Nike z przetrąconymi skrzydłami

Nike z przetrąconymi skrzydłami

Nagroda Nike miała promować najlepszy tytuł roku, a jest premią dla autora zasłużonego dla środowiska "Gazety Wyborczej"

Wyglądało to tak, jakby chodziło o Zaduszki albo pogrzeb. Drogę do Teatru Stanisławowskiego oświetlały znicze. Tam 2 października odbył się finał dziewiątej już edycji Nagrody Literackiej Nike. Te znicze doskonale oddały charakter zarówno umierającej imprezy, jak i uwiądu polskiej literatury, która ostatkiem sił stoi na starczych nogach klasyków. Sama impreza była totalną klapą.

Sami swoi
"Najważniejsza polska nagroda literacka" - jak można przeczytać i usłyszeć w mediach - to w rzeczywistości zmitologizowana impreza środowiskowa, za którą stoją wyłącznie gusta redaktorów "Gazety Wyborczej" i legitymizowanych przez nią krytyków. Swoistym kuriozum była obecność w kapitule reżyserów i krytyków filmowych, na przykład Tadeusza Sobolewskiego. Kuriozum było też przewodniczenie kapitule przez Henryka Berezę, który zdaje się, że już nic nie czyta, a jeśli czyta, to nie rozumie. Zresztą Bereza mało rozumie od dawna, skoro lansowani przez niego przez trzy dekady pisarze nic obecnie nie znaczą, na przykład Jan Drzeżdżon, którego uważał za wybitniejszego od Llosy czy Borgesa. Czy takie grono mogło nagrodzić kogokolwiek spoza układu "Gazety"?
Wystarczy coroczny przegląd nominowanych do nagrody Nike, by się przekonać, że rugowani są oponenci "Gazety", a przybywa jej współpracowników i sympatyków. Tegorocznym przykładem jest m.in. obecność w finale Anny Bikont, która w materiale filmowym prezentującym kandydatów mówiła głównie o tym, jak zakładała "Wyborczą", i podkreślała, że nie jest pisarką, tylko "reporterką `Wyborczej`". Laureat tegorocznej Nike Andrzej Stasiuk od lat pisuje na łamach "Gazety", a wręcz jest jednym z jej ideologów. W "Wyborczej" stale obecne jest również wydawnictwo Czarne, niewielka oficyna żony Stasiuka Moniki Sznajderman. Wydając książki niszowe, Czarne dziwnym trafem dominuje na kolumnach recenzenckich "Wyborczej", a w finałowej siódemce tegorocznej Nike miało aż dwóch swoich autorów. Z kolei największy na naszym rynku dom wydawniczy, czyli koncern Bertelsmanna, który wydaje polską prozę, nie miał ani jednej.
Sekciarstwo nagrody Nike najwyraźniej nie podoba się Wandzie Rapaczyńskiej, szefowej Agory, wydawcy "Gazety Wyborczej", współfundatorce nagrody. W kuluarach imprezy, nie bacząc na obecność dziennikarzy, nie zostawiła ona na gali suchej nitki. Głośno mówiła, że nie przepada za Stasiukiem, a z laudacji Henryka Berezy słyszała wprawdzie każde słowo, tyle że rozumiała każde oddzielnie.
Ze słabo zapełnionej, a przecież niewielkiej sali teatralnej atmosfera stypy przeniosła się do sali bankietowej, gdzie najważniejszy był ustępujący prezydent Aleksander Kwaśniewski. Dostosował się on do żałobnego tonu imprezy, wygłaszając polityczną perorę o swym wkładzie w demokrację i życie kraju, także kulturalne. Na bankiecie prezydenta adorowała kandydatka na ten urząd Henryka Bochniarz oraz minister od równości Magdalena Środa. Nie zabrakło też żelaznych bywalców warszawki, czyli Kory Jackowskiej i jej partnera Kamila Sipowicza.
Co rusz trzeba było sobie przypominać, że to impreza literacka, bo błyszczały na niej takie pisarki, jak zaprzyjaźniona z Adamem Michnikiem Joanna Szczepkowska (z córką) czy naczelny autorytet "Gazety" od wszystkiego Kazimierz Kutz. Pisarzy było jak na lekarstwo, a w zasadzie prócz Stefana Chwina (z żoną w bieli), nie stawił się nikt ważny. Nie było laureatów poprzednich edycji, nawet Jerzego Pilcha i zeszłorocznego - Wojciecha Kuczoka. Niewielu było krytyków, zabrakło przedstawicieli wielu wydawnictw.

Premia za poprawność
O nagrodzie Nike coraz mniej pisarzy i krytyków dobrze mówi i mało kto uznaje ją za wiarygodną. Na gali można było usłyszeć, że o wszystkim i tak decyduje Adam Michnik. Tyle że krytyczne opinie jeszcze nie dotarły do polskich czytelników, którzy z powodu braku obiektywnych drogowskazów kierują się blaknącą legendą Nike. Ale szybko powinni się zorientować, że to nie nagroda literacka, lecz środowiskowa. Wybierane przez kapitułę Nike książki coraz rzadziej zaliczają się do najlepszych. W dodatku, w przeciwieństwie do nagrody Goncourtów czy Bookera, Nike nie promuje dobrej powieści (nagrodzona "Jadąc do Babadag" Stasiuka też w gruncie rzeczy powieścią nie jest), lecz książki poetyckie czy eseistyczne.
Nagroda Nike miała promować najlepszy tytuł roku, a tak naprawdę jest premią za całokształt dla autora zasłużonego dla środowiska "Gazety Wyborczej". Często zresztą, jak w tym roku, jest to premia za polityczną poprawność. Gdy wypadało dać Nike Czesławowi Miłoszowi, noblista dostał ją za swą najsłabszą książkę - "Pieska przydrożnego". A kiedy Tadeusz Różewicz wydał w 2004 r. bardzo słaby na tle swej twórczości tomik poezji, kapituła zakwalifikowała go do ścisłego finału. Nie było w nim literatów młodego pokolenia, za to dominowali niemal klasycy - Tadeusz Różewicz, Hanna Krall i Ryszard Kapuściński.
Nagrodzenie "Jadąc do Babadag" było rodzajem zadośćuczynienia dla Andrzeja Stasiuka za to, że w 1998 r. nie otrzymał Nike za "Duklę". Ale w ten sposób nagrodzono książkę, która nie jest nawet najlepsza w dorobku autora "Murów Hebronu".
Tak jak tegoroczna gala Nike upłynęła w zapachu naftaliny i ogniu zniczy, tak nagrodzona książka wpisuje się w modny u nas nurt ucieczki - od rzeczywistości wielkomiejskiej, wolnorynkowej, od rzeczywistości w ogóle. W gruncie rzeczy jest to ucieczka od czytelnika, który mało Stasiuka i kapitułę nagrody obchodzi. Można tylko mieć nadzieję, że czytelnik zrewanżuje się tym samym.

Fot. K. Pacuła

Okładka tygodnika WPROST: 41/2005
Więcej możesz przeczytać w 41/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2005 (1193)

  • Wprost od czytelników 16 paź 2005 Poselskie Termopile Tomasz Nałęcz w felietonie "Poselskie Termopile" (nr 38) napisał, że w kampanii wrześniowej w 1939 r. zginął w walce co dziesiąty polski generał (10 proc.). Jest to błąd. W armii polskiej w przededniu... 3
  • Na stronie - Lech Tusk 16 paź 2005 Im większa koalicja, tym większe prawdopodobieństwo porażki wyłonionego przez nią rządu 3
  • Skaner 16 paź 2005 HUCPA Pechowiec Kwaśniewski Aleksandrowi Kwaśniewskiemu udało się schudnąć, ale nie udało się wyleczyć z obsesji. Znowu oskarża "Wprost" o "insynuacje", co oznacza, że znowu trafiliśmy (w artykule "Ostatni... 8
  • Dossier 16 paź 2005 STEFAN NIESIOŁOWSKI wybrany na senatora PO "Tuskowi ktoś taki, jak Giertych czy Lepper, nie ośmieliłby się zaproponować wspólnego rządzenia Polską" Polsat MICHAŁ KAMIŃSKI eurodeputowany PiS "Polska PiS będzie... 9
  • Sawka czatuje 16 paź 2005 10
  • Playback 16 paź 2005 14
  • Poczta 16 paź 2005 NIESPOTYKANIE SPOKOJNY PREMIER W związku z artykułem "Niespotykanie spokojny premier" (nr 40) chciałbym sprostować: 1. Mirosław Marcinkiewicz był zatrudniony w resorcie łączności przez mojego poprzednika Macieja Srebrę. Był... 14
  • Okiem barbarzyńcy - Powaga myślenia 16 paź 2005 Ryszard Legutko przetrwał ostracyzm środowiskowy, polityczną presję i zsyłkę do niskonakładowych periodyków 15
  • Z życia koalicji 16 paź 2005 Oczy ze zdumienia przecieramy, bo okazało się, że do Sejmu weszła Unia Wolności w swoim najlepszym wcieleniu. Teraz neo-UW nazywa się Platforma Obywatelska, ale wciąż nie opuszcza jej przekonanie, że jest partią najmądrzejszą,... 16
  • Z życia opozycji 16 paź 2005 LPR oznacza Liga Przegranej Rodziny. Jest nią oczywiście klan Giertychów - największych (pod każdym względem) porażkowiczów tej jesieni. Najpierw klapa w wyborach do Sejmu, teraz blamaż w wyborach prezydenckich. Maciej jakoś... 17
  • Nałęcz - Powrót do źródeł 16 paź 2005 W starciu prawicowych kandydatów o zwycięstwie przesądzą wyborcy o lewicowych przekonaniach 18
  • Fotoplastykon 16 paź 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Trójmiasto przywódców 16 paź 2005 Polityk, którego nic nie łączy z Trójmiastem, nie powinien zawracać sobie głowy marzeniami o prezydenturze 20
  • Koniec świata Michnika 16 paź 2005 Do Adama Michnika pasuje to, co mówiono o francuskich reakcjonistach: "Nic nie zapomniał, niczego się nie nauczył" 26
  • Premier w SMS-ie 16 paź 2005 Polityka prorodzinna Kazimierza Marcinkiewicza 32
  • Telewizja bez wizji 16 paź 2005 W Polsce powinien być tylko jeden kanał publicznej telewizji 36
  • Sprawiedliwy wśród sprawiedliwych 16 paź 2005 Gdyby Jan Paweł II podczas pobytu w Izraelu mógł wystartować w wyborach prezydenckich, Żydzi w stu procentach głosowaliby na niego 40
  • Hipokryzja na kołach 16 paź 2005 Otylia Jędrzejczak zachowała się jak pirat drogowy i jej wielkie sukcesy oraz przymioty charakteru tego nie zmienią 44
  • Giełda 16 paź 2005 HOSSA ŚWIAT Mieszkania z importu Rosja znalazła skuteczny, choć nietypowy sposób na zlikwidowanie niedoboru mieszkań. Jeszcze w tym roku rosyjskie firmy podpiszą umowy z władzami niemieckimi na masowy wykup NRD-owskich bloków z... 48
  • Klątwa Friedmana 16 paź 2005 Z euro jest jak z socjalizmem: nie sprawdza się w praktyce 50
  • Schody do raju 16 paź 2005 Kulejąca Unia chętniej bierze, niż daje 54
  • Rząd nad rządami 16 paź 2005 Organizacje pozarządowe stały się największym hamulcem XXI wieku 58
  • Indeks Alana 16 paź 2005 Greenspan, człowiek który podwoił majątek Ameryki 64
  • Stocznia im. Roekkego 16 paź 2005 Najbogatszy i najbardziej nieobliczalny norweski kapitalista chce kupić Stocznię Gdańską! 68
  • 2 x 2 = 4 - PiS-onomika XX wieku 16 paź 2005 Koszty realizacji obietnic i zamysłów PiS wyraźnie przewyższą ewentualne oszczędności 72
  • Kto wygrywa mecze 16 paź 2005 POLSKA- ANGLIA 12 000 $ : 29 600 $ 74
  • Nauczyciele niemieckiego dobra 16 paź 2005 Tylko 6 proc. niemieckich studentów ma negatywną opinię na temat Polaków 86
  • Bohater Europy 16 paź 2005 Znosił do domu ślimaki, traszki, owady, a w jego pokoju mieszkały znane na cały Żoliborz wrona Kra, puszczyk oraz mewa śmieszka 90
  • Know-how 16 paź 2005 ŻABA NA HIV? Płazy mogą pomóc w walce z epidemią AIDS. Uczeni z Vanderbilt University odkryli, że tropikalne rzekotki z rodzaju Litoria produkują w gruczołach skórnych białka o silnym działaniu przeciwwirusowym. Testy... 92
  • Życie na bungee 16 paź 2005 Ludzie nadpobudliwi są kreatywni, ale tak niezorganizowani, że zaniedbują swe zdrowie 94
  • Kataliza Nobla 16 paź 2005 W tym roku nagrodę mogli dostać polscy uczeni 98
  • Kręgi piekła 16 paź 2005 Bóle kręgosłupa mogą powodować wrzody żołądka, kamicę żółciową, a nawet wrzodziejące zapalenie jelita grubego! 101
  • Bez granic 16 paź 2005 CZARNY WTOREK Francja stanęła. We wtorkowym strajku pracowników branży transportowej i energetycznej wzięło udział ponad milion ludzi. Nie działały kolej, autobusy i metro. Prasa okrzyknęła ten dzień "czarnym wtorkiem".... 102
  • Konstytucja wojny domowej 16 paź 2005 Koniec historii państwa Irak? 104
  • Mała bomba atomowa 16 paź 2005 Odstraszenie terrorystów może wymagać prewencyjnego uderzenia nuklearnego 106
  • Nobel kontra Bush 16 paź 2005 Za co Mohamed el-Baradei dostał pokojową Nagrodę Nobla? 108
  • Efekt Haidera 16 paź 2005 Zmęczeni rządem CDU/CSU-SPD Niemcy zagłosują na socjalnarodowców lub narodowych socjalistów 110
  • Zimny prezydent 16 paź 2005 Koronkowa robota Borisa Reitschustera to przedstawianie słów Putina tuż obok faktów, które im przeczą 112
  • Menu 16 paź 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Teraz Turcja! Przymierzałem się swego czasu do powieści futurologicznej dziejącej się w Polsce, ostatnim skrawku chrześcijańskiej Europy - pomiędzy cesarstwem chińskim za Bugiem i kalifatem muzułmańskim za Odrą.... 116
  • Recenzje 16 paź 2005 118
  • Uwierz w noc! 16 paź 2005 * * * * *Niech się schowają wszystkie śpiewające koty, a "Miss Sajgon" odleci w nieznane helikopterem. Nadchodzi czas wampirów. Musical w reżyserii Corneliusa Baltusa na podstawie "Nieustraszonych łowców wampirów"... 118
  • Zanim zagrało "Chicago" 16 paź 2005 * * *Jest rok 1976, rzecz się dzieje w Samuel Goldwyn Studios. Za dnia Martin Scorsese wraz z Marcią Lucas montują musical "New York, New York", nocami George Lucas pracuje tu nad "Gwiezdnymi wojnami". Jeden z nich sięgnie... 118
  • Krew, sperma i faksymilka 16 paź 2005 * * * *Testament jednego został podpisany faksymilką i - podobno - sfałszowany. Drugi nie zostawił testamentu w ogóle. Jako władcy dopuszczali się niewyobrażalnych okrucieństw. Piotr sam torturował i wykonywał egzekucje. Po ścięciu... 118
  • Sztuka łączy 16 paź 2005 * * * *Atanazy Raczyński (twórca galerii rogalińskiej, poseł rządu pruskiego w Lizbonie i Madrycie) bodaj jako jedyny w Polsce kolekcjonował sztukę niemiecką. A nie były to dobre czasy dla tych, którzy żyli w komitywie z Prusakami. Jego... 118
  • Akademia ku czci Chopina 16 paź 2005 Laureat tegorocznego Konkursu Chopinowskiego jest skazany na... niepamięć 120
  • Nike z przetrąconymi skrzydłami 16 paź 2005 Nagroda Nike miała promować najlepszy tytuł roku, a jest premią dla autora zasłużonego dla środowiska "Gazety Wyborczej" 124
  • Pueblo w Waszyngtonie 16 paź 2005 Sześć milionów turystów odwiedzi co roku Muzeum Amerykańskich Indian 126
  • Ueorgan Ludu 16 paź 2005 Zainspirowany wydawnictwem*, w którym prezydent stolicy roztacza budujące wizje rozwoju miasta Warszawy do 2020 r., "UeoL" apeluje: LECH KACZYŃSKI PREZYDENTEM WARSZAWY DO 2020 R.! 128
  • Skibą w mur - Disco Partii 16 paź 2005 Rząd Marka Belki przejdzie do historii jako jeden z bardziej rozrywkowych i roztańczonych 130

ZKDP - Nakład kontrolowany