Kataliza Nobla

Kataliza Nobla

W tym roku nagrodę mogli dostać polscy uczeni

Tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny, Australijczycy Barry Marshall i Robin Warren, nie byli pierwszymi na świecie odkrywcami Helicobacter pylori, bakterii wywołującej chorobę wrzodową! Komitet Noblowski przeoczył, że znacznie wcześniej, bo już w 1898 r., prof. Walery Jaworski z Uniwersytetu Jagiellońskiego wykrył te mikroby, gdy badał pod mikroskopem próbki uzyskane po płukaniu żołądka pacjentów. Opisał je jako bakterie spiralne, ale jego odkrycie pozostało niezauważone, bo uczony opublikował je tylko w Polsce.

Antybiotyk na raka
Marshallowi i Warrenowi pomógł przypadek podobny do tego, jaki przydarzył się Alexandrowi Flemingowi - udało im się wyhodować Helicobacter, gdy zostawili pożywkę w laboratorium i poszli na urlop w okresie Wielkanocy, a bakteria w tym czasie spokojnie się namnożyła. Odkrycie australijskich naukowców zrewolucjonizowało medycynę, bo choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy przez lata była uważana za schorzenie psychosomatyczne - wywołane przez stres, a w najlepszym razie związane z niewłaściwą dietą. Aby przekonać nieufne środowisko medyczne, Marshall w 1984 r. zdecydował się na eksperyment na samym sobie. Połknął dużą dawkę bakterii, a po kilku dniach miał objawy ostrego zapalenia błony śluzowej żołądka: bóle brzucha, nagłe napady głodu, mdłości, wymioty. To rozwiało wątpliwości lekarzy i badania nad bakterią ruszyły na całym świecie. - Wiadomo już, że wywołuje ona chorobę u ludzi mających określone predyspozycje genetyczne - powiedział "Wprost" 68-letni Robin Warren, który kilka lat temu przeszedł na emeryturę. Młodszy od niego o 14 lat Marshall jest udziałowcem firmy Tri-Med oraz kieruje niekomercyjną Helicobacter Foundation.
Do sukcesu tegorocznych noblistów przyczynił się prof. Stanisław Konturek z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego - opracował test wykrywający obecność Helicobacter pylori oraz terapię antybiotykową umożliwiającą skuteczne leczenie choroby wrzodowej. - Znam Marshalla od 25 lat. Spotykaliśmy się wielokrotnie na kongresach gastrologicznych i zastanawialiśmy się, w jaki sposób obronić żołądek przed tą bakterią, bo Marshallowi z początku nikt nie wierzył. Teraz też wiele osób stuka się w głowę, kiedy mówimy, że badamy, jak ta bakteria wpływa na rozwój raka. Za kilka lat może się to okazać ważnym odkryciem - twierdzi prof. Konturek. - Helicobacter mogła być korzystna dla naszych przodków, ale współczesnym ludziom zdecydowanie szkodzi. Dlatego pracujemy nad szczepionką, która ją wyeliminuje - mówi w rozmowie z "Wprost" Barry Marshall.

Medal nie dla Polaka
Mieliśmy duże szanse na tegoroczną nagrodę w dziedzinie chemii. - Sądziliśmy, że Nobel zostanie przyznany za katalizę międzyfazową, a nie tylko za metatezę, która jest jej częścią. Gdyby tak się stało, wśród laureatów powinien być prof. Mieczysław Mąkosza, który opracował katalizę międzyfazową pod koniec lat 60. - mówi prof. Marek Chmielewski, dyrektor Instytutu Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk. Tymczasem Szwedzka Akademia Nauk uhonorowała Yvesa Chauvina z Francji i dwóch Amerykanów: Roberta Grubbsa i Richarda Schrocka. Opracowana przez nich reakcja metatezy sprawiła, że produkcja przemysłowa leków czy tworzyw sztucznych stała się prostsza, bardziej wydajna i przyjazna dla środowiska. Zasługi prof. Mąkoszy są równie duże, ale nie wiadomo, czy ma jeszcze szanse na nagrodę. - W opinii chemików nadal jest jedynym polskim kandydatem do Nobla. Na stałe pracuje w Polsce i tutaj dokonał wszystkich odkryć, na Politechnice Warszawskiej albo w PAN - podkreśla prof. Chmielewski.
Od wielu lat w kolejce do Nobla czekają też odkrywcy planet poza Układem Słonecznym - prof. Aleksander Wolszczan i Bohdan Paczyński, którzy najważniejsze badania opublikowali w USA. W tym roku nagroda w dziedzinie fizyki przypadła Theodorowi Hnschowi z Niemiec oraz Amerykanom Royowi Glauberowi i Johnowi Hallowi, którzy pracowali nad optyką kwantową i precyzyjną spektroskopią laserową (stosowaną m.in. do synchronizacji systemu nawigacji satelitarnej GPS). "To jak najbardziej zasłużeni badacze, choć Nobel dla nich był dla mnie pewnym zaskoczeniem" - przyznał Peter Rogers z brytyjskiego magazynu "Physics World". Szwedzka Akademia Nauk uhonorowała już bowiem twórców lasera (w 1964 r.) oraz spektroskopii laserowej (w 1981 r.).
Nagroda Nobla coraz częściej przyznawana jest po wielu latach od odkrycia, często sędziwym już badaczom. Prof. Leon Lederman, autor bestsellera "Boska cząstka", żartuje, że czekał na nagrodę 27 lat, bo akademia nie mogła się zdecydować, które z jego licznych osiągnięć wyróżnić. W podobnym tonie mogliby się wypowiedzieć niemal wszyscy zdobywcy tego najbardziej prestiżowego wyróżnienia naukowego na świecie. Dr Barry Marshall przeprowadził swe przełomowe badania nad Helicobacter pylori ponad 20 lat temu. Jeszcze dłużej, bo aż 35 lat, czekał na nagrodę 75-letni prof. Yves Chauvin. Jak na noblistę młody jest jedynie Marshall - ma zaledwie 54 lata, podczas gdy średnia wieku wszystkich tegorocznych laureatów przekracza 66 lat.

Lasker kontra Nobel
Noble coraz częściej są oderwane od tempa, w jakim dokonuje się postęp w nauce, dlatego powstały liczne, mniej znane, za to bardziej miarodajne wyróżnienia. W dziedzinie nauk medycznych od 60 lat przyznawane są amerykańskie nagrody Laskera (ponad połowa ich laureatów została potem wyróżniona Noblem) oraz holenderskie nagrody Heinekena. Dr Marshall dostał pierwszą z nich 10 lat temu, a drugą - siedem lat temu. Fizycy mogą liczyć na Medal Diraca, przyznawany przez włoskie Międzynarodowe Centrum Fizyki Teoretycznej. Jego laureatami byli m.in. dwaj zeszłoroczni nobliści - Frank Wilczek i David Gross. Zajmujący się teorią strun prof. Edward Witten z Institute for Advanced Study w Princeton, uważany za współczesnego Einsteina, otrzymał zarówno Medal Diraca, jak i Medal Fieldsa, przyznawany prawie od 70 lat przez Międzynarodową Unię Matematyczną. To wyróżnienie może otrzymać uczony mający nie więcej niż 40 lat, co ma służyć promowaniu młodych, zdolnych teoretyków, którzy i tak nie mają szans na Nagrodę Nobla. Plotka głosi, że Alfred Nobel zakochał się bez wzajemności w rosyjskiej matematyczce Sofii Kowalewskiej i dlatego nie umieścił matematyki wśród nauk godnych ufundowanej przez niego nagrody. W rezultacie za Noblami stoi dziś ponadstuletnia tradycja, niemałe pieniądze i dobry marketing, za to coraz rzadziej brane są pod uwagę faktyczne osiągnięcia współczesnej nauki.

 

    CENNIK ODKRYĆ:

  • NAGRODA NOBLA (medycyna, chemia, fizyka)
    1 300 000 USD
  • NAGRODA ABELA (matematyka)
    980 000 USD
  • NAGRODA HEINEKENA (medycyna, biochemia i biofizyka, ekologia, historia)
    150 000 USD
  • NAGRODA LASKERA (medycyna)
    50 000 USD
  • MEDAL FIELDSA (matematyka)
    9 500 USD
  • MEDAL DIRACA (fizyka)
    5 000 USD

NOBEL 2005
MEDYCYNA I FIZJOLOGIA
Robin Warren, Royal Perth Hospital
Barry Marshall, University of Western Australia
za odkrycie bakterii Helicobacter pylori i jej roli w wywoływaniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy

FIZYKA
Roy Glauber, Harvard University
za wkład w stworzenie kwantowej teorii optyki
John Hall, University of Colorado
Theodor Haensch, Ludwig-Maximilians-Universitaet
za wkład w rozwój precyzyjnej spektroskopii laserowej, w tym tzw. optycznego grzebienia częstotliwości

CHEMIA
Yves Chauvin, Institut Francais du Petrole
Robert Grubbs, California Institute of Technology
Richard Schrock, Massachusetts Institute of Technology
za rozwój metody zwanej metatezą, stosowanej w syntezie związków organicznych


Okładka tygodnika WPROST: 41/2005
Więcej możesz przeczytać w 41/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2005 (1193)

  • Wprost od czytelników 16 paź 2005 Poselskie Termopile Tomasz Nałęcz w felietonie "Poselskie Termopile" (nr 38) napisał, że w kampanii wrześniowej w 1939 r. zginął w walce co dziesiąty polski generał (10 proc.). Jest to błąd. W armii polskiej w przededniu... 3
  • Na stronie - Lech Tusk 16 paź 2005 Im większa koalicja, tym większe prawdopodobieństwo porażki wyłonionego przez nią rządu 3
  • Skaner 16 paź 2005 HUCPA Pechowiec Kwaśniewski Aleksandrowi Kwaśniewskiemu udało się schudnąć, ale nie udało się wyleczyć z obsesji. Znowu oskarża "Wprost" o "insynuacje", co oznacza, że znowu trafiliśmy (w artykule "Ostatni... 8
  • Dossier 16 paź 2005 STEFAN NIESIOŁOWSKI wybrany na senatora PO "Tuskowi ktoś taki, jak Giertych czy Lepper, nie ośmieliłby się zaproponować wspólnego rządzenia Polską" Polsat MICHAŁ KAMIŃSKI eurodeputowany PiS "Polska PiS będzie... 9
  • Sawka czatuje 16 paź 2005 10
  • Playback 16 paź 2005 14
  • Poczta 16 paź 2005 NIESPOTYKANIE SPOKOJNY PREMIER W związku z artykułem "Niespotykanie spokojny premier" (nr 40) chciałbym sprostować: 1. Mirosław Marcinkiewicz był zatrudniony w resorcie łączności przez mojego poprzednika Macieja Srebrę. Był... 14
  • Okiem barbarzyńcy - Powaga myślenia 16 paź 2005 Ryszard Legutko przetrwał ostracyzm środowiskowy, polityczną presję i zsyłkę do niskonakładowych periodyków 15
  • Z życia koalicji 16 paź 2005 Oczy ze zdumienia przecieramy, bo okazało się, że do Sejmu weszła Unia Wolności w swoim najlepszym wcieleniu. Teraz neo-UW nazywa się Platforma Obywatelska, ale wciąż nie opuszcza jej przekonanie, że jest partią najmądrzejszą,... 16
  • Z życia opozycji 16 paź 2005 LPR oznacza Liga Przegranej Rodziny. Jest nią oczywiście klan Giertychów - największych (pod każdym względem) porażkowiczów tej jesieni. Najpierw klapa w wyborach do Sejmu, teraz blamaż w wyborach prezydenckich. Maciej jakoś... 17
  • Nałęcz - Powrót do źródeł 16 paź 2005 W starciu prawicowych kandydatów o zwycięstwie przesądzą wyborcy o lewicowych przekonaniach 18
  • Fotoplastykon 16 paź 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Trójmiasto przywódców 16 paź 2005 Polityk, którego nic nie łączy z Trójmiastem, nie powinien zawracać sobie głowy marzeniami o prezydenturze 20
  • Koniec świata Michnika 16 paź 2005 Do Adama Michnika pasuje to, co mówiono o francuskich reakcjonistach: "Nic nie zapomniał, niczego się nie nauczył" 26
  • Premier w SMS-ie 16 paź 2005 Polityka prorodzinna Kazimierza Marcinkiewicza 32
  • Telewizja bez wizji 16 paź 2005 W Polsce powinien być tylko jeden kanał publicznej telewizji 36
  • Sprawiedliwy wśród sprawiedliwych 16 paź 2005 Gdyby Jan Paweł II podczas pobytu w Izraelu mógł wystartować w wyborach prezydenckich, Żydzi w stu procentach głosowaliby na niego 40
  • Hipokryzja na kołach 16 paź 2005 Otylia Jędrzejczak zachowała się jak pirat drogowy i jej wielkie sukcesy oraz przymioty charakteru tego nie zmienią 44
  • Giełda 16 paź 2005 HOSSA ŚWIAT Mieszkania z importu Rosja znalazła skuteczny, choć nietypowy sposób na zlikwidowanie niedoboru mieszkań. Jeszcze w tym roku rosyjskie firmy podpiszą umowy z władzami niemieckimi na masowy wykup NRD-owskich bloków z... 48
  • Klątwa Friedmana 16 paź 2005 Z euro jest jak z socjalizmem: nie sprawdza się w praktyce 50
  • Schody do raju 16 paź 2005 Kulejąca Unia chętniej bierze, niż daje 54
  • Rząd nad rządami 16 paź 2005 Organizacje pozarządowe stały się największym hamulcem XXI wieku 58
  • Indeks Alana 16 paź 2005 Greenspan, człowiek który podwoił majątek Ameryki 64
  • Stocznia im. Roekkego 16 paź 2005 Najbogatszy i najbardziej nieobliczalny norweski kapitalista chce kupić Stocznię Gdańską! 68
  • 2 x 2 = 4 - PiS-onomika XX wieku 16 paź 2005 Koszty realizacji obietnic i zamysłów PiS wyraźnie przewyższą ewentualne oszczędności 72
  • Kto wygrywa mecze 16 paź 2005 POLSKA- ANGLIA 12 000 $ : 29 600 $ 74
  • Nauczyciele niemieckiego dobra 16 paź 2005 Tylko 6 proc. niemieckich studentów ma negatywną opinię na temat Polaków 86
  • Bohater Europy 16 paź 2005 Znosił do domu ślimaki, traszki, owady, a w jego pokoju mieszkały znane na cały Żoliborz wrona Kra, puszczyk oraz mewa śmieszka 90
  • Know-how 16 paź 2005 ŻABA NA HIV? Płazy mogą pomóc w walce z epidemią AIDS. Uczeni z Vanderbilt University odkryli, że tropikalne rzekotki z rodzaju Litoria produkują w gruczołach skórnych białka o silnym działaniu przeciwwirusowym. Testy... 92
  • Życie na bungee 16 paź 2005 Ludzie nadpobudliwi są kreatywni, ale tak niezorganizowani, że zaniedbują swe zdrowie 94
  • Kataliza Nobla 16 paź 2005 W tym roku nagrodę mogli dostać polscy uczeni 98
  • Kręgi piekła 16 paź 2005 Bóle kręgosłupa mogą powodować wrzody żołądka, kamicę żółciową, a nawet wrzodziejące zapalenie jelita grubego! 101
  • Bez granic 16 paź 2005 CZARNY WTOREK Francja stanęła. We wtorkowym strajku pracowników branży transportowej i energetycznej wzięło udział ponad milion ludzi. Nie działały kolej, autobusy i metro. Prasa okrzyknęła ten dzień "czarnym wtorkiem".... 102
  • Konstytucja wojny domowej 16 paź 2005 Koniec historii państwa Irak? 104
  • Mała bomba atomowa 16 paź 2005 Odstraszenie terrorystów może wymagać prewencyjnego uderzenia nuklearnego 106
  • Nobel kontra Bush 16 paź 2005 Za co Mohamed el-Baradei dostał pokojową Nagrodę Nobla? 108
  • Efekt Haidera 16 paź 2005 Zmęczeni rządem CDU/CSU-SPD Niemcy zagłosują na socjalnarodowców lub narodowych socjalistów 110
  • Zimny prezydent 16 paź 2005 Koronkowa robota Borisa Reitschustera to przedstawianie słów Putina tuż obok faktów, które im przeczą 112
  • Menu 16 paź 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Teraz Turcja! Przymierzałem się swego czasu do powieści futurologicznej dziejącej się w Polsce, ostatnim skrawku chrześcijańskiej Europy - pomiędzy cesarstwem chińskim za Bugiem i kalifatem muzułmańskim za Odrą.... 116
  • Recenzje 16 paź 2005 118
  • Uwierz w noc! 16 paź 2005 * * * * *Niech się schowają wszystkie śpiewające koty, a "Miss Sajgon" odleci w nieznane helikopterem. Nadchodzi czas wampirów. Musical w reżyserii Corneliusa Baltusa na podstawie "Nieustraszonych łowców wampirów"... 118
  • Zanim zagrało "Chicago" 16 paź 2005 * * *Jest rok 1976, rzecz się dzieje w Samuel Goldwyn Studios. Za dnia Martin Scorsese wraz z Marcią Lucas montują musical "New York, New York", nocami George Lucas pracuje tu nad "Gwiezdnymi wojnami". Jeden z nich sięgnie... 118
  • Krew, sperma i faksymilka 16 paź 2005 * * * *Testament jednego został podpisany faksymilką i - podobno - sfałszowany. Drugi nie zostawił testamentu w ogóle. Jako władcy dopuszczali się niewyobrażalnych okrucieństw. Piotr sam torturował i wykonywał egzekucje. Po ścięciu... 118
  • Sztuka łączy 16 paź 2005 * * * *Atanazy Raczyński (twórca galerii rogalińskiej, poseł rządu pruskiego w Lizbonie i Madrycie) bodaj jako jedyny w Polsce kolekcjonował sztukę niemiecką. A nie były to dobre czasy dla tych, którzy żyli w komitywie z Prusakami. Jego... 118
  • Akademia ku czci Chopina 16 paź 2005 Laureat tegorocznego Konkursu Chopinowskiego jest skazany na... niepamięć 120
  • Nike z przetrąconymi skrzydłami 16 paź 2005 Nagroda Nike miała promować najlepszy tytuł roku, a jest premią dla autora zasłużonego dla środowiska "Gazety Wyborczej" 124
  • Pueblo w Waszyngtonie 16 paź 2005 Sześć milionów turystów odwiedzi co roku Muzeum Amerykańskich Indian 126
  • Ueorgan Ludu 16 paź 2005 Zainspirowany wydawnictwem*, w którym prezydent stolicy roztacza budujące wizje rozwoju miasta Warszawy do 2020 r., "UeoL" apeluje: LECH KACZYŃSKI PREZYDENTEM WARSZAWY DO 2020 R.! 128
  • Skibą w mur - Disco Partii 16 paź 2005 Rząd Marka Belki przejdzie do historii jako jeden z bardziej rozrywkowych i roztańczonych 130

ZKDP - Nakład kontrolowany