Boski kochanek

Boski kochanek

Dodano:   /  Zmieniono: 
Antinous był w starożytnym Rzymie popularniejszy niż obecnie największe gwiazdy show-biznesu
 Jego kult był tępiony przez teologów i hierarchów Kościoła chrześcijańskiego. W cesarstwie rzymskim Antinous był ogromnie popularny, wyniesiono go na ołtarze. Być może żadna postać historyczna starożytności nie została uwieczniona w tylu przedmiotach sztuki co Antinous: w posągach, medalionach, monetach. Wiele z nich można zobaczyć na wystawie "Antinous - oblicze antyku" w Instytucie Henry'ego Moore'a w angielskim Leeds (do 27 sierpnia).

Cesarz i jego paź
Antinous urodził się około 110 r. n.e. w Bitynii (Azja Mniejsza). Był Grekiem. Jako dwunastoletni chłopiec znalazł się na dworze Hadriana (76-138 r. n.e.), jednego z najpotężniejszych cesarzy starożytnego Rzymu. Hadrian wyróżnił się jako władca tym, że zrezygnował z nowych podbojów terytorialnych, umocnił natomiast granice cesarstwa. Nakazał w latach 20. II wieku wznieść słynny mur w północnej Anglii, który bronił imperium przed najazdami szkockich plemion. Za jego panowania, a sądzi się, że nie bez jego udziału, rzymski Panteon stał się klejnotem architektury. Ogromna rzymska rezydencja cesarza, tzw. willa Hadriana, wypełniona była dziełami sztuki, gościła również często artystów, poetów i uczonych.
Antinous zaczął towarzyszyć Hadrianowi w jego inspekcjach - podróżach po licznych prowincjach imperium, a także w polowaniach. W czasie jednego z polowań Hadrian ocalił życie młodzieńcowi, rzucając się z włócznią na atakującego go lwa. Cesarz ogłosił chłopca swoim faworytem. Najprawdopodobniej był to aprobowany w kulturze greckiej - a Hadrian uważał się za człowieka Hellady - związek uczuciowy między mężczyzną i efebem, zwanym też eromenosem. Mężczyzna stawał się opiekunem i mentorem chłopca - do czasu gdy ów wchodził w dojrzałość. Wówczas podobny związek, jeśli się przedłużał, zaczynał przynosić młodszemu mężczyźnie niesławę. W roku 130 n.e. Antinous utonął. Stało się to na oczach cesarza i jego świty, gdy razem wypłynęli łodziami na wody Nilu. Wedle świadectw, młodzieniec "wypadł z łodzi". Współczesny historyk zapisał w "Historii Augusta", iż "Hadrian stracił swego Antinousa w czasie żeg-lugi Nilem i płakał po nim jak kobieta. Niektórzy utrzymują, że [Antinous] poświęcił się za Hadriana".
Mógł to być wypadek, jakich w czasie zabaw na wodzie zdarza się niemało. Istniały przypuszczenia, że chodziło o morderstwo zlecone przez cesarzową Sabinę, tej jednak podobno faworyt Hadriana nie wadził. Nie da się też wykluczyć samobójstwa - i to z różnych powodów. Antinous dobiegał wówczas dwudziestki, przestawał więc być eromenosem. Być może nie mógł znieść myśli, że czeka go rozstanie z Hadrianem. Jest jednak również - wspomniany przez historyka - motyw ofiary. Otóż zarówno w tradycji greckiej, jak i egipskiej istniało w tamtej epoce przekonanie, że można - oddając życie za osobę ukochaną - jej życie przedłużyć, a być może nawet zapewnić jej nieśmiertelność. Ozyrys - bóg dobra, przyrody i płodności, zamordowany i pocięty na kawałki przez swego brata Seta - boga zła, w wierzeniach Egipcjan zmartwychwstawał każdego roku, panował nad życiem pośmiertnym i zapewniał wieczne odradzanie się świata.
Hadrian i towarzyszący mu Antinous brali udział w egipskich ceremoniach religijnych na cześć Ozyrysa. Najprawdopodobniej wierzyli w możliwość zmartwychwstania. Nikt nie dowie się, czy młodzieniec rzeczywiście zginął, chcąc oddać własne życie Hadrianowi. Faktem jest jednak, że cesarz zapragnął Antinousa unieśmiertelnić.

Gwiazda Antinousa
Hadrian ogłosił Antinousa bogiem. Na wschodnim brzegu Nilu, w miejscu gdzie ukochany (cesarz nazywał go niekiedy synem) zginął, założył wedle greckich wzorów miasto Antinoo''polis, a w nim stworzył ośrodek kultu pięknego młodzieńca: świątynię, teatr. Wkrótce imieniem Antinousa nazwano nową gwiazdę, którą astronomowie dostrzegli na niebie, a także pewien rodzaj lotosu o jaskrawoczerwonych kwiatach. W całym cesarstwie rzymskim - od Brytanii, Portugalii, Galii aż po Libię i Gruzję - powstawały posągi młodzieńca oraz świątynie pod jego wezwaniem. Najbardziej znane wybudowano w Atenach, Eleusis, Delfach, Olimpii, Agros i Hadrianopolis. W greckim mieście Mantinea ustanowiono miejsce wyroczni Antinousa, organizowano również ku jego czci misteria i igrzyska sportowe.
Wystawa w Leeds gromadzi wizerunki Antinousa powstałe w II-IV wieku n.e. Nie ma w nich klasycznej surowości, matematycznie ustalonych proporcji. Piękno młodego boga jest delikatne i uduchowione. Czasem - można chyba użyć tego słowa - piękno to nosi cechy mistyczne. Heros nie zawsze jest przedstawiany jako gładki efeb, często - jako pełen siły wojownik z włócznią.
Choć Hadrian zmarł już w 138 r. n.e., kult Antinousa przetrwał do upadku cesarstwa rzymskiego. Postaci młodzieńca nadawano atrybuty Dionizosa - boga wina i ekstazy, kiedy indziej Apolla - boga harmonii. Albo pokonującego śmierć Ozyrysa - wtedy posągi upodobniały się do rzeźby egipskiej. Antinous stał się bogiem radości życia, nieśmiertelnego piękna. Jego świątynie nie były monumentalne, przytłaczające ogromem, jak świątynie Jowisza lub Ateny. Były kameralne, na ludzką miarę. Kojarzony niekiedy z Hermesem - posłańcem bogów, miał też Antinous pośredniczyć w rozdawaniu boskich łask. Zwracano się do niego po opiekę, pojmowaną jako forma miłości.

Sodomita i demon
Jeszcze przed przyjęciem chrztu przez Konstantyna Wielkiego (rok 337) czołowi przedstawiciele chrześcijaństwa walczyli z kultem Antinousa ze szczególną pasją. Żądali burzenia świątyń, obalania posagów. Orygenes z Aleksandrii (III w.) i św. Atanazy (IV w.) piszą o nim ze wstrętem jako o sodomicie, a wiarę w jego moc i wróżby wiążą też (Orygenes) z działaniem podstępnych egipskich demonów. Jest rzeczą znaną, że Orygenes, by uniknąć pokus zmysłowych, kazał się wykastrować. Także w późniejszych wiekach widziano w kulcie Antinousa symptom rozpasanej żądzy - jedną z form dekadencji, która stała się przyczyną upadku cesarstwa rzymskiego.
Pamięć o otaczanym czcią młodzieńcu przetrwała tylko jako wiedza wtajemniczonych - artystów renesansu, filozofów oświecenia, ale i wysokich hierarchów Watykanu - w papieskich zbiorach sztuki znajdują się piękne wizerunki Antinousa. Pamięć ta powraca do dziś - nie tylko w takiej postaci jak wystawa w Leeds. W Internecie powstają strony czcicieli Antinousa. W 1872. rocznicę jego śmierci (5 października 2003 r.) krąg takich czcicieli założył wirtualną świątynię i kościół - Ecclesia Antinoi.
Więcej możesz przeczytać w 33/34/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 33/34/2006 (1236)

  • Na stronie - Międzynarodówka Antyterrorystyczna 15 gru 2006, 15:00 Terroryści rozumieją wyłącznie język siły, a "terroryści" - wyłącznie język "siły" 3
  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 MALL POLSKA Autorzy artykułu "Mall Polska" (nr 30) mają rację, pisząc, że polskie centra handlowe są ładne i nowoczesne. Znacznie gorzej jest jednak z warunkami, jakie w nich panują. Wszędzie panuje potworny hałas, spowodowany... 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 ROPA NAFTOWA Krauze i Kulczyk w Kazachstanie Ryszard Krauze (dziesiąty na liście najbogatszych Polaków tygodnika "Wprost", z majątkiem wycenianym na 1,8 mld zł) wyprzedził Orlen i Lotos w zakupie pól naftowych. Według naszych... 6
  • Dossier 15 gru 2006, 15:00 LUDWIK DORN wicepremier, szef MSWiA "Z punktu widzenia ludzi to, czy ich zalało w wyniku powodzi wielkoobszarowej, czy lokalnego podtopienia, to wszystko jedno" RMF FM KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ p.o. prezydenta Warszawy "Zawsze... 7
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 8
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Wicepremier Ludwik Dorn © A. HAWAŁEJ/PAP 14
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 HIPOKRYTA WYSOKOOKTANOWY Wzwiązku z tym, że artykuł "Hipokryta wysokooktanowy" (nr 16) nie oddawał prawdy o Kościele scjentologicznym, chciałbym wyjaśnić, iż kościoły, misje i grupy scjentologiczne, a także inne organizacje... 14
  • Ryba po polsku - Wizerunek to frasunek 15 gru 2006, 15:00 Znowu zamiast rumianego buziaczkabędziemy pokazywać Europie swarliwą gębę 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 CO BYŚMY POCZĘLI Bez czytelników? Przede wszystkim stracilibyśmy robotę. Ale także historyjkę o Przemysławie Edgarze Gosiewskim, którą nadesłał nam panÉ Jeśli minister Gosiewski jest zainteresowany kto, chętnie udostępnimy wszelkie... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 ZWRACAMY HONOR. "Gazeta Wyborcza" napisała jednak o rozłamie w Partii Demokratycznej, tyle że z małym opóźnieniem. Pewnie Paweł Smoleński prowadził dziennikarskie śledztwo. A TO DOBRE! Podobno Ludwika Wujec opuściła Unię... 17
  • Wprost przeciwnie - Więcej światła! 15 gru 2006, 15:00 Esbecy nie zmartwią się, gdy w ciemnościach będziemy sobie nabijać kolejne guzy 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Poczwarka Kiszczaka 15 gru 2006, 15:00 "Frakcja" SB w parlamencie w 1989 r. dysponowała na pewno większą liczbą głosów niż ta, którą wybrano Jaruzelskiego na prezydenta 20
  • Tłumokracja 15 gru 2006, 15:00 Dyktat tłumu i autorytarne rządy tabloidów - to panujący w Polsce ustrój 24
  • Pierwszy żołnierz prezydenta 15 gru 2006, 15:00 Gdyby teraz prezydent zapadł na zdrowiu, natychmiast trafiłby do szpitala, a konsylium lekarskie wydałoby komunikat 28
  • Czyszczenie pamięci 15 gru 2006, 15:00 Czas skończyć z polską biernością w sporze o przyszłość przeszłości 30
  • Donos Pana Cogito 15 gru 2006, 15:00 Przez ponad trzy lata Zbigniew Herbert kontaktował się z bezpieką 32
  • Zabójcze archiwum 15 gru 2006, 15:00 Były premier Piotr Jaroszewicz mógł zginąć z powodu tajemnic, które poznał w czerwcu 1945 r. 34
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Hotel Gułag Władze rosyjskiej Workuty chcą odbudować jeden ze stalinowskich łagrów i przemienić go w atrakcję turystyczną. "Jesienią 2005 r. do Workuty przyjechali turyści, którzy chcieli zapłacić, by zamieszkać w... 38
  • 50 najbogatszych polskich polityków 15 gru 2006, 15:00   Czy wolałbyś, by rządził tobą 33-letni Stanisław Kluza (obecny minister finansów), który przyznaje się do majątku wartego 9 mln zł, czy raczej 33-letni prawnik, poseł PiS Tomasz Dudziński, który deklaruje, że nie ma nic poza... 40
  • Sądowy supermarket 15 gru 2006, 15:00 Nie masz szans przed sądem w Polsce? Sądź się w Niemczech lub w Wielkiej Brytanii! 50
  • Reklama tygodnia 15 gru 2006, 15:00 Reklama w tygodnikach jest kilka razy bardziej skuteczna niż w telewizji 52
  • Im lepiej, tym gorzej 15 gru 2006, 15:00 Polska weszła na ścieżkę stabilnego, długotrwałego wzrostu - wynika z trzech międzynarodowych raportów 54
  • 2 x 2 = 4 - Ten okropny neoliberalizm 15 gru 2006, 15:00 Neoliberalizm to nie libertynizm, to twarde prawo i ostre jego egzekwowanie 55
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00 56
  • Seksbomby na czterech kołach 15 gru 2006, 15:00 Za najseksowniejszy samochód w historii motoryzacji został uznany Fiat 500, którego produkcję zakończono w 1975 r. W rankingu słynnego magazynu Top Gear Fiat wyprzedził Astona Martina, ulubiony pojazd Jamesa Bonda. "Każdy psychiatra... 56
  • Trencz wieczorowy 15 gru 2006, 15:00 Angielskie trencze - wymyślone ponad sto lat temu przez Thomasa Burberry'ego - pobudzają wyobraźnię kolejnych pokoleń projektantów mody. Holenderski duet Viktor & Rolf proponuje na nadchodzący sezon trencze w niemal hollywoodzkim stylu.... 56
  • Smak Atlantyku 15 gru 2006, 15:00 Sanlúcar de Barrameda leży na krańcach Andaluzji, w miejscu gdzie rzeka Gwadalkiwir wpada do Atlantyku. Wiejący znad oceanu wiatr ponente jest gorący i wilgotny. To właśnie dzięki niemu powstaje tu wino wyjątkowe - manzanilla, rodzaj... 56
  • Miss World Biznesu 15 gru 2006, 15:00 Ponad dwa miliardy osób usłyszy o Polsce dzięki wyborom najpiękniejszej kobiety świata 58
  • Stulecie wieżowców 15 gru 2006, 15:00 Aż 80 z 200 najwyższych wieżowców powstało po 2000 r. 62
  • Cabrio na cztery pory roku 15 gru 2006, 15:00 Kabriolet jest zawsze cięższy od swojego odpowiednika z nadwoziem zamkniętym 66
  • Trawa do lizania 15 gru 2006, 15:00 Już prawie miliard złotych wydajemy rocznie na lody 68
  • Wałęsa kontra IV Rzesza 15 gru 2006, 15:00 Co by było, gdyby Niemcy nie przegrały II wojny światowej? 70
  • Upadek Edwarda Większego 15 gru 2006, 15:00 Poparcie Kremla dla Gierka malało wprost proporcjonalnie do rozszerzania się strajków w sierpniu 1980 r. 76
  • Katyń w Bykowni 15 gru 2006, 15:00 Wciąż nie znamy miejsca pochówku prawie 4 tysięcy ofiar zbrodni katyńskiej 79
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Resetowanie ptaków Ptaki wędrowne z gatunku bagienników (Passerculus sandwichensis) regulują swój kompas na podstawie oświetlenia nieba nad horyzontem o wschodzie i o zachodzie słońca - odkryli szwedzcy i amerykańscy naukowcy. Dotychczas... 80
  • Nieśmiali zdobywcy 15 gru 2006, 15:00 Prawie połowa szefów dużych firm to osoby nieśmiałe 82
  • Dzikie i wściekłe 15 gru 2006, 15:00 Kleszczowe zapalenie mózgu zaatakuje tego lata dwa razy więcej Polaków niż przed rokiem 86
  • Nowa twarz cesarza 15 gru 2006, 15:00 Starożytni chirurdzy potrafili pomniejszać piersi, rekonstruować nosy i usuwać kamienie nerkowe 88
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Chiny zawirowały Chiny walczą z tropikalnymi tajfunami. Saomai, największy tajfun w Chinach od pięćdziesięciu lat, zabił już ponad 190 osób, a kolejnych kilkaset uważa się za zaginione. Ewakuowano ponad 1,5 mln osób. Saomai to ósmy... 90
  • Druga bitwa o Anglię 15 gru 2006, 15:00 Europejska Konwencja Praw Człowieka chroni islamskich terrorystów przed deportacją z Wielkiej Brytanii 92
  • Diabeł w Damaszku 15 gru 2006, 15:00 Siły międzynarodowe nie zaprowadzą pokoju w Libanie 96
  • Mafia totalna 15 gru 2006, 15:00 Włoska mafia zarabia dwa razy tyle co Fiat 98
  • Menu 15 gru 2006, 15:00 KRÓTKO PO WOLSKU Remanent zasług Walec historii tym się różni od walca drogowego, że nawet jeśli przyjdzie i wyrówna, to niekoniecznie wszystkich zadowoli. Historia i literatura pełne są nieszczęśników, których zasługi nie zostały... 102
  • Recenzje 15 gru 2006, 15:00     104
  • Arktyczne małpy i automaty 15 gru 2006, 15:00   Kolejny skazany na sukces lightrockowy zespół, który zszedł z brytyjskiej taśmy produkcyjnej i został stworzony na wzór i podobieństwo innych wyspiarskich, ale sprawdzonych już i dzielnie trzymających się na topie kapelek -... 104
  • Morskie opowieści 15 gru 2006, 15:00   Po raz pierwszy w historii pop-fonografii otrzymujemy kompendium piosenek, ballad i szant ze śpiewnika piratów. Jeśli pod ten zbiór utworów podłożymy nazwiska - jako producentów - Gore'a Verbinsky'ego i Johnny'ego Deppa intencja... 104
  • Co czytają sąsiedzi? 15 gru 2006, 15:00 "Mężczyzna szuka w książkach prawdy, kobieta złudzeń" pisał ponad 150 lat temu Edmond de Goncourt, założyciel słynnej Akademii Goncourtów. Od tamtej pory niewiele się zmieniło. Widać to choćby po wyborze, jakiego dokonują... 104
  • Czeski film 15 gru 2006, 15:00 Czeskie kino obaliło stereotyp obżartego knedliczkami i otępionego piwem Pepiczka 106
  • Boski kochanek 15 gru 2006, 15:00 Antinous był w starożytnym Rzymie popularniejszy niż obecnie największe gwiazdy show-biznesu 110
  • Pazurem - Płomień protestu 15 gru 2006, 15:00 Zafiksowani nobliści lubią, kiedy takim nieokrzesańcom jak Bush drżą ręce, gdy oni protestują 112
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 33/34 (200/201) Rok wyd. 5 WARSZAWA, środa 16 sierpnia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Żądamy powrotu posłów z wakacji! Deszczu dość! Interwencja posłów w sprawie suszy w postaci mszy św. poselskiej przyniosła pożądany skutek i... 113
  • Skibą w mur - Sztuka mięsa 15 gru 2006, 15:00 Osoby z rozbudowaną klatką piersiowąmają większą siłę przebicia 114