Zginąć lub wygrać

Zginąć lub wygrać

Estończykom udało się dokończyć to, co rozpoczęli Polacy
Gdy w Polsce powstała "Solidarność", stało się jasne, że Związek Radziecki chyli się ku upadkowi. To była wielka zachęta dla pozostałych zniewolonych narodów. Postępy poczynione przez byłe kraje socjalistyczne po upadku ZSRR są świadectwem mądrości tych, którzy długo prowadzili zimną wojnę z "imperium zła", jakim był Związek Radziecki. Gospodarczy cud dokonany w Estonii to jeden z przykładów tego postępu.

Estonia Huntingtona
Historia Estonii, niewielkiego państwa nordyckiego położonego nad Bałtykiem, jest złożona. Przez wieki krzyżowały się na jego ziemiach szlaki wiodące z zachodu na wschód Europy oraz z południa na północ. Jak stwierdził Samuel Huntington, granica Estonii to granica zachodniej cywilizacji, miejsce, gdzie stykają się i ścierają cywilizacje. Historia narodu estońskiego to historia walki o wolność. W 1918 r. Estończycy ogłosili niepodległość i przez 20 lat z powodzeniem tworzyli nowoczesne zachodnie państwo. Później wybuchła II wojna światowa i Estonia znów znalazła się pod okupacją, najpierw komunistów, potem nazistów, po czym ponownie komunistów. Walczyliśmy, ale zostaliśmy pokonani. Podczas działań wojennych zginęło 20 proc. mieszkańców kraju. Liczba Estończyków nie osiągnęła jeszcze poziomu sprzed II wojny światowej.
Mimo to nigdy się nie poddaliśmy. W latach 90. dostaliśmy nową szansę i wykorzystaliśmy ją. Estonia była jednym z pierwszych krajów w imperium radzieckim, które wykorzystały pęknięcia w monolicie tego mocarstwa po to, by je rozsadzić. I tak po ponad 50 latach okupacji i kolonizacji w 1991 r. Estonia ponownie była wolna. Cóż to jednak była za wolność? Estonia była zrujnowana, jej gospodarka znajdowała się w katastrofalnym stanie, a socjalistyczne rządy sprawiły, że Estończykom brakowało ducha. W sklepach nie było niczego, a pieniądze stały się całkowicie bezwartościowe. Przez cztery lata walki o niezależność nie mieliśmy czasu, by wprowadzać reformy gospodarcze. Nawet podczas wielkiego kryzysu w latach 30. nie zdarzyło się, by produkcja przemysłowa zmniejszyła się o ponad 30 proc. w ciągu dwóch lat, rzeczywiste zarobki spadły mniej więcej o 45 proc., ceny paliwa wzrosły w tym okresie ponadstukrotnie, a wskaźnik inflacji przekraczał 1000 proc. rocznie. Przewidywano 30-procentowe bezrobocie. Estończycy godzinami stali w kolejkach po produkty żywnościowe. Chleb i nabiał były racjonowane.
Niewielu ludzi wierzyło wówczas w lepszą przyszłość. Obecnie, po kilku latach, nie można tego kraju poznać. Niekiedy sami mamy problemy z przypomnieniem sobie, jak wyglądał za socjalizmu. Estonia jest teraz nowoczesnym, młodym, tętniącym życiem krajem. W oszałamiającym tempie postępuje proces integracji ze strukturami zachodnimi, na przykład z Unią Europejską i NATO.

Estonia wolnorynkowa
Spośród byłych krajów komunistycznych Estonia pierwsza osiągnęła status państwa o gospodarce wolnorynkowej, czego dowodem jest sporządzany przez Heritage Foundation indeks wolności gospodarczej. Jeszcze bardziej znaczące jest to, że nie jest to jedynie gospodarka wolna, ale także jedna z tych, w których wolności ekonomicznej zapewniono najwięcej. Jeśli wziąć pod uwagę indeks wolności gospodarczej, Estonia znajduje się na czwartym miejscu. Jest przy tym krajem, w którym wprowadza się najwięcej zasad wolnorynkowych w Europie.
Reformy estońskie zaczęły się w roku 1992, kiedy zreformowano system monetarny, za jego podstawę przyjmując zarząd waluty. Zrównoważyliśmy budżet i otworzyliśmy granice, by zapewnić konkurencyjność. Znieśliśmy cła na towary importowane i w rezultacie Estonia stała się wielką strefą wolnego handlu. Konkurując z firmami estońskimi, przedsiębiorstwa zagraniczne zmuszały je do wprowadzania zmian i restrukturyzacji produkcji. Jednocześnie zlikwidowano wszelkie dotacje i pomoc oraz tanie kredyty dla firm. Przedsiębiorstwa miały więc tylko dwie możliwości: zginąć lub zacząć działać sprawnie. Zdumiewające, jak wiele z nich wybrało drugie rozwiązanie.

Estoński podatek
Bodźcem motywującym obywateli była natomiast radykalna reforma systemu podatkowego. Przeprowadziliśmy ją, wychodząc z założenia, że jeśli ktoś więcej pracuje, a przez to więcej zarabia, nie powinien być za to karany. Zdecydowanie obniżyliśmy stawki podatkowe i wprowadziliśmy liniowy proporcjonalny podatek dochodowy, który w dużej mierze zdecydował o sukcesie gospodarczym Estonii. Ściąganie takiego podatku nie przysparza kłopotów, łatwo też kontrolować podatników. Na wprowadzeniu takiej ordynacji podatkowej stracili jedynie prawnicy specjalizujący się w doradztwie podatkowym. Dochody przedsiębiorstw ponownie inwestowane w przedsiębiorstwa krajowe są zwolnione z podatku. Decyzja ta jest niemal bezprecedensowa w historii świata. Ponownie inwestowane dochody nie są opodatkowane, ponieważ pieniądze te, w naszym przekonaniu, przyczyniają się do stworzenia nowej wartości w gospodarce, a to jest nam naprawdę potrzebne.
W rezultacie tych reform Estonia jest krajem o najwyższym tempie wzrostu gospodarczego w Europie, które przekracza 8 proc. rocznie. Trafiło do nas więcej inwestycji zagranicznych per capita niż do innych państw Europy Środkowej i Wschodniej. Szybko rośnie poziom życia. Mamy nadzieję, że poziom życia w Estonii osiągnie średnią krajów Unii Europejskiej za 15 lat.

Estoński skok w nieznane
Wielu ekspertów i polityków pyta, jak udało nam się tego dokonać. Planując nasz skok w nieznane, wyciągnęliśmy wnioski z doświadczeń innych krajów, które porzuciły lewicową utopię socjalizmu na rzecz gospodarki wolnorynkowej. Po pierwsze, najpierw należy zadbać o sferę polityczną, a dopiero później wprowadzać reformy gospodarcze. Nie można nie doceniać znaczenia nowoczesnej konstytucji oraz demokratycznego ustawodawstwa dotyczącego wyborów. W pewnych krajach przechodzących od socjalizmu do gospodarki wolnorynkowej nie dostrzegano roli rządów prawa. Okazało się to błędne. Ogólne zrozumienie tych zasad, najwytrwalsze starania czy pobożne życzenia nie zastąpią rozsądnego i nieustannie ulepszanego otoczenia prawnego.
Starą administrację musi zastąpić reprezentacja społeczeństwa wolna od fatalnych nawyków przeszłości. Trzeba skończyć z systemem podejmowania decyzji na podstawie osobistych kontaktów i manipulacji politycznych. Niepotrzebni są ludzie z doświadczeniami przeszłości, ponieważ starego psa po prostu nie da się nauczyć nowych sztuczek.

Zrób to po estońsku
Kolejną lekcję streszcza powszechnie znany slogan reklamowy: "Just do it" ("Po prostu zrób to"). Innymi słowy, reformy należy wprowadzać zdecydowanie i trzymać się programu, mimo że przez pewien okres jest to bolesne. Jeśli po przełomie radykalny program wprowadza się w życie najszybciej jak to możliwe, wówczas szanse, że zostanie on zaakceptowany, są znacznie większe, niż gdy odwleka się przeprowadzanie reform lub wybiera rozwiązania nieradykalne i wprowadza bolesne środki zaradcze etapami.
Najważniejsze zmiany muszą jednak zajść w umysłach. W epoce socjalizmu nie zwykliśmy myśleć samodzielnie, przejawiać inicjatywy lub podejmować ryzyka. Trzeba było motywować ludzi, popchnąć ich do działania, zmusić do podejmowania decyzji i brania za nie odpowiedzialności. Aby to osiągnąć, musieliśmy ich przebudzić. A najważniejsze jest to, żeby przestać się bać.
Kolejna lekcja to konkluzja, że należy wybierać najprostsze rozwiązania, gdyż to one zazwyczaj najlepiej się sprawdzają. Ludzie muszą rozumieć, co robią politycy, a administracja musi wiedzieć, jak wprowadzać w życie nowe prawo. Łatwiej to zrobić, gdy zreformuje się administrację i zredukuje biurokrację. Przydaje się do tego nowoczesna technologia. Estonia wkroczyła do technologicznego świata, co zapewniło olbrzymie korzyści. Rząd nie używa papieru - podczas posiedzeń gabinetu wszyscy uczestnicy korzystają z komputerów. Jedna trzecia Estończyków ma telefony komórkowe. Wiele z nich wyprodukowano w Estonii. Sprzedaż artykułów elektronicznych zapewnia 44 proc. przychodów z eksportu.
Estonia wyprzedza wiele krajów Unii Europejskiej pod względem korzystania z Internetu. Za pośrednictwem sieci dokonuje się olbrzymiej części przelewów bankowych. Można wysłać drogą elektroniczną deklarację podatkową do urzędu skarbowego, z czego w ubiegłym roku skorzystało ponad 70 proc. podatników. E-rząd może być bardzo przydatnym narzędziem, kiedy tworzy się władze działające sprawnie i jawnie.
Oczywiście, wprowadzenie w życie takich reform nie jest proste. Zdarza się, że rządy realizujące taki program tracą popularność i zostają odsunięte od władzy. To jednak nie ma znaczenia. Istotniejsze jest bowiem to, iż  kraj zmienia się tak, że jest nie do poznania. Patrząc wstecz, można wówczas powiedzieć: "To była brudna robota, ale ktoś musiał to zrobić. Pociągu rozpędzonego przez nas nie zatrzyma nikt". W gruncie rzeczy tylko to się liczy.
Okładka tygodnika WPROST: 16/2006
Więcej możesz przeczytać w 16/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2006 (1219)

  • Na stronie - Samoatak kontra Samoobrona 23 kwi 2006 Samoobrona to próba uchronienia się przed nieuchronnym 3
  • Wprost od czytelników 23 kwi 2006 Solidarna nie znaczy sprawiedliwa Nie chcę Polski solidarnej. Chcę Polski sprawiedliwej. Całe życie ciężko pracowałem, uczyłem się, studiowałem, zdobywałem nowe kwalifikacje. Tak samo postępowała moja żona. Sypialiśmy mało, dużo... 3
  • Skaner 23 kwi 2006 SKANER - POLSKA HISTORIA Komuna żyje! Każdy, kto odwiedzi strony internetowe urzędu prezydenta RP (www.prezydent.pl), dowie się, że do grona prezydentów Rzeczypospolitej należy nie tylko Wojciech Jaruzelski. Jest w tym gronie także... 8
  • Dossier 23 kwi 2006 DONALD TUSK przewodniczący PO "Rano wstaję i wydaje mi się, że koalicja już jest za progiem, a w okolicach obiadu widzę, że to znowu gdzieś się rozpływa" RADIO TOK FM JANUSZ MAKSYMIUK poseł Samoobrony "Powiedzmy sobie... 9
  • Sawka czatuje 23 kwi 2006 10
  • Poczta 23 kwi 2006 Wojna dziesięcioletnia W artykule "Wojna dziesięcioletnia" (nr 13) znalazło się stwierdzenie: "Prokom, który wcześniej wygrał przetarg na budowę takiego systemu dla ZUS, oskarżył ComputerLand w sądzie o nieuczciwą... 14
  • Playback 23 kwi 2006 Jarosław Kaczyński, prezes PiS, i Andrzej Lepper, przewodniczący Samoobrony, wicemarszałek Sejmu 14
  • Ryba po polsku - Zadręczacze 23 kwi 2006 Jeśli na świętego Jana koalicja jest od rana, to rozpadnie się z wieczora na świętego Izydora 15
  • Z życia koalicji 23 kwi 2006 POLACY MAJĄ TO, NA CO przez pół roku czekali - oznajmił Jarosław Kaczyński, prezentując na wybiegu nowy nabytek w swoim bestiarium - wicepremiera Andrzeja Leppera. Panie prezesie, pół roku czekaliśmy, to poczekamy jeszcze... 16
  • Z życia opozycji 23 kwi 2006 PSL PODCHODZI DO ROZMÓW z PiS z "dystansem i sceptycyzmem". Ludowy mędrek Marek Sawicki postawił sprawę jasno: "PiS musi się zdecydować, czy chce współpracować, czy zdominować ugrupowania, które zaprasza... 17
  • Nałęcz - Droga przez mękę 23 kwi 2006 Im łapczywiej Samoobrona będzie chłonęła władzę, tym szybciej się nią udławi 18
  • Fotoplastykon 23 kwi 2006 © Henryk Sawka www.przyssawka.pl 19
  • Państwo zapłaci 23 kwi 2006 Rozmowa z Andrzejem Lepperem, wicemarszałkiem Sejmu, przewodniczącym Samoobrony 20
  • Strachy na Leppera 23 kwi 2006 Lepper chce wejść do rządu, by ratować Samoobronę przed wymiarem sprawiedliwości 24
  • Lepperyzacja Kaczyńskich 23 kwi 2006 Lepper może się okazać hamulcem dla autorytarnych zapędów braci Kaczyńskich 28
  • Zabór prasowy 23 kwi 2006 Groźba zmonopolizowania polskiego rynku opinii przez niemiecką prasę jest coraz bardziej realna 30
  • Michalkiewicz po żydowsku 23 kwi 2006 Izraelczycy wiedzą, że za Holocaust są odpowiedzialni Niemcy i nie przekreśli tego jedna bezmyślna wypowiedź 34
  • Naziści z księżyca 23 kwi 2006 Przewodnicy po Auschwitz mają zakaz mówienia "niemiecki obóz" czy "niemieckie zbrodnie" 36
  • Giełda 23 kwi 2006 Hossa Świat Rośnie jak na ropie Exxon Mobil jest największą amerykańską firmą - wynika z zestawienia magazynu "Fortune". Dzięki wzrostowi cen ropy ubiegłoroczne przychody koncernu zwiększyły się o ponad 25 proc. - do 340 mld... 38
  • Miliony w sieci 23 kwi 2006 Najbogatsi w polskim Internecie, czyli jak zdobyć pierwszy rzeczywisty milion na wirtualnym rynku 40
  • Zginąć lub wygrać 23 kwi 2006 Estończykom udało się dokończyć to, co rozpoczęli Polacy 50
  • Eliksir gospodarki 23 kwi 2006 Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli jak wygrać z konkurentem 54
  • Załatwione odmownie - Unia po turecku 23 kwi 2006 Dogonienie i przegonienie Ameryki przez Europę to mrzonka 56
  • Supersam 23 kwi 2006 60
  • Pióro agenta 007 23 kwi 2006 Fikcyjny świat Jamesa Bonda staje się rzeczywistością. Brytyjska policja z Dorset testuje właśnie pióro cyfrowe - gadżet niczym z filmów o agencie 007. Pióro Magicomm, którym pisze się na specjalnie przystosowanym papierze firmy Anoto,... 60
  • Aparat i laptop 23 kwi 2006 Po co na spotkanie biznesowe dźwigać laptop, skoro te same funkcje ma telefon komórkowy? Samsung D600 obsługuje pliki we wszystkich popularnych formatach biurowych, które można edytować i wyświetlać za pomocą wideo projektora. Telefon... 60
  • Centrum rozrywki 23 kwi 2006 Nawet 15 tysięcy piosenek może pomieścić nowy odtwarzacz mp3 Creative Zen Vision. Urządzenie wyświetla też filmy wideo i umożliwia oglądanie zdjęć, co czyni je prawdziwym przenośnym centrum rozrywki. Umieszczony w nim czytnik kart... 60
  • But jak klejnot 23 kwi 2006 Słynąca z najdoskonalszych imitacji prawdziwych klejnotów firma Swarovski ozdobiła swoimi kryształkami buty m.in. Hugo Bossa i Mauricio Medeirosa oraz projekty 16 polskich kreatorów, takie jak afrykańska kreacja Michała Starosta,... 60
  • Sylwetka prestiżu 23 kwi 2006 Klasę panującą, zamożną i wykształconą rozpoznaje się po szczupłej, wysportowanej sylwetce 62
  • Rentierzy na browarku 23 kwi 2006 Polak blogowy żyje w przekonaniu, że urodził się i to wystarczy: nie planuje, nie walczy 72
  • Spirala krzywd 23 kwi 2006 Podnoszenie prawa do powrotu może wywrócić światowy porządek, doprowadzić do gwałtu i przemocy 76
  • Ludzie z "Żelaza" 23 kwi 2006 W 1977 r. wywiad PRL zlecił braciom Janoszom zabójstwo przebywającego wówczas na Zachodzie Adama Michnika Ze zrabowanych na zlecenie MSW 200 kg złota bracia Janoszowie dostali 40 kg. Resztę ukradli złodziejom zasłużeni... 78
  • Know-how 23 kwi 2006 Wiara leczy? Praktyki religijne mają zbawienny wpływ na zdrowie. Uczeni z Centrum Medycznego Uniwersytetu w Pittsburghu wykazali, że uczestnictwo w cotygodniowych obrzędach religijnych przedłuża życie o 2-5 lat, podobnie jak regularne... 82
  • Słuchawki głuchoty 23 kwi 2006 Za dziesięć lat aparaty słuchowe będą tak powszechne jak okulary 84
  • Szpital Europy 23 kwi 2006 Pacjenci z importu uzdrawiają polską służbę zdrowia 88
  • Podręcznik Homera 23 kwi 2006 Bohaterowie "Iliady" to postacie historyczne 90
  • Bez granic 23 kwi 2006 Neutralna defilada Irlandzki rząd postanowił, że w 90. rocznicę antybrytyjskiego powstania w Dublinie (tzw. Easter Rising), które przyniosło Irlandii niepodległość, odbędzie się wojskowa parada. Wywołało to spore kontrowersje w... 92
  • Zapracowani kontra rozleniwieni 23 kwi 2006 Zanim imigranci przyjadą do Ameryki, są już Amerykanami. Gdy przyjadą do Europy, stają się klientami opieki społecznej 94
  • Imperium Ahmadineżada 23 kwi 2006 Iran chce dołączyć do klubu mocarstw, czy to się światu podoba, czy nie 98
  • Brukselska piramida finansowa 23 kwi 2006 Ile Bułgarzy i Rumuni zapłacą za bilet wstępu do Unii Europejskiej? 102
  • Księgowy z Corleone 23 kwi 2006 Dawna cosa nostra potrzebowała bossa sprawującego absolutną władzę. Nowa przypomina globalny koncern 104
  • Menu 23 kwi 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Pomieszanie z poplątaniem Żyjemy w czasach zaburzonej hierarchii. Nikogo już nie bulwersuje jajo mądrzejsze od kaczki, wóz przed koniem, ogon merdający psem czy (w polityce) danie główne uzależnione od... 110
  • Recenzje 23 kwi 2006 112
  • Country Straits 23 kwi 2006 **** Pozazdrościł widać Mark Knopfler Jackowi White'owi współpracy z legendarną pieśniarką country Lorettą Lynn, bo oto nagrał album z inną wielką diwą z Nashville - Emmylou Harris. To logiczne posunięcie, bo fascynacje dawnego... 112
  • Trująca Sophie 23 kwi 2006 **** Skrzypaczka Sophie Solomon nie podchodzi do muzyki etnicznej z powagą. Efektem jest pełna energii, wysmakowana kombinacja muzyki cygańskiej, klezmerskiej i folkowej. Ta płyta powinna przemówić do Polaków, bo zaśpiewana w manierze... 112
  • Monolog stróża 23 kwi 2006 *** Cały Myśliwski. Kolejny hektar uczciwie zaoranej prozy. Stróż kolonii domków letniskowych łuska w jesienny wieczór fasolę i obszernie rozważa o życiu. Dygresja łagodnie przelewa się w dygresję: a to o dziadkach, co to świat... 112
  • Paw bez piór 23 kwi 2006 *** Z marnej prozy trudno zrobić dobrą sztukę. Potwierdziły to dotychczasowe inscenizacje "Pawia królowej" Doroty Masłowskiej. Warszawska wersja Jacka Papisa też dobra nie jest, choć może pretendować do miana średniej.... 112
  • Hipokryta wysokooktanowy 23 kwi 2006 Wojnę Kościołowi scjentologicznemu, firmowanemu przez Toma Cruise'a, wypowiedzieli Stan i jego koledzy z "Miasteczka South Park" 114
  • Fałszywy Rubens 23 kwi 2006 Wlipcu 1980 r. w domu aukcyjnym Christie's londyńska National Gallery kupiła najdroższy wówczas obraz do swojej kolekcji. Za "Samsona i Dalilę" Rubensa zapłacono 2,5 mln funtów, co dziś jest równowartością... 118
  • Pazurem - Światło z Brzeska 23 kwi 2006 Rozpuściliście się w tym Brzesku! Wy myślicie, że my tu, w Warszawie, nie mamy was na oku, bo to zadupie! 120
  • Ueorgan Ludu 23 kwi 2006 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI NR 16 (182) ROK WYD. 5 WARSZAWA, PONIEDZIAŁEK 17 KWIETNIA 2006 R. CENA + VAT + ZUS + AKCYZA Judasz bohaterem tragicznym Nowa Wielkanoc "GW", przeciwstawiając się dzikiej lustracji Judasza,... 121
  • Skibą w mur - Misski robią wszystkim 23 kwi 2006 Miss World w Polsce będzie wydarzeniem na miarę elektryfikacji wsi za wczesnego Gomułki 122

ZKDP - Nakład kontrolowany