Łebskie ptaszki

Łebskie ptaszki

Kruki i wrony wykazują inteligencję półtorarocznego dziecka

Ewa Nieckuła

Hodowana w niewoli wrona brodata z Nowej Kaledonii po bezskutecznych próbach wydłubania drutem apetycznego kąska z dna wąskiej probówki zrobiła na końcu przyrządu haczyk i osiągnęła swój cel. W świecie biologów zawrzało. Nigdy przedtem nie zaobserwowano, by jakiekolwiek zwierzę modyfikowało narzędzie stosownie do zadania. Pojawiły się głosy, że ten ptak rozumie przyczynę i skutek działań. Wkrótce okazało się, że dzikie wrony z Nowej Kaledonii są przewidujące i zachowują narzędzia wykonane z liści pandana na wypadek, gdyby miały im się jeszcze przydać. Przy wyczynach tych ptaków nikogo już nie zadziwi dzięciur żyjący na południu Stanów Zjednoczonych, który z drewna wykonuje "łyżkę" do przenoszenia miodu dla piskląt, czy kłowacz kaktusowy z wysp Galapagos, używający cierni do łowienia owadów.
Ptaki nie są jedynie upierzonymi robotami zaprogramowanymi od urodzenia do wykonywania ptasich czynności, jak do niedawna sądzono. W Anglii obserwowano sikorę modrą, która potrafiła zedrzeć folię zamykającą pozostawianą pod drzwiami butelkę z mlekiem i spijać śmietankę. W Nowej Zelandii grupa wróbli opanowała otwieranie automatycznych drzwi uruchamianych przez fotokomórkę i stołowała się w kawiarni. Podczas wojny w Zimbabwe widziano sępy, które przez wiele dni czekały na granicy zaminowanego terenu. Wiedziały, że prędzej czy później jakieś zwierzę zostanie tu rozerwane na kawałki. Czyż nie są to przebłyski prawdziwej inteligencji?
Nawet najdoskonalszy robot nie ma poczucia humoru, a ptaki lubią się bawić. - We Wrocławiu obserwowano srokę, która siadała na zderzaku zatrzymującego się przed przejściem dla pieszych samochodu. Gdy samochód ruszał, jechała kilka metrów, podrywała się i czekała na następną zmianę świateł, by przysiąść na kolejnym zderzaku - mówi ornitolog prof. Leszek Jerzak z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Najwięksi żartownisie to kruki. Dr Bernd Heinrich, znawca tych ptaków, twierdzi, że uwielbiają ślizgać się na śniegu, wywijać koziołki w powietrzu, wisieć na jednej nodze na drucie telefonicznym lub leżąc na grzebiecie, żonglować przedmiotami, używając dzioba i nóg.

Rozum wrony
Kanadyjczyk dr Louise Lefebvre stworzył ranking ptaków o najwyższym IQ. Za podstawę posłużyły mu obserwacje zaskakujących zachowań opisane w czasopismach ornitologicznych, zwłaszcza notatki dotyczące ptasiej pomysłowości przy zdobywaniu pokarmu. Najsprytniejsze okazały się krukowate, czyli kruki, sroki i wrony. Za nimi były sokoły, jastrzębie, czaple i dzięcioły. Niekwestionowanym liderem została jednak zwykła wrona, która rozwiązuje swoje problemy z największą łatwością.
Doświadczenia przeprowadzone przez dr. Bernda Heinricha udowodniły, jak bardzo niedoceniano ptasie możliwości. Uczony poddał kruki trudnej próbie. Na żerdzi, na 60-centymentrowym sznurku zawiesił kawałki ich ulubionego mięsa. Jeden z ptaków już za pierwszym razem poradził sobie z techniczną przeszkodą. Usiadł na żerdzi, podciągnął dziobem linkę, zrobił na niej pętelkę, którą przydepnął nogą i powtarzając ten manewr, sięgnął do mięsa.
Heinrich chciał się też przekonać, czy kruki będą podążać za ludzkim wzrokiem. Reakcja na spojrzenie jest sprawdzianem rozwoju mózgu u dzieci, które, jeśli ich rozwój przebiega normalnie, potrafią śledzić spojrzenie dorosłego już w wieku półtora roku. Dziecko zaczyna rozumieć, że inni mają własne myśli. Brak tej umiejętności jest jednym z pierwszych symptomów autyzmu. Pokój, w którym przebiegał eksperyment, przedzielono barierą. Kruki wychowywane w niewoli pojedynczo zajmowały miejsce na żerdzi, eksperymentator zaś stawał po drugiej stronie przegrody, wbijał wzrok w sufit, patrzył w stronę ptaka lub w miejsce ukryte za barierką. Wszystkie kruki biorące udział w doświadczeniu potrafiły podążać za spojrzeniem mężczyzny, a niektóre wiedzione ciekawością siadały na barierce, by sprawdzić, co tak zainteresowało człowieka.

Pamięć modrowronki
Podobne umiejętności wykazują m.in. kalifornijskie modrowronki. Robią one zapasy pokarmu, ale mają też zwyczaj rabowania cudzych spiżarni. Chowając pokarm, bacznie się rozglądają, czy nie śledzi ich inny ptak. Jeśli podąża za nimi osobnik, który już im coś wykradł, zmieniają skrytkę. Często też wprowadzają złodzieja w błąd, trzymając pokarm ukryty w dziobie i udając, że chowają go w kilku miejscach.
Modrowronki zatem nie tylko rozpoznają inne ptaki i ich intencje, ale potrafią także przewidywać i wyciągać wnioski z przykrych doświadczeń. Na tym ich wyjątkowe zdolności się nie kończą. Te zapobiegliwe ptaki potrafią schować ponad 30 tys. nasion w 2,5 tys. miejsc, a po roku odzyskują dwie trzecie tej wielkiej masy pokarmu! Nie udało się jeszcze dociec, jak to robią. Istnieje teoria, że zapamiętują niezwykle szczegółową mapę okolicy, w której żyją.

Gramatyka papugi
Łatwo zaakceptowaliśmy, że małpy człekokształtne, z którymi łączy nas tak wiele fizycznych podobieństw, są zdolne do procesów poznawczych. Ptaki to jednak zupełnie inny świat. Z ewolucyjnego punktu widzenia ludzi i ptaki dzieli przepaść. Nie tak głęboka jednak, jak do niedawna sądzono.
Alex, papuga żako obdarzona mózgiem nie większym od włoskiego orzecha, potrafi odróżnić 50 przedmiotów, liczyć do sześciu, rozróżnić siedem kolorów i pięć kształtów, stosować przymiotniki "większy", "mniejszy", "taki sam", i "różny", a także pojęcia "pod" i "nad". Wartościuje nawet przedmioty według określonego porządku, co do tej pory było umiejętnością zarezerwowaną wyłącznie dla ludzi i małp człekokształtnych. W odróżnieniu od szympansów Alex potrafi mówić. Szkoląca go od 29 lat dr Irene Pepperberg twierdzi, że Alex nie tylko naśladuje ludzką mowę, ale też wyraża swoje myśli! Umiejętności papugi przyrównuje do zdolności 4-letniego dziecka.
Przekonanie o wyższości ludzi nad zwierzętami podważa też eksperyment TimothyŐego Q. Gentnera z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego, który udowodnił, że szpaki potrafią się nauczyć reguł rządzących złożoną gramatyką. Dotychczas sądzono, że to domena wyłącznie ludzkiego mózgu. W świetle ostatnich obserwacji powiedzenie "ptasi móżdżek" może być komplementem.
Okładka tygodnika WPROST: 25/2006
Więcej możesz przeczytać w 25/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2006 (1228)

  • Na stronie - Szantażokracja 25 cze 2006 Z kraju o najwyższym indeksie szantażokracji trzeba wiać jak najszybciej i jak najdalej 3
  • Skaner 25 cze 2006 SKANER - POLSKA WYBORY Jednak bezpośrednio! Andrzej Lepper i jego partia chcieli znieść bezpośrednie wybory włodarzy miast i wsi. Wicepremier z Samoobrony nie znalazł jednak sojuszników w PiS. Partia Jarosława Kaczyńskiego nie poprze... 6
  • Dossier 25 cze 2006 RYSZARD KALISZ Poseł SLD "Ja przynosiłem piłkarzom fart. Sami piłkarze uważali, że Jerzy Buzek przynosi im niefart. Teraz się okazało, że premier Marcin-kiewicz też przynosi niefart. I Lech Kaczyński przynosi niefart" Polskie Radio... 7
  • Sawka czatuje 25 cze 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 8
  • Mundial 2006 25 cze 2006 KOMENTARZE POD BLOGIEM TOMASZA WOŁKA "Dramatyczny i piękny mecz z Niemcami, szkoda wyniku. Zabrakło kilkudziesięciu sekund. Ale ktoś 'na górze' powinien wyciągnąć głębsze wnioski z tych dwóch konfrontacji, dotrzeć do sedna kolejnej... 12
  • Poczta 25 cze 2006 Ziobrominator W artykule "Ziobrominator" (nr 21) znalazła się informacja, że minister Zbigniew Wassermann jako "ważna osobistość" cieszy się specjalnymi przywilejami w korzystaniu z lotniska. Otóż minister Wassermann ma ochronę BOR. Nie... 14
  • Playback 25 cze 2006 Jaromir Netzel, prezes zarządu PZU SA © K. PACUŁA 14
  • Fotoplastykon 25 cze 2006 14
  • Ryba po polsku - Pycha zdrajców 25 cze 2006 Jeśli się twierdzi, że domaganie się lustracji księżyjest dziełem wrogich sił, trzeba te siły nazwać Maciej Rybiński Jedno jest pewne - żywoty świętych są mniej atrakcyjne od żywotów grzeszników. Żywoty świętych napawają... 15
  • Z życia koalicji 25 cze 2006 Wreszcie PiS spełnia obietnice w sprawie mediów publicznych! W skład rady nadzorczej Polskiego Radia weszli sami fachowcy: szpitalna księgowa, warszawska radna, kadrowiec, pani z banku i ktoś tam jeszcze. Aha, i dziennikarka z Kielc. W tej... 16
  • Z życia opozycji 25 cze 2006 Kto brylował na urodzinach Andrzeja Leppera? Jak zadajemy zagadki, to odpowiedź na nie jest zazwyczaj ta sama. Tak, Stefan Niesiołowski - zaciekły wróg tłuszczy i hołoty spod znaku Samoobrony. Brylował, wznosił toasty, żartował z... 17
  • Nałęcz - Seanse nienawiści 25 cze 2006 "Patriotyzmu" międzywojennej Młodzieży Wszechpolskiej polska szkoła na pewno nie potrzebuje Tomasz Nałęcz Pomysł ministra edukacji narodowej Romana Giertycha, aby wprowadzić nowy przedmiot nauczający patriotyzmu, daje się interpretować... 18
  • Polskie stolice zbrodni 25 cze 2006 Czy Polska jest jednym z najbardziej niebezpiecznych krajów w Europie, w którym szaleje przestępczość? W 2006 r. tylko 42 proc. Polaków badanych przez CBOS postrzegało swój kraj jako bezpieczny (w 2001 r. było ich zaledwie 28 proc.). Czy polskie miasta pod względem liczby... 20
  • Okrągłosłowi 25 cze 2006 Ranking polityków: Aleksander Kwaśniewski - piąty, Lech Kaczyński - dziesiąty 28
  • O nas za nas 25 cze 2006 Niemieckie Muzeum Śląskie w Görlitz pokazuje, jak bardzo Polacy nie potrafią prowadzić polityki historycznej Piotr Semka Od kilku lat powstaje niemiecki Śląsk, a większość Polaków nic o tym nie wie. Powstaje głównie w... 32
  • Sushi Marcinkiewicza 25 cze 2006 Władza jest konserwatywno-narodowa, ale menu ma kosmopolityczne Igor Janke Kuchnia polityków nie chadza w parze z wyznawaną ideologią. Staropolskie potrawy zakrapiane zmrożoną czystą wódką preferowali politycy lewicowego, teoretycznie... 38
  • Giełda 25 cze 2006 Hossa Świat Dziecko małolitrażowe Japońskie Suzuki i niemiecki Opel wspólnie zaprojektują mały miejski samochód przeznaczony na rynek europejski - donosi japoński dziennik "Nihon Keizai Shimbun". Auto będzie produkowane od 2008 r. w... 42
  • Podpalacze budżetu 25 cze 2006 Polska polityka gospodarcza tworzy się na ulicy Witold M. Orłowski Krzysztof Trębski Czy chcesz zapłacić dodatkowo ponad 200 zł rocznie, aby pracownicy służby zdrowia zarabiali więcej? Gdyby w ten sposób ośrodki badania opinii... 44
  • Siła krachu 25 cze 2006 Polscy ciułacze stracili na giełdzie 20 mld złotych? Michał Zieliński O 10 tys. zł zmniejszyły się od połowy maja zasoby Polaka, który wykupił jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych i oszczędzał w otwartych funduszach... 50
  • Wojna siedmioletnia 25 cze 2006 Jeśli Zygmunt Solorz przegra walkę o Erę, może zarobić miliard euro Aleksander Piński Jan Piński W tej wojnie polska strona jest tylko trzecim graczem. Czy jednak Elektrim skorzysta na wojnie Vivendi i Deutsche Telekomu? Wojna gigantów... 54
  • Polacy odlatują na południe 25 cze 2006 120-metrowy apartament z widokiem na morze w tureckiej Alanyi kosztuje tyle, ile 80-metrowe mieszkanie na Żoliborzu Krzysztof Trębski Simmon Tweddle, analityk brytyjskiej agencji nieruchomości Property Secrets, podróżował po Bałkanach.... 58
  • 2X2=4 - Rynek patriota 25 cze 2006 Wiedzy o polityce ustrojowej nie mogą zastąpićnarodowo-patriotyczne hasła i efekciarskie działania Wacław Wilczyński Gospodarka narodowa musi być patriotyczna. Tak postanowiła usiłująca nami rządzić prawicowo-lewicowa partia. Zapał... 62
  • Supersam 25 cze 2006 64
  • Leon szczęściarz 25 cze 2006 Leon jest niebywałym szczęściarzem. Już niezłym powodzeniem cieszył się, kiedy styliści z Seata zabrali się za jego przód. Ostre linie sprawiły, że sylwetka leona zaczęła przypominać sprintera szykującego się do startu. Te nowe... 64
  • Inwazja z Treviso 25 cze 2006 - Polacy ubierają się teraz o niebo lepiej niż 10 lat temu i są gotowi kupować markowe ubrania - tak w rozmowie z "Wprost" Giuseppe Stefanel tłumaczy powody ekspansji domu mody Stefanel na polski rynek. Do 2008 r. marka z Treviso... 64
  • Muzykalny Ebi 25 cze 2006 Biało-czerwony odtwarzacz plików mp3 opatrzony autografem Euzebiusza Smolarka - taki prezent polskim fanom futbolu i muzyki podarowała firma Samsung. Urządzenie ma wbudowane cyfrowe radio i dyktafon, akumulator po naładowaniu wystarcza na 10... 64
  • W stylu lat 50. 25 cze 2006 Co łączy marki Philippe Starck, Armani, Donna Karan i Burberry? Zegarki i biżuteria tych marek produkowane są wyłącznie przez amerykańską firmę Fossil. Połączenie charme'u "cudownych lat 50." z nowymi trendami tworzy... 64
  • Mięczaki stadionów 25 cze 2006 Zamiast wygrywać, Polacy są dumni z honorowych porażek 66
  • Akademia wojenna 25 cze 2006 Studenci już nie walczą o indeksy, to indeksy biją się o studentów 70
  • Kilometr skarbów 25 cze 2006 W zaszyfrowanych dokumentach pojawił się opis Lubiąża jako miejsca, gdzie składowano cenne dzieła sztuki Joanna Lamparska Cenne rzeźby, obrazy, ołtarze, kolekcje monet i biżuterii oraz rzadkie książki - to wszystko zostało ukryte na... 74
  • Czerwiec wolności 25 cze 2006 Poznański Czerwiec '56 to ostatnie polskie powstanie narodowe, a radomski Czerwiec '76 to koniec mitu tzw. drugiej Polski Antoni Dudek Historyk i politolog, pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego i IPN. Autor książki o kulisach upadku PRL... 78
  • Know-how 25 cze 2006 Ratunek dla oka Pierwszy lek na retinopatię cukrzycową może wkrótce trafić na rynek. Badania kliniczne wykazały, że substancja o nazwie ruboxistaurin hamuje postęp zmian chorobowych w siatkówce u 41 proc. osób cierpiących na cukrzycę.... 82
  • Apteka blagierów 25 cze 2006 Badania naukowe coraz częściej są jedynie narzędziem marketingowym firm farmaceutycznych Jan Stradowski [powiększ] Kiedy okazało się, że środek przeciwbólowy vioxx (rofekoksyb), zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu, amerykański... 84
  • Epidemia milczenia 25 cze 2006 Dzieci dotknięte mutyzmem są jak Dr Jekyll i Mr Hyde - w szkole są małomówne, w domu bywają nadpobudliwe Monika Florek-Moskal Mowa jest srebrem, milczenie złotem - mówi jedna z przypowieści w Biblii. Niestety, zbyt częste milczenie,... 88
  • Łebskie ptaszki 25 cze 2006 Kruki i wrony wykazują inteligencję półtorarocznego dziecka Ewa Nieckuła Hodowana w niewoli wrona brodata z Nowej Kaledonii po bezskutecznych próbach wydłubania drutem apetycznego kąska z dna wąskiej probówki zrobiła na końcu... 90
  • Bez granic 25 cze 2006 Wybuchowy emigrant Abu Hamza al-Muhadżir, czyli "Emigrant", to nowy przywódca Al-Kaidy w Iraku, który zastąpił zabitego kilkanaście dni temu Abu Musaba al-Zarkawiego. Nowy szef wezwał do pokonania "krzyżowców i szyitów" oraz pomszczenia... 92
  • Czerwona kontrrewolucja 25 cze 2006 Co jest lepsze: białoruska niepodległość pod władzą Łukaszenki czy białoruska demokracja pod rosyjską kuratelą? Jerzy Marek Nowakowski "Nasza chata z kraja" - polityka zagraniczna Polski od kilku lat jest prowadzona zgodnie z tą... 94
  • Mini-ZSRR 25 cze 2006 Stolica Białorusi powinna zostać przemianowana z Mińska na Weterańsk? Cezary Goliński Bez Białorusi nie byłoby zwycięstwa w II wojnie światowej, tymczasem dziś wrogie siły ignorują wkład tego kraju i jego obecnego prezydenta w dzieło... 96
  • Gazownia ajatollahów 25 cze 2006 Europa musi wybrać: albo więcej gazu z Rosji, albo gaz z Iranu Agata Jabłońska Zimna wojna się skończyła? Nic podobnego. Do bezpośredniej konfrontacji Zachodu z nowym Wschodem jeszcze wprawdzie daleko, ale decydująca rozgrywka właśnie... 98
  • Śmierć za śmierć 25 cze 2006 Bezsensowna wojna oddala Palestyńczyków od własnego państwa Henryk Szafir z Jerozolimy Premier Ehud Olmert podczas niedawnej wizyty w Europie nie musiał nikogo przekonywać, że Izrael prowadzi w Gazie wojnę obronną. Nawet prezydent Francji... 102
  • Przyszłość z przeszłością 25 cze 2006 Oczekuję, że Polska pomoże Unii Europejskiej w ułożeniu stosunków z Rosjanami Richard von Weizscker dla "Wprost" prezydent Niemiec w latach 1984-1994 Podpisanie przed piętnastu laty przez Polskę i Niemcy dwóch traktatów: granicznego i o... 104
  • Wiedeń w pralni 25 cze 2006 O potrzebie rozliczenia się z brunatną przeszłością zaczyna się mówić w Austrii dopiero teraz Dominika Ćosić z Brukseli Austriacy są autorami największej manipulacji XX wieku - wmówili Europejczykom, że Hitler był Niemcem, a Mozart... 106
  • Menu 25 cze 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Damy wam szkołę Trwa festiwal pomysłów z cyklu "Jak dać szkole szkołę". W ministerstwie pojawiła się koncepcja, żeby współwładzę nad placówkami wychowawczymi powierzyć rodzicom. Na Zachodzie to się sprawdziło,... 108
  • Recenzje 25 cze 2006 110
  • Anioł zemsty 25 cze 2006 Pisząc "Morderstwo w Orient Expressie", Agatha Christie efektownie przedstawiła grupowy akt zemsty na człowieku, którego jedynym powołaniem zdawało się być wyrządzanie krzywd wszystkim ludziom mającym nieszczęście znaleźć... 110
  • Germaniomaniacy 25 cze 2006 Co by było, gdyby spełniło się choć w części to, co planiści Rzeszy zgotowali dla świata po zakończeniu wygranej, ma się rozumieć, wojny? Mielibyśmy wielką i przerażającą krainę - Germanię. Nie byłoby w niej miejsca dla... 110
  • Nauka odmienności 25 cze 2006 Ryszard Kapuściński w ciągu kilku ostatnich lat wygłosił serię wykładów poświęconych kategorii Innego. Zebrane w jednej książeczce, zatytułowanej "Ten Inny", stanowią zbiór poglądów reportera na temat współczesnego... 110
  • Możliwości Houellebecqa 25 cze 2006 Po skandalizującej "Platformie", którą Francuska Liga Arabska uznała za krzewienie rasowej nienawiści, Michel Houellebecq nieco złagodniał. W jego "Możliwości wyspy" jest wszystko to, do czego zdążył już... 110
  • Stary dobry grubas 25 cze 2006 Kiedyś określano go mianem "króla bigbitu" i "zakręconego wujka Chemical Brothers". Z grania na basie w stylu Sex Pistols szybko zrezygnował i zaczął komponować muzykę klubowo-elektroniczną. W ciągu ostatnich... 110
  • Cyrk Micka Jaggera 25 cze 2006 Po generałach jazzu Polskę podbijają generałowie rocka Jerzy A. Rzewuski Trasy koncertowe i festiwale są krwiobiegiem muzycznego show--biznesu, nic bowiem tak się nie liczy, jak osobisty kontakt z lubianym wykonawcą. Ale co chyba nie mniej... 112
  • Znasz-LEE ten krój? 25 cze 2006 Nasz wieszcz to prekursor hip-hopu, graficiarz i autor muzycznych megahitów Lech Makowiecki Rymowanki wyszły już z mody, a szlachetna niegdyś sztuka operowania trzynastozgłoskowcem okrzyknięta została przez współczesnych guru mianem... 116
  • Mozart molestowany 25 cze 2006 Najsłynniejsze opery geniusza z Salzburga padają ofiarami reżyserów megalomanów Jacek Melchior Warszawa wygrała z Wiedniem. I to w nie byle jakiej konkurencji, bo czcząc Mozarta. My zaprosiliśmy słynnego niemieckiego reżysera do... 118
  • Pazurem - Złota śruba 25 cze 2006 Polska to jest kraj na dziesięć żubrów, jeden Waweli pięć udanych scenek filmowych na dziesięciolecie Wiesław Kot Wzalewie filmowych laurów to detal. Gazety puściły go dołem, radia wcale. Zygmunt Kałużyński będzie nagradzać... 120
  • Ueorgan Ludu 25 cze 2006 Nr 25 (192) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 19 czerwca 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Twarde stanowisko prezesa Polskiego Związku Piłki Nożnej ŻĄDAMY GŁOWY TRENERA! To skandal! - oświadcza prezes PZPN M. Listkiewicz. - W meczu z... 121
  • Skibą w mur- Zdychanie autorytetów 25 cze 2006 Pojawiła się nowa kategoria agenta bezpieki - agent nieszkodliwy Krzysztof Skiba Jesteśmy ostatnio świadkami upadku wielu szacownych autorytetów. Osoby, które znaliśmy z mediów jako ważne, mądre i moralnie piękne, okazały się w... 122

ZKDP - Nakład kontrolowany