Starożytny wyścig zbrojeń

Starożytny wyścig zbrojeń

Pod koniec XIII w. p.n.e. na skutek wojen w ciągu jednego pokolenia przestał istnieć prawie cały ówczesny świat
Przyczyną nagłego upadku cywilizacji epoki brązu był najprawdopodobniej wyścig zbrojeń, który doprowadził do niespotykanej w tamtych czasach eskalacji wojen. Pod koniec XIII w. p.n.e. w ciągu jednego pokolenia przestał istnieć prawie cały ówczesny świat. Sądzono, że powodem była fala katastrof, która przetoczyła się przez Grecję, Kretę, Anatolię i Syrię, nie omijając wybrzeży Lewantu i Egiptu. Robert Drews, archeolog z Vanderbilt University w Nash-ville, przypuszcza, że na skutek działań wojennych pełne przepychu pałace spłonęły, ich skarbce opustoszały, a królowie, przed którymi drżały ludy, zginęli.
Od XVIII do XVII w. p.n.e. na polach bitewnych Bliskiego Wschodu siali postrach wojownicy w rydwanach. Podczas jednej z najsłynniejszych bitew starożytności rozegranej w 1285 r. p.n.e. pod Kadesz Hetyci wystawili 3,5 tys. rydwanów, a siły faraona Ramzesa II były prawdopodobnie podobne. Potężni wojownicy w rydwanach zostali jednak pokonani przez lekko uzbrojoną i bardziej mobilną piechotę, która posługiwała się przede wszystkim bronią dalekiego zasięgu - lekkimi oszczepami.

Włócznia Aleksandra Wielkiego
Oszczep został udoskonalony dzięki genialnemu wynalazkowi - atlatlowi, wyrzutni oszczepów. Kawałek wydrążonego drewna miał na jednym końcu zagłębienie w kształcie haka, w którym układano drzewce oszczepu. Pozwalał wyrzucić broń na odległość nawet ponad 100 m, o wiele dalej niż można to zrobić siłą samych mięśni. Atlatl pojawił się w Europie prawdopodobnie już w okresie górnego paleolitu, między 18 a 16 tys. lat p.n.e. Wraz z pierwszymi łowcami przywędrował przez Cieśninę Beringa do Ameryki, gdzie po kilku tysiącach lat Aztekowie zastosowali go podczas hiszpańskiej konkwisty. Broń wzbudzała wyjątkowy strach wśród żołnierzy Cortesa - wyrzucone za pomocą atlatla oszczepy przebijały nawet metalowe pancerze.
Największą karierę nowa broń zrobiła w rzymskiej armii. Do standardowego wyposażenia legionistów należały dwa lekkie oszczepy zwane pilum o długości około dwóch metrów i wadze nie przekraczającej czterech kilogramów. Po niedługim treningu można było swobodnie wyrzucić pilum na odległość 30 m. Legioniści zazwyczaj byli wyposażeni w dwa rodzaje pilum: większe - eminus - i mniejsze - comminus. Oba wyrzucano przed rozpoczęciem walki na miecze. O niesłychanej skuteczności tej broni decydował sposób mocowania na drzewcu ponadpółmetrowego żeleźca, który podczas uderzenia pękał lub wyginał się, więc trafiony przeciwnik nie mógł użyć broni przeciw jej właścicielowi.
Nowy sposób walki zainicjowała wyjątkowa w starożytności broń dalekiego zasięgu - macedońska włócznia sarissa. Choć nie służyła do rzucania, skutecznie utrzymywała przeciwnika na dystans. Miała 3-7 m długości, ważyła nie więcej niż 10 kg. Sarissoforoi, czyli ci, którzy nieśli sarissy, byli ustawiani przed pierwszym rzędem żołnierzy - w zwartym szyku jeżyły się rzędy włóczni. Ostra stopka pozwalała zakotwiczyć sarissę w ziemi. Przełamanie tak ustawionego szyku przez żołnierzy wyposażonych w krótsze włócznie i miecze było bardzo trudne. Wynalezienie sarissy przypisuje się Filipowi II Macedońskiemu. Jego syn Aleksander wygrał dzięki tej broni bitwę pod Gaugamelą w 331 r. p.n.e., co otworzyło mu drogę w głąb Azji. Sarissa stała się podstawowym wyposażeniem hellenistycznych armii.

Broń barbarzyńców
Gdy w Europie pojawił się atlatl, wynaleziono również łuk. Ta broń zdobyła popularność, gdy pojawiły się pierwsze regularne armie. Proste, drewniane łuki były głównym wyposażeniem piechoty faraonów. Armie Greków i Rzymian nie korzystały z łuków, gdyż w tym okresie była to broń barbarzyńców: Scytów z północy i Amazonek z Azji Mniejszej. Greccy inżynierowie wynaleźli więc inną, jeszcze groźniejszą broń dalekiego zasięgu - katapultę (nazwa pochodzi od greckich słów kata i peltes znaczących "przeciw tarczom").
Około 400 r. p.n.e. w Syrakuzach na Sycylii greccy inżynierowie skonstruowali machinę, którą nazwali gastraphetes, czyli łuk brzuszny. Przypominający późniejsze kusze wielki łuk był zamontowany poziomo na ramie, której jeden bok opierał się na brzuchu żołnierza. Z gastraphetes wypuszczano bełty, ale także kamienie. Urządzenie wystrzeliwało kamień o wadze prawie 20 kg na odległość 200-300 m. Mimo stosunkowo niewielkich rozmiarów gastraphetes były rzadko używane do walki w polu, stosowano je głównie podczas oblężeń. Zamiast naciągu ręcznego zaczęto stosować system dźwigni, za pomocą których napinano liny skręcone ze specjalnie spreparowanych ścięgien zwierzęcych i końskiego włosia. Flavius Vegetius Renatus, pisarz wojskowy z IV w. p.n.e., podaje w dziele "De re militari", że kiedy brakowało końskich ogonów, kobiety poświęcały swoje włosy. Mur, aby mógł wytrzymać ostrzał z katapulty, musiał mieć grubość co najmniej 4,6 m - twierdził Philo z Bizancjum w podręczniku artylerii napisanym w 200 r. p.n.e. Inskrypcja z chalkoteki Akropolis opisuje katapultę, która potrafiła przedziurawić tarczę i zbroję wojownika z odległości 400 m!
Filip Macedoński, który doceniał wojenne wynalazki, jako pierwszy zorganizował w swojej armii specjalny oddział inżynierów artyleryjskich. Aleksander Wielki używał katapult nie tylko podczas oblężeń - w bitwie pod Pelion w 334 r. p.n.e. ostrzałem z tych machin zabezpieczył tyły armii. Podczas oblężenia Gazy w 332 r. p.n.e. wódz został zraniony w szyję strzałą z katapulty, która przeszyła jego tarczę i pancerz.

Katapulta Archimedesa
Katapulty instalowano też na okrętach wojennych. Macedoński wódz Demetriusz Poliorketes w bitwie pod Salaminą Cypryjską w 306 r. p.n.e. użył przeciw Ptolemeuszowi I superciężkich katapult, które mogły miotać kamienie ważące do 80 kg. Najsłynniejszym twórcą starożytnych katapult był Archimedes. Bombardowani przez jego legendarne machiny Rzymianie nie byli w stanie zdobyć Syrakuz, miasto padło w 212 r. p.n.e. dopiero w wyniku zdrady. Archimedes wyprodukował nawet katapultę parową, która musiała działać podobnie jak późniejsze armaty.
Rzymianie przejęli i udoskonalili greckie katapulty, czyniąc z nich standardowe wyposażenie legionów (w słynny filmie "Gladiator" rzymscy legioniści ostrzeliwują barbarzyńską hordę płonącymi pociskami wyrzucanymi przez te machiny). Mniejszy typ katapulty wyrzucający zaostrzone bełty nazwali skorpionem; metrowej długości bełt wystrzelony z tej broni mógł osiągnąć prędkość ponad 180 km na godzinę!
Pod koniec I w. n.e. rzymski inżynier Juliusz Sekstus Frontinus napisał w dziele "Strategemata", że machiny wojenne osiągnęły już szczyt rozwoju i dalsze ulepszenia nie są możliwe. Bardzo się mylił. Rzymskim wkładem w rozwój artylerii był wynaleziony w III w. n.e. onager, katapulta o naciągu nawiniętym na jedną szpulę, nie zaś dwie, jak w greckich machinach. Współczesne rekonstrukcje rzymskich onagrów wyrzucają sześciokilogramowe kamienie na odległość ponad 300 m.
Okładka tygodnika WPROST: 37/2006
Więcej możesz przeczytać w 37/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • marzan IP
    Łuk brzuszny wystrzeliwujący kamień 20 kg? Litości! Gdyby autor choć sekundę myślał nad tekstem, nie napisałby takiej bzdury.

    Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2006 (1239)

    • Na stronie - Skazani na sukces 15 gru 2006, 15:00 Ludzie sukcesu zazwyczaj pracują na własny sukces, a ludzie skazani na sukces - przeważnie na cudzy 3
    • Skaner 15 gru 2006, 15:00 SKANER POLSKA TAJNE SŁUŻBY Zamach na Millera? Próba zamachu stanu na urzędującego premiera RP Leszka Millera przy użyciu Aleksandra Gudzowatego" - notatka o takim tytule sporządzona przez szefa ochrony Aleksandra Gudzowatego trafiła... 8
    • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
    • Playback 15 gru 2006, 15:00 Zyta Gilowska, była wicepremier i minister finansów © A. Jagielak 14
    • Poczta 15 gru 2006, 15:00 IM LEPIEJ, TYM GORZEJ Prezes Sławomir Skrzypek w artykule "Im lepiej, tym gorzej" (nr 33/34) roztoczył przed czytelnikami idylliczną wizję polskiej gospodarki, kwitnącej pod rządami silnego premiera Kaczyńskiego, która nijak się... 14
    • Ryba po polsku - Reguła Gilowskiej 15 gru 2006, 15:00 Otwórzcie wreszcie te archiwa i pozwólcie nam je ocenić samodzielnie 15
    • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 PO ZDUMIEWAJĄCO SZYBKIM PROCESIE sąd lustracyjny ogłosił, że Zyta Gilowska co prawda współpracowała z SB, ale nie można jej za to skazać, bo nie ma wystarczających dowodów. Po odczytaniu wyroku i uzasadnienia sędzia powinna więc... 16
    • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 POWSTAŁ CENTROLEW. Z okazji jego narodzin lider Partii Demokratycznej - Geriatrzy.pl uraczył świat wystąpieniem równie ekscytującym jak filmy Krzysztofa Zanussiego. W kulminacyjnym momencie oracji Janusz Onyszkiewicz stwierdził, że Polska... 17
    • Wprost przeciwnie - Dzwonek alarmowy 15 gru 2006, 15:00 Niemieccy przywódcy nie powinni mieć już wątpliwości, jakie są prawdziwe zamiary Eriki Steinbach 18
    • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
    • Murdoch u bram Wildsteina 15 gru 2006, 15:00 Czy TVP SA jest skazana na klęskę w technologicznej wojnie na rynku mediów? 20
    • Armia eksportowa 15 gru 2006, 15:00 Polscy żołnierze z międzynarodowych misji są największym atutem naszej dyplomacji 26
    • Skarb tajniaków 15 gru 2006, 15:00 Czy złoto i kosztowności przechowywane w sejfie WSI są częścią Funduszu Obrony Narodowej? 30
    • Polowanie na Miłosza 15 gru 2006, 15:00 Bezpieka nie traktowała Nagrody Nobla dla Miłosza jako wyróżnienia Polski i Polaków, lecz jako zagrożenie dla państwa 34
    • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Va banque Japoński Ogaki Kyoritsu Bank chce przyciągnąć klientów, instalując bankomaty wyposażone w ruletkę. Po każdej transakcji na ekranie urządzenia pojawi się koło ruletki. Za pola, które wygrają, klient zainkasuje... 40
    • Wielka grabież emerytalna 15 gru 2006, 15:00 W normalnym systemie emerytalnym pozostanie 30 proc. Polaków i to oni będą do końca życia z własnych pieniędzy dopłacać pozostałym do rent i emerytur 42
    • Rosyjska ruletka 15 gru 2006, 15:00 W Rosji można robić najlepsze w Europie interesy, można też jednak wszystko stracić 48
    • Zabójcza świeżość 15 gru 2006, 15:00 Europę zalewa rzeka zepsutej i trującej żywności 52
    • Załatwione odmownie - Rozumni inaczej 15 gru 2006, 15:00 Pomysły rodem "z dziejów głupoty w Polsce" coraz częściej trafiają na forum publiczne 56
    • Supersam 15 gru 2006, 15:00 58
    • Bizantyjski industrializm 15 gru 2006, 15:00 Na jesień i zimę firma Monnari proponuje dwa odrębne style. Inspiracją dla kolekcji "Bizancjum" jest oczywiście kultura starożytnego Wschodu. Dominują w niej aksamity, żakardy i tafty, utrzymane w ciepłej, przygaszonej... 58
    • Bukiet filozoficzny 15 gru 2006, 15:00 Le Jardin Philosophique 2004, AOC Pacherenc du Vic Bilh, Alain BrumontImporter: Grand Cru Cena: 39,90 ZŁ Nazwa "ogród filozoficzny" mogłaby brzmieć pretensjonalnie, gdyby nie chodziło tu o jedną z tych niemal zapomnianych,... 58
    • Pisanie w powietrzu 15 gru 2006, 15:00 Spacewriter to maleńki, wielkości zapalniczki, gadżet służący do wysyłania świetlnych wiadomości - nawet na odległość 50 m. Wystarczy wpisać treść wiadomości, a potem poruszyć nim zgodnie z kierunkiem pisania, by w powietrzu... 58
    • Omega 007 15 gru 2006, 15:00 James Bond w kolejnym odcinku tej popularnej szpiegowskiej serii będzie nosił zegarek Omega. Firma na potrzeby filmu "Casino Royale" przygotowała kolejny model z serii Seamaster. Wcielający się w rolę Bonda Daniel Craig założy... 58
    • Cera jak u dziecka 15 gru 2006, 15:00 Ives Saint Laurent twierdzi, że wie, jak sprawić, by twarz każdej kobiety była zaróżowiona i idealnie gładka jak skóra dziecka. Do produkcji preparatów nawilżających Hydra Feel użyto kompleksu Baby Skin, w którego skład wchodzą... 58
    • Podręcznik do podgrzybków 15 gru 2006, 15:00 Wbrew pesymistycznym prognozom grzybów w tym roku nie brakuje. Do lasu najlepiej się wybrać z książką Ewalda Gerhardta "Grzyby (wyd. Klub dla Ciebie). Wielki ilustrowany przewodnik". To najnowsza i najobszerniejsza tego typu... 58
    • Notebook dla podróżnika 15 gru 2006, 15:00 58
    • Menesans 15 gru 2006, 15:00 Wraca moda na prawdziwych mężczyzn 60
    • Biedakopacze 15 gru 2006, 15:00 Polska jest na razie za biedna,by odnosić sukcesy w europejskim futbolu 64
    • Czerń wysokiego ryzyka 15 gru 2006, 15:00 Jan Maria Rokita nie wyglądałby na aroganta, gdyby nie zakładał czarnych golfów 68
    • Łowca strachu 15 gru 2006, 15:00 Steve Irwin był świetnym fachowcem i wbrew pozorom nie ryzykował aż tak bardzo 72
    • Plażowy supermarket 15 gru 2006, 15:00 120 tys. osób uczestniczyło w tym roku na Helu w Happy Events pod patronatem "Wprost" i Radia Zet 74
    • Pazurem - Epitet z metryką 15 gru 2006, 15:00 Zasługi Dorna dawno zostaną zapomniane, a "wykształciuchy" naród przechowa w pamięci 75
    • Bierna wojna 15 gru 2006, 15:00 Niewypowiedzenie przez Rydza-Śmigłego wojny Sowietom było największym błędem naszej wojennej polityki 76
    • "Haaretz" pojednania 15 gru 2006, 15:00 Dzieje poznańsko-berlińsko-jerozolimskiej rodziny Schockenów pokazują, jak bardzo zmienili się Żydzi i Państwo Izrael 79
    • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Opium dla świata "Prohibicja i restrykcyjne kary nie są w stanie rozwiązać problemu narkomanii, mogą tylko spowodować jeszcze większy rozkwit przestępczości i nielegalnego handlu" - przekonuje Richard Davenport-Hines w "Odurzonych". Jego... 80
    • Iloraz sukcesu 15 gru 2006, 15:00 Sprawdź, czy jesteś sukcesododatni czy sukcesoujemny 82
    • Starożytny wyścig zbrojeń 15 gru 2006, 15:00 Pod koniec XIII w. p.n.e. na skutek wojen w ciągu jednego pokolenia przestał istnieć prawie cały ówczesny świat 90
    • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Janusowy Janukowycz Wiktor Fedorowicz Janukowycz pokazuje swe europejskie oblicze. Nowy stary premier Ukrainy podczas ubiegłotygodniowego forum w Krynicy zdobył się na stwierdzenie, że "'Pomarańczowa rewolucja' była zwycięstwem... 92
    • Jeźdźcy cyberapokalipsy 15 gru 2006, 15:00 Konwencjonalne wojny i samobójcze zamachy zastąpi pełzający konflikt z podziemnym światem cyberterrorystów 94
    • Niemiecka misja 15 gru 2006, 15:00 Polska polityka unijna powinna umiejętnie lawirować między obozem brytyjskim a niemieckim 98
    • Amnesty amnezja 15 gru 2006, 15:00 Zasłużona w walce z dyktaturami Amnesty International zamienia się w tubę lewicy 100
    • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 102
    • W imię ojca 15 gru 2006, 15:00 Oto dziełko godne egzaltowanego licealisty, pełne zdziwień i oburzeń na nieczuły świat i rządzące nim paskudne reguły. Zamiar był ambitny - przez losy trójki młodych bohaterów opowiedzieć o bezsilnym buncie i wściekłości w czasach... 102
    • Dusza za bestseller 15 gru 2006, 15:00 Truman Capote nie byłby zachwycony. Scenarzysta Dan Futteman i aktor Philip Seymour Hoffman bezlitośnie wypunktowali jego fizyczne (nikczemna postura, piskliwy głos) oraz charakterologiczne (snobizm i nieskończony narcyzm) słabości. Co... 102
    • Kiosk uczciwości 15 gru 2006, 15:00 Jeśli kłamstwo ma krótkie nogi, to propaganda PRL doprawdy zasługuje na miano karzełka. Pomysły komunistycznych "inżynierów dusz" były tak prymitywne, że dziś zamiast oburzać - śmieszą. Boleśnie przekonali się o tym... 102
    • Kłamstwa i kaseta wideo 15 gru 2006, 15:00 To wydarzyło się naprawdę. Boeing lecący z Nowego Jorku do Paryża runął w lipcu 1996 r. do morza. Zginęło 230 osób. Powód katastrofy do dziś pozostaje tajemnicą. W powieści DeMille'a do rozwikłania zagadki zabiera się John Corey,... 102
    • A jednak pudło 15 gru 2006, 15:00 Ciekawe, kiedy powieść sensacyjna wyzwoli się spod wpływu Fredericka Forsytha? Ten bez wątpienia najwybitniejszy przedstawiciel gatunku 35 lat temu wytyczył schematy "Dniem Szakala" i "Psami wojny" . Aż trudno zliczyć... 102
    • Nowe średniowiecze 15 gru 2006, 15:00 Jeśli ktoś uważa, że nowoczesność to koszmar, a współczesnych architektów Pan Bóg pokarał twórczą impotencją, to jest książka dla niego. Milos Urban stworzył nowy podgatunek literacki - reakcyjny dreszczowiec. Młody czeski pisarz... 102
    • Kulturalny sparing 15 gru 2006, 15:00 pierwszy program /potencjał Miało być na ostro, ale pierwsi bohaterowie nie bardzo chcieli się kłócić. Maciej Maleńczuk i Michał Wiśniewski zamiast się spierać o sens flirtu artysty z władzą, zgodnie przeszli do krytyki rządu. Gdy... 102
    • Opowieści z krypty 15 gru 2006, 15:00 pierwszy program /potencjał "Neokinematograf" to Krzysztof Kłopotowski. Krytyk, znany z temperamentu, awansował w telewizyjnej ramówce i zyskał nową partnerkę. Niestety, Agnieszka Szydłowska tak jak jej poprzedniczki została... 102
    • Nie ma zmiłuj 15 gru 2006, 15:00 pierwszy program /potencjał "Litość nie powinna być naszym głównym odczuciem estetycznym" - pada na początku programu, który ze względu na tematykę i czas nadawania próbuje zastąpić "Pegaza".... 102
    • Dzieci sieci 15 gru 2006, 15:00 "Samotność w sieci" - ten nudny film na podstawie manierycznego wyciskacza łez zamyka erę trudnego dzieciństwa Internetu w Polsce 106
    • Atrakcyjny nieboszczyk 15 gru 2006, 15:00 Po punku został tylko chwytliwy szyld, wykorzystywany przez amerykański przemysł muzyczny i kreatorów mody 110
    • Wencel gordyjski - Matrix po polsku 15 gru 2006, 15:00 Poeci zawsze przeciwstawiali się władzy i ta chlubna tradycja ma dziś w Polsce kontynuatorów 112
    • Krótko po Wolsku - Patrzcie, o giaury! 15 gru 2006, 15:00 Ekspansja islamu się wzmaga. Sięga nie tylko europejskich miast i świątyń, ale nawet literatury. Ukazały się już islamsko poprawne "Pinokio", "Przygody Tomka Sawyera" i "Pollyanna". Ciekawe, czy na liście... 113
    • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 37 (203) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 11 września 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza BENZYNA NIEBEZPIECZNIE TANIO Prezydent Rzeszowa Tadeusz Ferenc (SLD) obniżył cenę benzyny na należącej do miejskiego przedsiębiorstwa stacji do... 113
    • Skibą w mur - Łże-felieton 15 gru 2006, 15:00 Zdarza się, że mali ludzie używają wielkich słów, a wielcy ludzie posługują się półsłówkami 114

    ZKDP - Nakład kontrolowany