Mozart molestowany

Mozart molestowany

Najsłynniejsze opery geniusza z Salzburga padają ofiarami reżyserów megalomanów

Jacek Melchior

Warszawa wygrała z Wiedniem. I to w nie byle jakiej konkurencji, bo czcząc Mozarta. My zaprosiliśmy słynnego niemieckiego reżysera do Warszawy, wiedeńczycy ściągnęli nad Dunaj sławnego Polaka. Obaj - Achim Freyer i Krystian Lupa - przygotowali nowe inscenizacje "Czarodziejskiego fletu", bodaj najsłynniejszej i... najtrudniejszej do ogarnięcia opery Mozarta. Lupie, debiutującemu w operze, przedstawienie się nie udało, bo jak we wszystkich swoich spektaklach postawił na aktorstwo, którego ze śpiewaków nie udało mu się wykrzesać. Poza tym chyba nie do końca wiedział, do jakiego miejsca jego "Flet" ma być mądrą bajką, a gdzie tylko zabawą. Co innego Freyer - dość powiedzieć, że po raz szósty zdecydował się zainscenizować "Flet", i znowu z sukcesem!
Historię miłości Paminy i Tamina, poddającego ich próbom Sarastra, okrutnej Królowej Nocy i sympatycznego ptasznika Papagena można traktować jak bezpretensjonalną bajkę o dobru i złu albo jak moralitet najeżony masońską symboliką (sam Mozart był przecież masonem). Postacie z "Fletu" weszły już do obiegu popkultury, a Królową Nocy zabawiał się sam Miloä Forman w "Amadeszu", zestawiając jej słynną arię z rozwrzeszczaną teściową Mozarta. "Flet" można spłaszczyć do formy melodramatu, a nawet upichcić etnoopowiastkę z egzotycznymi ludożercami, wesoło tańczącymi wokół gigantycznego kotła (była i taka próba!). Coś w tym "Flecie" jest, skoro na jego inscenizację porwał się w 1975 r. sam Ingmar Bergman, proponując bezpretensjonalny film telewizyjny w konwencji teatru w teatrze, zrealizowany w barokowym Drottningholm. Być może niebawem pojawi się też wersja kinowa wyreżyserowana przez "następcę Lawrence'a Oliviera" - Kennetha Branagha.

Cyrk w szkole
Siedemdziesięcioletni Achim Freyer słynie z przedstawień, które są "żywymi" dziełami sztuki, a niezwykłe pomysły idą w parze ze zdumiewającą wizją plastyczną. Jego "Flet" oklaskiwany w Salzburgu dział się w namiocie cyrkowym, a warszawski - w klasie. Wszyscy bohaterowie tej "szkoły życia" - uczniowie, nauczyciele i dyrektor szkoły, którym jest Sarastro - noszą maski powiększające głowy i w specyficzny sposób poruszają się, co determinuje osobliwy rytm spektaklu. Groteskowa wizja, przy której nie sposób nie wspomnieć zarówno Kantora z "Umarłej klasy", jak i Felliniego z "Amarcordu", jest tak fascynująca, że nawet genialną muzykę przesuwa na drugi plan. I choć młodzi stołeczni soliści poradzili sobie całkiem nieźle, oryginalny teatr Freyera jak gąbka wchłania wszystko, co przetwarza po drodze. Klasyczni wielbiciele opery mają trudny orzech do zgryzienia, ale oto w Warszawie możemy podziwiać przedstawienie, jakie ucieszyłoby najbardziej wybrednych i znudzonych wszelkimi konwencjami widzów. Wielkie brawa i rada, by przed pójściem do teatru jednak się trochę z "Fletu" przygotować, bo dopiero porównanie oryginału z wersją Freyera daje prawdziwą satysfakcję!

Don Molestovanni
"Wesele Figara", "Cosi fan tutte", "Don Giovanni" i "Czarodziejski flet" - trudno bez tych arcydzieł wyobrazić sobie europejską kulturę. I trudno o lepsze przykłady do ilustracji triumfów i klęsk teatru muzycznego. Rok Mozartowski dopiero na półmetku, a już wiadomo, że reżyserom długo nie zabraknie dziwacznych pomysłów na inscenizowanie jego oper. Jeden z najnowszych pochodzi z Paryża i jest dziełem Michaela Hanekego, twórcy ekranizacji głośnej "Pianistki", w której Isabelle Huppert wącha chusteczki zużywane przez klientelę sex-shopu. Seks jest obecny także i w jego "Don Giovannim", który w tej wersji powinien zmienić tytuł na "Don Molestovanni". Słynny uwodziciel jest tu bowiem dyrektorem wielkiej firmy, mieszczącej się w La Défense, a Zerlina - w oryginale biedna wieśniaczka, poderwana na własnym weselu - jest dziewczyną z ekipy sprzątającej biurowiec.
Pomysły Hanekego to nic wobec konceptu Petera Sellarsa, który w latach 90. przeniósł akcję mozartowskiego arcydzieła do nowojorskiego Harlemu, a rolę Don Giovanniego i jego wiernego sługi Leporella powierzył parze czarnoskórych bliźniaków! Amerykański reżyser wsławił się też ekscentryczną inscenizacją "Wesela Figara", dziejącą się na czterdziestym piętrze hotelu, i "Cosi fan tutte" w uzdrowiskowym barze, którego bohaterki smażą frytki i przeglądają "Vanity Fair". W tym kontekście zdumiewa, jak wielką ramotą okazuje się dziś słynne przedstawienie "Don Giovanniego" z Salzburga z 1954 r. (dyrygowane przez legendarnego Wilhelma Furtwanglera), wydane właśnie na DVD. Wydaje się, że nie pół wieku, lecz całe lata świetlne dzielą współczesny teatr operowy od tamtej premiery, rozegranej po bożemu w gigantycznych kartonowych dekoracjach.

Mozart spod strzechy
Mimo ubóstwa panującego w polskich teatrach operowych mogliśmy w ostatnich sezonach oglądać zarówno świetne, jak i pozbawione sensu i smaku inscenizacje mozartowskich dzieł. Do tych ostatnich należy poznańska wersja "Cosi fan tutte" Grzegorza Jarzyny, w której, by współczesna sekszgrywa w stylu sadomaso toczyła się szybko jak film Tarantino, zmasakrowano partyturę, usuwając część numerów. Na drugim końcu żenady sytuuje się amatorski teatrzyk spod znaku Warszawskiej Opery Kameralnej. Chwali się, że od 15 lat co roku możemy w stolicy oglądać komplet dzieł Mozarta, ale inscenizacyjnie (w większości wypadków) wołają o pomstę do nieba.
W szlachetną pułapkę wpadł Michał Znaniecki (Wrocław), który polał "Cosi fan tutte" zbyt nachalną publicystyką, związaną z wojną w Iraku. Nie poradził też sobie z "Fletem" Niemiec Matthias Remus (Bydgoszcz), rozgrywając rzecz w bibliotece. Udało się za to Markowi Weiss-Grzesińskiemu (Wrocław): ten "Flet", w zimnej, bliżej nieokreślonej przestrzeni, z Królową Nocy - futurystyczną, na wpół nagą syreną, robi wrażenie! Największym mozartowskim osiągnięciem polskiego teatru ostatnich lat pozostaje warszawski "Don Giovanni" w reżyserii Mariusza Trelińskiego, z kostiumami Arcadiusa - oryginalny, zarazem współczesny (światłowody), jak i barokowy w swoim wizjonerskim rozbuchaniu. Od teraz ma w repertuarze Opery Narodowej równie wybitnego konkurenta - fascynujące przedstawienie Freyera.

Współpraca: Marta Nadzieja
Okładka tygodnika WPROST: 25/2006
Więcej możesz przeczytać w 25/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2006 (1228)

  • Na stronie - Szantażokracja 25 cze 2006 Z kraju o najwyższym indeksie szantażokracji trzeba wiać jak najszybciej i jak najdalej 3
  • Skaner 25 cze 2006 SKANER - POLSKA WYBORY Jednak bezpośrednio! Andrzej Lepper i jego partia chcieli znieść bezpośrednie wybory włodarzy miast i wsi. Wicepremier z Samoobrony nie znalazł jednak sojuszników w PiS. Partia Jarosława Kaczyńskiego nie poprze... 6
  • Dossier 25 cze 2006 RYSZARD KALISZ Poseł SLD "Ja przynosiłem piłkarzom fart. Sami piłkarze uważali, że Jerzy Buzek przynosi im niefart. Teraz się okazało, że premier Marcin-kiewicz też przynosi niefart. I Lech Kaczyński przynosi niefart" Polskie Radio... 7
  • Sawka czatuje 25 cze 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 8
  • Mundial 2006 25 cze 2006 KOMENTARZE POD BLOGIEM TOMASZA WOŁKA "Dramatyczny i piękny mecz z Niemcami, szkoda wyniku. Zabrakło kilkudziesięciu sekund. Ale ktoś 'na górze' powinien wyciągnąć głębsze wnioski z tych dwóch konfrontacji, dotrzeć do sedna kolejnej... 12
  • Poczta 25 cze 2006 Ziobrominator W artykule "Ziobrominator" (nr 21) znalazła się informacja, że minister Zbigniew Wassermann jako "ważna osobistość" cieszy się specjalnymi przywilejami w korzystaniu z lotniska. Otóż minister Wassermann ma ochronę BOR. Nie... 14
  • Playback 25 cze 2006 Jaromir Netzel, prezes zarządu PZU SA © K. PACUŁA 14
  • Fotoplastykon 25 cze 2006 14
  • Ryba po polsku - Pycha zdrajców 25 cze 2006 Jeśli się twierdzi, że domaganie się lustracji księżyjest dziełem wrogich sił, trzeba te siły nazwać Maciej Rybiński Jedno jest pewne - żywoty świętych są mniej atrakcyjne od żywotów grzeszników. Żywoty świętych napawają... 15
  • Z życia koalicji 25 cze 2006 Wreszcie PiS spełnia obietnice w sprawie mediów publicznych! W skład rady nadzorczej Polskiego Radia weszli sami fachowcy: szpitalna księgowa, warszawska radna, kadrowiec, pani z banku i ktoś tam jeszcze. Aha, i dziennikarka z Kielc. W tej... 16
  • Z życia opozycji 25 cze 2006 Kto brylował na urodzinach Andrzeja Leppera? Jak zadajemy zagadki, to odpowiedź na nie jest zazwyczaj ta sama. Tak, Stefan Niesiołowski - zaciekły wróg tłuszczy i hołoty spod znaku Samoobrony. Brylował, wznosił toasty, żartował z... 17
  • Nałęcz - Seanse nienawiści 25 cze 2006 "Patriotyzmu" międzywojennej Młodzieży Wszechpolskiej polska szkoła na pewno nie potrzebuje Tomasz Nałęcz Pomysł ministra edukacji narodowej Romana Giertycha, aby wprowadzić nowy przedmiot nauczający patriotyzmu, daje się interpretować... 18
  • Polskie stolice zbrodni 25 cze 2006 Czy Polska jest jednym z najbardziej niebezpiecznych krajów w Europie, w którym szaleje przestępczość? W 2006 r. tylko 42 proc. Polaków badanych przez CBOS postrzegało swój kraj jako bezpieczny (w 2001 r. było ich zaledwie 28 proc.). Czy polskie miasta pod względem liczby... 20
  • Okrągłosłowi 25 cze 2006 Ranking polityków: Aleksander Kwaśniewski - piąty, Lech Kaczyński - dziesiąty 28
  • O nas za nas 25 cze 2006 Niemieckie Muzeum Śląskie w Görlitz pokazuje, jak bardzo Polacy nie potrafią prowadzić polityki historycznej Piotr Semka Od kilku lat powstaje niemiecki Śląsk, a większość Polaków nic o tym nie wie. Powstaje głównie w... 32
  • Sushi Marcinkiewicza 25 cze 2006 Władza jest konserwatywno-narodowa, ale menu ma kosmopolityczne Igor Janke Kuchnia polityków nie chadza w parze z wyznawaną ideologią. Staropolskie potrawy zakrapiane zmrożoną czystą wódką preferowali politycy lewicowego, teoretycznie... 38
  • Giełda 25 cze 2006 Hossa Świat Dziecko małolitrażowe Japońskie Suzuki i niemiecki Opel wspólnie zaprojektują mały miejski samochód przeznaczony na rynek europejski - donosi japoński dziennik "Nihon Keizai Shimbun". Auto będzie produkowane od 2008 r. w... 42
  • Podpalacze budżetu 25 cze 2006 Polska polityka gospodarcza tworzy się na ulicy Witold M. Orłowski Krzysztof Trębski Czy chcesz zapłacić dodatkowo ponad 200 zł rocznie, aby pracownicy służby zdrowia zarabiali więcej? Gdyby w ten sposób ośrodki badania opinii... 44
  • Siła krachu 25 cze 2006 Polscy ciułacze stracili na giełdzie 20 mld złotych? Michał Zieliński O 10 tys. zł zmniejszyły się od połowy maja zasoby Polaka, który wykupił jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych i oszczędzał w otwartych funduszach... 50
  • Wojna siedmioletnia 25 cze 2006 Jeśli Zygmunt Solorz przegra walkę o Erę, może zarobić miliard euro Aleksander Piński Jan Piński W tej wojnie polska strona jest tylko trzecim graczem. Czy jednak Elektrim skorzysta na wojnie Vivendi i Deutsche Telekomu? Wojna gigantów... 54
  • Polacy odlatują na południe 25 cze 2006 120-metrowy apartament z widokiem na morze w tureckiej Alanyi kosztuje tyle, ile 80-metrowe mieszkanie na Żoliborzu Krzysztof Trębski Simmon Tweddle, analityk brytyjskiej agencji nieruchomości Property Secrets, podróżował po Bałkanach.... 58
  • 2X2=4 - Rynek patriota 25 cze 2006 Wiedzy o polityce ustrojowej nie mogą zastąpićnarodowo-patriotyczne hasła i efekciarskie działania Wacław Wilczyński Gospodarka narodowa musi być patriotyczna. Tak postanowiła usiłująca nami rządzić prawicowo-lewicowa partia. Zapał... 62
  • Supersam 25 cze 2006 64
  • Leon szczęściarz 25 cze 2006 Leon jest niebywałym szczęściarzem. Już niezłym powodzeniem cieszył się, kiedy styliści z Seata zabrali się za jego przód. Ostre linie sprawiły, że sylwetka leona zaczęła przypominać sprintera szykującego się do startu. Te nowe... 64
  • Inwazja z Treviso 25 cze 2006 - Polacy ubierają się teraz o niebo lepiej niż 10 lat temu i są gotowi kupować markowe ubrania - tak w rozmowie z "Wprost" Giuseppe Stefanel tłumaczy powody ekspansji domu mody Stefanel na polski rynek. Do 2008 r. marka z Treviso... 64
  • Muzykalny Ebi 25 cze 2006 Biało-czerwony odtwarzacz plików mp3 opatrzony autografem Euzebiusza Smolarka - taki prezent polskim fanom futbolu i muzyki podarowała firma Samsung. Urządzenie ma wbudowane cyfrowe radio i dyktafon, akumulator po naładowaniu wystarcza na 10... 64
  • W stylu lat 50. 25 cze 2006 Co łączy marki Philippe Starck, Armani, Donna Karan i Burberry? Zegarki i biżuteria tych marek produkowane są wyłącznie przez amerykańską firmę Fossil. Połączenie charme'u "cudownych lat 50." z nowymi trendami tworzy... 64
  • Mięczaki stadionów 25 cze 2006 Zamiast wygrywać, Polacy są dumni z honorowych porażek 66
  • Akademia wojenna 25 cze 2006 Studenci już nie walczą o indeksy, to indeksy biją się o studentów 70
  • Kilometr skarbów 25 cze 2006 W zaszyfrowanych dokumentach pojawił się opis Lubiąża jako miejsca, gdzie składowano cenne dzieła sztuki Joanna Lamparska Cenne rzeźby, obrazy, ołtarze, kolekcje monet i biżuterii oraz rzadkie książki - to wszystko zostało ukryte na... 74
  • Czerwiec wolności 25 cze 2006 Poznański Czerwiec '56 to ostatnie polskie powstanie narodowe, a radomski Czerwiec '76 to koniec mitu tzw. drugiej Polski Antoni Dudek Historyk i politolog, pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego i IPN. Autor książki o kulisach upadku PRL... 78
  • Know-how 25 cze 2006 Ratunek dla oka Pierwszy lek na retinopatię cukrzycową może wkrótce trafić na rynek. Badania kliniczne wykazały, że substancja o nazwie ruboxistaurin hamuje postęp zmian chorobowych w siatkówce u 41 proc. osób cierpiących na cukrzycę.... 82
  • Apteka blagierów 25 cze 2006 Badania naukowe coraz częściej są jedynie narzędziem marketingowym firm farmaceutycznych Jan Stradowski [powiększ] Kiedy okazało się, że środek przeciwbólowy vioxx (rofekoksyb), zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu, amerykański... 84
  • Epidemia milczenia 25 cze 2006 Dzieci dotknięte mutyzmem są jak Dr Jekyll i Mr Hyde - w szkole są małomówne, w domu bywają nadpobudliwe Monika Florek-Moskal Mowa jest srebrem, milczenie złotem - mówi jedna z przypowieści w Biblii. Niestety, zbyt częste milczenie,... 88
  • Łebskie ptaszki 25 cze 2006 Kruki i wrony wykazują inteligencję półtorarocznego dziecka Ewa Nieckuła Hodowana w niewoli wrona brodata z Nowej Kaledonii po bezskutecznych próbach wydłubania drutem apetycznego kąska z dna wąskiej probówki zrobiła na końcu... 90
  • Bez granic 25 cze 2006 Wybuchowy emigrant Abu Hamza al-Muhadżir, czyli "Emigrant", to nowy przywódca Al-Kaidy w Iraku, który zastąpił zabitego kilkanaście dni temu Abu Musaba al-Zarkawiego. Nowy szef wezwał do pokonania "krzyżowców i szyitów" oraz pomszczenia... 92
  • Czerwona kontrrewolucja 25 cze 2006 Co jest lepsze: białoruska niepodległość pod władzą Łukaszenki czy białoruska demokracja pod rosyjską kuratelą? Jerzy Marek Nowakowski "Nasza chata z kraja" - polityka zagraniczna Polski od kilku lat jest prowadzona zgodnie z tą... 94
  • Mini-ZSRR 25 cze 2006 Stolica Białorusi powinna zostać przemianowana z Mińska na Weterańsk? Cezary Goliński Bez Białorusi nie byłoby zwycięstwa w II wojnie światowej, tymczasem dziś wrogie siły ignorują wkład tego kraju i jego obecnego prezydenta w dzieło... 96
  • Gazownia ajatollahów 25 cze 2006 Europa musi wybrać: albo więcej gazu z Rosji, albo gaz z Iranu Agata Jabłońska Zimna wojna się skończyła? Nic podobnego. Do bezpośredniej konfrontacji Zachodu z nowym Wschodem jeszcze wprawdzie daleko, ale decydująca rozgrywka właśnie... 98
  • Śmierć za śmierć 25 cze 2006 Bezsensowna wojna oddala Palestyńczyków od własnego państwa Henryk Szafir z Jerozolimy Premier Ehud Olmert podczas niedawnej wizyty w Europie nie musiał nikogo przekonywać, że Izrael prowadzi w Gazie wojnę obronną. Nawet prezydent Francji... 102
  • Przyszłość z przeszłością 25 cze 2006 Oczekuję, że Polska pomoże Unii Europejskiej w ułożeniu stosunków z Rosjanami Richard von Weizscker dla "Wprost" prezydent Niemiec w latach 1984-1994 Podpisanie przed piętnastu laty przez Polskę i Niemcy dwóch traktatów: granicznego i o... 104
  • Wiedeń w pralni 25 cze 2006 O potrzebie rozliczenia się z brunatną przeszłością zaczyna się mówić w Austrii dopiero teraz Dominika Ćosić z Brukseli Austriacy są autorami największej manipulacji XX wieku - wmówili Europejczykom, że Hitler był Niemcem, a Mozart... 106
  • Menu 25 cze 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Damy wam szkołę Trwa festiwal pomysłów z cyklu "Jak dać szkole szkołę". W ministerstwie pojawiła się koncepcja, żeby współwładzę nad placówkami wychowawczymi powierzyć rodzicom. Na Zachodzie to się sprawdziło,... 108
  • Recenzje 25 cze 2006 110
  • Anioł zemsty 25 cze 2006 Pisząc "Morderstwo w Orient Expressie", Agatha Christie efektownie przedstawiła grupowy akt zemsty na człowieku, którego jedynym powołaniem zdawało się być wyrządzanie krzywd wszystkim ludziom mającym nieszczęście znaleźć... 110
  • Germaniomaniacy 25 cze 2006 Co by było, gdyby spełniło się choć w części to, co planiści Rzeszy zgotowali dla świata po zakończeniu wygranej, ma się rozumieć, wojny? Mielibyśmy wielką i przerażającą krainę - Germanię. Nie byłoby w niej miejsca dla... 110
  • Nauka odmienności 25 cze 2006 Ryszard Kapuściński w ciągu kilku ostatnich lat wygłosił serię wykładów poświęconych kategorii Innego. Zebrane w jednej książeczce, zatytułowanej "Ten Inny", stanowią zbiór poglądów reportera na temat współczesnego... 110
  • Możliwości Houellebecqa 25 cze 2006 Po skandalizującej "Platformie", którą Francuska Liga Arabska uznała za krzewienie rasowej nienawiści, Michel Houellebecq nieco złagodniał. W jego "Możliwości wyspy" jest wszystko to, do czego zdążył już... 110
  • Stary dobry grubas 25 cze 2006 Kiedyś określano go mianem "króla bigbitu" i "zakręconego wujka Chemical Brothers". Z grania na basie w stylu Sex Pistols szybko zrezygnował i zaczął komponować muzykę klubowo-elektroniczną. W ciągu ostatnich... 110
  • Cyrk Micka Jaggera 25 cze 2006 Po generałach jazzu Polskę podbijają generałowie rocka Jerzy A. Rzewuski Trasy koncertowe i festiwale są krwiobiegiem muzycznego show--biznesu, nic bowiem tak się nie liczy, jak osobisty kontakt z lubianym wykonawcą. Ale co chyba nie mniej... 112
  • Znasz-LEE ten krój? 25 cze 2006 Nasz wieszcz to prekursor hip-hopu, graficiarz i autor muzycznych megahitów Lech Makowiecki Rymowanki wyszły już z mody, a szlachetna niegdyś sztuka operowania trzynastozgłoskowcem okrzyknięta została przez współczesnych guru mianem... 116
  • Mozart molestowany 25 cze 2006 Najsłynniejsze opery geniusza z Salzburga padają ofiarami reżyserów megalomanów Jacek Melchior Warszawa wygrała z Wiedniem. I to w nie byle jakiej konkurencji, bo czcząc Mozarta. My zaprosiliśmy słynnego niemieckiego reżysera do... 118
  • Pazurem - Złota śruba 25 cze 2006 Polska to jest kraj na dziesięć żubrów, jeden Waweli pięć udanych scenek filmowych na dziesięciolecie Wiesław Kot Wzalewie filmowych laurów to detal. Gazety puściły go dołem, radia wcale. Zygmunt Kałużyński będzie nagradzać... 120
  • Ueorgan Ludu 25 cze 2006 Nr 25 (192) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 19 czerwca 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Twarde stanowisko prezesa Polskiego Związku Piłki Nożnej ŻĄDAMY GŁOWY TRENERA! To skandal! - oświadcza prezes PZPN M. Listkiewicz. - W meczu z... 121
  • Skibą w mur- Zdychanie autorytetów 25 cze 2006 Pojawiła się nowa kategoria agenta bezpieki - agent nieszkodliwy Krzysztof Skiba Jesteśmy ostatnio świadkami upadku wielu szacownych autorytetów. Osoby, które znaliśmy z mediów jako ważne, mądre i moralnie piękne, okazały się w... 122

ZKDP - Nakład kontrolowany