie człowieka 72
  • Fizyka żywych trupów 14 sie 2005 Komputery mogą działać w kilku wszechświatach?! 76
  • Metropolia szkła 14 sie 2005 W Egipcie i Mezopotamii już w IV tysiącleciu p.n.e. były wytwarzane paciorki z fajansu 78
  • Bez granic 14 sie 2005 Zatopiona Bułgaria Kilka tygodni temu pod wodą znalazła się Rumunia, teraz ulewy nękają Bułgarię. Deszcze podzieliły kraj, przerywając łączność między wschodnią a zachodnią częścią Bułgarii. Zalane są kilkukilometrowe odcinki... 80
  • Saudyjska bomba zegarowa 14 sie 2005 Spokój panujący w Arabii Saudyjskiej może mylić. Natychmiast po śmierci Fahda w Rijadzie ogłoszono stan wyjątkowy 82
  • Gnicie pomarańczy 14 sie 2005 Pół roku po "pomarańczowej rewolucji" Ukraina weszła w ostry zakręt 86
  • Straszenie króla Donbasu 14 sie 2005 Czy atak na Achmetowa jest efektem konkurowania Juszczenki i Tymoszenko o względy donieckiego oligarchy? 89
  • Pokój dwudziestodniowy 14 sie 2005 Południowy Sudan nie rozwijał się od czasu, gdy Bóg stworzył Adama i Ewę 90
  • Menu 14 sie 2005 Tańczące gigantyczne żurawie stoczniowe i feeria świateł to tylko niektóre z elementów widowiska Jeana-Michela Jarre`a, które będzie ozdobą obchodów 25-lecia "Solidarności" w Gdańsku 92
  • Recenzje 14 sie 2005 94
  • Smak Hollyburgera 14 sie 2005 **Po co wymyślać nową historię? Wystarczy nakręcić ciąg dalszy - tak jak się to robi w Ameryce. Dziwne jest tylko to, że znienawidzone wzorce komercyjne z USA triumfują nie gdzie indziej jak nad Sekwaną. Powodzenie błahego, ale... 94
  • Pocztówka z Illinois 14 sie 2005 *****W historii tzw. concept album rok 2003 okazał się przełomowy. Tego roku bowiem ukazała się płyta "Greetings From Michigan: The Great Lake State" Sufjana Stevensa, poświęcona jego rodzinnemu stanowi - Michigan. Jej... 94
  • Wspaniała i nieznośna 14 sie 2005 ****  Gdyby użyć kryteriów Witkacego, najnowszy album Bjork trzeba by uznać za prawdziwe dzieło sztuki. Bo rzadko która płyta jest w stanie wywołać tyle metafizycznego niepokoju i drżenia. Liryczna, ale nie sentymentalna,... 94
  • Nie tylko dla kobiet 14 sie 2005 ***Czeska Judyta ma na imię Laura, a Oliver to praski odpowiednik Adama. Michal Viewegh, autor "Powieści dla kobiet", nie jest jednak czeską Grocholą. Ulubieniec brukowców, skandalista, oskarżany przez literackie autorytety o... 94
  • Strach ma skośne oczy 14 sie 2005 ***  Amerykańscy bohaterowie filmu "Między słowami" umierali w Japonii z nudów. Ich rodacy w filmie "The Grudge - klątwa" umierają ze strachu. Ale sami są sobie winni - przekroczyli próg domu, w którym grasują... 94
  • Dinozaur kina 14 sie 2005 Z filmów Spielberga zniknął humor i łobuzerskie mrużenie oka do widowni. Zastąpiły je moralizatorstwo i ckliwość 96
  • Fotografie znalezione w ruinach 14 sie 2005 Często pod ostrzałem Jerzy Tomaszewski wystawiał tylko ręce z aparatem i "na ślepo" fotografował walki w powstaniu warszawskim 100
  • Ueorgan Ludu 14 sie 2005 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 32 (147) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 8 sierpnia 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza 104
  • Dostęp do Hitlera 14 sie 2005 "Gazeta Wyborcza" robi Hitlerowi reklamę lepszą niż Michał Wiśniewski partii Leppera 106