Fałszywy Rubens

Fałszywy Rubens

Dodano:   /  Zmieniono: 
Wlipcu 1980 r. w domu aukcyjnym Christie's londyńska National Gallery kupiła najdroższy wówczas obraz do swojej kolekcji. Za "Samsona i Dalilę" Rubensa zapłacono 2,5 mln funtów, co dziś jest równowartością prawie 40 mln funtów. Jeszcze tego samego dnia pokazano obraz na Trafalgar Square. Już wtedy kilku znanych historyków sztuki miało wątpliwości, czy jest on autentyczny. Twierdzili, że kolory są inne niż u mistrza, że ramię Samsona jest zbyt długie, a plecy przerośnięte. Kompozycja też nie pasowała do Rubensa. Ale dr Ludwig Burchard (współtwórca Corpus Rubenianum), największy spec od Rubensa, który odkrył obraz w 1929 r., od razu przypisał go mistrzowi baroku. Szefowie National Gallery mu zaufali.
Na kopii certyfikatu, która zachowała się w archiwum londyńskiego muzeum, widnieje sporządzona przez Burcharda adnotacja, że obraz odnalazł się w pracowni francuskiego konserwatora Gastona Levy'ego. Co dziwne, nie sprawdził on nawet historii dzieła, lecz jedynie zaufał swojemu oku. Burchard przypisał jeszcze ponad 60 innych obrazów Rubensowi. Większość z nich uznaje się dziś za kopie. Katarzyna Krzyżagórska-Pisarek, polska historyk sztuki, zakwestionowała autentyczność "Samsona i Dalili".

Rubens i dociekliwa Polka
Pisarek jest absolwentką Sorbony, od szesnastu lat prowadzi badania nad spuścizną Rubensa. Najpierw sprawdziła pochodzenie obrazu "Samson i Dalila". W 1609 r. kupił go bogaty mieszkaniec Antwerpii Nicolas Rockox. Obraz zawisł w jego salonie nad kominkiem. Ostatnia wzmianka o dziele widnieje w inwentarzu Rockoksa spisanym w 1640 r., krótko po śmierci właściciela. W 1700 r. podobny obraz kupił książę Liechtensteinu. Skatalogowano go wtedy jako dzieło Jana van den Hoecke. W jego zbiorach znajdował się do 1881 r., kiedy znowu został sprzedany. Pięć dekad później obraz o tym samym tytule i rozmiarach pojawił się na paryskim rynku sztuki jako dzieło Gerrita van Honthorsta. Wtedy nabył go niemiecki potentat tytoniowy, u którego obraz pozostał aż do zakupu przez National Gallery. Dziwnym zbiegiem okoliczności w tym samym czasie pojawił się szkic olejny do obrazu, odnaleziony rzekomo w antykwariacie w Yorku, oraz rysunek przygotowawczy do namalowania "Samsona i Dalili".
Pisarek dotarła do zdjęć szkicu olejnego wykonanych przed 1966 r. Widać na nich, że Samson - w przeciwieństwie do obrazu kupionego przez National Gallery - ma całą prawą nogą. Na szkicu olejnym z Cincinnati nie ma całej prawej nogi. Pisarek porównała także inne źródła: najważniejsze z nich to grafika Jacoba Mathama z 1613 r. oraz obraz przedstawiający widok salonu Rockoksa, namalowany w 1635 r. przez Fransa Franckena. Na nim właśnie nad kominkiem wisi obraz, na którym Samson ma całą nogę. - Uważam, że kompozycja z salonu o wiele bardziej trzyma się konwencji Rubensa - twierdzi Pisarek.

Mistrz ze sklejki
Nowe fakty w sprawie "Samsona i Dalili" z National Gallery pojawiły się po szczegółowym przebadaniu obrazu. Okazało się, że przyklejono go do cienkiej sklejki, jakiej używano na początku XX wieku. - Ktoś po prostu scheblował dębową deskę, na której namalowany był obraz, i cienką warstewkę przykleił do sklejki - opowiada Pisarek. Zaskakuje to, że doskonale zachowany obraz został przeniesiony na sklejkę. W National Gallery nie zachowała się żadna dokumentacja na ten temat, a przed zakupem nie wykonano zdjęć tyłu obrazu. Dlaczego renomowana galeria nie sprawdziła pochodzenia obrazu, nie porównała szkiców, które przetrwały?
Pisarek porównała liczbę żołnierzy znajdujących się na obrazie z National Gallery. We wszystkich wiarygodnych źródłach historycznych podano, że było ich trzech. W wersji z londyńskiego muzeum jest natomiast pięciu. Jedna z postaci nie ma zresztą żołnierskiego uniformu. Być może ten tajemniczy mężczyzna to autor dzieła z National Gallery. Takie praktyki malarze często stosowali.

Uwiarygodniona fałszywka
Niedawno National Gallery, obawiając się, że jej "Samson i Dalila" będzie traktowany jak falsyfikat, przygotowała wystawę prac Rubensa. W centralnej części umieszczono właśnie "Samsona i Dalilę", a dookoła płótna - rzekomo wczesne obrazy barokowego mistrza. W ten sposób chciano uwiarygodnić "Samsona i Dalilę". - Wiele dzieł towarzyszących przypisano Rubensowi dopiero w XX wieku. Jest więc wielce prawdopodobne, że kopie mają dowodzić autentyczności innej kopii. To się okaże po przebadaniu tych obrazów - mówi "Wprost" Pisarek.
Dlaczego obraz, który na pierwszy rzut oka budzi wątpliwości, że wyszedł spod ręki Rubensa, został mu tak łatwo przypisany? Być może wynika to z faktu, że opinię jednego eksperta przyjęto jako pewnik. Na takiej samej zasadzie - bo zachwycił się nimi znany ekspert Abraham Bredius - w latach 40. XX wieku za prace Vermeera uznano falsyfikaty van Meegerena. Jego podróbki mają tyle szczegółów niezgodnych ze sposobem malowania Vermeera, że aż trudno uwierzyć, iż tylu ludzi dało się nabrać.
Aby pozbyć się wątpliwości, że odkryte w XX wieku obrazy Rubensa są falsyfikatami, należałoby przeprowadzić gruntowne badania. Tak potraktowano na przykład spuściznę Rembrandta, sprawdzając ponownie wszystkie przypisywane mu obrazy. W wypadku Rubensa wypadałoby to zrobić także z tego powodu, że w ciągu 40 lat namalował ponad 1400 obrazów i sporządził tysiące rysunków. Wiele z nich zostało namalowanych przy udziale jego uczniów, w tym Antona van Dycka. Kopii może być zatem na rynku wiele. Tym bardziej że żadna epoka (aż po wiek XIX) nie oparła się wpływom Rubensa. Stąd tak wiele dzieł przypomina jego płótna. Warto w tym kontekście pamiętać słowa wybitnego francuskiego malarza Eugene'a Delacroix. Udzielił on takiej rady Manetowi: "Trzeba oglądać Rubensa, inspirować się Rubensem, kopiować Rubensa".

Fot: Z. Furman
Więcej możesz przeczytać w 16/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2006 (1219)

  • Na stronie - Samoatak kontra Samoobrona23 kwi 2006Samoobrona to próba uchronienia się przed nieuchronnym3
  • Wprost od czytelników23 kwi 2006Solidarna nie znaczy sprawiedliwa Nie chcę Polski solidarnej. Chcę Polski sprawiedliwej. Całe życie ciężko pracowałem, uczyłem się, studiowałem, zdobywałem nowe kwalifikacje. Tak samo postępowała moja żona. Sypialiśmy mało, dużo...3
  • Skaner23 kwi 2006SKANER - POLSKA HISTORIA Komuna żyje! Każdy, kto odwiedzi strony internetowe urzędu prezydenta RP (www.prezydent.pl), dowie się, że do grona prezydentów Rzeczypospolitej należy nie tylko Wojciech Jaruzelski. Jest w tym gronie także...8
  • Dossier23 kwi 2006DONALD TUSK przewodniczący PO "Rano wstaję i wydaje mi się, że koalicja już jest za progiem, a w okolicach obiadu widzę, że to znowu gdzieś się rozpływa" RADIO TOK FM JANUSZ MAKSYMIUK poseł Samoobrony "Powiedzmy sobie...9
  • Sawka czatuje23 kwi 200610
  • Poczta23 kwi 2006Wojna dziesięcioletnia W artykule "Wojna dziesięcioletnia" (nr 13) znalazło się stwierdzenie: "Prokom, który wcześniej wygrał przetarg na budowę takiego systemu dla ZUS, oskarżył ComputerLand w sądzie o nieuczciwą...14
  • Playback23 kwi 2006Jarosław Kaczyński, prezes PiS, i Andrzej Lepper, przewodniczący Samoobrony, wicemarszałek Sejmu14
  • Ryba po polsku - Zadręczacze23 kwi 2006Jeśli na świętego Jana koalicja jest od rana, to rozpadnie się z wieczora na świętego Izydora15
  • Z życia koalicji23 kwi 2006POLACY MAJĄ TO, NA CO przez pół roku czekali - oznajmił Jarosław Kaczyński, prezentując na wybiegu nowy nabytek w swoim bestiarium - wicepremiera Andrzeja Leppera. Panie prezesie, pół roku czekaliśmy, to poczekamy jeszcze...16
  • Z życia opozycji23 kwi 2006PSL PODCHODZI DO ROZMÓW z PiS z "dystansem i sceptycyzmem". Ludowy mędrek Marek Sawicki postawił sprawę jasno: "PiS musi się zdecydować, czy chce współpracować, czy zdominować ugrupowania, które zaprasza...17
  • Nałęcz - Droga przez mękę23 kwi 2006Im łapczywiej Samoobrona będzie chłonęła władzę, tym szybciej się nią udławi18
  • Fotoplastykon23 kwi 2006© Henryk Sawka www.przyssawka.pl19
  • Państwo zapłaci23 kwi 2006Rozmowa z Andrzejem Lepperem, wicemarszałkiem Sejmu, przewodniczącym Samoobrony20
  • Strachy na Leppera23 kwi 2006Lepper chce wejść do rządu, by ratować Samoobronę przed wymiarem sprawiedliwości24
  • Lepperyzacja Kaczyńskich23 kwi 2006Lepper może się okazać hamulcem dla autorytarnych zapędów braci Kaczyńskich28
  • Zabór prasowy23 kwi 2006Groźba zmonopolizowania polskiego rynku opinii przez niemiecką prasę jest coraz bardziej realna30
  • Michalkiewicz po żydowsku23 kwi 2006Izraelczycy wiedzą, że za Holocaust są odpowiedzialni Niemcy i nie przekreśli tego jedna bezmyślna wypowiedź34
  • Naziści z księżyca23 kwi 2006Przewodnicy po Auschwitz mają zakaz mówienia "niemiecki obóz" czy "niemieckie zbrodnie"36
  • Giełda23 kwi 2006Hossa Świat Rośnie jak na ropie Exxon Mobil jest największą amerykańską firmą - wynika z zestawienia magazynu "Fortune". Dzięki wzrostowi cen ropy ubiegłoroczne przychody koncernu zwiększyły się o ponad 25 proc. - do 340 mld...38
  • Miliony w sieci23 kwi 2006Najbogatsi w polskim Internecie, czyli jak zdobyć pierwszy rzeczywisty milion na wirtualnym rynku40
  • Zginąć lub wygrać23 kwi 2006Estończykom udało się dokończyć to, co rozpoczęli Polacy50
  • Eliksir gospodarki23 kwi 2006Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli jak wygrać z konkurentem54
  • Załatwione odmownie - Unia po turecku23 kwi 2006Dogonienie i przegonienie Ameryki przez Europę to mrzonka56
  • Supersam23 kwi 200660
  • Pióro agenta 00723 kwi 2006Fikcyjny świat Jamesa Bonda staje się rzeczywistością. Brytyjska policja z Dorset testuje właśnie pióro cyfrowe - gadżet niczym z filmów o agencie 007. Pióro Magicomm, którym pisze się na specjalnie przystosowanym papierze firmy Anoto,...60
  • Aparat i laptop23 kwi 2006Po co na spotkanie biznesowe dźwigać laptop, skoro te same funkcje ma telefon komórkowy? Samsung D600 obsługuje pliki we wszystkich popularnych formatach biurowych, które można edytować i wyświetlać za pomocą wideo projektora. Telefon...60
  • Centrum rozrywki23 kwi 2006Nawet 15 tysięcy piosenek może pomieścić nowy odtwarzacz mp3 Creative Zen Vision. Urządzenie wyświetla też filmy wideo i umożliwia oglądanie zdjęć, co czyni je prawdziwym przenośnym centrum rozrywki. Umieszczony w nim czytnik kart...60
  • But jak klejnot23 kwi 2006Słynąca z najdoskonalszych imitacji prawdziwych klejnotów firma Swarovski ozdobiła swoimi kryształkami buty m.in. Hugo Bossa i Mauricio Medeirosa oraz projekty 16 polskich kreatorów, takie jak afrykańska kreacja Michała Starosta,...60
  • Sylwetka prestiżu23 kwi 2006Klasę panującą, zamożną i wykształconą rozpoznaje się po szczupłej, wysportowanej sylwetce62
  • Rentierzy na browarku23 kwi 2006Polak blogowy żyje w przekonaniu, że urodził się i to wystarczy: nie planuje, nie walczy72
  • Spirala krzywd23 kwi 2006Podnoszenie prawa do powrotu może wywrócić światowy porządek, doprowadzić do gwałtu i przemocy76
  • Ludzie z "Żelaza"23 kwi 2006W 1977 r. wywiad PRL zlecił braciom Janoszom zabójstwo przebywającego wówczas na Zachodzie Adama Michnika Ze zrabowanych na zlecenie MSW 200 kg złota bracia Janoszowie dostali 40 kg. Resztę ukradli złodziejom zasłużeni...78
  • Know-how23 kwi 2006Wiara leczy? Praktyki religijne mają zbawienny wpływ na zdrowie. Uczeni z Centrum Medycznego Uniwersytetu w Pittsburghu wykazali, że uczestnictwo w cotygodniowych obrzędach religijnych przedłuża życie o 2-5 lat, podobnie jak regularne...82
  • Słuchawki głuchoty23 kwi 2006Za dziesięć lat aparaty słuchowe będą tak powszechne jak okulary84
  • Szpital Europy23 kwi 2006Pacjenci z importu uzdrawiają polską służbę zdrowia88
  • Podręcznik Homera23 kwi 2006Bohaterowie "Iliady" to postacie historyczne90
  • Bez granic23 kwi 2006Neutralna defilada Irlandzki rząd postanowił, że w 90. rocznicę antybrytyjskiego powstania w Dublinie (tzw. Easter Rising), które przyniosło Irlandii niepodległość, odbędzie się wojskowa parada. Wywołało to spore kontrowersje w...92
  • Zapracowani kontra rozleniwieni23 kwi 2006Zanim imigranci przyjadą do Ameryki, są już Amerykanami. Gdy przyjadą do Europy, stają się klientami opieki społecznej94
  • Imperium Ahmadineżada23 kwi 2006Iran chce dołączyć do klubu mocarstw, czy to się światu podoba, czy nie98
  • Brukselska piramida finansowa23 kwi 2006Ile Bułgarzy i Rumuni zapłacą za bilet wstępu do Unii Europejskiej?102
  • Księgowy z Corleone23 kwi 2006Dawna cosa nostra potrzebowała bossa sprawującego absolutną władzę. Nowa przypomina globalny koncern104
  • Menu23 kwi 2006KRÓTKO PO WOLSKU Pomieszanie z poplątaniem Żyjemy w czasach zaburzonej hierarchii. Nikogo już nie bulwersuje jajo mądrzejsze od kaczki, wóz przed koniem, ogon merdający psem czy (w polityce) danie główne uzależnione od...110
  • Recenzje23 kwi 2006112
  • Country Straits23 kwi 2006**** Pozazdrościł widać Mark Knopfler Jackowi White'owi współpracy z legendarną pieśniarką country Lorettą Lynn, bo oto nagrał album z inną wielką diwą z Nashville - Emmylou Harris. To logiczne posunięcie, bo fascynacje dawnego...112
  • Trująca Sophie23 kwi 2006**** Skrzypaczka Sophie Solomon nie podchodzi do muzyki etnicznej z powagą. Efektem jest pełna energii, wysmakowana kombinacja muzyki cygańskiej, klezmerskiej i folkowej. Ta płyta powinna przemówić do Polaków, bo zaśpiewana w manierze...112
  • Monolog stróża23 kwi 2006*** Cały Myśliwski. Kolejny hektar uczciwie zaoranej prozy. Stróż kolonii domków letniskowych łuska w jesienny wieczór fasolę i obszernie rozważa o życiu. Dygresja łagodnie przelewa się w dygresję: a to o dziadkach, co to świat...112
  • Paw bez piór23 kwi 2006*** Z marnej prozy trudno zrobić dobrą sztukę. Potwierdziły to dotychczasowe inscenizacje "Pawia królowej" Doroty Masłowskiej. Warszawska wersja Jacka Papisa też dobra nie jest, choć może pretendować do miana średniej....112
  • Hipokryta wysokooktanowy23 kwi 2006Wojnę Kościołowi scjentologicznemu, firmowanemu przez Toma Cruise'a, wypowiedzieli Stan i jego koledzy z "Miasteczka South Park"114
  • Fałszywy Rubens23 kwi 2006Wlipcu 1980 r. w domu aukcyjnym Christie's londyńska National Gallery kupiła najdroższy wówczas obraz do swojej kolekcji. Za "Samsona i Dalilę" Rubensa zapłacono 2,5 mln funtów, co dziś jest równowartością...118
  • Pazurem - Światło z Brzeska23 kwi 2006Rozpuściliście się w tym Brzesku! Wy myślicie, że my tu, w Warszawie, nie mamy was na oku, bo to zadupie!120
  • Ueorgan Ludu23 kwi 2006TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI NR 16 (182) ROK WYD. 5 WARSZAWA, PONIEDZIAŁEK 17 KWIETNIA 2006 R. CENA + VAT + ZUS + AKCYZA Judasz bohaterem tragicznym Nowa Wielkanoc "GW", przeciwstawiając się dzikiej lustracji Judasza,...121
  • Skibą w mur - Misski robią wszystkim23 kwi 2006Miss World w Polsce będzie wydarzeniem na miarę elektryfikacji wsi za wczesnego Gomułki122